XIX.
Reading edition · Edition 2
De nacht, dien Lewin op het hooi in de weide had doorgebracht, was niet vruchteloos geweest. Zijn zaken, zooals hij ze tot hiertoe had gedreven, hadden zijn belangstelling verloren. In weerwil van het uitzicht op een goeden oogst, had hij, naar zijn meening, nimmer zooveel onaangenaamheden en tegenwerking van de arbeiders gehad als juist in dit jaar. En de oorzaak van dit alles was hem nu duidelijk geworden. Hij was tot het inzicht gekomen, dat hij tot hiertoe slechts een bestendigen kamp tegen zijn arbeidsvolk gevoerd had, waarbij niets te winnen was, dan dat zijn bedrijf achteruit ging en dat de schoone werktuigen, de akkers en het vee groote schade leden.
Waarin bestond eigenlijk deze strijd? Hij moest voor elke kopeke opkomen, want deed hij dat niet met alle energie, dan zou het geld spoedig niet meer toereikend geweest zijn om de arbeiders te betalen, en van de andere zijde streefden dezen er slechts naar om rustig en aangenaam, d.i. zooals zij het gewoon waren, te arbeiden. Het was in zijn belang, dat het volk zooveel mogelijk verrichtte, dat hij steeds alle opmerkzaamheid aanwendde om niet den wanmolen, de dorschmachine, de paarden te laten benadeelen, kortom, al zijn maatregelen wel te overleggen. Voor de arbeiders daarentegen kwam het er op aan zoo gemakkelijk als maar kon hun werk te doen, met de noodige pauzen en bovenal onbezorgd en zonder nadenken. Dit ondervond hij dezen zomer elken dag. Hij zond zijn arbeiders om klaver te maaien met bevel de weinige geschikte van onkruid niet vrije desjatinen uit te zoeken en deze voor den hooibouw te bezigen, maar zij maaiden de beste desjatinen, die voor zaadwinning geschikt waren en trachtten zich te rechtvaardigen met de bewering, dat de voormaaier het zoo had geregeld, en troostten er Lewin mede, dat het hooi toch bizonder mooi was; maar deze begreep zeer goed de eigenlijke reden, die was, dat deze desjatinen zich gemakkelijker lieten maaien. De ploegen bleken onbruikbaar, want het kwam de knechts niet in den zin de eenmaal hooggestelde schaar dieper te stellen; ze werd met geweld omgekeerd, het paard gekweld en den akker bedorven. Maar men verzocht hem zich daarover niet te bekommeren. De paarden liepen in de tarwe, want geen der boeren had lust nachtwaker te zijn en ofschoon het verboden was, losten zij elkander bij de paardenwacht af, en Wanka, die den geheelen dag had gewerkt, sliep natuurlijk in en zeide, toen hij zijn schuld bekende: "Zij wilden het zoo!" De drie beste kalvers hadden zich aan de klaver ziek gegeten, omdat men verzuimd had ze te drenken. En dit alles geschiedde, niet, omdat zij Lewin en zijn zaken kwalijk gezind waren, daar zij integendeel hem voor een "gemeenen" heer hielden (dit was de grootste lof); maar het geschiedde, omdat men gemakkelijk en zorgeloos wilde arbeiden en zijn belang was hun niet alleen vreemd en onbegrijpelijk, maar ongelukkig rechtstreeks in strijd met hun eigen belangen. Derhalve gevoelde Lewin zich sedert geruimen tijd door zijn landbouwbedrijf niet meer bevredigd. Elke andere werkzaamheid verachtte hij en hield den landbouw slechts voor een ware en ernstige bezigheid en beminde dien. Maar nu kon hij zich niet meer misleiden. Dit bedrijf voldeed hem niet meer en hij kon er zich bijna niet meer mede bezighouden.
Daarbij kwam nog de aanwezigheid der Tscherbatzky's binnen een afstand van dertig werst, en hij kon en wilde haar niet zien. Toen hij bij Darja Alexandrowna Oblonsky een bezoek had afgelegd, had deze hem verzocht zijn bezoek dikwijls te herhalen, natuurlijk om andermaal bij haar zuster aanzoek te doen, die, zooals zij hem genoegzaam had te kennen gegeven, hem nu voorzeker zou aannemen. Toen Lewin Kitty zelf had wedergezien, was hij tot het bewustzijn gekomen, dat hij niet had opgehouden haar te beminnen; maar nu, nu hij wist, dat zij daar was, kon hij er volstrekt niet meer heenrijden. De afwijzing, die hij had ondergaan, had een onoverkomelijke kloof tusschen hen gegraven.
"Ik kan, nu zij de vrouw niet worden kan van hem, dien zij zich wenschte, haar niet vragen mijn vrouw te worden."
Deze gedachte maakte hem koel en vervreemdde hem van haar.
"Ik zou niet in staat zijn zonder een uitdrukking van verwijt met haar te spreken, zonder haar toornig aan te zien, en zij zou—dit kan niet anders—nog meer afkeer van mij krijgen. En dan, hoe kan ik nu, na hetgeen Dolly mij gezegd heeft, nog naar haar toe gaan? Hoe licht zou ik toonen, wat men mij van haar gezegd heeft! Of ik zou komen als een grootmoedige, die haar vergeeft, haar begenadigt. Ik zou voor haar staan als een edelmoedige, die vergeeft, die haar weer aanneemt en begunstigt met zijn liefde? Waarom heeft Dolly mij dat gezegd? Ik had haar immers toevallig kunnen ontmoeten, en dan had zich alles van zelf geschikt—maar nu is het onmogelijk, volstrekt onmogelijk."—
Om dezen tijd zond Darja Alexandrowna hem een briefje, waarin zij hem om een dameszadel voor Kitty verzocht.
"Men heeft mij gezegd, dat gij er een bezit," schreef zij: "ik hoop, dat gij hem zelf komt brengen."
Dat kon hij nu in het geheel niet verdragen. Hoe kon zulk een verstandige en beschaafde vrouw haar zuster zoozeer vernederen?
Hij schreef wel tien briefjes, verscheurde ze alle weder en zond eindelijk den zadel zonder eenig antwoord. Toen liet hij, in de overtuiging ongepast gehandeld te hebben, de zorg voor zijn zaken, die hem tegenstonden, aan zijn rentmeester over en begaf zich naar een verwijderd gouvernement, naar een vriend, die schoone jachtgronden bezat en hem onlangs had uitgenoodigd. Nu gevoelde hij zich verlicht, omdat hij uit de nabijheid der Tscherbatzky's en van zijn landbouwzaken verwijderd werd en juist voor een jachtvermaak, dat onder alle verdrietelijkheden hem steeds de beste troost was geweest.