CAPÍTULO 79.

Ang gagauin cun mahirap ang pang̃ang̃anac nang babayi.

480. Maraming totoong babayi, ang namamatay dahil sapagca ualang naalamang anoman ang mang̃a hilot, at ang mang̃a nagsisitulong sa babaying nang̃ang̃anac. Ano mang bagay na nariring̃ig nilang magaling sa nang̃ang̃anac guinagaua pagcaraca, lalo pa cun turo nang matanda, ó nang mang̃a mang̃agamot na mangmang, na hindi man marunong bumasa. Ang marahil gauin nang mang̃a hilot na hindi maalam doon sa babaying nang̃ang̃anac, ay pinaiinomin ang catauan nang castor, luya, sambong, ruda, lang̃is nang ambar, alac, triaca, café, aguardiente ó tubig nang anis ó hinojo. Itong lahat na bagay pauang masama (ani Tissot) at parang lasong totoo, sapagca nacalalauo,t, nacaliliuag sa pang̃ang̃anac, dahil sa cainitan nang mang̃a gamot na yaon, at yaon din naman ang nagpapainit, at ang ga nagpapatigas ó nagpapaunat sa bahay tauo; pati nang mang̃a daraanan nang bata cun ipang̃ang̃anac, ay namamaga rin dahilan doon at cungmiquipot. Bucod doon ang babaying pinaiinom noong mang̃a maiinit na yao,i, ang caniyang marahil masapit, ay ang siya,i, panaugan nang maraming totoong dugo, at matutuluyang mamatay sa loob nang ilang oras.

481. Ang totoong sucat gauin sa babaying nang̃ang̃anac, ay ang sasabihin co ng̃ayon, na yao,i, pauang aral ni Tissot at ni Buchan, na sila ang totoong dapat paniualaan, sapagca bihasang totoo sila doon sa mang̃a bagay na yaon Cun mayroong babaying nang̃ang̃anac na dating malacas siya,t, hindi masasactin at hindi rin sala ang hichura nang caniyang catauan, cun baga mahirap ang caniyang pang̃ang̃anac, ay houag siyang dumag-is cun hindi panahon at siya,i, bagcus hihina. Masama ring lamasin, ó iriin nang mang̃a tauo ang caniyang tiyan, sapagca yao,i, macacamatay sa bata, at ang isa pa,i, ualang paquinabang doon sa gauang yaon. Ang mang̃a maiinit na gamot na aquing tinuran sa párrafo 480, na sinundan nito ay masama naman. Ang bagay na bagay sa caniya ay gayon: Sasangrahan agad siya sa camay, sapagca yaon ang nacacaualang madali nang mang̃a pagsaquit nang catauan, at nacacalubay sa mang̃a casangcapan nang nang̃ang̃anac. Hangang di lumabas ang bata,i, houag pacanin ang may catauan; datapoua mabibig-yan siya nang durog na tinapay na luto sa tubig. Toui siyang iinom, ang ipaiinom ay ang tubig na pinaglutuan nang caunting tinapay rin. Susumpitin naman siyang macaitlo cun arao, at macaitlo cun gabi, nang tubig na pinaglagaan nang culutan, na may casamang caunting lana, ó lang̃is na bago nang niyog. Saca pinalulucloc na parati ang babayi sa tapat nang isang palioc na puno nang tubig na mainit, at pinasising̃auan siya roon, sapagca ang sing̃ao nang mainit na tubig ay nacacalambot agad sa catauan. Bucod dito,i, lalahiran nang mantica ang loob nang caniyang punong catauan. Doroonan naman sa ibabao ng̃ tiyan nang mang̃a basahang babad sa mainit na tubig, na ito,i, totoong buti rin. Ang mang̃a itinuturo co ng̃ayon na pauang ualang liuag, ay hindi mahirap gauin, at hindi rin nacacaano sa bata at sa babayi, at maraming totoong babayi ang nacacapang̃anac na maigui capag sinusunod nila yaon.

482. Ng̃uni cun sala ang lagay nang bata sa tiyan ó cun sala ang catauan nang babayi, ay hindi magcacasiya ang mang̃a itinuro co sa párrafong sinundan nito. Cun masama ang lagay nang bata sa tiyan ó cun sala ang paglabas, ay cailang̃ang hanapin ang isang marunong na hilot, at ang gagauin niya ay gayon: Ang tiyan nang babaying nang̃ang̃anac idiriin nang camay sa mang̃a taguiliran, at sa ibabao ng̃ tiyan din na paitaas, nang mahina hinang pagdiriin, nang umurong ang bata, cun sala ang paglabas. Pag napasauli na ang bata sa loob, ay ipinaanyo roon ng̃ hilot ng̃ lumabas na mahusay. Cun baga patay ang bata sa tiyan ang gagauin sa babayi, ay yaon ding mang̃a bilin sa párrafo 481.