20. HET HELDENTIJDVAK DER ROMEINSCHE REPUBLIEK.

(342-275 j. v. Chr.)

Het tijdperk van 342-275 j. v. Chr. is de schoonste tijd der republiek. Het is rijk aan voorbeelden van uitstekenden heldenmoed, van zelfopofferende vaderlandsliefde en van strenge rechtvaardigheid. Tevens geeft het ons eene groote mate van eenvoud en reinheid van zeden te aanschouwen, zooveel te meer opmerkelijk in een land als Italië, waar weelde en losbandigheid maar al te veel gehuldigd werden. Daardoor bleef de republiek niet alleen behouden te midden der groote gevaren, die haar bedreigden, maar trad zij grooter en machtiger dan ooit uit den worstelstrijd te voorschijn. De meeste volken van Italië, naijverig op den snellen bloei van Romulus' stichting, keerden hunne wapens tegen Rome. Hoewel de strijd niet altijd gunstig voor de Romeinen afliep, (Caudinische passen 321) bleek toch de onbezweken moed en de zelfopofferende vaderlandsliefde der Romeinen den vijanden te sterk te zijn.

Liever dan u de aanleiding tot de eindelooze oorlogen mede te deelen, willen wij liever wijzen op enkele der vele heldenfiguren, waaraan dit tijdperk zoo overrijk is. Daar zien wij hoog ten ros en in schitterende wapenrusting Marcus Curtius zich in den afgrond werpen, om zoo den toorn der goden te stillen. Hier offert de strenge consul Titus Manlius zijnen dapperen zoon op, omdat hij tegen het legerbevel met een hem uitdagenden vijand gevochten heeft. Elders weer wijdt consul Decius Mus zich ter dood, omdat de auguren de zege des legers afhankelijk van den val des aanvoerders hebben gesteld. In den heeten strijd bij Sentinum (295) offert de jongere Decius Mus zich eveneens voor 't heil des vaderlands op. Ook tooneelen als die van David en Goliath geeft ons dit tijdperk te aanschouwen. Hoe! wil die tengere jongeling (Titus Manlius) zich meten met dien Gallischen reus? Hij durft het wagen en weldra zien wij hem, versierd met den zwaren ketting zijns vijands (vandaar zijn bijnaam Torquatus) door het jubelend leger tot dictator verheven.

In 280 kwamen de Romeinen voor 't eerst in oorlog met een buitenlandsch vorst n.l. met Pyrrhus, koning van Epirus.

Begeerig naar avonturen, voldeed hij gaarne aan de uitnoodiging der Tarentijnen om hen tegen de Romeinen bij te staan. Met een uitmuntend leger, voorzien van olifanten, die aan den krijg gewoon waren, landde hij in Beneden-Italië en was weldra in twee veldslagen overwinnaar (280 en 279 v. Chr.) Toch kon de scherpzinnige Pyrrhus bij den eersten slag niet nalaten uit te roepen: "Met zulke soldaten was de wereld mijn;" en bij den tweeden: "Nog eene overwinning als deze en ik ben verloren."

Mochten de Romeinen ook een enkelen keer den moed laten zinken, de blinde Appius Claudius wist weder veerkracht in de harten der verslagenen te brengen en aan den gezant, dien Pyrrhus gezonden had, gaf de senaat het trotsche antwoord: "Over een' vrede kan slechts gehandeld worden, nadat Pyrrhus Italië verlaten heeft." De stand van zaken veranderde, toen Fabricius en Curius Dentatus aan 't hoofd des legers kwamen. Pyrrhus tracht den eerste om te koopen, maar Fabricius, hoewel zelf arm, wijst met verontwaardiging de glansrijke aanbiedingen van de hand; eene poging, door hem aangewend om den Romein door middel van een kolossalen olifant schrik aan te jagen, mislukte eveneens.

De tweede was zoo eenvoudig in zijne levenswijze, dat, toen de gezanten van den senaat hem voor de eerste maal zijne benoeming als consul brachten, ze hem bezig vonden met het koken van een gerecht rapen. Het geluk begon Pyrrhus den rug toe te keeren. In den geduchten slag bij Beneventum (275) werd zijn leger totaal verslagen, terwijl de meeste zijner olifanten, vroeger de schrik der Romeinen, in 's vijands handen vielen.

Hij was genoodzaakt als overwonneling naar zijn land terug te keeren.

Zoo waren de Romeinen langzamerhand meester geworden van geheel Italië; alle staten moesten òf als bondgenooten òf als onderworpen provinciën hunne oppermacht erkennen.