Inhoudsopgave
Lion Simons translation
EEN WOORD VOORAF 5
Te raadplegen Literatuur over den Beowulf. 7
INLEIDING. 17
De Beschaving in den Beowulf. 21
Christendom. 59
Heldensage en Volksepos. 62
Geschiedenis. 71
Mythos. 75
Geátas. 85
Nationaliteit van den Beowulf. 88
Tijd van voltooiing. 91
Het Handschrift. 92
De Versbouw. 93
I. Twee Heffingen. 94
II. Vier heffingen. 95
Epische stijl. 99
Innerlijke Geschiedenis. 126
INHOUD. 131
I. I. 141
II. II. 144
III. III. 147
IV. IV. 151
V. V. 154
VI. VI. 157
VII. VII. 159
VIII. VIII. 163
IX. IX. 166
X. X. 169
XI. XI. 174
XII. XII. 177
XIII. XIII. 181
XIV. XIV. 183
XV. XV 188
XVI. XVI. 191
XVII. XVII. 194
XVIII. XVIII. 199
XIX. XIX. 203
XX. XX. 207
XXI. XXI. 211
XXII. XXII. 214
XXIII. XXIII. 218
XXIV. XXIV. 222
XXV. XXV. 226
XXVI. XXVI. 231
XXVII. XXVII. 235
XXVIII. XXVIII. 239
XXIX. XXIX. 243
XXX. XXX. 247
XXXI. XXXI. 253
XXXII. XXXII. 257
XXXIII. XXXIII. 262
XXXIV. XXXIV. 266
XXXV. XXXV. 270
XXXVI. XXXVI. 277
XXXVII. XXXVII. 282
XXXVIII. XXXVIII. 285
XXXIX. XXXIX. 289
XL. XL. 293
XLI. XLI. 296
XLII. XLII. 303
XLIII. XLIII. 307
De Bestorming van den Finnsburg. 310
AANMERKINGEN. 313
DRUKFOUTEN. 355
Notes in this chapter
Note 1 · thenden wordum wéold wine Scyldinga, leóf land-fruma lange âhte. 30–31. Zoolang over de woorden (’t bevel) beschikte de vriend der SchyldingNote 1 · Thâ wäs on burgum Béowulf Scyldinga, leóf leód-cyning, longe thrâge folcum gefraege. 53–55. Toen was op den burcht der Schyldingen Beowulf, Note 1 · sibbe ne wolde widh manna hwone mägenes Deniga feorh-bealo feorran, feó thingian. 154–56. Uit vriendschap wilde hij niet tegenover iemand vaNote 2 · nê thaer naenig witena wênan thorfte beorthre bôte tô banan folmum. 157–58. Ik vertaal: Noch een der raden dorst er verwachten SchitterenderNote 3 · nê his mynne wisse. 169. (Grendel zou den Deenschen troon niet beklimmen ter oorzake van God) noch had hij daar lust toe. Zoo verklaart WülcNote 1 · fyrst fordh gewât. 210. de tijd was verstreken. Ik open hier de parenthese naar ’t voorbeeld van Cosijn.Note 2 · flota wäs on ȳdhum, bât under ƀeorge. 210–11. Under beorge is niet onder den berg (Socin), maar bij den berg (Cosijn).Note 3 · streámas wundon sund widh sande 212–13. Die Stromflut wogte der Sund gen dem Sande. (Grein.) sund is nom. en parallel met streámas. Socin vaNote 1 · thonne sägdon thät sae-lidhende, thâ the gif-sceattas Geáta fyredon. thyder tô thance. 377–79. toen zeiden dit zeevarenden, die de kostgavenNote 2 · häbbe ic eác geâhsod, that se aeglaeca for his won-hy̆dum waepna ne rêccedh. 433–34. Cosijn teekent hierbij aan: waepna ne reccedh «hij geefNote 3 · nâ thû mînne thearft hafalan hȳdan, ac hê mê habban wile dreóre fâhne, gif mec deádh nimedh. 445–47. Vertaald volgens Thorpe en Cosijn; zoo Note 4 · nô thû ymb mînes ne thearft lîces feorme leng sorgian. 450–51. mir brauchst du nicht um meines Leibes Nahrung langer dann zu sorgen. (Grein.Note 1 · for were-fyhtum, thû, wine mîn Beówulf, ond for âr-stafum ûsic sôhtest. 457–58. Cosijn verwerpt Bugges vermoeden waere ryhtum thû: door de vNote 2 · thaer wäs häledha dreám, dugudh unlȳtel Dena ond Wedera. 497–98. da war der Helden Jubel und nicht wenig Männer der Wedern und der Dänen. (GNote 1 · Breca naefre git ät headho-lâce, nê gehwäder incer swâ deórlice daed gefremede fâgum sweordum . . . . . . . . . . nô ic thäs gylpe; theáh thNote 1 · (swaefon) ealle bûton ânum. Thät was yldum cûdh, thät hîe ne môste, thâ metod nolde, se syn-scadha under sceadu bregdan; ac hê wäccende wrâdNote 1 · thät wäs tâcen sweotol, sydhdhan hilde-deór hond âlegde, earm ond eaxle (thaer wäs eal geador Grendles grâpe) under geápne hrôf. 834–37. SocNote 1 · thaer wäs on blôde brim weallende, atol ydha geswing(,) eal gemenged hâton heolfre, heoro-dreóre weól; deádh-faege deóg, sidhdhan dreáma leáNote 2 · word ôdher... sôdhe gebunden 871 d. i. nieuwberijmde woorden.Note 3 · wel-hwylc gecwädh thät hê fram Sigemundes secgan hyrde ellen-daedum. 875–77. hij zei alwat hij had hooren zeggen van Sigemunds krachtdaden. Note 4 · Sê wäs wreccena wîde maerost Ofer wer-theóde, wigendra hleó ellen-daedum: he thäs âron thâh. Sidhdhan Heremôdes hild swedhrode, eafodh ond eNote 5 · Hê mid eotenum weardh on feónda geweald fordh forlâcen, snûde forsended. Hine sorh-wylmas lemede tô lange, hê his leódum weardh, eallum ädheNote 1 · stôd on stapole, geseah steápne hrôf golde fâhne ond Grendles hond. 927–28. (Hrodgar) stond tegen eene zuil, zag naar het steile dak het gouNote 2 · (sceáwedon) feóndes fingras, foran aeghwylc; wäs stêdra nägla gehwylc style gelîcost. 985–86 Mijne vertaling van deze veel bestreden plaats Note 1 · Nô thät ȳdhe bydh tô befleónne (fremme se the wille!) ac gesacan sceal sâwl-berendra nȳde genȳdde nidhdha bearna grund-bûendra gearwe stôwe,Note 1 · fore Healfdenes hilde-wîsan 1065 Naar Cosijn kan dit alleen beteekenen: voor de oogen d. i. in tegenwoordigheid of ten aanhooren van HealfdeNote 2 · thonne heal-gamen Hrôdgâres scop äfter medo-bence maenan scolde. 1067–68. Na heal-gamen plaats ik een kommapunt en onderversta wäs: nu was eNote 3 · thät hê ne mehte on thaem medhel-stede wîg Hengeste wiht gefeohtan, nê thâ weá-lâfe wîge forthringan theódnes thegne. 1083–86 dat hij geenszNote 4 · hire selfre sunu. 1116. Sunu is niet acc. sing. als bij Socin en Ettmüller, maar acc. plur.: «die eignen Gebornen.» (Grein.)Note 1 · Gewiton him tha wîgend wîca neósian, freóndum befeallen Frysland geseón, hâmas ond heá-burh. 1126–28. In sommige bijzonderheden wijkt Socin Note 2 · odh thät ôdher côm geâr in geardas, swâ nû gyt dêdh, thâ the syngales sêle bewitiadh, wuldor-torhtan weder. 1134–37, totdat een ander jaar gNote 3 · worod-raedenne. 1143. Möller en Bugge vertalen dit woord door Gefolgschaftsverhältnis, leenmanschap. Cosijn staaft door verscheidene aanhaliNote 4 · swâ hê ne forwyrnde worod-raedenne, thonne him Hûn Lâfing hilde-leóman, billa sêlest, on bearm dyde: thäs waeron mid Eotenum ecge cûdhe. 114Note 5 · ne meahte wäfre môd forhabban in hredhre. 1151–52. niet kon (Finns) weifelende levensgeest zich houden in de borst. d. i. Finn moest stervenNote 6 · Ad. 1158. Dat Hildeburg waarschijnlijk eene in den oorlog geschaakte Deensche vorstin is, als Socin voorgeeft, blijkt nergens. Vgl. vert. 10Note 1 · heal swêge onfêng 1215. Socin behoudt de lezing van het Hs. «de hal ontving het gejubel» d. i. de hal weerklonk van het gejubel. «Maar de uiNote 2 · druncne dryht-guman, dôdh swâ ic bidde 1232 ihr trunknen Helden, thut wie ich euch bitte. (Grein.) Het verzoek der koningin kan toch niet toNote 3 · beór-scealca sum fûs ond faege flet-räste gebeág. 1241–42. Grein: der Bierdiener mancher; Socin in voce beór-scealc: einer von Hrodgârs GefoNote 4 · thaer on bence wäs ofer ädhelinge ȳdh-gesêne headho-steàpa helm 1244–46. An der Bank war da offen sichtbar über dem Edelinge der ragendhohe Note 1 · thät gesyne weardh, wîd-cûdh werum, thätte wrecend thû gyt lifde äfter lâdhum, lange thrâge äfter gûdh-ceare. 1256–59. thätte wrecend thâ gyNote 1 · thonne wê on orlege hafelan weredon, thonne hniton fêdhan, eoferas cnysedan. 1327–29. Is het wel noodig met Socin eoferas overdrachtelijk teNote 2 · ge feor hafadh faehdhe gestaeled 1341. Cosijn bewijst uit andere teksten, dat faehde staelan niets anders kan beteekenen dan «veete, vijandsNote 3 · lond-bûend 1346 nom. plur. Dit zal wel eene drukfout wezen voor acc. plur. Eveneens fȳr 1367, waarbij het acc. sing. en niet nom. sing. moetNote 1 · thâ wäs hwîl däges, aer hê thone grund-wong ongytan mehte. 1496–97. er was de duur van eenen dag mede gemoeid, alvorens hij de bodemvlakte kNote 2 · swâ hê ne mihte nô (hê thäs môdig was) waepna gewealdan. 1509–10. Zoodat hij niet vermocht (hij was daartoe moedig) over de wapens te beschiNote 3 · Oferwearp thâ wêrig-môd wigena strengest, fêdhe-cempa, thät hê on fylle weardh. 1544–45. Zielsvermoeid struikelde toen de sterkste der strijNote 4 · rodera raedend hit on ryht gescêd ȳdelîce, sydhdhan he eft âstôd. 1556–57. Sorin verbindt in voce ȳdelîce dit laatste met âstôd: de hemelbesNote 1 · hwîlum hê on lufan laetedh hworfan monnes môd-gethonc, maeran cynnes. 1729–30. Somtijds laat hij (God) op landbezit gaan den hartelust eens Note 1 · heht thâ se hearda Hrunting beran, sunu Ecglâtes, heht his sweord niman, leóflîc îren; sagde him thäs leánes thanc. 1808–10. Deze plaats is Note 1 · gif him thonne Hrêdhrîc tô hofum Geáta gethingedh. 1837–38. indien dan Hredric aan het hof der Gooten een verdrag sluit. gethingan: «einen VNote 2 · hruron him teáras blonden-feaxum: him wäs bega wên, ealdum infrôdum, ôdhres swîdhor, thät hîe seodhdhan (nê) geseón môston. 1873–76. Bugge vNote 1 · oft nô seldan hwaer äfter leód-hryre lȳtle hwîle bon-gâr bûgedh. 2030–32. Bugges verandering van hwaer «ergens», dat vrij kan gemist worden,Note 1 · Socins unfaecne nom. sing. 2069 in plaats van acc. sing. is blijkbaar eene drukfout.Note 2 · hió thät lîc ätbär feóndes fädhmum. 2129. Socin in voce fädhm: «instr. plur. feóndes fädhmum». Hij laat dus feóndes van fädhmum afhangen, heNote 1 · gên is eall ät thê lissa gelong. 2150–51. geheel mijne liefde wendt zich nog uwaart. Bugge vat gên op als weder, opnieuw: Mijne geheele liefNote 2 · hêt thâ in beran eafor, heáfod-segn. 2153. heáfod-segn is eene verklaring van eafor en beteekent de voornaamste banier, evenals in het voorgNote 3 · näs him hreóh sefa ac hê man-cynnes maeste cräfte gin—fästan gife, thê him god sealde, heóld hilde-deór. 2181–84. Socin, in voce healdan, brNote 4 · eft thät geióde ufaran dôgrum hilde-hlämmun, sydhdhan Hygelâc läg ond Heardrêde hilde-mêceas under bord-hreódhan tô bonan wurdon; tha hyne gNote 1 · 2215–22. Bugge herstelt den tekst als volgt: thaer on innan gióng nidhdha nâthwylc, neóde tô gefêng haedhnum horde; hond ätgenam seleful sinNote 2 · 2228–32. Bugges aanvulling van den tekst wijzig ik volgenderwijze: secg synbysig sôna onwlâtode. theáh thâm gyste gryrebrôga stôd, hwädhre eNote 1 · 2380–97. Socins opvatting van deze gansche plaats, waarin de oorlog met de Zweden behandeld wordt, stemt niet overeen met die van Bugge, MülNote 1 · he gewräc sydhdhan cealdum cear-sîdhum. 2396–97. er rächte seitdem mit kalten Kummerfahrten. (Grein). Bugge ziet in cealdum cear-sîdhum de nNote 2 · rîdend swefadh, häledh in hodhman 2458–59. de rijders slapen, de helden in het graf. Socin: rîdend, häledh nom. plur. Ik verkies met Grein hNote 1 · thâ ic on morgne gefrägn maeg ôdherne billes ecgum on bonan staelan, thaer Ongentheów Eofores niósadh. 2485–87. Socin legt uit als volgt: IkNote 2 · symle ic him on fêdhan beforan wolde, âna on orde. 2498–99 Socin verstaat beforan: vroeger, van den tijd, welke toch reeds in symle beslotenNote 3 · sê the aer on folce weóld 2596. aer: «von langen Zeiten her.» Bugge. Cosijn bemerkt hierbij; het komt mij voor, dat deze woorden eerder beteNote 4 · sibb aefre ne mäg wiht onwendan thâm thê wel thencedh 2601–2. Socin: in dem der wohl denkt, kann die Liebe zum Blutsfreunde auf keine Weise Note 1 · ond his mâgum ätbär brûn-fâgne helm, hringde byrnan, eald sweord etonisc, thät him Onela forgeaf, his gädelinges gûdh-gewaedu, fyrd-searo fûNote 2 · Byrdu-scrûd 2661 Ik heb dit woord door schild weergegeven; immers Cosijn teekent hierbij aan: «De beteekenis Schildschmuck, die dienst moet Note 3 · raesde on thone rôfan, thâ him rûm âgeald. 2691 raste gegen den Ruhmvollen, da er Raum ihm gab. Grein. Het handelt zich hier over den derdenNote 1 · ne hêdde hê thäs heafolan, ac sió hand gebarn môdiges mannes. 2698–99. hij gaf geen acht op het hoofd (des draaks), maar de hand verbrandde Note 2 · feónd gefyldan (ferh ellen wräc) 2707. Zij velden den vijand (het leven verdreef de kracht). d. i. met het leven verdween ook de kracht. ZooNote 3 · hê ofer benne spräc 2725. hij sprak over zijne wonde. Deze beteekenis kent insgelijks Grein aan ofer toe. Men zal nochtans vruchteloos in BeNote 1 · thâ hê bi sesse geóng 2757. Socin in voce sesse: «nach dem Sitze» en hij voegt er de verklaring aan toe: vor der Drachenhöhle. Deze verklariNote 2 · bill aer gescôd (ecg was iren) eald-hlâfordes thâm thâra mâdhma mund-bora wäs 2778–80. Socin drukt Bugges voetstappen en verstaat: De degen Note 1 · symle wäs thȳ saemra, thonne ic sweorde drep ferhd-genîdhlan 2881–82. Met Grein en Sievers beschouw ik den draak als onderwerp van wäs. CosiNote 1 · ac wäs wîde cûdh, thätte Ongenthió ealdre besnydhede Hädhcyn Hrêdhling widh Hrefna-wudu, thâ for on-mêdlan aerest gesôhtan Geáta leóde Gûdh-Note 1 · häfde Higelâces hilde gefrûnen 2953. Thorpe: he of Hygelac’s warfare had heard, hij had Hygelacs krijgsgeduchtheid vernomen. Socin schijnt oNote 2 · under eord-weall 2958. Niet onder maar vlak bij den aarden wal, als under beorge «bij den berg» 211. Cosijn.Note 3 · freodho-wong thone fordh ofereódon 2960. sie eilten fürder über das Friedefeld. Grein. Cosijn, wiens scherpzinnige verbeteringen vooral op dNote 4 · sydhdhan Hrêdhlingas to hâgan thrungon 2961. als da die Hredlinge gen Gehöfte drangen. Grein. Cosijn brengt weer deze plaats terecht: haga vNote 5 · ac hê hyne gewyrpte, theáh the him wund hrine 2977. maar hij sprong op ofschoon hem de wonde had aangetast. Cosijn merkt hierbij aan: «SocinNote 6 · thone the aer geheóld widh hettendum hord ond rîce, äfter häledha hryre hwate Scildingas. 3004–6. Uit geheóld hwate Scildingas trekt Thorpe Note 7 · aer hî gesêgan syllîcran wiht, wyrm on wonge 3039–40 Zij zagen eerst een zeldzamer wezen, den worm op het veld. Dit «eerst» klinkt nog al vrNote 1 · 3049–74. In hoofdzaak heb ik mij aangesloten bij de door Bugge gewijzigde volgorde der regels. Zijne indeeling is: 3070–74; 3075–76; 3059–69Note 2 · näs he gold-hwät: gearwor häfde âgendes êst aer gesceáwod 3075–76. Ofschoon deze plaats eene bonte rij van gissingen heeft uitgelokt blijf iNote 3 · nû sceal glêd fretan (weaxan wonna lêg) wigena strengel 3115–16. nu zal de gloed vreten (wassen de zwarte vlam) der strijders aanvoerder. DeNote 1 · 3151–57. Bugge herstelt de gapingen als volgt: swylce giômor-gyd sió geó-meowle aefter Beówulfe bunden-heorde song sorg-cearig, saede geneahNote 1 · .... hornas byrnadh naefre? 1. branden niet de horens (horentrans). Het Finnsburg-fragment begint met deze slotwoorden van de door een der DNote 2 · Bugges tekstverbeteringen zijn als volgt: ac hêr fordh beradh fyrdsearu rincas, flacre flânbogan, fugelas singadh. 5–6. letterlijk: maar hieNote 3 · Céled bord 29 «het koude schild» Jellinek. De oorspronkelijke tekst heeft celaes, waarvoor men gewoonlijk celod leest, dat ook duister is. JNote 4 · De vertaling, welke wij van dit raadselachtig brokstuk geleverd hebben, steunt op Socins uitgave van 1883 en volgt in hoofdzaak de zienswijz