Sebidensis.

Narravit Haret Hammamita. Cum secarem desertum, Sebidum[1] petens, comitabatur me juvenis, quem usque ad pubertatem educaveram, et direxeram usque dum mores ejus perfecte boni erant, et moribus meis adsuetus cognoverat, quid me juvaret; quare nunquam desiderium meum praetergrediebatur, nec in petendis rebus scopo aberrabat. Haud dubium est, quin propinquitas ejus cordi meo necessaria esset; eumque elegeram ministerio meo, sive domi versarer, sive in itinere. Hunc tempus omnia perdens abripuit, cum Sebidum nos contineret. Ego vero, cum ejus robur evanuisset[2] et quiesceret vox, annum perseveravi non deglutiens cibum, nec petivi juvenem alium, usque dum solitudinis defectibus et molestiis, quas stando et sedendo persentiscebam, eo adactus sum, ut in margaritae locum sphaerulam vitream[3] substituerem, et quaererem, qui deficientis vices expleret[4]. Hoc consilio me contuli ad homines, qui in foro Sebidensi servos vendere solebant, et dixi: cupio servum qui, horsum moveatur aut prorsum[5], placeat, et laudem mereat, cum tentetur; utque sit talis, quem exercuerint solertes, et inopia protraxerit in forum. Omnes ibi annuebant petitioni, et assiliebant, et brevi conquirere promittebant. Sed conficiebant lunae novae circuitum suum, et convertebantur plenae et deficientes, nec ullum promissorum illorum praestitum est. Itaque, cum viderem venditores oblitos vel simulantes oblivionem, animadvertens, non omnem, qui commensus sit[6], secare, nec aliud cutem meam tam bene scabere, quam proprium unguem, reprobato rem aliis committendi instituto, cum auro et argento in forum egressus sum, et mancipia mihi producere jussi, et sciscitatus sum pretia. Ibi mihi occurrit vir capistratus vitta, qui juvenem carpo tenens dixit:

Visne emere juvenem industrium, forma et moribus excellentem,

Qui, quodcunque ex eo suspendas, portat; quando loquitur, sanat; quando tu loqueris, memoria tenet;

Quando lapsus fueris, surgas! vocat; in ignem currit, si jubes;

Qui, vel unicum diem societati adhibitus, servat[7]; quacunque re contentus esse jubetur, contentus est;

Multam quamvis assecutus astutiam, tamen nunquam mentitus est, nec quidquam praetendit;

Allicienti non praebuit aurem cupiditati, nec commissa evulgare secreta licitum habuit,

Diu autem mirandus fuit in eo, quod egit, et in carminibus pariter, ac in prosa, superior fuit?

Per deum! nisi angustia vitae et pueri nudi, esurientes, cruciarent, non vendissem eum regno toto Cosrois.

Dixit; at ego conspiciens staturam ejus rectam et pulchritudinem sinceram, existimavi unum ex juvenibus horti beatitudinis videre et exclamavi: hic non est homo, verum honorando nihil minus angelo! Dein eum de nomine suo interrogavi, non tam resciendi ductus cupidine, quam ut viderem, quomodo se haberet lingua ad pulchritudinem. Sed, nec dulce, nec amarum, edens verbum, nec servae sese, nec ingenuae, filium sermone prodebat. Averti me ergo ab eo[8], inquiens: phui et hui haesitationem tuam turpem! Ibi ridens caput suum modo demisit, modo extulit, tum ad me convertit et declamavit haecce:

O tu! cujus exardet ira, quod non prodam nomen meum; sic non agit aequus.

Si nihil aliud te, quam hujus expositio, placat, ausculta! ego sum Josephus, ego Josephus!

Jam ego tibi velum retexi; si sapis, cognovisti; sed non credo te cognovisse.

Dixit; et carmine ejus abiit ira, et direptus mihi est intellectus, quasi incantatione. Attonitus eram, ut non inquirerem, et obliviscerer Josephi justi historiae; nec alia restabat cogitatio, quam ut eum licerer domino ipsius et explorarem pretii, quod solverem, summam, existimans: certe te adspiciet ille limis, et nimis altum indicabit pretium. Sed non eo usque evolavit, quo ego, nec ubi ego affixus haerebat, verum inquit: servus, si parvi constat, et levis est eum comparandi difficultas[9], domino per eum bene est, et hujus amor eum complectitur; quare, cum ego sane praeferam, ut hunc tibi juvenem cariorem faciam levi pretio, quod tibi indicem, pende, sis, ducentas drachmas, et gratiam mihi habe, quamdiu vives. Et statim paratam illi solvi pecuniae summam, ut solvit quis pro re vili et licita[10], nec venit in animum, quod omne vile sit carum. Cum autem percussa utrinque manu emtio stabilita et discessus constitutus esset, lacrimae manarunt ex oculis juvenis plures, quam fundit nubes, et accedens ad dominum inquit:

Maledicat tibi deus! num qualis ego sum venditur, ut satienter parvuli esurientes?

Et num secundum legem aequitatis, ut obligar muneri, quod a me impleri nequit,

Et tenter terrore alio post alium? Quamvis qualis ego, cum tentatur, non terretur.

Nonne probasti me, et perspexisti consilia sincera nulla fraude mixta?

Quoties me constituisti rete venationi, redii cum fera in laqueis meis;

Imposuisti mihi molestias, et faciles se praebuerunt, quamvis inesset difficultas[11].

Quaenam est res invisa, cui operam non navarim, quae praeda, cui consequendae non aptus fuerim[12]?

Nec manifestarunt dies crimen a me commissum, ut in disjunctione detegatur[13].

Vitium tu nullum, gratiae sint deo! in me offendis, quod abscondatur, aut dispergatur.

Quomodo tibi ergo facile esse potest, me ex oculis tuis removere, ut solers mulier abjicit schidia?

Et qui potuit anima tua concedere, ut me humiliares, et venderer instar mercis?

Nonne ego existimationem meam ab hoc (contemtu) custodivi, ut sermones tuos, quo die serio constituebatur separatio?

Dixisti: profecto! quicunque licitetur hunc equum egregium, nec commodatur, nec venditur, Equidem haud minoris sum, quam ille equus generosus, indolem sed tuam superat illius indoles;

Praeterquam quod ego, cum vendar, canam: perdiderunt me, at qualem perdiderunt juvenem!

Istis versibus auditis intellectoque suavi sermone senex, altum postquam, traxerat suspirium et ita lacrimarat, ut alienis etiam lacrimae oborirentur, filii, dixit, loco hunc juvenem habeo, nec secerno a jecoris mei partibus, nec unquam, nisi stabulum evasisset vacuum, et extincta esset lampas, reliquisset nidum meum, usque dum secutus esset feretrum. Jamque video quantum eum incessit doloris, et probus homo[14] lenis et placidus est. Visne igitur, ad consolandum cor ejus et propulsandum dolorem, mecum pacisci, ut emtionem rescindas, quando te precaturus sim, nec grave habeas, quando tibi molestus fuerim? Nam in historiis selectis, a fidis auctoribus in syntagma redactis, legitur: qui mercatum cum fratre initum remittit, ei deus remittit peccata sua. Pudore coactus, quamvis multa[15] corde volutabam, promisi. Juvenis ibi propius accedens frontem senis exosculabatur, qui lacrimis ex genis libere delabentibus cecinit:

Tranquillo sis animo! caput meum pro te devoveo, quodcunque molesti doloris et miseriarum subeas,

Haud longum est discessus spatium, nec cessabunt renovandae conjunctionis cameli,

Ope grata potentissimi creatoris!

Adjecit: trado te optimo domino, et sublata amiculi lacinia abiit. Juvenis autem perseveravit in gemitu et ejulatu donec, milliaris spatio emenso, rediens ad tranquillitatem, sedato lacrimarum fluxu[16], ita me compellavit. Scisne cur flevi et quam ob causam ejulavi[17]? Reposui: discessum a domino te, ut fleres, commovisse credo. Ille contra: ego sum in fluvio, et tu etiam in fluvio es; quantum autem interest inter piscatorem et praedam! dein recitavit:

Non fleo, per deum! propter amicum diremtum, nec propter amissa delectamenta et gaudia,

Sed lacrimarum fluxus ex genis profunditur ob imprudentem, cujus oculus gestiens

Eum praecipitem dedit, usque dum afflictus est et ignominiae expositus, perdiditque sculptos, candidos, splendentes[18].

Vae tibi! nonne elegantes illi versus tibi indicarunt, me liberum esse, quem vendere vetitum?

Cum praeterea et nomini Josepho indicium insit clarum?

Dixit; et assimilavi verba ejus disputationi jocantis, phalerisque ludentis; ille vero indurescens, more veridici, mundabat se a luto servitutis. Circumvagabamur ergo in rixa, quae ad alapas usque progrediebatur tandemque in judicium procedebat. At judex, cum statum rei luculenter exposuissemus, suratamque nostram praelegissemus, dixit: nonne, qui commonefecit, excusavit se; qui cavere jussit, indicavit; et qui edocuit, officio non defuit? Ex iis enim, quae commemorastis, clare prodit, juvenem quidem monuisse, te vero non abstinuisse, sincerumque tibi illum dedisse consilium, te vero non servasse. Tege igitur et occulta stupentis cordis morbum, nec illum, sed te ipsum reprehende. Cave autem, ei inhaereas cupiasque eum possidere servum, qui liberae cutis nec exponendus est venditioni. Nam pater ejus heri, ante solis occasum, eum adduxit, et se esse ramum, qui eum emiserit, nec alium, quam se, possessorem ejus, confessus est. Interrogavi: an novisti patrem, quem deus pudefaciat?! Reposuit: quasi ignorari possit Abu Seid, quem impune licet convitiis adspergere, de quo apud omnes judices sunt historiae, de quo ad omnes delatum est! Tum ego incensus ira, nonnisi in Deo auxilium esse, exclamavi et, cum jam aufugisset tempus, quasi ex delirio redii, certus, vittam illam fuisse rete fraudis et domum venationis[19]. Et demittebatur visus meus ob id, quod expertus eram, juravique non amplius negotia habere cum capistrato, quamdiu essem victurus, nec desinebam lamentari ob emtionem frustratam et ignominiam inter sodales. Ad quae judex, videns iram meam et excandescentiae ardorem, haec effatus est. O vir! non perdidisti id peculii tui, quod te monet; nec crimen erga te commisit, qui te expergefecit. Sapientiam igitur hauriens ex eo, quod in te ingruit, cela hunc casum amicos tuos, semper tamen mali, quod te obruit, memor, ut recordatio tuos tueatur nummos. Ac indue mores viri, qui, patiens cum tentatur, positum ob oculos exemplum probe considerat. Quibus dictis eum valere jussi, indutus veste pudoris et tristitiae, trahens syrma animi falsi et stupidi, instituique Abu Seidum prosequi aversatione, et in aeternum me ab eo separare. Proinde evitabam aream ejus et recedebam ab ejus adspectu, donec me oppressit in via angusta et salute propensi impertivit. Ubi ego nihil aliud, quam austero vultu prospicere et tacere. Sed ille, quid, inquit, tibi venit in mentem, quod nasum extollis supra socium tuum? Regessi: oblitusne es, quod astute egisti et fraudasti, et patrasti facinus tuum, quod patrasti? Tunc increpuit ore subsannans et recitavit me reconciliaturus:

O tu! qui aversus es, iratus, austerus,

Et plumas vituperia, quibus inferiores sunt sagittae,

Dicisque: num liber venditur, ut venditur niger[20]?!

Parce! nam non primus id feci, ut opinaris;

Jam ante vendiderunt Josephum Jacobitae, at quales illi!

Praeterea juro per domum, ad quam iter dirigit religiosus,

Et per ambeuntes dispersis antiis macilentos,

Quod non suscepi hoc negotium ignominiosum, dum supererat drachma.

Excusa igitur fratrem, et abstine vituperare more insipientium.

Adjecit: excusatio quidem mea jam patet, tuae autem monetae perierunt. Quod si me horres et a me deflectis, nimium tristis ob amissos nummos[21], scias velim, me non esse eum, qui mordeat bis et binas calcare faciat prunas; sin animum applicas, morem gerens avaritiae, ut vindices, qui retibus meis inhaeserunt, obolos, deplorent deplorantes prudentiam tuam! Dixit Haret Hammamita: hoc sermone suo decipiente et victoriosis praestigiis suis coëgit me, ut in sinceram cum eo amicitiam redirem, meque ei benevolum praeberem. Post tergum itaque jeci[22] facinus ejus quamvis execrabile.

XXXV