CAPÍTULO 85.

Ang gamot sa batang may bulati sa tiyan.

499. Caya nahahalatang mayroong bulati sa tiyan nang bata, sapagca siya,i, dinaraanang parati nang cólico. Cun umaga mayroong maraming lauay sa caniyang bibig, at ang hining̃a ay iba sa rati ang amoy na tila maasim; ang ilong ay parating quinacamot at macati. Cun minsan nananab-ang nang pagcain; cun minsan malacas cumain; idinaraying ang sicmura, ó sunmusuca caya cun minsan; hindi manabi siya; datapoua ang marahil dumaan sa mang̃a batang gayon ang sila,i, nag-iilaguin nang tila hilao; ang tiyan ay malaqui, at ang ibang cataua,i, yayat; ang maysaquit ay mahina, at ga namamanglao; ang palibot sa mata,i, tila morado ang color; ang muc-hâ,i, nag-iibang parati; ang may catauan nauuhao at cun natutulog, tila naguiguicla; bucod dito,i, nang̃ang̃alitngit. Mayroong batang hindi lumagay cun mayroong bulati; dinaraanan cun minsan ang gayong maysaquit nang síncope ó convulsión. Cun minsan nahihilim, ó pinapauisan nang malamig; lungmalabo ang pagting̃in nang may catauan, pati nang voces niya,i, hungmihina. Ang mang̃a ng̃idng̃id ay tila nabubuloc. Cun minsan nagsisin-oc na parati ang may catauan; ang pulso ay munti at hindi husay; cun minsan may ubong caunti na ualang inilulura. Cun doon sa iniilaguin nang may catauan mayroong naquiquitang tila boto nang melón ó calabaza,i, caalam-alam mayroon sa caniyang tiyan na bulating mahaba na may casucasuan malapad at maputi, na pinang̃ang̃anlang tenia ó solitaria.

500. Maraming totoong bagay ang iguinagamot sa saquit na ito. Ang isang totoong galing sa saquit na yao,i, ang bung̃a nang niyogniyogan. Ang tatlong bung̃a ay sucat na sa batang mayroon tatlong taon; ang apat na bung̃a sa mayroong apat na taon, at ang lima sa ang edad niya ay limang taon. Itong bung̃ang ito ipinacacain sa batang maysaquit cun umaga bago siya cumain; ng̃uni cun baga may lagnat, hindi sucat pacanin noon. Ang maysaquit na pinacain nang niyogniyogan cun umaga, ay pupurgahin nang bilin sa número 63. Itong mang̃a sinabi co, siya ang gamot sa mang̃a bulating mabibilog. Itong mang̃a batang malimit magcabulati sa tiyan ay masamang pacanin nang mang̃a maliuag matunao sa sicmura, para nang mang̃a hilao na bung̃a nang cahoy, ó mang̃a gulay na hindi lutong maigui.

Nota. Nang mapalabas ang bulating maputi na mayroong ulo, at mang̃a casucasuan na tinatauag na tenia ó solitaria, ay painumin ang maysaquit na matanda nang tubig na pinaglagaan nang balat nang ugat nang granada. Datapoua houag painumin pagdaca nang marami macacasama sa caniya. Ang isa pang totoong malacas na gamot sa lahat na bagay na bulati ay ang dagta nang papaya, yaon bagang nangagaling sa bung̃ang mura na sinusugatan nang tumulo. Ang mang̃a bata,i, binibig-yan nang timbang saicapat hangan sa timbang cahati noon, at linalahucan nang gatas nang calabao ó cambing; ang matandang tauo,i, binibig-yan nang marami. Cun ualang gatas na calahoc ang dagta,i, hindi maiinom nang tauo.