CAPÍTULO 36.

Ang gamot sa sugat na lauon, na hindi mabahao.

296. Ang mg̃a sugat na lauon ay hindi sucat bahauin pagcaraca, ani Tissot, sapagca marami ang namamatay nang biglang pagcamatay dahil doon. Ang mang̃a sugat na lauon ay gaua cun minsan nang palo, ó nang bucol ó sibol na hindi guinamot ng̃ paanyo. Cun minsan naman dala ng̃ escorbuto ó dala nang pagcabuloc nang catauan. Cun ang escorbuto ó ang ibang dahilan ang pinagmul-an ng̃ sugat na lauon ay cailang̃ang alisin muna yaong isang saquit bago gamutin ang sugat. Ang pagbahao noong mang̃a sugat na yaon ay hindi lubhang maliuag; datapoua houag bauahin pagcaraca nang mangagamot, cundi paraanin muna sa ibang lugar nang catauan nang maysaquit yaong masamang lungmalabas na parati sa sugat Caya ang unang gagauin sa tauong may saquit na lauon, ay purgahin touing icalauang lingo nang bilin sa número 21; itong ganitong purga ay itutuloy nang malauon, at pag pinurga nang macaitlo man lamang ang maysaquit, ay gamutin na ang sugat para ng̃ sasabihin co ng̃ayon sa mg̃a párrafong isusunod dito Ang lungmalabas sa mang̃a sugat ay hindi nana, cundi anaqui tubig na maputi-puti, malabnao-labnao, at totoong baho na cun mapasayad sa ibang mg̃a laman, ay nagpapalintog cun minsan. Pag nabahao na ang sugat, ay itinutuloy ang pagpurga sa may catauan na maminsan-minsan. Yaong tauong may sugat na ibig madaling gumaling, ay cailang̃an ang houag siyang cumain nang mang̃a maalat, ó mang̃a mahanghang, ó mainit ó maraming carne, at houag tumiquim siya nang isda at alac. Cun ang sugat ay nadoroon sa paa, ay masama sa may catauan ang lumacad na parati, ang magpahang̃in ang yumapac sa basá, at ang mahang̃inan ang caniyang sugat. Ang isa pang magaling na totoo sa may sugat na lauon, ay lag-yan nang fuente sa paa, ó camay bago bahauin ang sugat.

297. Cun minsan ang mang̃a tabi nang sugat ay totoong tigas na cailang̃ang hiuain muna, bago gamutin; datapoua cun hindi matigas ang mang̃a tabi nang sugat ay tapalan pagdaca nang bilin sa número 69, at sa ibabao lag-yan nang ilang lienzong babad sa turo sa número 70 na macaitlong papaltan touing arao; at sa número 69 ay macalaua lamang. Datapoua cun minsan ay hindi cailang̃an itong ganitong gamot sapagca maraming sugat na lauon ay nababahao cun pahigain ang maysaquit, at latagan nang hilas ang sugat, at doonan pa sa ibabao nang hilas nang isang tapal na tinapay na durog, bulaclac nang alagao at tubig. Bucod dito touing guinagamot, ay cailang̃ang linisin ang sugat at hugasang maigui nang tubig na malacuco na pinaglagaan nang caunting romero, ó nang dahon nang macabuhay ó ling̃angsina ó hagunoy; ito,i, gagauin bago tapalan.

298. Cun hindi mo ibig gamitin ang bilin sa número 69, at sa número 70, ay na-aari ang mang̃a sasabihin co ng̃ayon sa mang̃a párrafong isusunod co dito, na yao,i, pauang aral ni P. Clain.

299. Ang mang̃a sugat na ang mang̃a tabi ay matigas, ay mabuti tapalan nang apog na sinubhan; saca linisin at hugasan nang tubig na pinaglagaan nang romero, ó rosas, bago doonan uli nang apog. Ito,i, paparatihing gagauin. Ang laman na lungmalabis sa mang̃a tabi, cun budburan nang polvos nang puno nang coles na sinunog, ay mauauala cun minsan. Itong dalauang gamot tila hindi magaling.

300. Doon sa mang̃a masasamang sugat na lungmalapad at lungmalaqui; ay maiguing itapal ang dahon nang lanting na binayo. Nang mamatay ang mang̃a ood sa mang̃a sugat, ay bumayo ca nang payangpayang, samahan mo nang apog at dahon sariua nang tabaco na pauang binabayo bago itapal. Totoong galing naman sa mang̃a gayong sugat ang hugasang parati nang tubig na pinaglagaan nang hagunoy, bago tapalan ng̃ dahon din nang hagunoy na binayo. Ang dahon nang tang̃antang̃an ó ling̃angsina ay totoong galing sa gayong sugat; inilalaga muna ang dahon, at yaon ang ihuhugas na parati sa sugat, bago tapalan noon ding dahong binayo. Ang pinang̃ang̃anlang macabuhay, pag inilaga rin ang dahon, at ang tubig ay ihugas na parati sa sugat, at saca tapalan noong ding dahong binayo, ay na nacagagaling naman.

301. Cun baga nagsusugat ang punong catauan nang lalaqui ó babayi, ay guinagamot muna ang may catauan para nang turo sa párrafo 296, bago lahiran ang mang̃a sugat nang apdo nang bacang lalaqui. Maigui ring tapalan nang dahon nang culit na babayuhin muna. Ito,i, turo ni P. Clain. Ng̃uni cun bago yaong mang̃a sugat ay dala nang pag-gaua nang mahalay ay cailang̃ang tumanong sa marunong, nang siya,i, gamutin nang ungüento nang mercurio núm. 28.