Caput I.

Prolubium Callentis.[1]

“Eho!” exclamo ego interea dum auscultatorium[2] telephoni scriptoriæ[3] meæ nuntium excepturus deiungo.

“Herus[4] Vantine cupit tecum, mi Here, colloqui,” nuntiat puer apparitor.

“Bene est,” et interim audio nexús strepitum.

“Tune is es, mi Lester?” vox quærit Philippi Vantine.

“Ego sum. Ergo iam domum venisti?”

“Heri adveni. Poterisne per otium hodie ad mecum prandendum venire?”

“Libenter faciam,” respondi, sic et sensi, quod Philippum Vantine nunquam non plurimi feci.

“Itaque prima cum dimidio[5] te domi opperiar.”

Sic ergo evenit ut post unius horæ spatium versus Compitum Washington, paullo supra eum locum Plateæ, ubi vetustæ ædes Vantinianæ stabant, perambularem. Hæ fere iam erant solæ quæ ex antiquiori rerum ordine usque superfuerunt, nam impetus negotiorum e viis contiguis ipsam Plateam iam dudum invadere, incolatumque delicatiorem illinc exigere, ac versus superiores urbis partes compellere cœpit. In locum privatarum ædium bibulis lapidibus fuscis constratarum, iam celsa sufficiebantur ædificia officiis negotiisque apta; nec nisi hic et illic passim raræ superstitabant familiæ, ceu obfirmatum ac pervicax agmen novissimum, adventantem hostem minaciter excepturum.

Philippus Vantine unus horum fuit. Natus in ea domo est quam modo incolebat, in qua se et moriturum aiebat. Nec cuiquam hac in re ut placeret studendum ei erat, nisi sibi, quod cœlebs solus vivebat, atque augescentem strepitum pulveresque viciniæ diuturnis peregrinationibus solebat compensare. Etiam modo peregri domum venit.

Haud abs re erit hic uno labore indolis eius adumbrationem absolvere. Vantine ætate circiter quinquagenarius erat, re familiari commoda, artium quodammodo callens, qui antiquam supellectilem domesticam conquirere et coemere solebat, aliquanto erraticus — quamquam post descriptum vocabulum distinguendum censeo, et uno tantum sensu eum sic vocari posse, nempe, quod spretis multis irritamentis, cœlebs manere satius duxerit. Mulierculæ nupturientes iam pridem cessarunt eum in ullo numero habere; matres cum filiabus nubilibus nomen eius ominoso capitis nutu præteriverunt. His præsertim auctricibus factum est ut ipse famá erratici notaretur. Rationes tamen quæ eum ad solitariam degendam vitam induxerant, iurisconsultos suos nullo modo affecerunt — quod quidem iurisconsultorum munus nostrum consortium per multos annos gerebat, cuius administratio pedetentim tota in manus meas devenit.

Opus haud erat nimis arduum, quod plerumque e pactis locationum exscribendis, cogendis locariis, e locandis sortibus,[6] et e componendis levioribus contentionibus, et iurgiis cum inquilinis consistebat — in quibus omnibus plena nobis decernendi facultas concessa erat. Subinde tamen necesse erat clientem nostrum, siquod negotium consueto gravius tractandum erat, vel ad subsignanda interdum documenta, adire et consulere, atque occasionibus istiusmodi, collocutionibus, quæ negotia acta sequi solebant, nunquam non delectari consuevi; nam Vantine sermone delectabilis erat, cognitionem hominum mundique multis peregrinationibus doctus, habituque ingenii lepidi ac perspicacis, prorsusque sui, ornatus erat.

Ut ædes ingressus pileum baculumque pedisequo suo porrexeram, ipse mihi obviam venit, et alter alteri ex corde manus tetendimus. Ut aspectu eius ego delectabar, sic et eum meo gavisum esse arbitror. Optima videbatur uti valetudine, soleque erat ex itinere ustus.

“Iter tibi salubre fuisse palam est,” alloquor eum ego.

“Fuit equidem,” assentitur ipse, “nunquam melius valui. Verum accede, discumbentes commodius agemus. Est res quædam paullo nodosior, quam tu pro me enodare poteris.”

Post hæc eum in studium suum comitatus sum, ubi, prope ad humilem fenestram, duo erant ad mensam accubitus parati.

“Merendam hic parandam curavi,” causam dum discumbimus Vantine explicat, “quod istud revera solum est hac in domo amœnum cubiculum relictum. Nisi fundum illum contiguum ego possiderem, domus hæc nulla esset. Nunc nubiscalpia[7] satis distinere queo, ut subinde iubare solis frui nobis liceat. Quin et colum æreum instrui curavi, fenestrasque geminatas in cubiculis ad strepitus arcendos; et sic tuto dicere queo me hic perseverare posse.”

“Satis intelligo in novam domum commigrare quam averseris,” dixi illi.

Vantine gestu mimorum respondit:

“Nova mihi domus ferenda non esset. Huic sum assuetus; ubi quidque quod in ea sit, notum habeo; quorsum me in ea vertam, scio. Hic me crevisse nosti; et, ut ita dicam, in diem senescimus, eademque ratione assuetudines eiusmodi pluris facimus. Præterea, nova domus novam exigeret instructionem, novam supellectilem —”

Cessavit paullo, et in cubiculo circumspexit. Quæque pars supellectilis opus fuit artificis, suæ artis peritissimi.

“Si recte auguror, dum peregrinabaris iterum aliquid novi invenisti,” aio illi, “ita enim soles. Fortuna tibi semper arridet.”

“Sic, sane — et hoc est cur te consulere optabam. Senas vel octonas res mecum retuli; eas tibi confestim ostendam. Cunctæ sunt scitulæ, una autem ipsa pulchritudo est. Imo plus ea est — opus singularis artificii est. Verum, pro mala fortuna, non meum est.”

“Quid ais! non est tuum?”

“Non est, nec scio cuius est. Si scirem, præstinarem. Et hoc est quod te meo nomine facere velim. Est autem ea arca Boulé — parem cuius vidi nunquam.”

“Undenam importata?” quæro ex eo magis magisque stupens.

“Parisiis, estque ad me directa. Unam tantum causam mihi fingere queo, convasatores nempe Parisiacos errasse, arcam alterius cuiusdam mihi mittendo, meam autem alteri.”

“Emisti igitur unam?”

“Emi unam, sed ea non pervenit. At illa huic comparata nugæ meræ sunt. Homo meus Parks heri eam e portoria accepit. Siquidem in indicatione mea ut arca Boulé indicta erat, sed error usque eo detulit, donec ipsa arca huc delata evasataque est.”

“An in portoria erat cratibus soluta?”

“Non erat; enimvero per tot annos merces importare consuevi, ut portitoribus satis constaret me furem haud esse.”

“Hæc profecto laus est,” subnecto ego. “His tamen temporibus iam cuncta evertunt et eviscerant.”

“Fortasse indicio acti, ut suspicor. Intra!” pulsui in foribus respondens.

Foribus apertis, pedisequus Vantine intrat.

“Vir, mi Here, te convenire cupit,” ait ille, pagellamque nomenclatoriam[8] hero porrigit.

Vantine pagellam incurie contuetur.

“Non novi eum,” inquit, “miror quid ille velit.”

“Convenire te vult, mi Here, et admodum quidem, ut paret.”

“Quamnam ob rem?”

“Equidem rationem, mi Here, elicere nequivi, sed rem urgere existimo.”

“Nequisti elicere? Quonam, Parks, hæc tendunt?”

“Hominem eum Francum esse censeo, sed utut res sit, Anglice non satis callet. Aspectu haud multum prodit, mi Here — centenos eius similes Lutetiæ ante caffarias[9] circumsedentes per platearum longitudines videre solebam, ad hauriendum cyathum cami[10] totum insumentes tempus pomeridianum.”

Aliquid in mentem Vantine incidisse videbatur, iterumque intuetur pagellam. Tum meditabundus in mensam deposuit.

“Visne foras eum expediam, mi Here?” rogat denique Parks.

“Id noli!” paululum dubitans respondit Vantine. “Rogabis eum ut modicum exspectare velit,” interea pagellam iuxta patinam suam reponens.

“Mihi crede, mi Lester,” pergit ille, postquam Parks discesserat, “quum hoc mane arcam visum descenderam, vix oculis meis credere poteram. Quid quamque supellectilem præ cæteris maxime commendaret scire me putabam, attamen arcam eiusmodi vel exsistere non somniavi. Pulcherrima quam mihi unquam videre contigit, in Louvre est. Hæc autem in aula Ludovicea Quartodecimana, a lævo ad ingressum stat. Ea ipsius Ludovici olim erat. Sine accuratiori indagine utique certo scire nequeo, suspicor tamen, pulchra ut sit, ad normam huius esse factam.”

Parumper conticuit, meque oculis micantibus flammaque succensis hominis callentis.

“Haud mihi certo constat utrum idioma tuum satis calleam,” retuli ego. “Quidnam sonat ‘ad normam esse factam?’ ”

“Supellex Boulé,” explicat ipse, “plerumque fit ex ebeno, testudine variegato ac musivo, in ære diversi generis incrustata. Opus autem crustandi ad amussim fieri debebat, quod ut fieret, artificem duas lamnas eiusdem magnitudinis et crassitiei adhibere oportebat, alteram petalum, testudinem alteram, delineavit vero superiorem, excidit autem simul utramque. Sic duo crusta effecta sunt, primigenium cum fundo testitudinaceo æreisque capulis; atque gemellum, redditivum petalum cum musivo testitudinaceo. Primigenium reapse est opus artificis in effectibus meditatum ac delineatum; redditivum autem e norma casu oriundum, ab eo non speciatim meditatum. Nuncne tenes?”

“Sic puto,” respondi. “Ita fere res est ac si Michael Angelus, quum primum quamdam imaginem albo delineavisset in fundo nigro, tentamini in charta paginam supposuisset fuliginosam, unoque opere et simulacrum eius nigrum in albo effecisset.”

“Prorsus ita. Primigenium igitur ut ars in pretio est. Utique et redditivum sæpe eximium est, tamen gradu quodam humiliori.”

“Id satis perspicio,” respondi.

“Nunc vero, mi Lester,” pergit Vantine, oculis magis magisque scintillantibus, “si recte suspicor — si Magnus ille Ludovicus contentus fuit illo redditivo huius arcæ pro longis aulis Versalibus, quem existimas originariam possidere?”

Quid ei in mente esset, perspexi.

“Quamdamne amicarum intelligis?”

“Id intelligo, scireque puto quæ illa fuerit — Matrona ea fuit de Montespan.”

Stupefactus eum contuebar, ut ipse in sella reclinatus in me subridebat.

“At,” obverto illi, “certus esse non potes —”

“Recte mones,” assentitur protinus, “certo scire nequeo. Hoc est, probare non possum. Est tamen quoddam — ut ita dicam — testimonium accessorium, ut, ni fallor, vos iurisperiti appellatis. Boulé atque Montespan illa circa hoc idem tempus in summitate suæ gloriæ fulgebant, mihique facile persuadeo coruscam hanc mulierculam illustri artifici demandavisse ut plane istiusmodi arcam sibi conficeret.”

“Revera, mi Vantine,” refero ego, “ne somniavi quidem te poesi tantum posse. Spiritum mihi eripis.”

Ad hæc verba aliquantum erubuit, vidique quam e corde locutus esset.

“Furor potiendi conquisitorem subinde abripit,” fatur ipse, “Quid tamen loquar, scire me arbitror. Primum quidem quam potero arcam minutissime explorabo. Fortasse aliquid reperiam — monogramma alicubi delitescere debet. Id abs te flagito ut Armand et Fils, Via Templi, qui mihi hanc vendiderant, telegraphema mittas, disquirasque quis huius arcæ dominus sit, eamque pro me emas.”

“Fortasse dominus vendere nolet,” obverto ego.

“Imo vendet. Nihil est quin emi possit — pretio.”

“Aisne tu hanc arcam te empturum quovis pretio?”

“Aio, profecto.”

“Atqui certe sunt aliqui limites.”

“Quin nulli sunt.”

“Statues dumtaxat ubi incipiendum sit,” respondi. “De his enim rebus mihi prorsus nihil compertum est.”

“Est,” inquit Vantine, “fac te incepturum denis millibus centussium[11] Francicorum. Cave nimis avidi videamur. Ob hoc ipsum, quod ego nimis sum avidus, rem tibi exsequendam concredo. Mihi enim ipsi non confido.”

“Altera vero extremitas?”

“Nulla alia est extremitas. Proprie loquendo, utique est, quod opes meæ limitibus haud carent; non tamen existimo futurum ut quingenta millia francorum te excedere oporteat.”

Spiritus mihi hæsit.

“Aisne tu te centum millia centussium Americanorum in istam arcam insumere paratum esse?”

Vantine nutu probat.

“Forte et plusculum. Si dominus recuset, antequam negotiationem dirimas, fac me certiorem. Quodammodo circa hanc rem insanio, ut opinor — omnes conquisitores insaniunt. Verum eam arcam concupivi, nec me quidquam ab ea habenda arcebit.”

Nihil respondi. Oculos modo in eum defixi. Renidendo obtutum meum excepit.

“Te, Lester mi, idem de me sentire perspicio,” inquit. “Mei causa times. Nec te culpo — at veni et vide.”

Surgens itaque, me comite e cubiculo egressus est, ac per gradus descendit; sed in inferiori ambitu constitit.

“Fortasse æquius esset,” inquit, “si peregrinum eum prius convenirem. Illic, in aula musica, aliquot novas invenies imagines — paucis minutis tibi adero.”

Ego igitur eo ire cœpi, ipse autem lævorsum sub fornicatu transivit.

Momento temporis post acrem audivi vagitum, tum suam vocem me appellantem.

“Lester, veni huc!” clamat ille.

In ambitu retro curro, et conclave, quod eum intrare vidi, intro. Ipse interius, prope ad fores stabat.

“Specta modo illuc,” fatur singulari quodam vocis aculeo, tremula manu aliquid atri in tabulato iacens indicans.

Parumper secedens melius ut viderem, cor mihi ægrum edidit pulsum; aliquid enim ibi iacens cadaver erat humanum.