TOELICHTINGEN.
Reading edition
Verschillende verklaringen zijn onnodig voor de meer beschaafden, doch daar ik dit werk ook toegankelijk wilde maken voor di arbeiders, welke reeds onze literatuur beginnen te kennen, is daardoor het aantal noten groter dan voor de ontwikkelden uit de burgerklasse nodig was.
Voor mijn spelling, radikaler dan de Kollewijnse, verzoek ik de welwillendheid der lezeressen en lezers, daar ik zo doortastend mogelik di wens te verniwen tot behoud en verbreiding van onze taal in Zuid-Afrika en elders. De internaatsionale woorden srijf ik zoveel mogelik leesbaar voor vreemdelingen, daar deze o.m. de materi vormen van de Esperanto, een wereldtaal-stelsel, dat veel goeds bevat, al beschouw ik dit niet als de Wereldtaal van de toekomst. Soms heb ik opzettelik ter wille van de staatsi een woord ouderwets gespeld, b.v. in XXI: de Bloem »Chrysanth.«
Notes in this chapter
Note 1 · Naast een tijdrekening in cyclen van 60 jaar, tans reeds de 76e, tellen de Japanners ook vanaf de stichting van hun Rijk door Dzjimmoe-TennoNote 2 · Moetsoe-Hito, spreek uit Moets-Chto (met ch als in het duitse Knecht, Recht), naam van den tegenwoordigen Keizer, welke betekent Man des VreNote 3 · Mei-Dzji spreek uit Meej-Dzji, naam van zijn bestuurs-periode, di betekent Verlichte Regering. ↑Note 4 · Dzji-Pon-Koewé: Rijk waar de Dag begint, Rijk van de Rijzende Zon, Cipango, Japan. Ch spreek uit als in het Duitse Licht. ↑Note 5 · Moessoemé spreek uit moesmé, meisje. ↑Note 6 · Fana kojomi: bloemenkalender. ↑Note 7 · Een inktkoker als hier besreven, ziet men veel als weelde-artikel. ↑Note 8 · Samisen of semsin, citer met lange hals en vierkant klankbord. ↑Note 9 · Afhoegi, wajer. Afhoengi in Tokio-dialekt. ↑Note 10 · Koto, een soort liggende harp. ↑Note 11 · Obi, zijden gordel met breden strik op den rug. ↑Note 12 · De oorlogsvlag van Japan is wit, tot in de hoeken bestraald door een hoogrode, zestien-stralige Zon en bezet met een rand van violet, de kleNote 13 · Zeilwagen, chinees vervoermiddel. ↑Note 14 · Sampan, chinees vaartuig. ↑Note 15 · Tao, het rechte Pad der Deugd volgens de leer van Lao-Tszé. ↑Note 16 · Cobor, spreek uit: sabór, russise katedraal. ↑Note 17 · De Tijger, gevleugeld op geel veld is de vlag van den vorst van Korea. ↑Note 18 · Union Jack, bijnaam van de Engelse vlag. ↑Note 19 · Dai-Nippón, Groot-Japan. ↑Note 20 · Sinds 1897 heeft ook Japan zijn sociaal-demokratise partij onder leiding van Sen Josef Katayama. ↑Note 21 · Daimiyo, edelman, eigenlik: grote naam. ↑Note 22 · Volgens Plato, Buffon en niwere onderzoekers, di dit steeds meer bevestigen (Zi Nouv. Revue van 15 Dec. ’95 en 15 Dec. ’97) lag er vroeger eNote 23 · Yucatan, schiereiland van Mechico. ↑Note 24 · Etrurië, Tuscia, Toscane. ↑Note 25 · On, bijbelse naam voor Egypte. ↑Note 26 · Tomahawk, indiaans skalpeermes. ↑Note 27 · Wat ik hier meld van de Romeinse wetgeving, stond jaren geleden—meen ik—in de Fortnightly Review. ↑Note 28 · Dante werd geboren in Florence, Michel Angelo Buonarotti op Florentijns grondgebied en de Corsicaanse Buonaparte’s zijn misschien—gerechteliNote 29 · Wigwam, indiaanse hut. ↑Note 30 · Zilverland, Amerika. ↑Note 31 · Dolmen of hunnebedden, gallise begraafplaatsen. ↑Note 32 · De optise telegraaf is zoover de weinige gegevens van Atlantis veroorloven te beweren met zekerheid, slechts fantazi, evenals meer in deze gNote 33 · In de Nouv. Revue van April ’93 kwam een artikel voor: Le Secret de Pyramides de Memphis van L. Mayou, waarin word aangetoond, dat zonder twNote 34 · In Midden-Afrika bouwen de wevervogels nest-koloniën onder een strojen afdak of parasol om de bomen. ↑Note 35 · De welbekende Appel van Eva, de Almoeder, was de Aard-Bol (zi bovengenoemd artikel) waarin de Mens met den »tand« der spade »beet« tot het gNote 36 · Teb of Typhon is de Egyptise god der alles verzengende hitte. ↑Note 37 · Het wentelend zwaard is de Zon. Zi Genezis III, 24. ↑Note 38 · De Foedzji-Yama, de bekende krater van Japan, even vaak afgebeeld op japanse schilderijen als de Vesuvius op italiaanse. ↑Note 39 · The flowers that bloom in the spring: De bloemen, di bloejen in de lente. ↑Note 40 · De tulpboom krijgt eerst bloemen, later pas groen, de hier bedoelde is de magnolia obovata. ↑Note 41 · Tchaya: teehuis. ↑Note 42 · Chibatsi, (spreek ch. uit als in het duitse Hecht,) komfoor uit messing, een schotel met kolen om pijpen aan te steken. ↑Note 43 · Tcha, tee. ↑Note 44 · Volgens een chinese opvatting, door de Japanners overgenomen, was de aarde vierkant. ↑Note 45 · De violette vlag van het Keizerlik Huis heeft in het midden een witte, zestienbladige Chrysanthemum, gestileerd in den vorm van een rad. ↑Note 46 · Mi Kado, titel des keizers, betekent Verheven Poort. ↑Note 47 · Hara-kiri, zelf-exekuutsi door het openrijten van den buik. Spreek r uit tegen het verhemelte. ↑Note 48 · Astraal licht, stralende eterise bol, di helderzienden kunnen waarnemen. ↑Note 49 · Kogo, de eerste vrouw uit den keizerliken harem, keizerin. Spreek g uit als in: Gabe. ↑Note 50 · Er staat »omringd,« daar dit kapsel in vorm van het algemene japanse afwijkt en slechts door de Keizerin en de hofdames word gedragen. ↑Note 51 · Een kenmerk van den japansen adel is het arendsprofiel. ↑Note 52 · De lotusbloem, waarop de Boeddha (Wijze) zetelt is het hoofdsimbool van den boeddhistisen godsdienst. ↑Note 53 · Boetsoe in het japans: Boeddha. ↑Note 54 · Nirwana: Voleinding, Zilerust door de vernitiging der ijdele begeerten. ↑Note 55 · Torii, japanse poort bestaande uit twee masten met een dwarsbalk en daarboven een chinees gestileerd juk. Ze staan vooral voor tempels. ↑Note 56 · Bonze, boeddhisties priester. ↑Note 57 · Karma, de gerechtigheid, di onverbiddelik loont en straft tot in de volgende geslachten. Het Rad der Karma wentelt de gevolgen van idere daaNote 58 · Het Sintoïsme, de oorspronkelike godsdienst van Japan, welke ook in China bestaat, is de verering van goden, heröen en voorvaderen. De hoofdNote 59 · Miya: sintoïstise tempel. ↑Note 60 · Kami, geest van een voorvader of god. ↑Note 61 · Tegenwoordig is de krater van de Foedzji-Yama een meer. ↑Note 62 · Osman, naam van de Turkse dynasti. ↑Note 63 · Bedoeld is het Testament van Peter den Groten, dat de russise politiek beheerst. ↑Note 64 · Een brug over den Bosforus verbind Constantinopel met Skoetari. ↑Note 65 · Aja Sofia, thans moskee aldaar, vroeger een christelike kerk. ↑Note 66 · De Kaäba, tempel te Mekka met den heiligen Steen der Muzelmannen. ↑Note 67 · Daar de Keizer van China de beschermer is van alle godsdiensten in zijn Rijk, kan Peking, waar hij zetelt, als men wil, hun middenpunt genoeNote 68 · In Japan bestaat sinds de XIIIe Eew de z.g. Shin-sekte, een soort protestante Boeddhisten. ↑Note 69 · De Muur is di van Salomo’s Tempel, waar de Hebrejen nog altijd treuren. ↑Note 70 · Onder de literatuur en den tijd Fin-d’ères versta ik de tegenwoordige, van het einde der islamitise, joodse, chinese, christelike jaartellinNote 71 · Pruimenboom, sakoera word ook wel japanse kersenboom genoemd, doch heeft geen eetbare vruchten. Met rose, ook witte bloemen: de Yamasakoera.Note 72 · Kikoe-no-Hana: Chryzantemums. ↑Note 73 · De Japanners brandden vroeger tot het meten van den tijd wirookstokjes. ↑Note 74 · Jappy, verkleinwoord van de Engelse afkorting Jap voor Japanners. ↑Note 75 · Het kostuum der Quakers werd de revoluutsionaire dracht van den Tiers-Etat, nadat Franklin in di kleding, de hoge hoed, zwarte frak en langeNote 76 · Kikoe: chryzant. ↑Note 77 · Volgens de leer van Confucius. ↑Note 78 · De Japanse kavaleri draagt rode kepi’s. ↑Note 79 · Mon: blazoen. ↑Note 80 · De Japanners planten chryzanten in allerlei fantastise vormen. ↑Note 81 · Kissaki of Kogo: Keizerin. ↑Note 82 · Bij regenweer lopen de japanse vrouwen op houten sandalen met twe blokjes er onder, een soort klakken. ↑Note 83 · Tombo’s: waterjuffers. ↑Note 84 · Sky-skrapers, de amerikaanse huizen van twintig en meer verdiepingen. ↑Note 85 · Dai-ba, japanse burcht. ↑Note 86 · Dai-Koku (spreek uit Dai-Kok) de god van den rijkdom. ↑Note 87 · De gewone kleur van het nachtgewaad der japanse vrouwen is blauw. ↑Note 88 · De makoera vervangt het hoofdkussen; het is een kleine sraag, in het midden hol, zó dat het hoofd er in rust. ↑Note 89 · Kaya, een soort van gaas, waaronder men daar sluimert, dinend tot beveiliging tegen de muskiten. ↑Note 90 · Naast het rustbed brand een witte lamp om de boze geesten te verjagen in den vorm van een overlangs geopenden silinder op een voetstuk. ↑Note 91 · Haroe: lente. ↑Note 92 · Vele planten in de japanse tuinen hebben een simbolise betekenis. ↑Note 93 · De pijnboom, matsoe, di het mannelik en vrouwelik geslacht verbeeld. ↑Note 94 · Moeme: pruimenboom. ↑Note 95 · Momo: perzikboom. ↑Note 96 · Natsoe: zomer. ↑Note 97 · Aki: herfst. ↑Note 98 · Foeyo: de hibiscus mutabilis, een plant, welks bloemenkroon kleur-wisselt, eerst wit, dan rood en eindelijk purper. Deze bloejt in Japan in Note 99 · De Kikoe: chryzantemum is de naatsionale bloem en dáár de herfst-tooj bij uitnemendheid. ↑Note 100 · Hoeyoe: winter. ↑Note 101 · Nirwana, toestand van zalige reinheid, betekent letterlik het verwajen tot niets d.w.z. der boze hartstochten, hier echter gebruikt in den zNote 102 · Dit veld bevind zich in Yeddo (Tokio). Onder een banaanboom staat er een Boeddhabeeld. ↑Note 103 · De misdadigers droegen en dragen misschien nog alleen een kiel van blauwe boomwol en loshangende haren. ↑Note 104 · Moesko: knaap, moesmé: meisje. ↑Note 105 · De japanse kinderen spelen met vligers van allerlei fantastise vormen met maskers er op, in de gedaanten van boeddha’s met dikke buik, vampiNote 106 · Biwa: een soort mandoline. ↑Note 107 · De Japanners hebben een smalle, lange trom, di met één hand word beslagen. ↑Note 108 · Het huweliksgewaad bestaat o. m. uit een blauwe, wijd uitstaande plastron. ↑Note 109 · Kago: een open draagstoel, di op de schouders van twe man gedragen word. ↑Note 110 · Bij bruiloften word door de z.g. vlinders, twe bruidsmeisjes met kolossale strikken uitgedost, in den vorm van kapellen, aan het jonge paar Note 111 · Reigers zijn als bruidsgeschenk en in het algemeen in Japan een zinnebeeld van geluk. ↑Note 112 · Volgens de overlevering stammen de Mi-Kado’s af van Amaterazoe, de godin der Zon. Zij leefden in fabelachtige weelde zeer afgezonderd. ↑Note 113 · De Japanners geloven aan zielsverhuizing. ↑Note 114 · De tempel van Kamé-Ido is gewijd aan Ten-Man, de Apollo der japanse dichters, aan wien ze als ex-voto hun penselen wijdden. ↑Note 115 · Ten-Man zelf, een dichter uit de IXe Eew, werd later als zodanig geëerd. ↑Note 116 · De Japanners vouwden vroeger—misschien nog—hun briven heel klein op in de enveloppen. ↑Note 117 · Satsoema, dit soort porselein is wit, met goud voornamelijk gekleurd. ↑Note 118 · Shogoen: stadhouder, plaatsvervanger van den keizer. Deze hadden sinds de XVIIe Eew, sinds het optreden van den stadhouder Hiéyazoe, de machNote 119 · Yebossi’s: zwart verlakte, smalle silinderhoeden, naar voren omgebogen en met banden gedragen om de kin, blijkbaar gemaakt om den haardos, oNote 120 · Toro: stenen of bronzen lantaren. ↑Note 121 · Het door elkaar werpen van de kamerschermen is een japans teken van rouw. ↑Note 122 · De berg van Nikko is de begraafplaats der japanse keizers. ↑Note 123 · Voor keizer Moetsoe-Hito zijn rijk hervormde, waren de vorsten steeds onzichtbaar, slechts de adel mocht soms hun geheiligde persoon aanschoNote 124 · Tschoeng-Koewé: Rijk van het Midden, China. ↑Note 125 · Zulk een krant is daar de demokratise Yorodzoe, gedrukt op rose papier. ↑Note 126 · De kamelia’s groejen in Japan niet aan struiken, maar als rode klokken aan bomen, zelfs van tien meter hoog. ↑Note 127 · De vlag van het keizerlik Huis van Japan is violet met een witte Chryzant, heraldiek gestileerd met zestien bladen. ↑Note 128 · De oorlogsvlag is wit met een hoogrode stralende zon en violetten rand, de naatsionale wit met een straalloze, hoogrode zonbal. ↑Note 129 · Semsin: samisen. ↑Note 130 · Europa is geen werelddeel dan alleen met Azië te zamen, gelijk o. m. reeds door Von Humboldt werd opgemerkt. De beste naam daarvoor acht ik Note 131 · De Japanners telden den tijd naar het stelsel der cyclen van vijfmaal twaalf jaar, elk jaar genaamd naar een der Tekenen van den Direnriem, Note 132 · Iroha, het japanse silben-schrift, overgang van woord- naar het letterschrift. ↑Note 133 · Japanse Genezis. ↑Note 134 · Simbolies: de wereld weldra doordrongen van Boeddha’s leer in den modernen vorm van teozofi verniewt zich daardoor en heeft dan di middeneewNote 135 · Sayonara: Vaarwel! ↑