P. PAPINIVS STATIVS

LVCANI proprium diem frequentet quisquis collibus Isthmiae Diones docto pectora concitatus oestro pendentis bibit ungulae liquorem. ipsi quos penes est honor canendi, uocalis citharae repertor Arcas, et tu Bassaridum rotator Euhan, et Paean et Hyantiae sorores laetae purpureas nouate uittas, crinem comite, candidamque uestem perfundant hederae recentiores. docti largius euagentur amnes, et plus Aoniae uirete siluae, et, si qua patet aut diem recepit, sertis mollibus expleatur umbra. centum Thespiacis odora lucis stent altaria uictimaeque centum, quas Dirce lauat aut alit Cithaeron. Lucanum canimus, fauete linguis, uestra est ista dies, fauete, Musae, dum qui uos geminas tulit per artes, et uinctae pede uocis et solutae, Romani colitur chori sacerdos. Felix heu nimis et beata tellus, quae pronos Hyperionis meatus summis Oceani uides in undis stridoremque rotae cadentis audis; quae Tritonide fertilis Athenas unctis, Baetica, prouocas trapetis: Lucanum potes imputare terris! hoc plus quam Senecam dedisse mundo aut dulcem generasse Gallionem. attollat refluos in astra fontis Graio nobilior Melete Baetis; Baetim, Mantua, prouocare noli. Natum protinus atque humum per ipsam primo murmure dulce uagientem blando Calliope sinu recepit. tum primum posito remissa luctu longos Orpheos exuit dolores et dixit: 'puer o dicate Musis, longaeuos cito transiture uates, non tu flumina nec greges ferarum nec plectro Geticas mouebis ornos, sed septem iuga Martiumque Thybrim et doctos equites et eloquente cantu purpureum trahes senatum. nocturnas alii Phrygum ruinas et tarde reducis uias Vlixis et puppem temerariam Mineruae trita uatibus orbita sequantur: tu carus Latio memorque gentis carmen fortior exseres togatum. ac primum teneris adhuc in annis ludes Hectora Thessalosque currus et supplex Priami potentis aurum, et sedis reserabis inferorum; ingratus Nero dulcibus theatris et noster tibi proferetur Orpheus. dices culminibus Remi uagantis infandos domini nocentis ignis. hinc castae titulum decusque Pollae iucunda dabis adlocutione. mox coepta generosior iuuenta albos ossibus Italis Philippos et Pharsalica bella detonabis, quod fulmen ducis inter arma diui, libertate grauem pia Catonem et gratum popularitate Magnum. tu Pelusiaci scelus Canopi deflebis pius et Pharo cruenta Pompeio dabis altius sepulcrum. haec primo iuuenis canes sub aeuo, ante annos Culicis Maroniani. cedet Musa rudis ferocis Enni et docti furor arduus Lucreti, et qui per freta duxit Argonautas, et qui corpora prima transfigurat. quid maius loquar? ipsa te Latinis Aeneis uenerabitur canentem. Nec solum dabo carminum nitorem, sed taedis genialibus dicabo doctam atque ingenio tuo decoram qualem blanda Venus daretque Iuno; forma, simplicitate, comitate, censu, sanguine, gratia, decore, et uestros hymenaeon ante postis festis cantibus ipsa personabo. O saeuae nimium grauesque Parcae! o numquam data longa fata summis! cur plus, ardua, casibus patetis? cur saeua uice magna non senescunt? sic natum Nasamonii Tonantis post ortus obitusque fulminatos angusto Babylon premit sepulcro. sic fixum Paridis manu trementis Peliden Thetis horruit cadentem. sic ripis ego murmurantis Hebri non mutum caput Orpheos sequebar. sic et tu, rabidi nefas tyranni, iussus praecipitem subire Lethen, dum pugnas canis arduaque uoce das solatia grandibus sepulcris, (o dirum scelus! o scelus!) tacebis.' Sic fata est leuiterque decidentis abrasit lacrimas nitente plectro. At tu, seu rapidum poli per axem famae curribus arduis leuatus qua surgunt animae potentiores, terras despicis et sepulcra rides; seu pacis merito nemus reclusi felix Elysii tenes in oris, quo Pharsalica turba congregatur, et te nobile carmen insonantem Pompei comitantur et Catones; seu magna sacer et superbus umbra noscis Tartaron et procul nocentum audis uerbera pallidumque uisa matris lampade respicis Neronem: adsis lucidus et uocante Polla unum, quaeso, diem deos silentum exores. solet hoc patere limen ad nuptas redeuntibus maritis. haec te non thiasis procax dolosis falsi numinis induit figura, ipsum sed colit et frequentat ipsum imis altius insitum medullis; ac solatia uera subministrat uultus, qui simili notatus auro stratis praenitet incubatque somno securae. procul hinc abite, Mortes: haec uitae genialis est origo. cedat luctus atrox genisque manent iam dulces lacrimae, dolorque festus quicquid fleuerat ante, nunc adoret.

PSITTACE dux uolucrum, domini facunda uoluptas, humanae sollers imitator psittace linguae, quis tua tam subito praeclusit murmura fato? hesternas, miserande, dapes moriturus inisti nobiscum, et gratae carpentem munera mensae errantemque toris mediae plus tempore noctis uidimus. affatus etiam meditataque uerba reddideras. at nunc aeterna silentia Lethes ille canorus habes. cedat Phaethontia uulgi fabula: non soli celebrant sua funera cygni. A tibi quanta domus rutila testudine fulgens, conexusque ebori uirgarum argenteus ordo, argutumque tuo stridentia limina cornu! heu querulae iam sponte fores! uacat ille beatus carcer, et angusti nusquam conuicia tecti! Huc doctae stipentur aues quis nobile fandi ius natura dedit: plangat Phoebeius ales, auditasque memor penitus dimittere uoces sturnus, et Aonio uersae certamine picae, quique refert iungens iterata uocabula perdix, et quae Bistonio queritur soror orba cubili. ferte simul gemitus cognataque ducite flammis funera, et hoc cunctae miserandum addiscite carmen: 'occidit aeriae celeberrima gloria gentis psittacus, ille plagae uiridis regnator Eoae; quem non gemmata uolucris Iunonia cauda uinceret aspectu, gelidi non Phasidis ales, nec quas humenti Numidae rapuere sub austro.' Ille salutator regum nomenque locutus Caesareum et queruli quondam uice functus amici, nunc conuiua leuis monstrataque reddere uerba tam facilis! quo tu, Melior dilecte, recluso numquam solus eras. at non inglorius umbris mittitur: Assyrio cineres adolentur amomo et tenues Arabum respirant gramine plumae Sicaniisque crocis; senio nec fessus inerti scandet odoratos phoenix felicior ignis.

VNDE sacro Latii sonuerunt carmine montes? cui, Paean, noua plectra moues humeroque comanti facundum suspendis ebur? procul ecce canoro demigrant Helicone deae quatiuntque nouena lampade sollemnem thalamis coeuntibus ignem et de Pieriis uocalem fontibus undam. quas inter uultu petulans Elegia propinquat celsior adsueto, diuasque hortatur et ambit alternum fultura pedem, decimamque uideri se cupit et medias fallit permixta sorores. ipsa manu nuptam genetrix Aeneia ducit lumina demissam et dulci probitate rubentem; ipsa toros et sacra parat cultuque Latino dissimulata deam crinem uultusque genasque temperat atque noua gestit minor ire marita. Nosco diem causasque sacri: te concinit iste (pande foris!), te, Stella, chorus; tibi Phoebus et Euhan et de Maenalia uolucer Tegeaticus umbra serta ferunt, nec blandus Amor nec Gratia cessat amplexum niueos optatae coniugis artus floribus innumeris et olenti spargere nimbo. tu modo fronte rosas, uiolis modo lilia mixta excipis et dominae niueis a uultibus obstas. Ergo dies aderat Parcarum conditus albo uellere, quo Stellae Violentillaeque professus clamaretur hymen. cedant curaeque metusque, cessent mendaces obliqui carminis astus, fama tace: subiit leges et frena momordit ille solutus amor: consumpta est fabula uulgi, et narrata diu uiderunt oscula ciues. tu tamen attonitus, quamuis data copia tantae noctis, adhuc optas permissaque numine dextro uota paues. pone o dulcis suspiria uates, pone: tua est. licet expositum per limen aperto ire redire gradu: iam nusquam ianitor aut lex aut pudor. amplexu tandem satiare petito (contigit!) et duras pariter reminiscere noctis. Digna quidem merces, et si tibi Iuno labores Herculeos, Stygiis et si concurrere monstris fata darent, si Cyaneos raperere per aestus. hanc propter tanti Pisaea lege trementem currere et Oenomai fremitus audire sequentis. nec si Dardania pastor temerarius Ida sedisses haec dona forent, nec si alma per auras te potius prensum aueheret Tithonia biga. Sed quae causa toros inopinaque gaudia uati attulit, hic mecum, dum feruent agmine postes atriaque et multa pulsantur limina uirga, hic, Erato iucunda, doce. uacat apta mouere colloquia, et docti norunt audire penates. Forte, serenati qua stat plaga lactea caeli, alma Venus thalamo pulsa modo nocte iacebat amplexu duro Getici resoluta mariti. fulcra torosque deae tenerum premit agmen Amorum; signa petunt, quas ferre faces, quae pectora figi imperet; an terris saeuire an malit in undis, an miscere deos an adhuc uexare Tonantem. ipsi animus nondum nec cordi fixa uoluntas. fessa iacet stratis, ubi quondam conscia culpae Lemnia deprenso repserunt uincula lecto. hic puer e turba uolucrum cui plurimus ignis ore, manuque leui numquam frustrata sagitta, agmine de medio tenera sic dulce profatur uoce (pharetrati pressere silentia fratres): 'scis ut, mater,' ait 'nulla mihi dextera segnis militia; quemcumque hominum diuumque dedisti, uritur. at quondam lacrimis et supplice dextra et uotis precibusque uirum concede moueri, o genetrix: duro nec enim ex adamante creati, sed tua turba sumus. clarus de gente Latina est iuuenis, quem patriciis maioribus ortum nobilitas gauisa tulit praesagaque formae protinus e nostro posuit cognomina caelo. hunc egomet tota quondam (tibi dulce) pharetra improbus et densa trepidantem cuspide fixi. quamuis Ausoniis multum gener ille petitus matribus, edomui et uictum dominaeque potentis ferre iugum et longos iussi sperare per annos. ast illam summa leuiter (sic namque iubebas) lampade parcentes et inerti strinximus arcu. ex illo quantos iuuenis premat anxius ignis testis ego attonitus, quantum me nocte dieque urgentem ferat. haud ulli uehementior umquam incubui, genetrix, iterataque uulnera fodi. uidi ego et immiti cupidum decurrere campo Hippomenen, nec sic meta pallebat in ipsa; uidi et Abydeni iuuenis certantia remis bracchia laudauique manus et saepe natanti praeluxi: minor ille calor quo saeua tepebant aequora: tu ueteres, iuuenis, transgressus amores. ipse ego te tantos stupui durasse per aestus, firmauique animos blandisque madentia plumis lumina detersi. quotiens mihi questus Apollo sic uatem maerere suum! iam, mater, amatos indulge thalamos. noster comes ille piusque signifer: armiferos poterat memorare labores claraque facta uirum et torrentis sanguine campos, sed tibi plectra dedit mitisque incedere uates maluit et nostra laurum subtexere myrto; hic iuuenum lapsus suaque haut hesterna reuoluit uulnera; pro! quanta est Paphii reuerentia, mater, numinis: hic nostrae defleuit fata columbae.' Finis erat: tenera matris ceruice pependit blandus et admotis tepefecit pectora pennis. illa refert uultum non aspernata rogantis: 'grande quidem rarumque uiris quos ipsa probaui Pierius uotum iuuenis cupit. hanc ego formae egregium mirata decus cui gloria patrum et generis certabat honos, tellure cadentem excepi fouique sinu; nec colla genasque comere nec pingui crinem deducere amomo cessauit mea, nate, manus. mihi dulcis imago prosiluit. celsae procul aspice frontis honores suggestumque comae. Latias metire quid ultra emineat matres; quantum Latonia nymphas uirgo premit quantumque egomet Nereidas exsto. haec et caeruleis mecum consurgere digna fluctibus et nostra potuit considere concha; et si flammigeras potuisset scandere sedis hasque intrare domos, ipsi erraretis, Amores. huic quamuis census dederim largita beatos, uincit opes animo. queritor iam Seras auaros angustum spoliare nemus Clymeneaque desse germina nec uiridis satis inlacrimare sorores; uellera Sidonio iam pauca rubescere tabo raraque longaeuis niuibus crystalla gelari. huic Hermum fuluoque Tagum decurrere limo (nec satis ad cultus), huic Inda monilia Glaucum Proteaque atque omnem Nereida quaerere iussi. hanc si Thessalicos uidisses, Phoebe, per agros, erraret secura Daphne. si in litore Naxi Theseum iuxta foret haec conspecta cubile, Gnosida desertam profugus liquisset et Euhan. quod nisi me longis placasset Iuno querelis, falsus huic pinnas et cornua sumeret aethrae rector, in hanc uafro cecidisset Iuppiter auro. sed dabitur iuueni, cui tu, mea summa potestas, nate, cupis, thalami quamuis iuga ferre secundi saepe neget maerens. ipsam iam cedere sensi inque uicem tepuisse uiro.' sic fata leuauit sidereos artus thalamique egressa superbum limen Amyclaeos ad frena citauit olores. iungit Amor laetamque uehens per nubila matrem gemmato temone sedet. iam Thybridis arces Iliacae: pandit nitidos domus alta penatis, claraque gaudentes plauserunt limina cygni. Digna deae sedes, nitidis nec sordet ab astris. hic Libycus Phrygiusque silex, hic dura Laconum saxa uirent; hic flexus onyx et concolor alto uena mari, rupesque nitent quis purpura saepe Oebalis et Tyrii moderator liuet aeni. pendent innumeris fastigia nixa columnis; robora Dalmatico lucent satiata metallo. excludunt radios siluis demissa uetustis frigora, perspicui uiuunt in marmore fontes. nec seruat natura uices: hic Sirius alget, bruma tepet, uersumque domus sibi temperat annum. Exsultat uisu tectisque potentis alumnae non secus alma Venus quam si Paphon aequore ab alto Idaliasque domos Erycinaque templa subiret. tunc ipsam solo reclinem adfata cubili: 'quonam hic usque sopor uacuique modestia lecti, o mihi Laurentis inter dilecta puellas? quis morum fideique modus? numquamne uirili summittere iugo? ueniet iam tristior aetas: exerce formam et fugientibus utere donis. non ideo tibi tale decus uultusque superbos meque dedi, uiduos ut transmittare per annos ceu non cara mihi. satis o nimiumque priores despexisse procos. at enim hic tibi sanguine toto deditus unam omnis inter miratur amatque, nec formae nec stirpis egens: nam docta per Vrbem carmina qui iuuenes, quae non didicere puellae? hunc et bis senos (sic indulgentia pergat praesidis Ausonii) cernes attollere fascis ante diem; certe iam nunc Cybeleia mouit limina et Euboicae carmen legit ille Sibyllae. iamque parens Latius cuius praenoscere mentem fas mihi, purpureos habitus iuuenique curule indulgebit ebur, Dacasque (et gloria maior) exuuias laurosque dabit celebrare recentis. ergo age, iunge toros atque otia deme iuuentae. quas ego non gentis, quae non face corda iugali? alituum pecudumque mihi durique ferarum non renuere greges; ipsum in conubia terrae aethera, cum pluuiis rarescunt nubila, soluo. sic rerum series mundique reuertitur aetas. unde nouum Troiae decus ardentumque deorum raptorem, Phrygio si non ego iuncta marito? Lydius unde meos iterasset Thybris Iulos? quis septemgeminae posuisset moenia Romae imperii Latiale caput nisi Dardana furto cepisset Martem, nec me prohibente, sacerdos?' His mulcet dictis taciteque inspirat honorem conubii. redeunt animo iam dona precesque et lacrimae uigilesque uiri prope limina questus, Asteris et uati totam cantata per Vrbem, Asteris ante dapes, nocte Asteris, Asteris ortu, quantum non clamatus Hylas. iamque aspera coepit flectere corda libens et iam sibi dura uideri. Macte toris, Latios inter placidissime uates, quod durum permensus iter coeptique laboris prendisti portus. uiduae sic transfuga Pisae amnis in externos longe flammatus amores flumina demerso trahit intemerata canali, donec Sicanios tandem prolatus anhelo ore bibat fontis: miratur dulcia Nais oscula nec credit pelago uenisse maritum. Quis tibi tunc alacri caelestum in munere claro, Stella, dies? quanto salierunt pectora uoto, dulcia cum dominae dexter conubia uultus adnuit! ire polo nitidosque errare per axis uisus. Amyclaeis minus exsultauit harenis pastor ad Idaeas Helena ueniente carinas; Thessala nec talem uiderunt Pelea Tempe, cum Thetin Haemoniis Chiron accedere terris erecto prospexit equo. quam longa morantur sidera! quam segnis uotis Aurora mariti! At procul ut Stellae thalamos sensere parari Letous uatum pater et Semeleius Euhan; hic mouet Ortygia, mouet hic rapida agmina Nysa. huic Lycii montes gelidaeque umbracula Thymbrae et, Parnase, sonas: illi Pangaea resultant Ismaraque et quondam genialis litora Naxi. tunc caras iniere fores comitique canoro hic chelyn, hic flauam maculoso nebrida tergo, hic thyrsos, hic plectra ferunt; hic enthea lauro tempora, Minoa crinem premit ille corona. Vixdum emissa dies, et iam socialia praesto omina, iam festa feruet domus utraque pompa. fronde uirent postes, effulgent compita flammis, et pars immensae gaudet celeberrima Romae. omnis honos, cuncti ueniunt ad limina fasces omnis plebeio teritur praetexta tumultu; hinc eques, hinc iuuenum questus, stola mixta laborat. felices utrosque uocant, sed in agmine plures inuidere uiro. iamdudum poste reclinis quaerit Hymen thalamis intactum dicere carmen, quo uatem mulcere queat. dat Iuno uerenda uincula et insigni geminat Concordia taeda. hic fuit ille dies: noctem canat ipse maritus! quantum nosse licet, sic uicta sopore doloso Martia fluminea posuit latus Ilia ripa; non talis niueos tinxit Lauinia uultus cum Turno spectante rubet; non Claudia talis respexit populos mota iam uirgo carina. Nunc opus, Aonidum comites tripodumque ministri, diuersis certare modis: eat enthea uittis atque hederis redimita cohors, ut pollet ouanti quisque lyra. sed praecipui qui nobile gressu extremo fraudatis opus, date carmina festis digna toris. hunc ipse Coo plaudente Philetas Callimachusque senex Vmbroque Propertius antro ambissent laudare diem, nec tristis in ipsis Naso Tomis diuesque foco lucente Tibullus. Me certe non unus amor simplexque canendi causa trahit: tecum similes iunctaeque Camenae, Stella, mihi, multumque pares bacchamur ad aras et sociam doctis haurimus ab amnibus undam. at te nascentem gremio mea prima recepit Parthenope, dulcisque solo tu gloria nostro reptasti. nitidum consurgat ad aethera tellus Eubois et pulcra tumeat Sebethos alumna; nec sibi sulpureis Lucrinae Naides antris nec Pompeiani placeant magis otia Sarni. Eia age, praeclaros Latio properate nepotes, qui leges, qui castra regant, qui carmina ludant. acceleret partu decimum bona Cynthia mensem, sed parcat Lucina precor; tuque ipse parenti parce, puer, ne mollem uterum, ne stantia laedas pectora; cumque tuos tacito natura recessu formarit uultus, multum de patre decoris, plus de matre feras. at tu, pulcerrima forma Italidum, tandem merito possessa marito, uincla diu quaesita foue: sic damna decoris nulla tibi; longe uirides sic flore iuuentae perdurent uultus, tardeque haec forma senescat.

CERNERE facundi Tibur glaciale Vopisci si quis et inserto geminos Aniene penatis, aut potuit sociae commercia noscere ripae certantisque sibi dominum defendere uillas, illum nec calido latrauit Sirius astro nec grauis aspexit Nemeae frondentis alumnus: talis hiems tectis, frangunt sic improba solem frigora, Pisaeumque domus non aestuat annum. uisa manu tenera telam scripsisse Voluptas: tum Venus Idaliis unxit fastigia sucis permulsitque comis blandumque reliquit honorem sedibus et uolucris uetuit discedere natos. O longum memoranda dies! quae mente reporto gaudia, quam lassos per tot miracula uisus! ingenium quam mite solo! quae forma beatis ante manus artemque locis! non largius usquam indulsit natura sibi. nemora alta citatis incubuere uadis; fallax responsat imago frondibus, et longas eadem fugit umbra per undas. ipse Anien (miranda fides) infraque superque spumeus hic tumidam rabiem saxosaque ponit murmura, ceu placidi ueritus turbare Vopisci Pieriosque dies et habentis carmina somnos. litus utrumque domi, nec te mitissimus amnis diuidit. alternas seruant praetoria ripas, non externa sibi fluuiumue obstare queruntur. Sestiacos nunc fama sinus pelagusque natatum iactet et audaci uictos delphinas ephebo! hic aeterna quies, nullis hic iura procellis, numquam feruor aquis. datur hic transmittere uisus et uoces et paene manus. sic Chalcida fluctus expellunt reflui? sic dissociata profundo Bruttia Sicanium circumspicit ora Pelorum? quid primum mediumue canam, quo fine quiescam? auratasne trabis an Mauros undique postis an picturata lucentia marmora uena mirer, an emissas per cuncta cubilia nymphas? huc oculis, huc mente trahor. uenerabile dicam lucorum senium? te, quae uada fluminis infra cernis, an ad siluas quae respicis, aula, tacentis, qua tibi tuta quies offensaque turbine nullo nox silet et pigros inuitant murmura somnos? an quae graminea suscepta crepidine fumant balnea et impositum riuis algentibus ignem? quaque uaporiferis iunctus fornacibus amnis ridet anhelantis uicino flumine nymphas? uidi artis ueterumque manus uariisque metalla uiua modis. labor est auri memorare figuras aut ebur aut dignas digitis contingere gemmas; quicquid et argento primum uel in aere minori lusit et enormis manus est experta colossos. dum uagor aspectu uisusque per omnia duco, calcabam necopinus opes. nam splendor ab alto defluus et nitidum referentes aera testae monstrauere solum; uarias ubi picta per artis gaudet humus superatque nouis asarota figuris: expauere gradus. Quid nunc iungentia mirer aut quid partitis distantia tecta trichoris? quid te, quae mediis seruata penatibus arbor tecta per et postis liquidas emergis in auras quo non sub domino saeuas passura bipennis? et nunc ignaro forsan uel lubrica Nais uel non abruptos tibi demet Hamadryas annos. quid referam alternas gemino super aggere mensas albentisque lacus altosque in gurgite fontis? teque, per obliquum penitus quae laberis amnem, Marcia, et audaci transcurris flumina plumbo, ne solum Ioniis sub fluctibus Elidis amnem dulcis ad Aetnaeos deducat semita portus? illic ipse antris Anien et fonte relicto nocte sub arcana glaucos exutus amictus huc illuc fragili prosternit pectora musco, aut ingens in stagna cadit uitreasque natatu plaudit aquas. illa recubat Tiburnus in umbra, illic sulpureos cupit Albula mergere crinis; haec domus Egeriae nemoralem abiungere Phoeben et Dryadum uiduare choris algentia possit Taygeta et siluis accersere Pana Lycaeis. quod ni templa darent alias Tirynthia sortis, et Praenestinae poterant migrare Sorores. Quid bifera Alcinoi laudem pomaria uosque, qui numquam uacui prodistis in aethera, rami? cedant Telegoni, cedant Laurentia Turni iugera Lucrinaeque domus litusque cruenti Antiphatae; cedant uitreae iuga perfida Circes Dulichiis ululata lupis, arcesque superbae Anxuris et sedes Phrygio quas mitis alumno debet anus; cedant, quae te iam solibus artis Antia nimbosa reuocabunt litora bruma. Scilicet hic illi meditantur pondera mores; hic premitur fecunda quies uirtusque serena fronte grauis sanusque nitor luxuque carentes deliciae, quas ipse suis digressus Athenis mallet deserto senior Gargettius horto; haec per et Aegaeas hiemes Hyadumque niuosum sidus et Oleniis dignum petiisse sub astris, si Maleae credenda ratis Siculosque per aestus sit uia: cur oculis sordet uicina uoluptas? hic tua Tiburtes Faunos chelys et iuuat ipsum Alciden dictumque lyra maiore Catillum; seu tibi Pindaricis animus contendere plectris, siue chelyn tollas heroa ad robora, siue liuentem satiram nigra rubigine uibres, seu tua non alia splendescat epistola cura. digne Midae Croesique bonis et Perside gaza. macte bonis animi! cuius stagnantia rura debuit et flauis Hermus transcurrere ripis et limo splendente Tagus. sic docta frequentes otia, sic omni detectus pectora nube finem Nestoreae precor egrediare senectae.

SVMMA deum, Pietas, cuius gratissima caelo rara profanatas inspectant numina terras, huc uittata comam niueoque insignis amictu, qualis adhuc praesens nullaque expulsa nocentum fraude rudis populos atque aurea regna colebas, mitibus exsequiis ades et lugentis Etrusci cerne pios fletus laudataque lumina terge. nam quis inexpleto rumpentem pectora questu complexumque rogos incumbentemque fauillis aspiciens non aut primaeuae funera plangi coniugis aut nati modo pubescentia credat ora rapi flammis? pater est qui fletur. adeste dique hominesque sacris. procul hinc, procul ite nocentes, si cui corde nefas tacitum fessique senectus longa patris, si quis pulsatae conscius anguem matris et inferna rigidum timet Aeacon urna: insontis castosque uoco. tenet ecce senilis leniter implicitos uultus sanctamque parentis canitiem spargit lacrimis animaeque supremum frigus amat; celeris genitoris filius annos (mira fides!) nigrasque putat properasse Sorores. Exsultent placidi Lethaea ad flumina manes, Elysiae gaudete domus; date serta per aras, festaque pallentis hilarent altaria lucos. felix, a, nimium felix plorataque nato umbra uenit. longe Furiarum sibila, longe tergeminus custos, penitus uia longa patescat manibus egregiis. eat horrendumque silentis accedat domini solium, gratisque supremas perferat, et totidem iuueni roget anxius annos. Macte pio gemitu! dabimus solatia dignis luctibus Aoniasque tuo sacrabimus ultro inferias, Etrusce, seni! tu largus Eoa germina, tu messis Cilicumque Arabumque superbas merge rogis; ferat ignis opes heredis et alto aggere missuri nitido pia nubila caelo stipentur cineres: nos non arsura feremus munera, uenturosque tuus durabit in annos me monstrante dolor. neque enim mihi flere parentem ignotum; similis gemui proiectus ad ignis. ille mihi tua damna dies compescere cantu suadet, et ipse tuli quos nunc tibi confero questus. Non tibi clara quidem, senior placidissime, gentis linea nec proauis demissum stemma, sed ingens suppleuit fortuna genus culpamque parentum occuluit. nec enim dominos de plebe tulisti, sed quibus occasus pariter famulantur et ortus. nec pudor iste tibi: quid enim terrisque poloque parendi sine lege manet? uice cuncta reguntur alternisque premunt. propriis sub regibus omnis terra; premit felix regum diademata Roma; hanc ducibus frenare datum; mox crescit in illos imperium superis. sed habent et numina legem: seruit et astrorum uelox chorus et uaga seruit luna, nec iniussae totiens redit orbita lucis. et (modo si fas est aequare iacentia summis) pertulit Eurysthei Tirynthius horrida regis pacta, nec erubuit famulantis fistula Phoebi. Sed neque barbaricis Latio transmissus ab oris: Smyrna tibi gentile solum potusque uerendo fonte Meles Hermique uadum, quo Lydius intrat Bacchus et aurato reficit sua cornua limo. laeta dehinc series uariisque ex ordine curis auctus honos; semperque gradi prope numina, semper Caesareum coluisse latus sacrisque deorum arcanis haerere datum. Tibereia primum aula tibi uixdum ora noua mutante iuuenta panditur. hic annis multa super indole uictis libertas oblata uenit; nec proximus heres, immitis quamquam et Furiis agitatus, abegit. huic et in Arctoas tendis comes usque pruinas terribilem affatu passus uisuque tyrannum immanemque suis, ut qui metuenda ferarum corda domant mersasque iubent iam sanguine tacto reddere ab ore manus et nulla uiuere praeda. praecipuos sed enim merito surrexit in actus nondum stelligerum senior dimissus in axem Claudius et longo transmittit habere nepoti. quis superos metuens pariter tot templa, tot aras promeruisse datur? summi Iouis aliger Arcas nuntius; imbrifera potitur Thaumantide Iuno; stat celer obsequio iussa ad Neptunia Triton: tu totiens mutata ducum iuga rite tulisti integer, inque omni felix tua cumba profundo. Iamque piam lux alta domum praecelsaque toto intrauit Fortuna gradu; iam creditur uni sanctarum digestus opum partaeque per omnis diuitiae populos magnique impendia mundi. quicquid ab auriferis eiectat Hiberia fossis, Dalmatico quod monte nitet, quod messibus Afris uerritur, aestiferi quicquid terit area Nili, quodque legit mersus pelagi scrutator Eoi, et Lacedaemonii pecuaria culta Galaesi perspicuaeque niues Massylaque robora et Indi dentis honos: uni parent commissa ministro, quae Boreas quaeque Eurus atrox, quae nubilus Auster inuehit: hibernos citius numeraueris imbris siluarumque comas. uigil idem animique sagacis cognitus euoluit quantum Romana sub omni pila die quantumque tribus, quid templa, quid alti undarum cursus, quid propugnacula poscant aequoris aut longe series porrecta uiarum; quod domini celsis niteat laquearibus aurum, quae diuum in uultus igni formanda liquescat massa, quid Ausoniae scriptum crepet igne Monetae. hinc tibi rara quies animoque exclusa uoluptas, exiguaeque dapes et numquam laesa profundo cura mero; sed iura tamen genialia cordi et mentem uincire toris ac iungere festa conubia et fidos domino genuisse clientis. Quis sublime genus formamque insignis Etruscae nesciat? haud quamquam proprio mihi cognita uisu, sed decus eximium famae par reddit imago, uultibus et similis natorum gratia monstrat. nec uulgare genus; fascis summamque curulem frater et Ausonios ensis mandataque fidus signa tulit, cum prima trucis amentia Dacos impulit et magno gens est damnata triumpho. sic quicquid patrio cessatum a sanguine, mater reddidit, obscurumque latus clarescere uidit conubio gauisa domus. nec pignora longe; quippe bis ad partus uenit Lucina manuque ipsa leui grauidos tetigit fecunda labores. felix a! si longa dies, si cernere uultus natorum uiridisque genas tibi iusta dedissent stamina! sed media cecidere abrupta iuuenta: gaudia florentisque manu scidit Atropos annos; qualia pallentis declinant lilia culmos pubentesque rosae primos moriuntur ad austros, aut ubi uerna nouis exspirat purpura pratis. illa sagittiferi circumuolitastis Amores funera maternoque rogos unxistis amomo; nec modus aut pennis laceris aut crinibus ignem spargere, collectaeque pyram struxere pharetrae. quas tunc inferias aut quae lamenta dedisses maternis, Etrusce, rogis, qui funera patris haud matura putas atque hos pius ingemis annos! Illum et qui nutu superas nunc temperat arcis progeniem claram terris partitus et astris, laetus Idumaei donauit honore triumphi, dignatusque loco uictricis et ordine pompae non uetuit, tenuesque nihil minuere parentes. atque idem in cuneos populo deduxit equestris, mutauitque genus laeuaeque ignobile ferrum exuit et celso natorum aequauit honorem. dextra bis octonis fluxerunt saecula lustris, atque aeui sine nube tenor. quam diues in usus natorum totoque uolens excedere censu, testis adhuc largi nitor inde assuetus Etrusci, cui tua non humilis dedit indulgentia mores. hunc siquidem amplexu semper reuocante tenebas blandus et imperio numquam pater; huius honori pronior ipse etiam gaudebat cedere frater. Quas tibi deuoti iuuenes pro patre renato, summe ducum, gratis, aut quae pia uota rependunt! tu (seu tarda situ rebusque exhausta senectus errauit, seu blanda diu Fortuna regressum maluit) attonitum et uenturi fulminis ictus horrentem tonitru tantum lenique procella contentus monuisse senem; cumque horrida supra aequora curarum socius procul Itala rura linqueret, hic mollis Campani litoris oras et Diomedeas concedere iussus in arcis, atque hospes, non exsul, erat. nec longa moratus Romuleum reseras iterum, Germanice, limen maerentemque foues inclinatosque penatis erigis. haut mirum, ductor placidissime, quando haec est quae uictis parcentia foedera Cattis, quaeque suum Dacis donat dementia montem, quae modo Marcomanos post horrida bella uagosque Sauromatas Latio non est dignata triumpho. Iamque in fine dies, et inexorabile pensum deficit. hic maesti pietas me poscit Etrusci qualia nec Siculae modulantur carmina rupes nec fati iam certus olor saeuique marita Tereos. heu quantis lassantem bracchia uidi planctibus et prono fusum super oscula uultu! uix famuli comitesque tenent, uix arduus ignis summouet. haut aliter gemuit per Sunia Theseus litora qui falsis deceperat Aegea uelis. tunc immane gemens foedatusque ora tepentis affatur cineres: 'cur nos, fidissime, linquis fortuna redeunte, pater? modo numina magni praesidis atque breuis superum placauimus iras, nec frueris? tantique orbatus muneris usu ad manis, ingrate, fugis? nec flectere Parcas aut placare malae datur aspera numina Lethes? felix, cui magna patrem ceruice uehenti sacra Mycenaeae patuit reuerentia flammae! quique tener saeuis genitorem Scipio Poenis abstulit, et Lydi pietas temeraria Lausi. ergo et Thessalici coniunx pensare mariti funus, et immitem potuit Styga uincere supplex Thracius? hoc quanto melius pro patre liceret! non totus rapiere tamen, nec funera mittam longius; hic manis, hic intra tecta tenebo: tu custos dominusque laris, tibi cuncta tuorum parebunt; ego rite minor semperque secundus assiduas libabo dapes et pocula sacris manibus effigiesque colam: te lucida saxa, te similem doctae referet mihi linea cerae; nunc ebur et fuluum uultus imitabitur aurum. inde uiam morum longaeque examina uitae affatusque pios monituraque somnia poscam.' Talia dicentem genitor dulcedine laeta audit, et immitis lente descendit ad umbras uerbaque dilectae fert narraturus Etruscae. Salue supremum, senior mitissime patrum, supremumque uale, qui numquam sospite nato triste chaos maestique situs patiere sepulcri. semper odoratis spirabunt floribus arae, semper et Assyrios felix bibet urna liquores et lacrimas, qui maior honos. hic sacra litabit manibus eque tua tumulum tellure leuabit. nostra quoque exemplo meritus tibi carmine sancit hoc etiam gaudens cinerem donasse sepulcro.

HIC finis rapto! quin tu iam uulnera sedas et tollis mersum luctu caput? omnia functa aut moritura uides: obeunt noctesque diesque astraque, nec solidis prodest sua machina terris. nam populus mortale genus; plebisque caducae quis fleat interitus? hos bella, hos aequora poscunt; his amor exitio, furor his et saeua cupido, ut sileam morbos; hos ora rigentia brumae, illos implacido letalis Sirius igni, hos manet imbrifero pallens Autumnus hiatu. quicquid init ortus, finem timet. ibimus omnes, ibimus: immensis urnam quatit Aeacus umbris. Ast hic, quem gemimus, felix hominesque deosque et dubios casus et caecae lubrica uitae effugit, immunis fatis. non ille rogauit, non timuit renuitue mori: nos anxia plebes, nos miseri, quibus unde dies suprema, quis aeui exitus incertum, quibus instet fulmen ab astris, quae nubes fatale sonet. nil flecteris istis? sed flectere libens. ades huc emissus ab atro limine, cui soli cuncta impetrare facultas, Glaucia!—nam insontis animas nec portitor arcet, nec durae comes ille serae:—tu pectora mulce, tu prohibe manare genas noctisque beatas dulcibus alloquiis et uiuis uultibus imple, et periisse nega: desolatamque sororem, qui potes, et miseros perge insinuare parentis.

CRIMINE quo merui, iuuenis, placidissime diuum, quoue errore miser, donis ut solus egerem, Somne, tuis? tacet omne pecus uolucresque feraeque et simulant fessos curuata cacumina somnos, nec trucibus fluuiis idem sonus; occidit horror aequoris, et terris maria acclinata quiescunt. septima iam rediens Phoebe mihi respicit aegras stare genas; totidem Oetaeae Paphiaeque reuisunt lampades et totiens nostros Tithonia questus praeterit et gelido parcit miserata flagello. unde ego sufficiam? non si mihi lumina mille quae uafer alterna tantum statione tenebat Argus et haud umquam uigilabat corpore toto. at nunc heu! si aliquis longa sub nocte puellae bracchia nexa tenens ultro te, Somne, repellit, inde ueni. nec te totas infundere pennas luminibus compello meis (hoc turba precetur laetior): extremo me tange cacumine uirgae (sufficit) aut leuiter suspenso poplite transi.