Herr Halewyn.
Reading edition
1Heer Halewyn zong een liedekyn,
al wie dat hoorde wou by hem zyn. :|:
2En dat vernam een koningskind,
die was zoo schoon en zoo bemind.
3Zy ging al voor haer vader staen:
‘och vader, mag ik naer Halewyn gaen?’
4‘Och neen, gy dochter, neen gy niet!
die derwaert gaen en keeren niet.’
5Zy ging al voor haer moeder staen:
‘och moeder, mag ik naer Halewyn gaen?’
6‘Och neen, gy dochter, neen gy niet!
die derwaert gaen en keeren niet.’
7Zy ging al voor haer zuster staen:
‘och zuster, mag ik naer Halewyn gaen?’
8‘Och neen, gy zuster, neen gy niet!
die derwaert gaen en keeren niet.’
9Zy ging al voor haer broeder staen:
‘och broeder, mag ik naer Halewyn gaen?’
10‘’t is my aleens waer dat gy gaet,
als gy uw eer maer wel bewaert
en gy uw kroon naer regten draegt.’
11Toen is zy op haer kamer gegaen
en deed haer beste kleêren aen.
12Wat deed zy aen haren lyve?
een hemdeken fynder als zyde.
13Wat deed zy aen haer schoon korslyf?
van gouden banden stond het styf.
14Wat deed zy aen haren rooden rok?
van steke tot steke een gouden knop.
15Wat deed zy aen haren keerle?
van steke tot steke een peerle.
16Wat deed zy aen haer schoon blond haer?
een krone van goud en die woog zwaer.
17Zy ging al in haers vaders stal
en koos daer ’t beste ros van al.
18Zy zette haer schrylings op het ros,
al zingend en klingend reed zy door ’t bosch.
19Doen zy dat bosch ten halven kwam,
Halewyns zoon haer tegen kwam.
20Hy bond zyn peerd aen eenen boom,
de jonkvrouw was vol angst en schroom.
21‘Gegroet, zei hy, gy schoone maegd,
gegroet, zei hy, bruin oogen klaer!
komt, zit hier neêr, ontbindt uw haer!’
22Zoo menig haer dat zy ontbond,
zoo menig traentjen haer ontron.
23Zy reden met malkander voort
en op den weg viel menig woord.
24Zy kwamen al aen een galgenveld,
daer hing zoo menig vrouwenbeeld.
25Alsdan heeft hy tot haer gezeid:
‘mits gy de schoonste maget zyt,
zoo kiest uw dood! het is noch tyd.’
26Wel, als ik dan hier kiezen zal,
zoo kieze ik dan het zweerd voor al.
27Maer trekt eerst uit uw opperst kleed,
want maegdenbloed dat spreidt zoo breed,
zoo ’t u bespreide het ware my leed.’
28Eer dat zyn kleed getogen was,
zyn hoofd lag voor zyn voeten ras,
zyn tong nog deze woorden sprak:
29‘Gaet ginder in het koren
en blaest daer op mynen horen,
dat al myn vrienden het hooren!’
30‘Al in het koren en gaen ik niet,
op uwen horen en blaes ik niet,
moordenaers raed en doen ik niet.’
31‘Gaet ginder onder de galge
en haelt daer een pot met zalve
en strykt dat aen myn rooden hals!’
32‘Al onder de galge gaen ik niet,
uw rooden hals en stryk ik niet,
moordenaers raed en doen ik niet.’
33Zy nam het hoofd al by het haer,
en waschte ’t in een bronne klaer.
34Zy zette haer schrylings op het ros,
al zingend en klingend reed zy door ’t bosch.
35En als zy was ter halver baen,
kwam Halewyns moeder daer gegaen:
‘schoon maegd, zaegt gy myn zoon niet gaen?’
36‘Uw zoon heer Halewyn is gaen jagen,
g’ en ziet hem weêr uw levens dagen.
37Uw zoon heer Halewyn is dood,
ik heb zyn hoofd in mynen schoot,
van bloed is myne voorschoot rood.’
38Toen ze aen haers vaders poorte kwam,
zy blaesde den horen als een man.
39En als de vader dit vernam,
’t verheugde hem dat zy weder kwam.
40Daer werd gehouden een banket,
het hoofd werd op de tafel gezet.
Willems hat später, (Nr. 49) denselben Text beibehalten, nur hie und da die Lesart des Fl. Blattes benutzt. Von den Varianten, die er mittheilt, habe ich Str. 20, 21, 22 aufgenommen. Die andern sind zu Str. 33.
Zy nam het hoofd al by dat haer
en dooptet in een revier was klaer.
Zy ging al aen zynen hoofde
en las daer het Geloove (credo).
Zy ging al aen zyn zyde
en las daer de getyde.
Zy ging al aen zyne voeten
en las dry Weesgegroeten (Ave Maria).
Das verwandte deutsche Lied wird seit dem 16. Jahrh. in vielerlei Fassungen gesungen. Alte Texte: Basel bei Sam. Apiario um 1570 (Uhland Nr. 74 A.) = Basel bei Joh. Schröter. 1605. (W. Wackernagel Lesebuch 2. Th. 2. Ausg. Sp. 224.) Augsp. Mattheus Franck um 1566. (Uhland Nr. 74. B.) Nürnb. Friedr. Gutknecht 1554–1580. (Erk Liederhort Nr. 28 b.)—Neuere Texte aus dem Munde des Volks sind nachgewiesen in meinen Schles. Volksliedern S. 25. und zusammengestellt mit den alten bei Mittler Nr. 76–87. Ein niederdeutscher aus Westphalen bei Uhland Nr. 74. C. (Mittler Nr. 79.)
¶ 10, 3. kroon, der Jungfernkranz; so auch krône im Mhd., s. Müller Wb. 1, 887. Der Brautkranz war und ist in Deutschland noch hie und da ein kronenartiges Gewinde von Blättern, Blumen und Flittergold— 13, 1. korslyf, Corsett, Leibchen—14, 2. van steke tot steke, von Stich zu Stich—15, 1. keerle, kaerle, flandrisch das Oberkleid—17, 2. koos, erkor, wählte—18, 1. schrylings, schrijdelings, rittlings, reitlings, mit ausgespreizten Beinen wie ein Reiter, à califourchon—20, 2. schroom, Schrecken—25, 2. mits, wenn.—27, 2. spreiden, spritzen—29, 1. ginder, dort— 27, 3. voorschoot, Schürze.
In neuer Zeit wurde das alte Lied fast völlig umgearbeitet. Hatte man sich früher begnügt, die zweite Zeile im Singen zu wiederholen, so wurde nun jeder Strophe eine dritte Zeile hinzugedichtet. Wie sehr musste der poetische Sinn in und außer dem Volke erstorben sein, dass ein solches Machwerk dem Volke geboten und von ihm angenommen werden konnte! Um den Verfall der niederländischen Volkspoesie kennen zu lernen, gewährt dies Lied in seiner Umgestaltung einen zu wichtigen Beleg, als dass es nicht mitgetheilt werden sollte.