43. UITVINDINGEN.
Reading edition
Onder de oorzaken, waardoor de beschaving der nieuwere tijden krachtig werd voorbereid en in 't leven geroepen, rekenen wij, behalve de verovering van Constantinopel, de ontdekking van Amerika en het vinden van een beteren zeeweg naar Indië, het gebruik van het kompas bij de zeevaart, dat van het buskruit bij het oorlogvoeren en de uitvinding der boekdrukkunst. Wie het kompas heeft uitgevonden, is niet met zekerheid te zeggen. Zeker schijnt het, dat een zekere Flavio Gioja te Amalfi in Italië de eerste was, die het bij de zeevaart in gebruik bracht. Tot dusverre durfden de zeelieden zich nooit ver van de kusten wagen uit vrees, dat ze den weg niet weer zouden kunnen vinden. Door het gebruik van het kompas kwam daarin groote verandering; men begon nu de opene zee te bevaren en kwam daardoor langzamerhand tot de ontdekking van tot dusverre geheel onbekende deelen der aarde. De landhandel werd nu zeehandel. De uitvinding van het buskruit schreef men vroeger algemeen toe aan een Duitschen monnik, Barthold Schwarz. (1354). Volgens latere onderzoekingen zou het reeds veel vroeger aan Chineezen, Indiërs en Arabieren bekend zijn geweest. Wat hiervan zij, dit is zeker, dat men het buskruit omstreeks het midden der 14de eeuw bij het schietgeweer in toepassing bracht. Gewichtig waren daarvan de gevolgen. Het strijden van man tegen man met zwaard of lans hield op; door het schietgeweer kon men nu in de verte elkander dooden. Tengevolge daarvan kon een gemeene voetknecht meer uitrichten dan de dapperste ridder, en zoo kwam het, dat de ridders en edelen langzamerhand alle vroegere macht verloren; het vuistrecht werd eene onmogelijkheid. In de plaats van den machtigen adel begon nu de burgerstand zijn' invloed te toonen. Van den heerban, of de oproeping ten strijde door den vorst aan zijne leenmannen, was voortaan geen sprake meer tengevolge van de nu in gebruik komende staande legers, samengesteld uit geoefende huurlingen.
De uitvinding der boekdrukkunst schreef men vroeger algemeen toe aan onzen landgenoot Laurens Janszoon Coster te Haarlem. Latere onderzoekingen maken dit twijfelachtig, en met meer recht schijnt de Duitscher Johan Guttenberg van Mainz die eer te verdienen. In de laatste helft der 15de eeuw waren er in vele steden van Europa reeds boekdrukkerijen. De boekdrukkunst heeft krachtig de beschaving in de hand gewerkt. Wetenschap en kennis, die vroeger eene schuilplaats moesten zoeken in eene eenzame kloostercel, werden door deze uitvinding tot het geheele volk gebracht. 't Geen vroeger, toen de boeken werden geschreven en ze tengevolge daarvan hoogst zeldzaam en duur waren, slechts aan enkelen gegund was, kon nu een voorrecht worden van allen. Jong en oud, rijk en arm, de geringste burger zoowel als de rijkste edelman konden door de boekdrukkunst bekend worden met de uitvindingen, de denkbeelden en de wijsheid van het voorgeslacht en van beroemde tijdgenooten. Mocht men haar vroeger, wegens hare wondervolle gevolgen, de zwarte kunst noemen: wij eeren haar als eene kunst, die het menschdom groote zegeningen heeft aangebracht.