TABLA

Nang mang̃a saquit na sinaysay dito sa librong ito.

Pag.

Capitulo 1. Ang mang̃a dahilang iquinapagcacasaquit nang tauo. 35

Cap. 2. Ang mang̃a dahilang iquinalalaqui nang mang̃a saquit nang tauo. 39

Cap. 3. Ang gagauin ng̃ tauo capag nararamdaman na siya,i, magcacasaquit na. 43

Cap. 4. Ang mahusay na gaua sa may mang̃a malalaquing saquit. 44

Cap. 5. Ang gagauin nang maysaquit na magaling-galing na. 47

Cap. 6. Ang saquit na pulmoníang totoo, na ang baga sa loob nang dibdib nang tauo siya ang nasasaquitan, at yaon din cun minsan ang pinangagaling̃an nang ética. 48

Ang gagauin sa may saquit, na may sibol doon sa caniyang baga. 56

Ang pulmonía nang apdo. 63

Ang pulmonía falsa. 64

Ang gagauin sa natutuyo ang catauan. 66

Cap. 7. Ang sintac sa dibdib, na pinang̃ang̃anlan nang castilang pleuresía ó dolor de costado. 72

Cap. 8. Ang saquit na ang pang̃ala,i, garrotillo, at ang ibang mang̃a saquit sa lalamunan nang tauo. 76

Ang gamot sa bucol na ang pang̃alan nang tagalog doo,i, bayiqui ó bayicqui. 83

Cap. 9. Ang romadizo. sa uicang tagalog ay sipon. 84

Cap. 10. Ang saquit nang ng̃ipin at bagang pati nang cabiac nang ulo ó muc-ha, sa uicang castila ay jaqueca, sampon nang escorbuto na yao,i, pagdurugo nang ng̃ipin nang tauo. 89

Cap. 11. Ang gamot sa apoplegia. ó sa himatayin. 96

Cap. 12. Ang gamot sa inarauan, sa uicang castila ay insolación. 102

Cap. 13. Ang reuma, sa uicang tagalog balingtamad, yaon bagang pagsaquit nang mang̃a casucasuan nang catauan nang tauo. 105

Ang saquit na balingtamad na lauon. 111

Cap. 14. Ang saquit na pinang̃ang̃anlang piyo nang tagalog sa uicang castila,i, gota. 115

Cap. 15. Ang gamot sa quinagat nang asong bang̃ao. 117

Ang gagauin sa quinagat nang asong ol-ol cun ualang mercurio. 125

Cap. 16. Ang gamot sa quinagat nang mang̃a hayop na may camandag. 127

Cap. 17. Ang saquit na bulutong sa uicang castila,i, viruelas. 137

Cap. 18. Ang saquit na ticdas, sa provincia nang Batang̃an ay toco, sa uicang castila,i, sarampión. 149

Cap. 19. Ang lagnat na malaqui na ualang hibas, na pinang̃ang̃anlang lagnat na maning̃as, na yao,i, isang bagay na tabardillong dala nang cainitan nang dugo. 154

Cap. 20. Ang lagnat na malaqui na dala nang apdo, na ang tauag nang castila doo,i, calentura pútrida, lagnat na buloc, na yao,i, ang icalauang bagay na tabardillo. 159

Cap. 21. Ang lagnat na sucab na ang tauag nang castila doo,i, calentura maligna na yao,i, ang icatlong bagay na tabardillong may mancha. 167

Cap. 22. Ang saquit na pang̃iqui. 175

Cap. 23. Ang saquit na erisipela na cun turan nang tagalog ay culebra. 184

Cap. 24. Ang gamot sa galis sa uicang castila,i, sarna. 190

Cap. 25. Ang gamot sa buni, sa uicang castila,i, empeines ó herpes. 192

Cap. 26. Ang gamot sa may mancha sa muc-ha, at may mang̃a pilat. 193

Cap. 27. Ang gagauin sa sinisibulan nang anomang bagay na sibol para nang bagá, pigsa taguihauat, tiboc, cancro, pati sa nasisira ang ilong. 194

Cap. 28. Ang gamot sa bicat pati sa lumalaqui ang liig. 206

Cap. 29. Ang gamot sa sinising̃auan ang bibig, ang tauag nang castila sa saquit na yao,i. aflas. 212

Cap. 30. Ang gagauin sa nahulog sa mataas, sa pinalo, sa naipit, sa nahulog sa cabayo ó sinicaran. 215

Cap. 31. Ang gagauin sa recalcadura ó relajación, pati sa lungminsad ang boto. 219

Cap. 32. Ang gagauin sa tauo, na may bot-ong nabali, ó sa nabasag ang ulo. 226

Cap. 33. Ang gamot sa natinic, ó sa tinamaan nang pana ó nabaril. 228

Cap. 34. Ang gamot sa napaso nang baga ó pólvora, ó sa nabanlian nang anomang mainit. 230

Cap. 35. Ang gamot sa tauong naguitguitan nang lubid ó nang ibang bagay, pati sa nagalusan, sa nasugatan, sa nahiua ó sa tinaga nang ibang tauo. 232

Cap. 36. Ang gagauin sa mayroong sugat na lauon na hindi mabahao. 237

Cap. 37. Ang gamot sa linuluslusan. 242

Cap. 38. Ang gagauin sa lungmalabas ang tumbong, at sa babaying lungmalabas ang caniyang punong catauan. 249

Cap. 39. Ang gamot sa lalaqui cun ungmuurong ang caniyang punong catauan, at sa namamaga ang bayag, ó ungmiihi nang nana, ó cun macati ang punong catauan nang lalaqui ó nang babayi. 247

Cap. 40. Ang gagauin sa mang̃a batang ipinang̃ang̃anac, na ualang butas sa pouit ó may sara ang taying̃a, ó ang punong catauan, ó cun mayroong pinacatali sa ilalim nang dila. 249

Cap. 41. Ang gamot sa quilmosin, sa uicang castila,i, almorranas, na yao,i, pamamaga nang pouit nang tauo. 251

Cap. 42. Ang gamot sa binabaling̃oyng̃oy. 253

Cap. 43. Ang gamot sa lungmulura nang dugo. 255

Cap. 44. Ang gamot sa nagsusuca nang dugo. 258

Cap. 45. Ang gamot sa ungmiihi nang dugo. 259

Cap. 46. Ang gamot sa mayroong bato sa pantog, pati sa tauong balisausauin, ó sa mahirap ungmiihi. 261

Cap. 47. Ang gamot sa ungmiihing parati di man cusa nang caniyang loob. 264

Cap. 48. Ang gamot sa hindi manabi. 265

Cap. 49. Ang gamot sa sinising̃auan ó sa namumula ang mata. 266

Cap. 50. Ang gamot sa may culaba ó sa namumula ang mata. 268

Cap. 51. Ang gamot sa hindi macaquita, magaling man ang caniyang mata, na ang tauag nang castila sa saquit na yao,i, gota sirena. 269

Cap. 52. Ang gamot sa may sugat sa suloc nang mata, ó sa lirain. 270

Cap. 53. Ang gamot sa masaquit ang taying̃a. 271

Cap. 54. Ang gamot sa inuurung̃an nang pauis, galis, ó buni, ó cun nauauala ang bucol, ó sibol sa catauan, at hindi tungmutuloy. 273

Cap. 55. Ang sa namamaga ang boong catauan na ang tauag nang castila doo,i, hidropesía. 274

Cap. 56. Ang gamot sa namamaga ang tiyan, na yao,i, pinang̃ang̃anlang belbel ó berben. 279

Cap. 57. Ang gamot sa namamaga ang paa. 282

Cap. 58. Ang gamot sa nabiquig ó sa naloogan nang anomang bagay sa lalamunan, na hindi macatuloy sa ilalim. 284

Cap. 59. Ang lagnat na daua, na may casamang pauis na ang tauag, nang castila doo,i, calentura miliar sudatoria. 286

Cap. 60. Ang mang̃a saquit nang sicmura,t, tiyan, na doon nauucol ang cólico, ahito, at ang iba pa. 288

Ang cólico inflamatorio. 289

Ang cólico nang apdo. 293

Ang empacho ó ahito. 295

Ang cólico flatulento. 298

Ang cólico dahil sa nalamigan ang tauo. 299

Cap. 61. Ang miserere ó pasión íliaca, na yao,i, pagsasara nang mang̃a bituca, na dahil doon ay hindi manabi ang maysaquit, cundi isinusuca niya ang lahat. 301

Cap. 62. Ang gamot sa inaanayo, na yao,i, pagsuca,t, pag-iilaguin; ang tauag nang castila doon, ay cólera morbo. 304

Cap. 63. Ang saquit na pag-iilaguin, cun hindi totoong sumasama ang damdam nang may catauan, na ang tauag nang castila doo,i, diarrea. 311

Cap. 64. Ang icalauang bagay na pag-iilaguin, na may casamang saquit na malaqui sa tiyan, na yao,i, disenteria cun turan nang castila. 313

Cap. 65. Ang icatlong bagay na pag-iilaguin, na mahirap ang damdam nang may catauan sa sicmura, at pati nang paghing̃a ay mahirap din, na yaon ang pinang̃ang̃anlan nang castilang disentería maligna. 318

Cap. 66. Ang gamot sa hinihica. 321

Cap. 67. Ang gamot sa nag-iilaguin nang darag-is na ang tauag nang castila doo,i, pujas. 325

Cap. 68. Ang gamot sa nagcacasaquit dahil sa siya,i, natacot. 326

Cap. 69. Ang gagauin sa dinaraanan nang anomang bagay na convulsión ó pagquinal nang catauan para nang tamang hang̃in sauan etc, pati nang gagauin sa babaying sinusubaan. 327

Ang saquit na alferecía, na ang tauag sa Maynila doo,i, taon. 329

Ang gagauin sa sinasauan, na yaong saquit na yao,i, isa rin ang pinang̃ang̃anlan nang castilang epilepsia, ó mal caduco, ó mal de corazón. Ang pang̃alan cun minsan nang tagalog dito,i, suba; cun minsan nama,i, panhihimatay. 332

Ang gagauin sa babaying sinusubaan, na yao,i, pinang̃ang̃anlan nang castilang mal de madre. 336

Ang gagauin sa babaying namamanhid ang caniyang paa ó camay, ó ang ibang casang̃capan nang catauan, na ang tauag nang castila doo,i, calambre histérico. 340

Ang gamot sa biglang dinaaraanan nang hindi macahing̃a, na ang tauag nang castila doo,i, sofocación. 341

Cap. 70. Ang saquit nang frenesí, na yao,i, saquit nang utac nang ulo nang tauo, na dahil doon nasisira ang bait nang may catauan, na tila bumabagsic. 344

Cap. 71. Ang gamot sa nacalon-oc nang lason. 346

Cap. 72. Ang saquit na pasmo, na yao,i, catulad nang perlesía. 348

Cap. 73. Ang saquit na ictericía, na iquinapagdidilao nang mata nang tauo. 351

Cap. 74. Ang gamot sa tauong sinusubaan na ang tauag nang castila sa saquit na yaon ay desmayo. 353

Ang gamot sa sinubaan, ó nadesmayo dahil sa siya,i, marugo. 354

Ang gamot sa sinubaan, ó nadesmayo dahil sa cahinaan nang catauan, para nang mang̃a babaying nang̃ang̃anac, at sa nahanaan nang gutom ó nang pagbabaling̃oyng̃oy, ó pag-iilaguin nang malacas, ó dahil sa pinurga ó pinasuca nang matapang na pamurga, ó pasuca, ó dahilan sa mang̃a maruming nadoroon sa sicmura. 356

Ang gamot sa tauong sinubaan ó nadesmayo dahil sa mayroong saquit sa caniyang mang̃a litid. 359

Ang gamot sa tauong sinubaan ó nadesmayo dahil sa siya,i, natacot ó namanglao ó nagalit. 360

Ang gamot sa suba, cun casama nang ibang saquit. 361

Cap. 75. Ang gagauin sa tauong tila patay. 363

Ang gagauin sa nalunod sa tubig. 364

Ang gagauin sa tila patay dahil sa tinamaan nang lintic, ó inarauan, ó nainitan nang apoy, nausucan, ó dahil sa nacaamoy nang may amoy na matapang parang alcanfor, luya pímienta, almizcle etc. 367

Ang gagauin sa tila patay dahil sa masamang sing̃ao nang mang̃a pusali, ó mang̃a libing̃an ó bilangoang quinadoroonan nang maraming tauo, ó sa tila namatay sa panahong tag-salot, ó cun siya,i, linagnat nang lagnat na sucab, ó binulutong. 368

Ang gagauin sa tila patay dahil sa siya,i, sinumpung nang malaquing galit ó toua, ó sapagca nabalitaan nang masamang balita, ó sapagca dati na siyang sinusubaan ó dinaanan nang desmayo. 369

Ang gagauin sa tila patay dahilan sa siya,i, binitay ó nagbicti. 370

Ang gagauin sa tila patay dahil sa siya,i, nahulog sa mataas, pinalo nang malacas, at sa dinaanan nang apoplegía ó epilepsia, at tila natuluyang namatay. 371

Ang gagauin sa tila patay na sangol, cun bagong ipinang̃anac dahil sa napipisa ang canilang pusod, ó sapagca nasisicpang totoo nang lungmabas sa tiyan, ó dahil sa pagsigao, sa pagsibol nang ng̃ipin, ó sapagca inugoy sila nang malacas sa duyan. 373

Ang gagauin sa babaying tila namatay cun nang̃ang̃anac, ó cun nacapang̃anac. 376

Ang gagauin sa babaying buntis, cun namatay, nang mahang̃o ang bata sa tiyan at nang mabinyagan. 378

Cap. 76.. Ang gagauin sa babayi cundi husay ang pagdaan nang sa panahon. 379

Cap. 77. Ang gamot sa babaying binubusan nang maraming dugo. 386

Cap. 78. Ang gagauin sa babaying buntis, na nagcacasaquit-saquit, at sa tila macucunan. 387

Cap. 79. Ang gagauin cun mahirap ang pang̃ang̃anac nang babayi. 388

Cap. 80. Ang mang̃a saquit na marahil sumunod sa pang̃ang̃anac nang babayi. 392

Cap. 81. Ang gamot sa sangol cun hindi iniilaguin niya ang caunaunahang ugaling ilaguin nang mang̃a bagong pang̃anac. 397

Cap. 82. Ang gamot sa mang̃a sangol cun ungmaasim ang nadroon sa canilang sicmura. 398

Cap. 83. Ang pagpambo sa mang̃a sangol. 400

Cap. 84. Ang gamot sa batang nagcacasaquit cun sinisibulan nang ng̃ipin. 401

Cap. 85. Ang gamot sa batang may bulati sa tiyan. 402

Cap. 86. Ang gamot sa batang dinaraanan nang convulsión para nang sauan, suba, alferecía, at ang iba pa, pati sa batang tila hinihica, na maing̃ay ang paghing̃a, na ang tauag sa gayong saquit ay croup. 405

Cap. 87 Aral na nauucol sa pagsasangra sa mang̃a maysaquit, pati sa pagpapacapit nang linta. 409

Cap. 88. Ang pagpurga pati nang pagpapasuca sa mang̃a maysaquit. 413

Cap. 89. Casaysayan nang bagay sa pulso nang tauo. 421

Cap. 90. Ang uusisain nang mangagamot cun mayroon siyang tinatatap na may saquit. 425

Cap. 91. Casaysayan nang timbang na guinagamit sa mang̃a iguinagamot sa mang̃a maysaquit. 428

Lista nang mang̃a igagamot sa mang̃a maysaquit.430