CAPÍTULO 70.

Ang saquit na frenesí, na yao,i, saquit nang utac nang ulo nang tauo, na dahil doon ay nasisira ang bait ang maysaquit, na tila bungmabagsic.

428. Itong saquit na ito, ay ang pagiinit ó ang pamamaga nang utac nang ulo nang tauo, at marahil nacacasama nang mang̃a lagnat na maning̃as ó buloc ó sucab; datapoua cun minsan ang frenesí ay ualang casamang saquit na iba. Ang dinaraanan nang frenesí ay nalalagnat; nasisira ang bait; sungmasama ang loob niya, pati nang pagting̃in, na dahil doo,i, anaqui bungmabagsic; ang pulso,i, matigas, mapula ang muc-ha, ang bibig ay tuyo; hindi macatulog siya nang mahimbing; sa ilong mayroong tungmutulong tubig; mayroon namang tungmitiboc nang malacas doon din sa quibotquibotan at sa liig; ang maysaquit ay hindi nauuhao, baga man tuyo ang caniyang dila.

429. Ang pinagmumul-an nitong saquit na ito,i, ang maraming dugo; ó ang dugong malabnao na lubha, na yao,i, dala nang cabataan, ó sapagca inaarauan ang may catauan, ó ungmiinom nang alac, ó cun macacain siya nang mang̃a mainit, para nang luya, pimienta, ó dahil sa siya,i, inuurung̃an nang panahon, cun baga babayi, ó cun mang̃anac at hindi siya linabsan nang ugaling lungmalabas na dugo sa mg̃a babaying nang̃ang̃anac, ó dahil sa napuyat ang may catauan, ó totoong nagsaquit siyang gumaua, ó nag-isip nang mang̃a maliuag; ó sapagca namamanglao, ó nasactan siya sa ulo, at tinapalan nang malamig.

430. Ang gamót sa frenesí ay gayon: Ang maysaquit ay houag lilibutin ng̃ maraming tauo. Ang ipaiinom sa caniya ay ang bilin sa número 1, ó sa número 10, ó sa número 17. Bucod dito,i, cailang̃ang sangrahan sa camay, at cunan nang maraming dugo, cun malacas ang may catauan; ng̃uni cun mahina na siya, ang totoong buti doo,i, ang pacaptan sa linta ang mg̃a quibotquibotan; ang isa pang nacacaginhauang agad sa maysaquit, ay ang pagbabaling̃oyng̃oy; caya cailang̃ang sootan ang ilong ng̃ maysaquit, nang ilang buhoc nang cabayo at guilaogauin, hangan tumulo ang dugo; magaling namang pacapitan sa linta doon sa pouitan. Bucod dito,i, susumpitin, at ang paa,i, babañusan sa malacucong tubig at tatapalang parati (ang mg̃a paa rin) nang tinapay nadurog na binasa nang gatas. Ang ulo ay cailang̃an namang ahitin. Cun ang maysaquit ay inuurung̃an nang bouan, ó hindi siya dinaraanan nang ugaling dungmaraan sa mg̃a nang̃ang̃anac na babayi, ó biglang naual-an ang maysaquit nang galis ó buni ó hindi sungmasago ang fuente (cun baga may fuente), at dahil sa mg̃a ganito,i, nagcasaquit nang frenesi ang may catauan, ay cailang̃ang basahin nang mangagamot dito sa librong ito ang cabagayang gagauin doon sa gayong mg̃a saquit, at siya ang susundin agad. Cun ang saquit hindi nauauala, at hindi rin namamatay ang may catauan, caalamalam boong buhay sira ang caniyang ulo.