De erste Epistel Pauli an de Corinther.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, beropen to en Apostel JEsu Christi dörch GOtt Sin Willen, un de Broder Sosthenes, Gal. 1, 1.

2. Wünscht de Gottsgemeen to Corinth, un de Gehilligten in Christus JEsus, de beropen Hilligen mit All de, de unsen HErrn JEsus Christus Sin Nam anropt, an alle Ortschaften, wo se un wo wi wahnen doht:

3. Gnade wes’ mit ju un Freden vun GOtt, unsen Vader un den HErrn JEsus Christus! Röm. 1, 7. 2. Cor. 1, 2. Eph. 1, 2.

4. Ik dank min GOtt all Tied öwer ju, för de Gnad, de GOtt ju geven hett in Christus JEsus, Eph. 1, 15. 16.

5. Dat ji dörch Em sünd riek makt in all Stück, in alle Lehr un in all Erkenntnis. Kap. 12, 8.

6. As denn de Predigt vun Christus in ju kräftig warn is. Röm. 1, 16. 2. Cor. 1, 21.

7. Also dat ji keen Mangel hebbt an irgend en Gav, un tövt blot up den HErrn JEsus Christus Sin Apenbarung; Ps. 34, 11. Phil. 3, 20.

8. He ward ju ok fast beholn bet an dat End, dat ji unsträflich wesen doht up unsen HErrn JEsus Christus Sin Dag. 2. Cor. 1, 21. Kol. 1, 22. 1. Thess. 3, 13. 5, 23.

9. Denn GOtt is tru, dörch weken ji beropen sünd to de Gemeenschaft mit Sin Söhn JEsus Christus, unsen HErrn. 1. Thess. 5, 24. Joh. 15, 5.

10. Ik vermahn ju awer, leeve Bröder, dörch unsen HErrn JEsus Christus Sin Nam, dat ji altomal eens Red föhrn doht un lat nich Uneenigkeit mank ju wesen, sonnern holt fast tosamen in een Sinn un in een Meenung. Phil. 3, 16.

11. Denn mi is vertellt, leeve Bröder, dörch weke vun Chloe sin Lüd, öwer ju, dat Striederie mank ju wesen deiht.

12. Ik meen awer düt, dat weke vun ju sprekt: Ik bün Paulisch; de anner: Ik bün Apollisch; de drüdd: Ik bün Kephisch, de veerte: Ik bün Christisch. Kap. 3, 4. Apost. 18, 24.

13. Wat? Is Christus nu vun enannerdeelt? Is denn Paulus vör ju krüzigt? Oder sünd ji in Paulus sin Nam döfft?

14. Ik dank GOtt, dat ik Nüms vun ju döfft hef ahn Crispus un Gajus. Apost. 18, 8.

15. Dat nich jemand seggen much, ik harr up min Nam döfft.

16. Ik hef awer ok döfft den Stephana sin Huslüd, övrigens weet ik nich, ob ik weke anner döfft hef. Kap. 16, 15. 17.

17. Denn Christus hett mi nich schickt to döpen, sonnern dat Evangelium to predigen, nich mit kloke Wör’, up dat Christus Sin Krüz nich tonicht würr. Kap. 2, 4. 2. Pet. 1, 16.

18. Denn dat Wort vun dat Krüz is en Dohrheit för de, de verlaren ward; uns awer, de wi selig ward, is dat en Kraft vun GOtt. 2. Cor. 4, 3. Röm. 1, 16.

19. Denn dat steiht schreven: Ik will tonicht maken de Kloken ehr Klokheit, un de Verständigen ehr Verstand will ik wegsmieten. Jes. 29, 14.

20. Wo sünd de Kloken? Wo sünd de Schriftgelehrten? Wo sünd de Weltwiesen? Hett nich GOtt düsse Welt ehr Klokheit to Dohrheit makt? Hiob. 12, 17. Jes. 33, 18. Bar. 3, 28.

21. Denn nadem de Welt dörch ehr Klokheit GOtt in Sin Wiesheit nich erkennen dä, gefull dat GOtt wol, dörch eenfoldige Predigt selig to maken All, de daran gloven doht. Matth. 11, 25. Luk. 10, 21.

22. Tomal de Juden Teken förrert un de Griechen na Wiesheit fragen doht. Matth. 12, 38. 16, 1. Joh. 4, 48. Bar. 3, 23.

23. Wi awer predigt den krüzigten Christus, de Juden en Argernis un de Griechen en Dohrheit. Matth. 11, 6. Joh. 6, 61. Röm. 9, 32. 1. Cor. 2, 14.

24. De awer, de beropen sünd, all beid, Juden un Griechen, för de predigt wi Christus, göttliche Kraft un göttliche Klokheit. Röm. 1, 16. Kol. 2, 3.

25. Denn de göttliche Dohrheit is klöker as de Minschen sünd, un de göttliche Swachheit is stärker, as de Minschen sünd.

26. Seht an, leeve Brüder, ju Beropung: nich veel Gelehrte na dat Fleesch, nich veel Gewaltige, nich veel Edle sünd beropen; Matth. 11, 25. Joh. 7, 48. Jak. 2, 5.

27. Sonnern wat eenfoldig is vör de Welt, dat hett GOtt utwählt, dat He de Kloken to Schann maken dä, un wat swach is vör de Welt, dat hett GOtt utwählt, dat He to Schann maken dä, wat stark is;

28. Un wat unedel is vör de Welt un wat veracht is, dat hett GOtt utwählt, un wat dar nicks is, dat He tonicht maken dä, wat wat is;

29. Up dat sik vör Em keen Fleesch wichtig maken doh! Röm. 3, 27. Eph. 2, 9.

30. Vun weken ok ji herkamen doht in Christus JEsus, de uns vun GOtt makt is to Klokheit, un to Gerechtigkeit un to Hilligung un to Erlösung, Jer. 23, 5. 6. Röm. 4, 25. 2. Cor. 5, 21. Joh. 17, 19.

31. Up dat (as schreven steiht) wer vun sik grotspreken will, de sprek grot vun sik öwer den HErrn! Jes. 65, 16. Jer. 9, 23. 24. 2. Cor. 10, 17.

Dat 2. Kapitel.

1. Un ik, leeve Bröder, as ik to ju keem, keem ik nich mit hoge Wör’, oder hoge Gelehrsamkeit, ju de göttliche Predigt to verkündigen. Kap. 1, 17. 2. Pet. 1, 16.

2. Denn ik heel mi nich darför, dat ik wat weten dä mank ju, ahn alleen JEsus Christus, den Krüzigten. Gal. 6, 14.

3. Un ik weer bi ju mit Swachheit un mit Furcht un mit grot Bevern. Apost. 18, 1. 9.

4. Un min Wort un min Predigt weer nich in vernünftige Reden vun minschliche Gelehrsamkeit, sonnern in Bewiesung vun den GEist un de Kraft.

5. Up dat ju Gloven bestahn dä, nich up de Minschen ehr Klokheit, sonnern up GOtt Sin Kraft. Eph. 1, 17. 19. 1. Thess. 1, 5.

6. Wovun wi awer reden doht, dat is dennoch Klokheit bi de Vullkamen; nich en Klokheit vun düsse Welt, ok nich vun düsse Welt ehr Böwersten, weke vergaht;

7. Sonnern wi red vun GOtt Sin heemlich, verborgen Klokheit, weke GOtt vörher bestimmt hett vör de Welt, to uns’ Herrlichkeit, Ps. 51, 8. Röm. 16, 25.

8. Weke keen vun düsse Welt ehr Böwersten kennen lehrt hett, denn wo se de kennen lehrt harrn, harrn se den HErrn vun de Herrlichkeit nich krüzigt; Ps. 24, 8. 9. Apost. 3, 15.

9. Sonnern, as schreven steiht: Dat keen Oog sehn hett un keen Ohr hört hett un in keen Minsch sin Hart kamen is, dat hett GOtt torecht makt för de, de Em leef hebbt. Jes. 64, 4.

10. Uns awer hett GOtt dat apenbart dörch Sin GEist. Denn de GEist forscht all Ding’ ut, ok de Gottheit ehr Deepen. Matth. 13, 11.

11. Denn weke Minsch weet, wat in den Minschen is, ahn den Minschen sin Geist, de in em is? Also weet ok Nüms, wat in GOtt is, ahn GOtt Sin GEist.

12. Wi awer hebbt nich kregen den Geist vun de Welt, sonnern den GEist ut GOtt, dat wi weten künnt, wat uns vun GOtt geven is.

13. Wat wi ok reden doht, nich mit Wör’, weke minschliche Klokheit lehrn kann, sonnern mit Wör’, de de heilige GEist lehrn deiht, un richt geistliche Saken geistlich.

14. De natürliche Minsch awer begript nicks vun GOtt Sin GEist, dat is em en Dohrheit un he kann dat nich begriepen, denn dat mutt geistlich richt’ sien. Röm. 8, 7.

15. De geistlich is, richt awer Allns un ward vun Nüms richt. Spr. 28, 5.

16. Denn wokeen hett den HErrn Sin Sinn begrepen? Oder wokeen will Em unnerwiesen? Wi awer hebbt Christus Sin Sinn. Röm. 11, 34. Phil. 2, 5.

Dat 3. Kapitel.

1. Un ik, leeve Bröder, kunn nich mit ju reden as mit Geistliche, sonnern as mit Fleeschliche, as mit junge Kinner in Christus. Joh. 16, 12.

2. Melk hef ik ju to drinken geven, un nich faste Spies, denn ji kunnt noch nich, ok könnt ji nu noch nich; 1. Pet. 2, 2. Ebr. 5, 12. 13.

3. Dewiel ji noch fleeschlich sünd. Denn do alltomal Iversucht un Striet un Unenigkeit mank ju sünd, sünd ji denn nich fleeschlich un wandelt na minschliche Wies? Kap. 1, 10. 11. 11, 18.

4. Denn so de Een seggt: Ik bün Paulisch, de anner awer: Ik bün Apollisch, sünd ji denn nich fleeschlich? Kap. 1, 12.

5. Wokeen is nu Paulus? Wokeen is Apollo? Deener sünd se, dörch weke ji sünd glövig warn, un datsülvige, as de HErr jedereen geven hett. Apost. 18, 24.

6. Ik hef plant, Apollo hett begaten, awer GOtt hett dat Waßdohm geven. Jak. 1, 21.

7. So is nu weder de, de dar plant, noch de dar begeten deiht, wat, sonnern GOtt, de dat Waßdohm gift.

8. De awer planten un de dar begeten deiht, is de Een grad as de Anner. Jedereen awer ward sin Lohn kriegen na sin Arbeit. Ps. 62, 13. Röm. 2, 6.

9. Denn wi sünd GOtt Sin Mitarbeiters, ji sünd GOtt Sin Ackerwark un GOtt Sin Gebüd. 2. Cor. 6, 1. Eph. 2, 20.

10. Ik vun GOtt Sin Gnad, de mi geven is, hef den Grund leggt, as en kloken Bumeister; en Anner but darup. Jedereen awer seh to, woans he darup buen deiht. Kap. 15, 10.

11. En annern Grund kann twar Nüms leggen, as den, de leggt is, weke is JEsus Christus.

12. So awer Jemand up düssen Grund buen deiht Gold, Sülver, Edelsteen, Holt, Heu, Stoppeln:

13. So ward jedereen sin Wark apenbar warrn, de Dag ward dat klar maken, denn dörch dat Füer ward dat apenbar warrn, un woans jeden sin Wark is, ward dat Füer bewiesen. Jes. 48, 10.

14. Ward Jemand sin Wark blieven, dat he darup bu’t hett, so ward he Lohn kriegen.

15. Ward awer Jemand sin Wark upbrennen, so ward he darvun Schaden lieden; he sülvst awer ward selig warrn, doch so as dörch dat Füer hendörch.

16. Weet ji nich, dat ji GOtt Sin Tempel sünd un GOtt Sin GEist in ju wahnen deiht? Kap. 6, 19. 2. Cor. 6, 16. Eph. 2, 21. 22. 1. Pet. 2, 5. Ebr. 3, 6. Röm. 8, 9.

17. Wenn Jemand GOtt Sin Tempel verdarven deiht, den ward GOtt verdarven, denn GOtt Sin Tempel is hillig, dat sünd ji.

18. Nüms bedreeg sik sülvst. Wokeen mank ju sik klok to sien dünkt, lat den en Narr warrn in düsse Welt, up dat he klok ward. Spr. 3, 5. 7. Jes. 5, 21. Jak. 1, 22.

19. Denn düsse Welt ehr Klokheit is Dohrheit vör GOtt, denn dat steiht schreven: De Kloken, krigt He in ehr Klokheit tofaten! Hiob. 5, 12. 13.

20. Un up en anner Stä: De HErr kennt de Kloken ehr Gedanken, dat se Nicks sünd. Ps. 94, 11.

21. Darum sprek Nüms vun en Minsch grot. Dat is Allns för ju:

22. Lat dat Paulus sien oder Apollo, Kephas oder de Welt, lat dat Leven oder Dod sien, dat Gegenwärtige oder dat Tokamende: Allns is för ju!

23. Ji awer hört Christus, Christus awer hört GOtt to. Kap. 11, 3.

Dat 4. Kapitel.

1. Darför lat Jedereen uns holn, nämlich för Christus Sin Deeners, un Husholers öwer Sine Geheemnisse. Matth. 16, 19. Kol. 1, 25.

2. Nu söcht man nich mehr an de Husholers, as dat se tru funnen ward. Luk. 12, 42.

3. Mi awer is dat wat Geringes, dat ik vun ju richt ward, oder vun en minschlich Dag; ok richt ik mi sülvst nich.

4. Ik bün mi wol nicks bewußt, awer darin bün ik nich rechtfardigt; de HErr is dat awer, de mi richten deiht.

5. Darum richt nich vör de Tied, bet de HErr kamen deiht, weke ok an dat Licht bringen ward, wat in Düstern verborgen is, un de Harten ehr Rath apenbart; denn ward jedereen vun GOtt Lof kriegen.

6. All düt, leeve Bröder, hef ik up mi un Apollo düdet wegen ju, dat ji an uns lehrn doht, dat Nüms höger vun sik holt, as nu schreven steiht, up dat sik nich de een gegen den annern wegen Jemand upblasen deiht. Spr. 3, 7. Röm. 12, 3.

7. Denn wokeen hett di vörtrocken? Wat hest du awer, dat du nich kregen hest? So du dat awer kregen hest, wat deihst du denn grot darmit, as ob du dat nich kregen harst? Joh. 3, 27. Röm. 12, 6. 1. Pet. 4, 10. Jak. 1, 17.

8. Ji sünd all satt warn, ji sünd all riek warn, ji herrscht ahn uns; un wull GOtt, ji herrschen, up dat ok wi mit ju herrschen dän.

9. Ik meen awer, GOtt hett uns Apostel as de Allerlüttsten darstellt, as den Dod öwergeven. Denn wi sünd en Truerspill warn för de Welt, de Engeln un de Minschen. Ps. 44, 23. Röm. 8, 36. Ebr. 10, 33.

10. Wi sünd Narren wegen Christus, ji awer sünd klok in Christus, wi swach, ji stark; ji herrlich, wi awer veracht. Kap. 3, 18.

11. Bet up düsse Stund lied wi Hunger un Döst, un sünd nakt un ward slan un hebbt keen gewiß Stell. 2. Cor. 11, 27.

12. Un arbeit un schafft mit unse egen Hann. Wenn se uns schellt, so segent wi, wenn se uns verfolgt, so duld wi dat, wenn se uns lästert, so lied wi dat. Apost. 18, 3. 20, 34. 1. Cor. 9, 15. 1. Thess. 2, 9. 2. Thess. 3, 8. Röm. 12, 14. Ps. 109, 28.

13. Wi sünd ümmer as de Welt ehr Utfegsel un Utwurf vör alle Lüd.

14. Nich schriev ik düt, dat ik ju beschämen wull, sonnern ik vermahn ju, as mine leeven Kinner. 1. Thess. 2, 11.

15. Denn wenn ji ok tein dusend Tochtmeisters hebbt in Christus, so hebbt ji doch nich veele Vaders. Denn ik hef ju tügt in Christus JEsus dörch dat Evangelium.

16. Darum vermahn ik jug, west min Nafolgers. Kap. 11, 1.

17. Ut desülvige Orsak hef ik Timotheus to ju schickt, weke is min leeve un true Söhn in den HErrn, dat he ju denken helpen schull an min Weg’, de dar sünd in Christus, as ik se öwerall in jede Gemeen lehrn doh.

18. Enige makt sik wichtig, as war ik nich to ju kamen.

19. Ik will awer in korten to ju kamen, so de HErr will, un kennen lehrn nich de Wör’ vun de, de dar wichtig doht, sonnern ehr Kraft. Apost. 18, 21. Ebr. 6, 3. Jak. 4, 15.

20. Denn GOtt Sin Riek besteiht nich in Wör’, sonnern in Kraft. Kap. 2, 4. Luk. 17, 20.

21. Wat wüllt ji? Schall ik mit de Rod to ju kamen, oder mit Leev un sanftmödigen Geist?

Dat 5. Kapitel.

1. En allgemeen Geschrie geiht, dat Horeri mank ju is un son Horeri, wovun de Heiden sogar nicks weet, dat Een sin Vader sin Fru hett. 3. Mos. 18, 7. 8.

2. Un ji makt ju wichtig, wo ji harrn trurig sien schullt, up dat de, de dat Wark dahn hett vun ju utstött ward.

3. Ik twar, de ik min Lief na nich dar bün, bün doch mit den GEist gegenwärtig, un hef all as gegenwärtig beslaten öwer den, de so wat dahn hett. 2. Cor. 10, 1. Kol. 2, 5.

4. In unsen HErrn JEsus Christus Sin Nam, in ju Versammlung mit min GEist un mit unsen HErrn JEsus Christus Sin Kraft, Matth. 16, 19. 18, 18.

5. Em to öwergeven den Satan, dat de dat Fleesch verdarven deiht, up dat de Geist selig ward an den HErrn JEsus Sin Dag. 1. Tim. 1, 20.

6. Ju Gereede is nich fein. Weet ji nich, dat en beten Suerdeeg den ganzen Deeg suer maken deiht? Matth. 16, 6. Gal. 5, 9.

7. Darum fegt den olen Suerdeeg rut, up dat ji en nien Deeg wesen doht, wiel ji denn nich ansüert sünd. Denn wi hebbt ok en Osterlamm, dat is Christus, för uns opfert. Jes. 53, 7. 1. Pet. 1, 19.

8. Darum lat uns Ostern holn, nich in den olen Suerdeeg, ok nich in den Suerdeeg vun Bosheit un Schalkheit, sonnern in den Söddeeg vun Reinheit un Wahrheit. 2. Mos. 12, 3. 15. 19.

9. Ik hef ju schreven in den Breef, dat ji nicks to dohn hebben schüllt mit de Horers. Matth. 18, 17. 2. Thess. 3, 14.

10. Dat meen ik nich vun de Horers in düß Welt, oder vun de Giezigen, oder vun de Röwers, oder vun de Afgöttischen; sunst mußt ji de Welt verlaten.

11. Nu awer hef ik ju schreven, ji schüllt nicks mit ehr to dohn hebben; nämlich, so dar Jemand is, de sik let en Broder nennen un is en Horer, oder en Giezigen, oder en Afgöttischen, oder en Lästerer, oder en Süper, oder en Röwer, mit densülvigen schüllt ji ok nich eten. Matth. 18, 17. 2. Thess. 3, 6. Tit. 3, 10. 2. Joh. v. 10.

12. Denn wat gaht mi de dar buten an, dat ik se richten schull? Richt ji nich, de dar binnen sünd? Man. 4, 11.

13. GOtt awer ward, de buten sünd, richten. Smiet vun ju sülvst rut, de dar bös is. 5. Mos. 13, 5.

Dat 6. Kapitel.

1. Wa dörf Jemand mank ju, so he en Handel hett mit en Annern, strieden vör de Ungerechten, un nich vör de Hilligen?

2. Weet ji nich, dat de Hilligen de Welt richten ward? So denn nu de Welt schall vun ju richt warrn, sünd ji denn nich gud genog, öwer lütte Saken to richten? Weish. 3, 8. Offenb. 2, 26.

3. Weet ji nich, dat wi öwer de Engeln richten ward? Wo veel mehr öwer de irdischen Göder?

4. Ji awer, wenn ji öwer irdische Göder Striet hebbt, so nehmt ji de, de bi de Gemeen veracht sünd un sett se to Richters.

5. To ju Schann mutt ik dat seggen. Is denn gar keen Kloken mank ju? Oder is dar nich Een, de kunn richten twischen Broder un Broder?

6. Sonnern een Broder stritt mit den annern, darto vör de Unglövigen.

7. Dat is all en Fehler an ju, dat ji mit Enanner strieden doht. Warum lat ji ju nich veel lever Unrecht dohn? Warum lat ji ju nich veel lever bedregen? Spr. 20, 22. Matth. 5, 39. Luk. 6, 29. Röm. 12, 19. 1. Thess. 5, 15. 1. Pet. 3, 9.

8. Awer ji doht Unrecht un bedregt, un dat de Bröder.

9. Weet ji nich, dat de Ungerechten GOtt Sin Riek nich arven doht? Lat ju nich verföhrn, weder de Horer, noch de Afgöttischen, noch de Ehebrekers, noch de Weeklinge, noch de, de mit Jungs Schann drieven doht. Gal. 5, 19-21.

10. Noch de Deev, noch de Giezigen, noch de Süpers, noch de Lästerers, noch de Röwers ward GOtt Sin Riek arven.

11. Un son sünd Enige vun ju west, awer ji sünd afwuschen, ji sünd hilligt, ji sünd gerecht warn dörch den HErrn JEsus Sin Nam un dörch unsen GOtt Sin GEist. Tit. 3, 3. Ebr. 9, 14.

12. Ik hef Macht öwer all dat, awer dat nützt nich Allns. Ik hef Macht öwer all dat, mi schall awer Nicks gefangen nehmen. Kap. 10, 23.

13. De Spies för den Buk un de Buk för de Spies’, awer GOtt ward de Een as de Anner to Nich maken. Dat Lief awer nich för de Horeri, sonnern för den HErrn un de HErr för dat Lief. Matth. 15, 17. 1. Thess. 4, 3.

14. GOtt awer hett den HErrn uperweckt un ward uns ok upwecken dörch Sin Kraft. Apost. 3, 15.

15. Weet ji nich, dat ju Liever Christus Sin Lidmaten sünd? Schull ik nu Christus Sin Lidmaten nehmen un Horenlidmaten darut maken? Dat fehl ok noch! Eph. 4, 12. 15.

16. Oder weet ji nich, dat, wokeen sik an de Hor hangen deiht, de is een Lief mit ehr? Denn se ward (sprickt He) twee in een Fleesch sein. Matth. 19, 5.

17. Wokeen awer den HErrn anhangen deiht, de is een GEist mit Em. Joh. 17, 21. 22. Eph. 5, 30.

18. Gevt ju nich mit de Horeri af. Alle Sünd, de de Minsch deiht, geschüht buten sin Lief, wokeen awer horen deiht, de sündigt an sin egen Lief.

19. Oder weet ji nich, dat ju Lief en Tempel vun den hilligen GEist is, weke in ju is, weken ji hebbt vun GOtt un sünd nich ju sülvst? Kap. 3, 16.

20. Denn ji sünd düer kofft. Darum so priest GOtt an ju Lief un in ju GEist, weke GOtt tohört. Kap. 7, 23. 1. Pet. 1, 18. 19. Phil. 1, 20.

Dat 7. Kapitel.

1. Darup awer, wat ji mi schreven hebbt antwort ik: Dat is gud för den Minschen, dat he keen Fru anfaten deiht.

2. Awer vun wegen de Horeri lat Jedereen sin egen Fru un en Jede ehr egen Mann hebben.

3. Lat den Mann de Fru de schuldige Fründschaft geven, dessülvigen glieken de Fru den Mann.

4. De Fru hett ehr Lief nich in ehr Macht, sonnern de Mann. Dessülvigen glieken hett de Mann sin Lief nich in de Macht, sonnern sin Fru.

5. Lat sik nich Een den Annern enttrecken, dat sie denn mit beide Inwilligung för en korte Tied, so lang dat ji fasten un beden künnt; un kamt denn wedder tosamen, up dat ju de Satan nich versöken doh wegen ju Liederlichkeit.

6. All düt segg ik ju ut guden Willen, un nich, wiel ik mutt.

7. Ik wull awer veel leever, all Minschen weern as ik; awer jedereen hett sin egen Gav vun GOtt, de Een so, de Anner so. Matth. 19, 12.

8. Ik segg twar de Unbegevenen un Weetfruens: Dat deiht se gud, wenn se ok blievt as ik.

9. Wenn se dat awer nich utholn könnt, so lat se frien; frien is beter as Brunst lieden. 1. Tim. 5, 14.

10. De Verheiraten awer befehl nich ik, sonnern de HErr, dat de Fru sik nich scheden deiht vun den Mann. 1. Thess. 4, 15. Matth. 5, 32.

11. Wenn se sik awer scheden deiht, lat se unverheiratet blieven, oder lat se sik wedder mit ehrn Mann verdregen un lat den Mann de Fru bi sik beholn.

12. De Annern awer segg ik, nich de HErr: Wenn en Broder en unglövig Fru hett un desülvige is tofreden, bi em to wahnen, de schall sik nich vun ehr scheden.

13. Un wenn en Fru en unglövigen Mann hett, un he leet sik dat gefalln, bi ehr to wahnen, de schall sik nich vun em scheden.

14. Denn de unglövige Mann is hilligt dörch de Fru un de unglövige Fru is hilligt dörch den Mann. Sunst weern ju Kinner unrein, nu awer sünd se hillig. Röm. 11, 16.

15. Wenn awer de Unglövige sik scheden deiht, so lat em sik scheden. De Broder oder de Swester sünd nich bunn in son Fall. GOtt hett uns awer to den Freden beropen. Eph. 2, 14. 17.

16. Wat weetst du awer, du Fru, ob du den Mann selig maken warrst? Oder du Mann, wat weetst du, ob du de Fru selig maken warrst? 1. Pet. 3, 1.

17. Doch so as GOtt an jedereen utdeelt hett, so as de HErr jedereen beropen hett, so schall he wandeln, un so befehl ik dat in alle Gemeenen.

18. Is jemand besneden beropen, so lat em keen Vörhut tügen. Is Jemand in de Vörhut beropen, de lat sik nich besnieden.

19. De Besniedung is Nicks un de Vörhut is Nicks, sonnern GOtt Sin Gebot holn is wat. Gal. 5, 6. 6, 15.

20. Lat Jedereen in den Berop blieven, in den he beropen is. v. 17. 24. Eph. 4, 1.

21. Büst du beropen as Knecht, frag dar Nicks na, kannst du awer frie warrn, so mak veelmehr darvun Gebruck.

22. Denn wokeen as Knecht beropen is in den HErrn, de is frie makt vun den HErrn, dessülvigen glieken, wokeen as en frie Mann beropen is, de is Christus Sin Knecht. Joh. 8, 36. Eph. 6, 6.

23. Ji sünd düer kofft, ward nich de Minschen ehr Knechts. Kap. 6, 20. 1. Pet. 1, 18. 19.

24. Lat jedereen, leeve Bröder, darin bi GOtt blieven, worin he beropen is.

25. Wat de Jumfern angeiht, so hef ik keen Gebot vun den HErrn; ik segg awer min Meenung, as ik Barmhartigkeit vun den HErrn kregen hef, tru to sien.

26. So meen ik nu, dat sie gud wegen de gegenwärtige Noth, dat dat gud för den Minschen is, so to sien. Jer. 16, 2.

27. Büst du an en Fru bunn, so sök nich, los to warrn; büst du awer los vun en Fru, so sök keen Fru.

28. Wenn du awer friet hest, so hest du keen Sünd dahn, un wenn en Jungfru friet, so sündigt se nich; doch warrn solke Drövsal an ehren Lief hebben. Ik verschon se awer geern darmit.

29. Dat segg ik awer, leeve Brüder, de Tied is kort. Un dennoch is dat de Meenung: De dar Fruens hebbt, lat se sien, as harrn se keen, un de dar weent, as weenen se nich. Röm. 13, 11.

30. Un de sik freuen doht, as freut se sik nich, un de dar höpt, as harrn se Nicks;

31. Un de düsse Welt brukt, as brukt se desülvige nich, denn düsse Welt ehr Wesen vergeiht. 1. Joh. 2, 17.

32. Ik wull awer, dat ji ahn Sorg weert. Wer ledig is, de sorgt wat den HErrn tohört, wa he den HErrn gefallt.

33. Wokeen awer friet, de sorgt wat de Welt tohört, woans he de Fru gefalln kann. Dar is en Unnerscheed twischen en Fru un en Jumfer. Eph. 5, 29.

34. Weke nich frien deiht, de sorgt, wat den HErrn tohört, up dat se hillig sie, beides an Lief un an Seel; weke awer frien deiht, de sorgt, wat de Welt tohört, woans se den Mann gefalln kann.

35. All düt awer segg ik to ju Nutzen, nich dat ik ju en Strick um den Hals smieten doh, sonnern darto, dat dat sien is un dat ji ümmer un ahn Umständ den HErrn deenen könnt.

36. Wenn awer Jemand sik dünken lett, dat gung nich gud an mit sin Jumfer, wiel se eben mannbar is, un dat will nich anners sien, so lat em dohn wat he will, he sündigt nich, lat he se frien laten.

37. Wenn sik Een awer fast vörnehmen deiht, wiel he dat nich nödig hett un sin frien Willen hett un in sin Hart besluten deiht, sin Jumfer so blieven to laten, de deiht wol.

38. Endlich, weke heirathen deiht, de deiht wol, weke awer nich heirathen deiht, de deiht beter.

39. En Fru is fast an dat Gesetz, so lang ehr Mann leven deiht, wenn awer ehr Mann dod blift, is se frie, sik to verheirathen mit wen se will; awer lat dat in den HErrn geschehn. Röm. 7, 2.

40. Seliger is se awer, wenn se so blieven deiht, na min Meenung. Ik hol awer darför, ik hef ok GOtt Sin GEist.

Dat 8. Kapitel.

1. Vun dat Götzenopfer awer weet wi, denn wi hebbt All dat Weten. Dat Weten blast up, awer de Leev makt beter. Apost. 15, 20.

2. Wenn awer Jemand sik dünken let, dat he wat weten deiht, de weet noch Nicks so as he dat weten schall. Gal. 6, 3. 1. Tim. 6, 4.

3. Wenn awer Jemand GOtt leef heet, de is GOtt kund warn. Gal. 4, 9.

4. So weet wi nu vun de Götzenopferspies, dat en Götz Nicks in de Welt is un dat keen anner GOtt is, as de eenige.

5. Un wenn ok weke sünd, de Götter nennt ward, dat mag in den Himmel oder up de Eer sien, wiel dat veel Götter un veel Herrn gift: Joh. 10, 34.

6. So hebbt wi doch man een GOtt, den Vader, vun den all Ding sünd, un wi in Em, un een HErrn, JEsus Christus, dörch weken all Ding sünd un wi dörch Em.

7. Jedereen hett awer dat Weten nich. Denn etliche makt sik noch en Geweten öwer den Götzen un eet dat vör Götzenopfers; darmit ward ehr Geweten, wiel dat so swach is, vull Placken.

8. Awer de Spies bringt uns keen Vordeel vör GOtt. Eet wi, so ward wi darum nich beter; eet wi nich, so ward wi darum Nicks weniger sien. Röm. 14, 17.

9. Seht awer to, dat düsse Frieheit nich to en Anstot vun de Swachen ward. Gal. 5, 13.

10. Denn wenn Jemand di, de du dat Erkenntnis hest, to Disch sitten seeg in dat Götzenhus, ward nich sin Geweten, wiel he swach is, bewagen dat Götzenopfer to eten?

11. Un ward also öwer din Erkenntnis de swache Broder umkamen, um den sin willen doch Christus dod bleven is. Röm. 14, 15.

12. Wenn ji awer so sündigen doht an de Bröder un slat ehr swach Geweten, so sündigt ji an Christus.

13. Darum, wenn de Spies min Broder argern deiht, wull ik nümmer mehr Fleesch eten, up dat ik min Broder nich argern dä. Röm. 14, 21.

Dat 9. Kapitel.

1. Bün ik nich en Apostel? Bün ik nich frie? Hef ik nich unsen HErrn JEsus Christus sehn? Sünd ji nich min Arbeit in den HErrn? Kap. 15, 8. Apost. 9, 3. 26, 16. 22, 17.

2. Bün ik ok nich för Anner en Apostel, so bün ik doch ju Apostel; denn dat Segel vun min Apostelamt sünd ji in den HErrn.

3. Wenn man mi fragen deiht, so antwort ik also:

4. Hebbt wi nich Macht, to eten un to drinken?

5. Hebbt wi nich ok Macht, en Swester as Fru mit uns to föhrn, as de annern Apostel un den HErrn Sin Bröder un Kephas. Matth. 8, 14.

6. Oder hebbt blot Barnabas un ik nich Macht, so wat to dohn?

7. Wokeen treckt jemals in den Krieg för sin egen Geld? Wokeen plant en Wienbarg un itt nich vun sin Frucht? Oder wokeen weidet en Koppel Köh un genütt nich ehr Melk?

8. Red ik awer dat na Minschenwies? Seggt dat Gesetz dat ok nich?

9. Denn in Moses sin Gesetz steiht schreven: Du schast den Ossen, de döschen deiht, dat Mul nich tobinden. Sorgt GOtt för de Ossen?

10. Oder seggt He dat nich velmehr unsertwegen? Denn dat is ja för uns schreven. Denn de plögen deiht, schall up Hoffnung plögen, un de da döschen deiht, schall up Hoffnung döschen, dat he dat ok geneten ward.

11. Wenn wi för ju dat Geistliche saien doht, is dat denn wat Grotes, wenn wi ju Irdisches aarnt?

12. Wenn awer Anner düt Recht an ju hebbt, warum hebbt wi dat nich velmehr? Awer wi hebbt düt Recht nich brukt; denn wi verdregt Allns, damit wi Christus Sin Evangelium nicks in den Weg stellt. Apost. 20, 23. 2. Cor. 11, 9.

13. Weet ji nich, dat de, weke opfern doht ok vun dat Opfer eten doht un de bi den Altar upwahrt, vun den Altar levt?

14. Also hett ok de HErr befahlen, dat de dat Evangelium verkündigt, schüllt sik vun dat Evangelium nährn. Luk. 10, 7.

15. Ik hef awer Nicks darvun brukt. Ik schriev ok nich darum darvun, dat dat bi mi darna schull holn warrn. Dat weer mi leever to starven, denn dat Jemand min Ehr tonich maken schull. Apost. 18, 3.

16. Denn darvun, dat ik dat Evangelium predigen doh, dörf ik nich grotspreken, denn ik mutt dat dohn. Un dat gung mi slecht, wenn ik dat Evangelium nich predigen dä.

17. Doh ik dat geern, so ward dat mi lohnt; doh ik dat ungeern, so is mi dat Amt doch befahlen. Kap. 4, 1.

18. Wat is nu denn min Lohn? Dat, dat ik Christus Sin Evangelium predigen doh un datsülvige umsonst dohn kann, so dat ik vun min Recht an dat Evangelium keen Gebruk mak. Kap. 8, 9.

19. Denn obwol ik vun Jedereen frie bün, hef ik mi doch sülvst Jedereen to en Knecht makt, up dat ik Veele vun se gewinnen doh. Matth. 20, 27. 28.

20. Den Juden bün ik warn as en Jud, up dat ik de Juden gewinn. De unner dat Gesetz sünd bün ik warn as unner dat Gesetz, up dat ik de, de unner dat Gesetz sünd, gewinnen doh.

21. De, de ahn Gesetz sünd, bün ik as ahn Gesetz warn (obgliek ik vör GOtt nich ahn Gesetz bün, sonnern unner Christus Sin Gesetz), up dat ik de, de ahn Gesetz sünd gewinnen doh. Gal. 2, 3.

22. De Swachen bün ik warn as en Swachen, up dat ik de Swachen gewinnen doh. Ik bün Jedereen Allns warn, up dat ik öwerall weke selig mak. 2. Cor. 11, 29. Röm. 11, 14.

23. Dat Allns doh ik wegen dat Evangelium, up dat ik Deel daran hef.

24. Weet ji nich, dat de, de in de Bahn lopen doht, de lopt all, awer Een krigt dat Kleenod. Lopt ji nu so, dat ji dat kriegen doht.

25. Jedereen, de kämpfen deiht, verseggt sik Allns, un twar düsse, up dat se en vergängliche Kron kriegt; wi awer en unvergängliche. Eph. 6, 12.

26. Ik awer lop as Een, de nich up dat Ungewisse löpt. Ik fecht as Een, de nich in de Luft haut;

27. Sonnern ik betäm min Lief un mak em mi unnerdahn, darmit ik nich Annern predigen doh un sülvst Nicks nütz bün.

Dat 10. Kapitel.

1. Ik will ju awer, leeve Bröder, daran erinnern, dat unse Vaders all unner de Wolk wesen sünd, un dat se all dörch de See gahn sünd; 2. Mos. 13, 21. 2. Mos. 14, 22.

2. Un sünd all unner Moses döfft warn in de Wolk un mit de See;

3. Un hebbt all desülvige geistliche Spies eten 2. Mos. 16, 15.

4. Un hebbt all densülvigen geistlichen Drunk drunken; se drunken awer vun den geistlichen Fels, de mitfolgen dä, weke weer Christus. 2. Mos. 17, 6.

5. Awer an veele vun se harr GOtt keen Gefalln, denn se sünd all in de Wüstenie dalsla’n warn. Joh. 6, 49.

6. Dat is awer uns to en Vörbild geschehn, dat wi uns nich lüsten na dat Böse, as jene lüstet hett. 4. Mos. 11, 4.

7. Ward ok nich afgöttisch, as weke vun se warn, as schreven steiht: Dat Volk sett sik dal, to eten un to drinken un stunn up to spelen. 2. Mos. 20, 3. 32, 6.

8. Ok lat uns nich Horeri drieven, as weke mank se Horeri dreven, un fulln up een Dag dreeuntwintig dusend. 4. Mos. 25, 1. 9.

9. Lat uns awer Christus ok nich versöken, as weke vun se Em versöchen un warn vun de Slangen umbrocht. 4. Mos. 21, 5. 6. Weish. 16, 5.

10. Murrt ok nich, as weke vun se murren dän un warn umbrocht dörch den Verdarver. 4. Mos. 14, 2. 36. Ebr. 3, 11. 17.

11. All dat wedderfohr se to’n Vörbild; uns is dat awer, up de dat End vun de Welt kamen is, schreven to en Warnung.

12. Darum, de dar meent, dat he steiht, mag wol tosehn, dat he nich fallt. Röm. 11, 20.

13. Dar is noch keen as minschliche Versökung öwer ju kamen; denn GOtt is tru, de ju nich versöken lett öwer ju Künnen, sonnern makt, dat de Versökung so en Utgang nimmt, dat ji dat utholn könnt.

14. Darum, min Leevsten, flücht ju vör den Götzendeenst. 2. Mos. 20, 3. 1. Joh. 5, 21.

15. Ik red mit ju as mit de Kloken; richt ji, wat ik seggen doh.

16. De gesegent Kelch, den wi segent, is de nich de Gemeenschaft vun Christus Sin Blod? Dat Brod, dat wi brekt, is dat nich de Gemeenschaft vun Christus Sin Lief? Matth. 26, 27. Apost. 2, 42.

17. Denn een Brod is dat, so sünd wi veele een Lief, wiel wi All vun een un datsülvige Brod eten hebbt. Röm. 12, 5. 1. Cor. 12, 27.

18. Seht dat Israel na dat Fleesch an. Weke de Opfer eten doht, sünd de nich in de Gemeenschaft mit den Altar? 3. Mos. 7, 6. 14.

19. Wat schall ik denn nu seggen? Schall ik seggen, dat de Afgott wat is, oder dat dat Götzenopfer wat is? Ps. 96, 5. 1. Cor. 8, 4.

20. Awer ik segg, wat de Heiden opfern doht, dat opfert se de Düvels, awer nich GOtt. Nu will ik nich, dat ji in de Düvels ehr Gemeenschaft sien schüllt. 3. Mos. 17, 7. 5. Mos. 32, 17. Ps. 106, 37. Offenb. 9, 20.

21. Ji künnt nich togliek den Düvel sin Kelch un den HErrn Sin Kelch drinken, ji könnt nich togliek Deel hebben an den HErrn Sin Disch un den Düvel sin Disch. 2. Cor. 6, 15.

22. Oder wüllt wi den HErrn trotzen? Sünd wi stärker as He? 5. Mos. 32, 21. Hiob. 9, 19.

23. Ik hef dat twar Allns in de Macht, awer nich Allns is deenlich; ik hef dat Allns in de Macht, awer dat betert nich Allns. Kap. 6, 12. Sir. 37, 31.

24. Lat Nüms söken wat sin is, sonnern Jedereen, wat den Annern sin is. Kap. 10, 33. Röm. 15, 2.

25. Allns, wat up den Fleeschmark verköfft ward, dat eet un forscht nich na, woher dat kummt, up dat ji dat Geweten schonen doht. 1. Tim. 4, 4.

26. Denn de Eer un wat darup is, is den HErrn Sin. 2. Mos. 19, 5. Ps. 24, 1. 50, 12.

27. So awer Jemand vun de Unglövigen ju inladen deiht un ji wüllt hengahn; so eet Allns, wat ju vörsett ward un forscht nich na, wo dat her kummt, up dat ji dat Geweten schonen doht. Luk. 10, 7.

28. Wenn awer Jemand to ju seggen war: »Dat is Götzenopfer!« eet nich um den sin willen, de ju dat seggt hett, up dat ji dat Geweten schonen doht. (De Eer un wat darup is, is den HErrn Sin.)

29. Ik meen awer nich din Geweten, sonnern den Annern sin Geweten. Denn warum schull ik min Friheit richten laten vun en Annern sin Geweten?

30. Denn wenn ik dat mit Dankgebet geneten doh, wat schull ik dann Öwel vun mi reden laten öwer dat, woför ik danken doh? 1. Tim. 4, 4.

31. Ji mögt nu eten oder drinken oder sünst wat dohn, so doht Allns to GOtt Sin Ehr. Kol. 3, 17.

32. Gevt keen Anstot, weder de Juden noch de Griechen, noch GOtt Sin Gemeen; Röm. 14, 13.

33. Ebenso as ik ok Jedereen in Allns mi gefällig maken doh un sök, nich wat mi, sonnern wat Veele deent, up dat se selig ward.

Dat 11. Kapitel.

1. West min Nafolgers, ebenso as ik Christus Sin Nafolger bün.

2. Ik lav ju, leeve Bröder, dat ji in allen Stücken an mi denken doht un holt min Vörschriften, as ik se ju geven hef.

3. Ik lat ju awer weten, dat Christus is Jedereen sin Haupt, de Mann awer is de Fru ehr Haupt, GOtt awer is Christus Sin Haupt. Eph. 5, 23. 1. Cor. 3, 23.

4. Jede Mann, de beden oder prophezien deiht un hett wat up den Kopp, de schänd sin Kopp. Kap. 12, 10. 14, 1.

5. En Fru awer, de beden oder prophezien deiht mit unbedeckten Kopp, de schänd ehrn Kopp, denn dat is ebenso veel, as wenn se scharen weer.

6. Will se sik nich bedecken, so snied ehr ok dat Haar af. Wiel dat nu awer slecht utsüht, dat en Fru afsneden Haar hett oder scharen is, so lat ehr den Kopp bedecken.

7. De Mann awer schall den Kopp nich bedecken, wiel he GOtt Sin Bild un Ehr is; de Fru awer is den Mann sin Ehr. 1. Mos. 1, 27.

8. Denn de Mann is nich vun de Fru, sonnern de Fru is vun den Mann.

9. Un de Mann is nich schaffen wegen de Fru, sonnern de Fru wegen den Mann. 1. Mos. 2, 18. 13.

10. Darum schall de Fru wegen de Engel en Macht up den Kopp hebben.

11. Doch is weder de Mann ahn de Fru, noch de Fru ahn den Mann, in den HErrn. Gal. 3, 28.

12. Denn as de Fru vun den Mann, so kummt ok de Mann dörch de Fru, awer Allns vun GOtt.

13. Richt bi ju sülvst, ob dat wol angeiht, dat en Fru unbedeckt vör GOtt beden deiht. Apost. 4, 19.

14. Oder lehrt ju ok de Natur nich, dat dat för den Mann en Schann is, sin Haar lang wassen to laten,

15. Un en Ehr för de Fru, wenn se ehr Haar lang wassen lett? Dat Haar is ehr to en Dek geven.

16. Is awer Jemand mank ju, de Lust hett to strieden, de schall weten, dat wi nich hebbt son Wies, GOtt Sin Gemeen ok nich. 1. Tim. 6, 4.

17. Ik mutt awer düt befehln: Ik kann nich laven, dat ji nich up bedere Wies, sonnern up leegere Wies tosamen kamt,

18. Toeerst, wenn ji in de Gemeen tosamen kamt, hör ik, dat Striederien mank ju sünd; un ton Deel glov ik dat. Kap. 1, 10-12. 3, 3.

19. Denn do möt Striederien mank ju sien, up dat de, de rechtfardig sünd, mank ju apenbar ward. Matth. 10, 34. 35. 18, 7. Luk. 17, 1. 1. Joh. 2, 19. 5. Mos. 13, 3. Luk. 2, 35.

20. Wenn ji denn tosamen kamt, so hollt man dar nich den HErrn Sin Abendmahl.

21. Denn wenn ji dat Abendmahl holn wüllt, hett Jedereen vörher to Hus wat eten, un de Een is hungrig, de Anner hett drunken.

22. Hebbt ji nich Hüser, wo ji eten un drinken künnt? Oder veracht ji GOtt Sin Gemeen un beschamt de, de Nicks hebbt? Wat schall ik ju seggen? Schall ik ju laven? Hierin lav ik ju nich. Jak. 2, 6.

23. Ik hef dat vun den HErrn kregen, wat ik ju geven hef. Denn de HErr JEsus in de Nacht, as He verraden war, nehm He dat Brod, Kap. 15, 3. Luk. 22, 19.

24. Dankte un brok dat, un sprok: Nehmt, eet, dat is min Lief, de för ju braken ward, dat doht to Min Gedächtnis.

25. Dessülvigen glieken ok den Kelch na dat Abendmahl un sprok: Düsse Kelch is dat nie Testament in Min Blod, dat doht, so oft ji dat drinkt, to min Gedächtnis.

26. Denn so oft wi vun düt Brod eten un vun düssen Kelch drinken doht, schüllt ji den HErrn Sin Dod verkündigen, bet dat He kamen deiht. Matth. 25, 13. 26, 64. Joh. 14, 3.

27. Wokeen nu unwürdig vun düt Brod eten un vun den HErrn Sin Kelch drinken deiht, de is schuldig an den HErrn Sin Lief un Blod. Kap. 10, 21. Ebr. 6, 6.

28. De Minsch awer pröv sik sülvst, un denn eet he vun düt Brod un drink vun düssen Kelch. 2. Cor. 13, 5. Gal. 6, 4.

29. Denn wokeen unwürdig eten un drinken deiht, de itt un drinkt sik sülvst dat Gericht, darmit, dat he den HErrn Sin Lief nich unnerscheeden deiht.

30. Darum sünd ok so veel Swache un Kranke mank ju un en gud Deel slöpt.

31. Denn wenn wi uns sülvst richten dän, so ward wi nich richt. Ps. 32, 5.

32. Wenn wi awer richt ward, so ward wi vun den HErrn tüchtigt, up dat wi nich sammt de Welt verdammt ward. Weish. 12, 22. Ebr. 12, 5. 6.

33. Darum, min leeve Bröder, wenn ji tosamen kamt to eten, so tövt up enanner.

34. Hungert awer Jemand, so lat em to Hus eten, up dat ji nich to dat Gericht tosamen kamt. Dat Anner will ik in Ordnung bringen, wenn ik kamen doh.

Dat 12. Kapitel.

1. Vun de göttlichen Gaven awer will ik ju, leeve Bröder, nich in Unkenntnis laten.

2. Ji weet, dat ji Heiden west un hengahn sünd na de stummen Götzen, as ji dreven würdt. Kap. 6, 11. Ebr. 2, 11. 12.

3. Darum doh ik ju kund, dat Nüms JEsus verfluchen deiht, de dörch GOtt Sin GEist sprickt, un Nüms kann JEsus en HErrn nennen, ahn dörch den hilligen GEist. Mark. 9, 39.

4. Dat gift allerhand Gaven, awer man een GEist. Röm. 12, 6. Eph. 4, 4. Ebr. 2, 4.

5. Un dat gift allerhand Ämter awer man een HErr. Eph. 4, 11.

6. Un dat gift allerhand Kräft, awer man een GOtt, de Allns in Allen wirken deiht. Eph. 1, 23.

7. In Jedereen wiest sik den GEist sin Gaven to den allgemeenen Nutzen ut.

8. Den Een ward geven, dörch den GEist to reden vun de Wiesheit, den Annern ward geven to reden vun de Erkenntnis, na densülvigen GEist; Kap. 2, 6. 1, 5.

9. En Annern de Glov, in densülvigen GEist, en Annern de Gav, gesund to maken, in densülvigen GEist;

10. En Annern, Wunner to dohn, en Annern Wahrseggung, en Annern, Geister to unnerscheden, en Annern allerhand Spraken, en Annern de Spraken uttoleggen. Apost. 2, 4.

11. Awer all düt wirkt een un desülvige GEist, un deelt Jedereen dat Sinige to, so as He will. Kap. 7, 7. Röm. 12, 3. 6. Eph. 4, 7.

12. Denn ebenso as een Lief is un hett doch veele Lidmaten; alle Lidmaten awer vun een Lief, wo veel ok vun se sünd, sünd se doch een Lief: also ok Christus. Kap. 10, 17.

13. Denn wi sünd, dörch een GEist, All to een Lief döft, ob wi Juden oder Griechen, Knecht oder Frie sünd, un sünd All mit een GEist dränkt.

14. Denn ok de Lief is nich Een Lidmat, sonnern veele.

15. Wenn awer de Fot spreken dä: Ik bün keen Hand, darum bün ik den Lief sin Lidmat nich, schall he darum nich den Lief sin Lidmat sien?

16. Un wenn dat Ohr spreken dä: Ik bün keen Oog, darum bün ik nich den Lief sin Lidmat, schall dat darum nich den Lief sin Lidmat sien?

17. Wenn de ganze Lief Oog weer, wo blev dat Gehör? Wenn he ganz Gehör weer, wo blev de Geruch?

18. Nu awer hett GOtt de Lidmaten sett, jeden een besonders an den Lief, as He wullt hett. Kol. 2, 19.

19. Wenn awer alle Lidmaten een Lidmat weern, wo blev de Lief?

20. Nu awer sünd veele Lidmaten, awer man een Lief.

21. Dat Oog kann nich seggen to de Hand: »Ik bruk di nich,« oder de Kopp to de Föt: »Ik bruk ju nich«;

22. Sonnern veelmehr de Lidmaten vun den Lief, de uns de Swächsten to sien dünken, sünd de nödigsten;

23. Un de uns dünkt de unehrbarsten to sien, desülvigen leggt wi am meisten Ehr bi, un de uns nich gud anstaht, de smückt wi am meisten.

24. Denn de uns gud anstaht, de brukt dat nich. Awer GOtt hett den Lief tosamensett un dat unschienbare Lidmat am meisten Ehr geven,

25. Up dat nich en Striederie in den Lief is, sonnern de Lidmaten för enanner gliek sorgen doht.

26. Un wenn een Lidmat lieden deiht, so lied alle Lidmaten mit, un wenn een Lidmat ward hoch holn, so freut sik alle Lidmaten mit.

27. Ji sünd awer Christus Sin Lief un Lidmaten, Jedereen na sin Deel. Röm. 12, 5. Eph. 4, 12. 5, 30. Kol. 1, 24.

28. Un GOtt hett sett in de Gemeen up dat eerste de Apostel, up dat annere de Propheten, up dat drüdd de Lehrer, darna de, de Wunner doht, darna de Gaven, gesund to maken, Helper, Regeerer, allerhand Spraken. v. 5. Eph. 4, 11.

29. Sünd se All Apostel, sünd se all Propheten? Sünd se All Lehrer? Künnt se All Wunner dohn?

30. Hebbt se All Gaven, gesund to maken? Red se All mit allerhand Spraken? Künnt se All utleggen?

31. Strevt awer na de besten Gaven! Un ik will ju en noch köstlichern Weg wiesen.

Dat 13. Kapitel.

1. Wenn ik mit Minschen- un mit Engeltungen reden dä un harr de Leev nich, so weer ik en Erz, dat tönen deiht, oder en Klok, de klingen deiht.

2. Un wenn ik wahrseggen kunn, un wüß alle Geheemnisse un harr all Wetenschap, un harr all’n Gloven, so dat ik Bargen annerswo hensetten künn, un harr de Leev nich, so weer ik Nicks. Matth. 7, 22. 17, 20.

3. Un wenn ik All, wat ik hef, de Armen geven dä un leet min Lief brennen, un harr de Leev nich, so weer mi dat All Nicks nütz. Matth. 6, 1. Joh. 15, 13. Röm. 12, 8. 20. 1. Joh. 3, 17.

4. De Leev is langmödig un fründlich, de Leev ivert nich, de Leev handelt nich lichtfardig, se makt sik nich wichtig. Spr. 10, 12.

5. Se is nich unschicklich, se söcht nich dat Ehre, se lett sik nich bös maken, se sinnt nich darup, Schaden to dohn. Phil. 2, 4. 21.

6. Se freut sik nich öwer Ungerechtigkeit, se freut sik awer öwer de Wahrheit.

7. Se verdrigt Allns, se glovt Allns, se höpt Allns, se holt Allns ut. Kap. 9, 12. Spr. 10, 12. Röm. 15, 1.

8. De Leev hört nümmer up, wenn ok dat Wahrseggen uphörn ward un de Wetenschap uphörn ward.

9. Denn uns’ Weten is Stückwark un uns’ Prophezeihn is Stückwark.

10. Wenn awer kamen ward dat Vullkamene, so ward dat Stückwark uphörn. Eph. 4, 13.

11. As ik en Kind weer, sprok ik as en Kind un weer klok as en Kind un harr kindische Ansläg; as ik en Mann war, dä ik af, wat kindisch weer.

12. Ji seht nu as dörch en Spegel in en dunkel Wort, denn awer vun Angesicht to Angesicht. Nu erkenn ik dat stückwies, denn awer ward ik dat erkennen, so as ik erkennt bün.

13. Nu awer blift Glov, Hoffnung, Leev, düsse dree, awer de Leev is de grötste vun se.

Dat 14. Kapitel.

1. Strevt na de Leev. Beflietigt ju up de geistlichen Gaven, am meisten awer, dat ji weissagen künnt. Kap. 12, 31. 12, 10.

2. Denn de mit de Tung reden deiht, de red nich to de Minschen, sonnern to GOtt, denn Nüms hört em to, in den GEist awer red he de Geheemnisse.

3. Wokeen awer weissagen deiht, de red de Minschen to Beterung un to Ermahnung un to Tröstung.

4. Wokeen mit Tungen reden deiht, de betert sik sülvst, wokeen awer weissagen deiht, de betert de Gemeen.

5. Ik wull, dat ji All mit Tungen reden kunn’n, awer veelmehr, dat ji weissagen dän. Denn de weissagen deiht is gröter, as de, de mit Tungen reden deiht, dat much denn sien, he legg dat ok ut, dat de Gemeen darvun betert ward. 4. Mos. 11, 29.

6. Nu awer, leeve Bröder, wenn ik to ju kamen un mit Tungen reden dä, wat weer ju dat nütz, wenn ik nich mit ju spreken dä, entweder dörch Apenbarung, oder dörch Wetenschap, oder dörch Prophezeihung, oder dörch de Lehr? Kap. 12, 8.

7. Verhollt sik dat doch ebenso mit de Ding’, de en Ton vun sik geft un doch nich lebendig sünd, dat mag en Flöt oder en Harp sien? Wenn se nich unnerscheedliche Tön vun sik geft, wa könnt wi weeten, wat flötet oder harpt is?

8. Un wenn de Basun en undütlichen Ton vun sik gift, wokeen will sik to den Kampf fardig maken? 4. Mos. 10, 9.

9. So ok ji, wenn ji mit Tungen reden doht, so ji nich en dütlich Red vun ju geft, wo kann man weten, wat spraken is? Denn ward ji in den Wind reden.

10. Twar sünd dar mancherlei Stimmen in de Welt, un doch is keen darvun undütlich.

11. Wenn ik nu de Düdung vun de Stimm nich weet, war ik den undütlich sien, de dar sprickt un de dar reden deiht, ward mi undütlich sien.

12. So ok ji, de ji ju beflietigt up de geistlichen Gaven, trachtet darna, dat ji de Gemeen betert, up dat ji Allns rieklich hebbt. v. 1.

13. Darum, wokeen mit de Tung red, lat den so beden, dat he dat ok utleggen kann. Kap. 12, 10.

14. Wenn ik awer mit de Tung bä, so bäd min Geist; awer min Verstand bringt Nüms Frucht.

15. Woans schall dat awer denn sien? Dat frielich: Ik will beden mit den Geist un will ok beden mit den Verstand; ik will Psalmen singen in den Geist un will ok Psalmen singen mit den Verstand. Eph. 5, 19.

16. Wenn du awer in den Geist danksagen deihst, woans schall de, de den Platz vun de Laien innehmen deiht, Amen seggen to din Dankgebet? He versteiht ja nich, wat du seggen deihst.

17. Du seggst wol nett Dank, awer de Anner ward darvun nich betert.

18. Ik dank min GOtt, dat ik mehr mit Tungen reden doh, as ji All.

19. Awer ik will leever in de Gemeen fief Wör’ so reden, dat Jedereen mi versteiht, up dat ik ok Anner unnerwies, as sünst tein dusend Wör’ mit Tungen.

20. Leeve Bröder, west keen Kinner an Verständnis, sonnern west Kinner an de Bosheit, an Verständnis awer west vullkamen. Eph. 4, 14. Matth. 18, 3.

21. In dat Gesetz steiht schreven: Ik will mit anner Tungen un mit anner Lippen reden to düt Volk, un se ward mi ok so nich hörn, sprickt de HErr. 5. Mos. 28, 49. Jes. 28, 11. 12.

22. Darum sünd de Tungen to en Teken, nich för de Glövigen, sonnern för de Unglövigen; de Wiesseggung awer nich för de Unglövigen, sonnern för de Glövigen.

23. Wenn nu de ganze Gemeen tosamen keem an en Ort un sproken All mit Tungen; do keemen awer Ungelehrte oder Unglövige rin: warn se nich seggen, ji weert unsinnig?

24. Wenn se awer All wiesseggen dän un en Unglövige oder en Ungelehrte keem denn rin, de war vun desülvige All bestraft un vun All richt.

25. Un so war dat Verborgene vun sin Hart apenbar un he war up sin Angesicht falln, GOtt anbeden un bekennen, dat GOtt wahrhaftig in ju is.

26. Woans is dat denn nu, leeve Bröder? Wenn ji tosamen kamt, so hett Jedereen Psalmen, he hett en Lehr, he hett Tungen, he hett Apenbarung, he hett Utleggung. Lat dat Allns geschehn to Beterung. Kap. 11, 18. 20. 12, 8-10. Eph. 4, 12.

27. Wenn Een mit de Tung sprickt, oder twee, oder höchstens dree, een um den annern, so lat Een dat utleggen.

28. Is he awer nich en Utlegger, so lat em still sien in de Gemeen, awer mit sik sülvst un GOtt reden.

29. Lat denn de, de prophezien deiht, reden, twee oder dree, de Annern awer lat richten.

30. Wenn awer en Apenbarung geschüht en annern, de dar sitt, so lat den eersten still swiegen.

31. Ji künnt wol All wiessagen, een na den annern, up dat se All lehrt un All vermahnt ward.

32. Un de Propheten ehr Geister sünd de Propheten unnerdahn. Kap. 12, 9-11.

33. Denn GOtt is nich en GOtt vun Unordnung, sonnern vun Freden. As in all de Hilligen ehr Gemeenen,

34. Lat ju Fruens still sien in de Versammlung, denn se schüllt keen Frilöv hebben, dat se reden doht, sonnern unnerdahn sien, as ok dat Gesetz seggt. 1. Tim. 2, 12. 1. Cor. 11, 3. Eph. 5, 22. Kol. 3, 18. Tit. 2, 5.

35. Wüllt se awer wat lehrn, so lat se to Hus ehr Männer fragen. Dat steiht de Fruens slecht an, in de Versammlung to reden.

36. Oder is GOtt Sin Wort vun ju utgahn? Oder is dat alleen to ju kamen?

37. So Jemand meenen deiht, dat he en Prophet is, oder geistlich, lat den insehn, wat ik ju schriev, denn dat sünd den HErrn Sin Gebote. 1. Joh. 4, 6.

38. Is awer Jemand, de dat nich insüht, so lat em dat nich insehn.

39. Darum, leeve Bröder, beflietigt ju up dat Wiesseggen un hinnert keen, mit Tungen to reden.

40. Lat Allns schicklich un ordentlich togahn. Kol. 2, 5.

Dat 15. Kapitel.

1. Ik erinner ju awer, leeve Bröder, an dat Evangelium, dat ik ju verkündigt hef, wat ji ok annahm hebbt, un worin ji ok stahn doht. Gal. 1, 11. 12.

2. Wodörch ji ok selig ward, so as ik ju dat verkündigt hef, wenn ji dat beholn hebbt; dat weer denn, dat ji dat umsünst glovt harrt.

3. Denn ik hef ju toeerst geven, wat ik ok kregen hef, dat Christus storven is för uns’ Sünden, na de Schrift. Jes. 53, 8. 9.

4. Un dat He begraven is un upstahn up den drüdden Dag, na de Schrift. Ps. 16, 10.

5. Un dat He sehn warn is vun Kephas, darna vun de Twölf. Luk. 24, 34. Mark. 16, 14.

6. Darna is He sehn warn vun mehr as fief hunnert Bröder up eenmal, wovun noch Veele levt, weke darvun awer sünd henslapen.

7. Darna is He sehn warn vun Jakobus, darna vun alle Apostel; Luk. 24, 50.

8. To allerletzt is He ok vun mi, as en untiedige Geburt, sehn warn. Apost. 9, 5.

9. Denn ik bün de Lüttste mank de Apostels, as de ik nich werth bün, en Apostel to heten, darum dat ik GOtt Sin Gemeen verfolgt hef. Eph. 3, 8.

10. Awer vun GOtt Sin Gnad bün ik, wat ik bün, un Sin Gnad is an mi nich umsünst west, sonnern ik hef veel mehr arbeit, as se all tosamen; ik awer nich, sonnern GOtt Sin Gnad, de mit mi is.

11. Ob ik dat nu bün oder de annern, so predigt wi, un so hebbt ji glovt.

12. So awer Christus predigt ward, dat He vun de Doden upstahn is, wa seggt denn weke mank ju, de Uperstahung vun de Doden is Nicks? Apost. 17, 18.

13. Is awer de Uperstahung vun de Doden Nicks, so is ok Christus nich upweckt.

14. Is awer Christus nich upweckt, so is uns’ Predigt umsünst, so is ok ju Glov umsünst.

15. Wi ward awer ok as falsche Tügen wedder GOtt funnen, dat wi gegen GOtt tügt harrn, He harr Christus upweckt, den He nich upweckt harr, sintemal de Doden nich uperstaht. Apost. 3, 15.

16. Denn wenn de Doden nich uperstaht, so is Christus nich uperstahn.

17. Is Christus awer nich uperstahn, so is ju Glov Nicks nütz, so sünd ji noch in ju Sünd.

18. So sünd ok de, so in Christus storven sünd, verlaren.

19. Höpt wi blot in düt Leven up Christus, so sünd wi de elendigsten mank alle Minschen.

20. Nu awer is Christus uperstahn vun de Doden un de Eerstling warn mank de, de slapen doht. Apost. 26, 23.

21. Denn wiel dörch een Minsch de Dod is, so is ok dörch een Minsch de Uperstahung vun de Doden kamen. 1. Mos. 3, 19. Röm. 5, 12. 18.

22. Denn so as se in Adam all starvt, so ward se in Christus all lebendig makt. Röm. 5, 21.

23. Jedereen awer in sin Ordnung. De Eerstling Christus, denn de Christus tohörn doht, wenn He kamen ward. v. 20. 1. Thess. 4, 14. Gal. 5, 24.

24. Un denn dat End, wenn He dat Riek GOtt un den Vader öwergeven ward, wenn He upheven ward all Herrschaft un all Obrigkeit un Gewalt.

25. He mutt awer herrschen, bet dat He all Sin Fiende unner Sin Föt leggen deiht.

26. De letzte Fiend, de afdahn ward, is de Dod. Offenb. 20, 14.

27. Denn He hett Em Allns unner de Föt leggt. Wenn He awer seggen deiht, dat Em all dat unnergeven is, is dat apenbar, dat utnahm is de, de Em Allns unnerdahn makt hett. Matth. 11, 27.

28. Wenn awer Allns Em unnerdahn makt is, denn ward ok de Söhn sülvst unnerdahn sien den, de Em Allns unnerdahn makt hett, up dat GOtt Allns in Allen wesen deiht.

29. Wat makt sünst de, de sik döpen lat för de Doden, wenn dörchut de Doden nich uperstaht? Warum lat se sik döpen för de Doden?

30. Un warum staht wi all Stund in Gefahr? Röm. 8, 36.

31. Bi uns’ Ehr, de ik hef in Christus JEsus, unsen HErrn, starv ik däglich. 1. Thess. 2, 19. 2. Cor. 4, 10. 11.

32. Hef ik na minschliche Meenung in Ephesus mit de wilden Deerter streden? Wat helpt mi dat, wenn de Doden nich upstaht? Lat uns eten un drinken, denn morgen sünd wi dod. Jes. 22, 13. 56, 12. Weish. 2, 6.

33. Lat ju nich verföhrn. Slechte Umgang verdarvt gude Sitten. Eph. 5, 6. Weish. 4, 12.

34. Ward doch mal recht nüchtern un sündigt nich, denn weke vun ju weet Nicks vun GOtt, dat segg ik to ju Schand. Röm. 13, 11. 1. Cor. 6, 5.

35. Wull awer Jemand seggen: Woans ward de Doden upstahn? Un mit wat för en Lief ward se kamen? Ezech. 37, 3.

36. Du Narr, wat du sein deihst, ward nich lebendig, wenn dat nich starvt. Joh. 12, 24.

37. Un wat du sein deihst, dat is jo nich de Lief, de warn schall, sonnern nicks as en Korn, nämlich Weeten, oder een vun de annern Korns.

38. GOtt awer gift em en Lief, as He will, en Jedereen vun den Samen sin egen Lief. 1. Mos. 1, 11.

39. All Fleesch is nich datsülvige Fleesch, sonnern anners is dat Minschenfleesch, anners dat Fleesch vun dat Veh, anners de Fisch ehr Fleesch, anners de Vageln ehr Fleesch.

40. Un dat gift himmlische Liever un irdische Liever. Awer en anner Herrlichkeit hebbt de himmlischen, un en anner de irdischen.

41. En annern Schien hett de Sünn, en annern Schien hett de Maand, en annern Schien hebbt de Steerns, denn een Steern öwerbütt den annern an Herrlichkeit.

42. So ok in de Uperstahung vun de Doden. Seid ward wat Verweslich is, un upstahn ward wat Unverweslich is.

43. Seid ward in Unehr un upstahn ward in Herrlichkeit. Seid ward in Swachheit un upstahn ward in Kraft. Phil. 3, 20. 21.

44. Seid ward en natürlich Lief, upstahn ward en geistlich Lief. Hebbt wi en natürlich Lief, so hebbt wi ok en geistlich Lief.

45. As schreven steiht: De eerste Minsch, Adam, is makt in dat natürlich Leven un de letzte Adam in dat geistlich Leven. 1. Mos. 2, 7.

46. Awer de geistlich Lief is nich de eerst, sonnern de natürliche un denn de geistliche.

47. De eerste Minsch is vun de Eer un irdisch, de anner Minsch is de Herr vun den Himmel.

48. So as de irdische is, so sünd ok de irdischen, un so as de himmlische is, so sünd ok de himmlischen.

49. Un so as wi den irdischen sin Bild anhatt hebbt, so ward wi ok den himmlischen sin Bild anhebben.

50. Darum segg ik awer, leeve Bröder, dat Fleesch un Blod dat Riek GOttes nich arven künnt; ok ward dat Verwesliche nich dat Unverwesliche arven. Matth. 16, 17. Joh. 1, 13.

51. Seht, ik will ju en Geheemnis seggen: Wi ward nich All entslapen, awer wi ward All verwandelt warrn. 1. Thess. 4, 15.

52. Un dat mit eenmal in een Ogenblick to de Tied vun de letzt Basun. Denn de Basun ward hört warrn, un de Doden ward upstahn unverweslich un wi ward verwandelt warrn. Matth. 24, 31. 1. Thess. 4, 16.

53. Denn düt Verwesliche mutt antrecken dat Unverwesliche, un düt Starvliche ward antrecken de Unstarvlichkeit.

54. Wenn awer düt Verwesliche ward antrecken dat Unverwesliche un düt Starvliche ward antrecken de Unstarvlichkeit, denn ward erfüllt warrn dat Wort, dat schreven steiht: Jes. 25, 8.

55. De Dod is verschluckt vun den Sieg. Dod, wo is din Stachel? Höll, wo is din Sieg?

56. Awer den Dod sin Stachel is de Sünd, de Sünd ehr Kraft awer is dat Gesetz. Röm. 7, 13.

57. GOtt awer si Dank, de uns den Sieg geven hett dörch unsen HErrn JEsus Christus. 1. Joh. 5, 4.

58. Darum, leeve Bröder, west fast, unbeweglich un nehmt ümmer to in den HErrn Sin Wark, wiel ji weten doht, dat ju Arbeit in den HErrn nich umsünst is. Kol. 1, 23. 2. Chron. 15, 7.

Dat 16. Kapitel.

1. Wat nu awer de Stüer för de Hilligen angeiht, as ik in de Gemeenen vun Galatien dat anordnet hef, so doht ji dat ok. Apost. 11, 29. Röm. 12, 13.

2. An jeden Sabbath lat Jedereen mank ju torügleggen un sammeln, wat em gud dünken deiht, up dat nich, wenn ik kam, denn eerst de Stüer to sammelt warrn brukt.

3. Wenn ik awer dar ankamen bün, will ik de, weke ji dörch Brev darto empfehlen doht, schicken, dat se ju Woldaht na Jerusalem bringen mögt. 2. Cor. 8, 16. 19.

4. Wenn sik dat awer lohnen deiht, dat ik ok henreisen doh, schüllt se mit mi reisen.

5. Ik will awer to ju kamen, wenn ik dörch Macedonien treck, denn dörch Macedonien warr ik trecken. Apost. 19, 21.

6. Bi ju awer warr ik vellicht blieven ok den Winter hendörch, up dat ji mi begleiten doht, wo ik hentrecken warr.

7. Ik will ju nu in Vörbigahn nich sehn, denn ik höp, ik wull en Tied lang bi ju blieven, so de HErr dat tolett. Apost. 18, 21.

8. Ik warr awer to Ephesus blieven bet na Pingsten. Kap. 15, 32.

9. Denn mi is en grot Döhr upmakt, de veel Frucht bringen deiht un sünd veel Weddersakers dar.

10. Wenn Timotheus kamen deiht, so seht to, dat he ahn Bangigkeit bi ju blift, denn He bedrift den HErrn Sin Wark so as ik. Phil. 2, 20.

11. Lat Nüms em verachten. Geft em dat Geleit in Freden, dat he to mi kamen kann, denn ik töv up em mit de Bröder.

12. Vun Apollo, den Broder, schüllt ji weten, dat ik em heel veel vermahnt hef, dat he mit de Bröder na ju hen kamen schull, un dat weer frielich sin Will nich, dat he nu keem; he ward awer kamen, wenn em dat passen deiht.

13. Paßt gud up, staht fast in den Gloven, west männlich un west stark! Kap. 15, 34. Matth. 24, 42. 25, 13.

14. Lat all ju Ding in de Leev geschehn!

15. Ik vermahn ju awer, leeve Bröder, ji kennt den Stephanus sin Hus, dat dat de Eerstling in Achaja is un dat se sik ganz in de Hilligen ehr Deenst stellt hebbt. Kap. 1, 16. Röm. 16, 5.

16. Up dat ok ji son Lüd unnerdahn sünd un Alle, de mitwirken un arbeiten doht. Phil. 2, 30.

17. Ik freu mi daröwer, dat Stephanus, Fortunatus un Achaicus hier sünd, wiel ik ju nich hier harr, sünd se in ju Stä treden. 2. Cor. 11, 9.

18. Se hebbt min un ju Geist erquickt. Erkennt dat nu an. 1. Thess. 5, 12.

19. De Gemeen in Asien gröt’ ju. Aquila un Priscilla samt de Gemeen in ehr Hus, gröt’ ju in den HErrn. Apost. 18, 2. 18, 26. Röm. 16, 5.

20. Alle Bröders gröt’ ju. Gröt’ ju unner enanner mit den hilligen Kuß. Röm. 16, 16. 2. Cor. 13, 12. 1. Thess. 5, 26. 1. Pet. 5, 14.

21. Ik, Paulus, gröt ju mit min Hand. Kol. 4, 18. 2. Thess. 3, 17.

22. So Jemand den HErrn JEsus nich leev hett, de schall sien Anathema, Maharam Motha (verflucht, de HErr kummt!)

23. Den HErrn JEsus Christus Sin Gnad wes’ mit ju! Röm. 16, 24.

24. Min Leev wes’ mit ju all in Christus JEsus. Amen.

De eerste Epistel an de Corinther, schickt vun Philippi, dörch Stephanus un Fortunatus un Achaicus un Timotheus.