De Epistel St. Pauli an de Römer.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, JEsus Christus sin Knecht, beropen to en Apostel, utsonnert to predigen dat Evangelium vun GOtt, Apost. 9, 15. 13, 2. Gal. 1, 15.

2. Wat He tovör toseggt hett dörch Sine Propheten in de hillige Schrift, Tit. 1, 2. Apost. 3, 21.

3. Vun Sinen Söhn, de geboren is vun David sinen Samen, na dat Fleesch, 2. Sam. 7, 12.

4. Un kräftiglich bewiest as GOtt Sin Söhn na den GEist, de dar heiligen deiht, siet de Tied, dat he uperstahn is vun de Doden, nemlich JEsus Christus, unse HErr, Joh. 10, 36. Ebr. 1, 5. 5, 5.

5. (Dörch weken wi empfangen hebbt Gnad un dat Apostelamt mank alle Heiden den Gehorsam vun den Gloven uptorichten unner Sinen Namen, Apost. 9, 15. Röm. 15, 18. 16, 26.

6. Wovun ji ok en Deel sünd, de dar beropen sünd vun JEsus Christus,)

7. An alle, de to Rom sünd, de Leevsten vun GOtt un de beropenen Hilligen: Gnade si mit jug, un Freden vun GOtt unsen Vader un den HErrn JEsus Christus. 1. Cor. 1, 2.

8. Ton eersten dank ik minen GOtt, dörch JEsum Christum, wegen jug, dat man vun jug’n Gloven in de ganze Welt seggen deiht. 1. Cor. 1, 4. 5. 1. Thess. 1, 8.

9. Denn GOtt is min Tüg’, (den ik deenen doh in minen Geist na dat Evangelium vun Sinen Söhn,) dat ik ahn Unnerlat an jug denken doh. Phil. 1, 8. Eph. 1, 16.

10. Un alltied in min Gebä flehn doh, ob sik dat mal so schicken wull, dat ik to jug keem dörch GOtt Sinen Willen. Kap. 15, 23. 32.

11. Denn mi verlangt, jug to sehn, up dat ik jug middeel weke geistliche Gawen, jug to stärken; Kap. 15, 23. Apost. 28, 31.

12. Dat is, dat ik samt jug tröstet wür dörch jug’n un minen Gloven, den wi mit eenanner hebbt dohn. 2. Pet. 1, 1.

13. Ik will jug awer nich vörentholln, leeve Bröder, dat ik mi oft vörnahmen hef to jug to kamen, (bün awer so lang verhinnert) dat ik ok mank jug Frucht schaffen dä, gliek as mank annere Heiden. 1. Thess. 2, 18.

14. Ik bün en Schuldner vun beide, de Griechen un de Nichgriechen, beide, de Wiesen un de Unwiesen.

15. Darum, so veel an mi is, bün ik willens ok jug to Rom dat Evangelium to predigen. v. 11.

16. Denn ik scham mi nich vör dat Evangelium vun Christus, denn dat is en Kraft vun GOtt, de dar selig maken deiht alle, de daran gloven, de Juden vornemlich un ok de Griechen. Ps. 40, 10. 119, 46. 1. Cor. 1, 18. 24. Ebr. 4, 12.

17. Sintemal darin apenbart ward de Gerechtigkeit, de vör GOtt gell’n deiht, weke kummt ut den Gloven in den Gloven, as denn schreben steiht: De Gerechte ward dörch sin Gloven leven. Kap. 3, 21. 22. Hab. 2, 4. Joh. 3, 36. Gal. 3, 11. Ebr. 10, 38.

18. Denn GOtt Sin Torn vun den Himmel ward apenbart över all dat gottlose Wesen un alle Ungerechtigkeit vun de Minschen, de de Wahrheit upholln in Ungerechtigkeit.

19. Denn dat man dat weet, dat dar en GOtt si, dat is ehr apenbar, denn GOtt hett ehr dat apenbart, Apost. 14, 15.

20. Darmit, dat GOtt Sin unsichtbares Wesen, dat is Sin ewige Kraft un Gottheit, ward sehn, as man dat an de Warke wahrnehmen deiht, nemlich an de Schöpfung vun de Welt, also dat se keen Entschuldigung hebbt.

21. Dewiel dat se wussen, dat dar en GOtt is un hebbt Em nich priest as enen GOtt, noch Em dankt, sonnern sünd in ehr Dichten eitel warn un ehr unverständig Hart is verdüstert. Eph. 4, 18.

22. Dar se sik för klok holln dä’n, sünd se to Narren warn. Joh. 10, 14. 1. Cor. 1, 20.

23. Un hebbt den unvergänglichen GOtt Sine Herrlichkeit in en Bild gliek den vergänglichen Minschen un de Vagels un de veerfötigen un krupenden Thiere verwandelt. 5. Mos. 4, 15. Weish. 11, 16. Kap. 12, 24.

24. Darum hett GOtt se ok hengeven in de Gelüste vun ehre Harten in Unreinigkeit ehre egenen Liever an sik sülvst to schänden. Ps. 81, 13. Apost. 14, 16.

25. De GOtt Sin Wahrheit hebbt verwandelt in Lögen un hebbt ehrt un deent dat Geschöpf mehr as den Schöpfer, de dar is lavt in Ewigkeit. Amen. Ps. 106, 20. Ezech. 8, 10. Röm. 9, 5.

26. Darum hett GOtt se ok hengeven in schändliche Lüste. Denn ehre Fruens hebbt verwandelt den natürlichen Gebruk in den unnatürlichen. 3. Mos. 18, 23.

27. Desglieken ok de Mannslüd hebbt den natürlichen Gebruk vun de Fruens verlaten un sünd an enanner hitt warn in ehre Lüste un hebbt Mann mit Mann Schand dreven un den Lohn vun ehren Irrdom (as dat denn ok sin schull) an sik sülvst empfangen. 1. Cor. 6, 9.

28. Un gliek as se nich achtet hebbt, dat se GOtt erkennen dä’n, hett se GOtt ok darhen geven in enen verkehrten Sinn, to dohn dat nich gut is. Weish. 4, 12.

29. Vull vun alle Ungerechtigkeit, Horeri, Schalkheit, Gierigkeit, Bosheit, vull vun Haß, Mord, Hader, List, Giftige, Ohrenblasers,

30. Verleumder, Gottsverachter, Frewlers, Hoffartige, Grotsprekers, Schädliche, de Öllern Ungehorsame,

31. Unverständige, Trulose, Halsstarrige, Unversöhnliche, Unbarmhartige,

32. De GOtt Sin Gerechtigkeit weeten doht, (dat de, de so wat doht, den Dod verdeenen) doht se dat nich alleen, sonnern hebbt ok Gefallen an de, so dat doht. Hos. 7, 2. 3.

Dat 2. Kapitel.

1. Darum, o Minsch, kannst du di nich entschuldigen, wer du ok büst, de richten deiht, verdammst du di sülvst, sintemal denn worin du en annern in richten deihst, du datsülvige deihst, dat du richtest. Matth. 7, 2. Mark. 4, 24. Luk. 6, 38. Joh. 8, 7.

2. Denn wi weet, dat GOtt Sin Ordeel recht is över de, de so wat doht.

3. Denkst du awer, o Minsch, de du richtest de, so dat doht, un deihst datsülvige ok, dat du GOtt Sin Ordeel entlopen warst?

4. Oder verachtest du den Rickdom vun Sin Gutheit, Geduld un Langmödigkeit? Weest du nich, dat di GOtt Sin Gutheit to Buße leiten deiht?

5. Du awer na din verstockt un unbußfardig Hart hüpst di sülvst den Torn up den Dag vun den Torn un de Apenbarung vun GOtt Sin gerecht Gericht,

6. Weke geven ward Jedereen na sin Daden: Jes. 40, 10. Jer. 17, 10. Ps. 62, 13. Matth. 16, 27. 1. Cor. 3, 8. 2. Cor. 5, 10.

7. Nämlich Pries un Ehr un unvergänglich Wesen för de, de mit Geduld in guden Warken tracht na dat ewige Leven;

8. Awer för de, de dar unverdräglich sünd, un de Wahrheit nich gehorcht, awer de Ungerechtigkeit unnerdahn sünd, Ungnad un Torn; Hos. 4, 4. 2. Thess. 1, 8. Esr. 8, 22.

9. Bedröfnis un Angst över alle Seelen vun de Minschen, de dar Böses doht, besonners vun de Juden un ok vun de Griechen; Kap. 3, 9.

10. Pries awer un Ehr un Freden an alle, de dar Gutes doht, besonners an de Juden un ok de Griechen.

11. Denn dar is keen Ansehn vun de Person vör GOtt. Apost. 10, 34.

12. De ahn dat Gesetz sündigt hebbt, de ward ok ahn Gesetz verloren warrn un de an dat Gesetz sündigt hebbt, de ward dörch dat Gesetz verurdeelt warrn:

13. (Sintemal vör GOtt nich de, de dat Gesetz hört, gerecht sünd, sonnern de dat Gesetz doht, ward rechtfardigt sin. Matth. 7, 21. 1. Joh. 3, 7. Jak. 1, 22. 25.

14. Denn so de Heiden, de dat Gesetz nich hebbt un doch vun Natur rechte Warke doht, desülvigen, wiel se dat Gesetz nich hebbt, sünd se sik sülvst en Gesetz;

15. Darmit, dat se bewies’t, dat Gesetz sin Wark si beschreben in ehre Harten, sintemal ehr Geweten se betügt, darto ok de Gedanken, de sik unner enanner verklagt un entschuldigt,)

16. Up den Dag, wenn GOtt dat Verborgene vun de Minschen dörch JEsus Christus richten ward lut min Evangelium. Pred. 12, 14. Matth. 25, 31.

17. Süh awer to, du heetst en Jud, un verlettst di up dat Gesetz un büst stolt up din GOtt,

18. Un weetst Sinen Willen; un dewiel du ut dat Gesetz unnerricht büst, probeerst du, wat dat Beste is to dohn;

19. Un vermetest di to sin en Föhrer vun de Blinden, en Licht vör de, de in de Düsternis sünd,

20. En Ertrecker vun de Unverständigen, en Lehrer vun de Eenfoltigen, hest dat Ansehn, wat to weeten un recht is in dat Gesetz.

21. Nu lehrst du annere un lehrst di sülvst nich. Du predigst, man schall nich stehlen un du stehlst sülvst. Matth. 23, 3. 4.

22. Du sprickst, man schall nich ehebreken un du brickst de Eh. Du verafschu’st de Afgötter un nimmst GOtt weg, wat Sin is.

23. Du rühmst di mit dat Gesetz un makst GOtt Schand dörch Övertredung vun dat Gesetz. Kap. 9, 4.

24. Denn wegen jug ward GOtt Sin Nam lästert mank de Heiden, as schreben steiht. Jes. 52, 5. Ezech. 36, 20. 23. 1. Tim. 6, 1.

25. De Beschniedung is wul nütz, wenn du dat Gesetz höllst; höllst du awer dat Gesetz nich, so is din Beschniedung all en Vörhut warn. Jer. 4, 4. Kap. 9, 25. 26.

26. So nu de Vörhut dat Recht in dat Gesetz höllt, meenst du nich, dat sin Vörhut ward för en Beschniedung rekent warrn.

27. Un so ward, dat vun Natur en Vörhut is un dat Gesetz vullbringt, di richten, de du unner den Bokstaben un Beschniedung büst un dat Gesetz övertreden deihst.

28. Denn dat is nich en Jud, de vun buten en Jud is, ok is dat nich en Beschniedung, de utwendig in dat Fleesch geschehn deiht;

29. Sonnern dat is en Jud, de inwendig verborgen is; un de Beschniedung vun dat Hart is en Beschniedung, de in den GEist un nich in Bokstaben geschüht, düt Lof is nich ut Minschen, sonnern ut GOtt. 5. Mos. 30, 6. Joh. 5, 44.

Dat 3. Kapitel.

1. Wat hebbt denn de Juden vörut? Oder wat is de Beschniedung nütz?

2. In jede Hinsicht veel. To’n eersten: ehr is anvertrut wat GOtt seggt hett. Ps. 147, 19. 20. Apost. 7, 38.

3. Dat awer etliche nich glovt an datsülvige, wat liggt daran? Schull ehr Unglov GOttes Gloven upheven? Kap. 9, 6. 11, 29. 4. Mos. 23, 19. 2. Tim. 2, 13.

4. Gewiß nich! Dat blift velmehr also, dat GOtt wahrhaftig is un alle Minschen Lögner, as schreben steiht. Up dat du för gerecht befunnen warst in din Wör un överwinnst, wenn du richtet warst. Joh. 3, 33. Tit. 1, 2. Ps. 62, 10. 116, 11. 51, 6.

5. Is dat awer so, dat unse Ungerechtigkeit GOtt Sin Gerechtigkeit priesen deiht, wat wüllt wi seggen? Is denn GOtt ok ungerecht, dat He daröver bös is? (Ik red also up Minschen Wies.)

6. Gewiß nich! Wo kunn GOtt sünst de Welt richten? 1. Mos. 18, 25.

7. Denn so GOtt Sin Wahrheit dörch min Lögen herrlicher ward to Sin Pries, warum schull ik denn noch as en Sünner richtet warrn?

8. Un nich velmehr also dohn as wi lästert warrn, un as enige spreken, dat wi seggen schulln: Lat uns Övels dohn up dat Gudes darut kamen deiht! Düsse ehr Verdammnis is ganz recht. Kap. 6, 1. 2.

9. Wat seggt wi denn nu? Hebbt wi wat vörut? Gar nicks. Denn wi hebbt vörhen bewiest, dat beide, Juden un Griechen, alle unner de Sünne sünd. Kap. 11, 32. Gal. 3, 22.

10. As denn schreben steiht: Dar is nich, de gerecht is, ok nich een; Ps. 14, 3. 53, 4.

11. Dar is nich, de verständig is; dar is nich, de na GOtt fragen deiht;

12. Se sünd alle afweken un alltosam undüchdig warn; dar is nich, de Gudes deiht, ok nich een;

13. Ehr Kehl is en apen Graf, mit ehr Tungen bedreegt se, Odderngift is unner ehre Lippen; Ps. 5, 10. 140, 4.

14. Ehr Mund is vull vun Fluchen un Bitterkeit; Ps. 10, 7.

15. Ehr Föt sünd ilig, Blot to vergeten; Spr. 1, 16. Jes. 59, 7.

16. Up ehr Weg is nicks as Verdarven un Elend;

17. Un den Weg to den Freden weet se nich;

18. Dar is keen Gottesfurcht vör ehr Ogen; 1. Mos. 20, 11. Ps. 36, 2.

19. Wi weet awer, dat wat dat Gesetz seggt, dat seggt dat to de, de unner dat Gesetz sünd, up dat Jedereen sin Mund tostoppt ward un de ganze Welt vör GOtt schuldig si; Ps. 107, 42. Ezech. 16, 63. Gal. 3, 22.

20. Darum dat keen Fleesch dörch Gesetzes Warke vör Em gerechtfardigt warrn ward, denn dörch dat Gesetz kummt Erkenntnis vun de Sünnen. Gal. 2, 16. Ps. 143, 2.

21. Nu is awer ahn Todohn vun dat Gesetz de Gerechtigkeit, de vör GOtt gellt apenbart un betügt dörch dat Gesetz un de Propheten. Joh. 5, 46. Apost. 10, 43.

22. Ik red awer vun solche Gerechtigkeit vör GOtt, de dar kummt dörch den Gloven an JEsus Christus, to alle un up alle, de dar gloven doht.

23. Denn hier is keen Unnerscheed, se sünd alltomal Sünner un ehr fehlt de Ruhm, den se vör GOtt hebben schulln. Kap. 10, 12. Gal. 3, 22. 28. 1. Kön. 8, 46.

24. Un warrn ahn Verdeenst gerecht makt ut Sin Gnad dörch de Erlösung, de dörch Christus JEsus geschehn is, Eph. 2, 8.

25. Weken GOtt hett vörstellt to en Gnadenstohl, dörch den Gloven in Sin Blot, un Sin Gerechtigkeit apenbar makt, dewiel He de vörher geschehenen Sünden nich bestraft, sonnern se mit Sin göttliche Geduld driggt. 3. Mos. 16, 15. Ebr. 4, 16.

26. Up dat He to düsse Tieden anbäden schull de Gerechtigkeit de vör Em gellt, up dat He alleen gerecht sin un gerecht maken dä den, de dar an JEsus gloven deiht.

27. Wo blift nu dat Rühmen? Dat is ut. Dörch wat för en Gesetz? Dörch dat Gesetz vun de Warke? Nich also, sonnern dörch dat Gesetz vun den Gloven. Kap. 2, 17. 23. 4, 2. 1. Cor. 1, 29. 31.

28. So is dat nu unse Övertügung, dat de Minsch gerecht ward, ahn de Warke vun dat Gesetz alleen dörch den Gloven. Gal. 2, 16.

29. Oder is GOtt alleen de GOtt vun de Juden? Is He nich ok de GOtt vun de Heiden? Ja, gewiß, ok de GOtt vun de Heiden. Kap. 10, 12. Mal. 2, 10. 1. Cor. 12, 6.

30. Sintemal dat en enige GOtt is, de dar gerecht maken deiht de Beschniedung ut den Gloven un de Vörhut dörch den Gloven.

31. Wat, schafft wi denn dat Gesetz af dörch den Gloven? Gewiß nich! Sonnern wi bestätigt dat Gesetz. Matth. 5, 17-19.

Dat 4. Kapitel.

1. Wat schüllt wi denn seggen, dat unse Vader Abraham funnen hett na dat Fleesch?

2. Dat seggt wi: Is Abraham dörch de Warke gerecht warn, denn hett he wol Ehr, awer nich vör GOtt.

3. Wat seggt denn de Schrift? Abraham hett GOtt glovt un dat is em as Gerechtigkeit torekent. 1. Mos. 15, 6. Gal. 3, 6.

4. Den awer, de mit de Warke umgeiht, ward de Lohn nich ut Gnad torekent, sonnern ut Plicht. Kap. 11, 6. Matth. 20, 7. 14.

5. Den awer, de nich Warkdeenst drieben deiht, glovt awer an den, de de Gottlosen gerecht maken deiht, den ward sin Glov torekent as Gerechtigkeit. Kap. 3, 28.

6. So as denn ok David seggt: Dat de Seligkeit alleen si för den Minschen, weken GOtt torekent de Gerechtigkeit ahn Todohn vun de Warke, indem dat he sprickt:

7. Selig sünd de, weke ehr Missedahten vergeven sünd, un weke ehr Sünden todeckt sünd; Ps. 32, 1. 2.

8. Selig is de Mann, den GOtt keen Sünd toreken deiht.

9. Un düsse Seligpriesung, gelt se för de Beschniedung, oder för de Vörhut? Wi möt ja seggen, dat Abraham si sin Glov to Gerechtigkeit rekent.

10. Woans is he em denn torekent? As he in de Beschniedung oder in de Vörhut weer? Ahn Twiefel nich in de Beschniedung, sonnern in de Vörhut.

11. Dat Teken awer vun de Beschniedung kreg he to en Siegel vun de Gerechtigkeit dörch den Gloven, den he noch in de Vörhut har, up dat he war en Vader to alle de de gloven doht in de Vörhut up dat desülvigen ok torekent ward de Gerechtigkeit. 1. Mos. 17, 10.

12. He war ok en Vader vun de Beschniedung, nich alleen vun de, de vun de Beschniedung sünd, sonnern ok vun de, de dar wandelt in de Fotsporen vun den Gloven, weke weer in unsern Vader Abraham as he in de Vörhut weer. Matth. 3, 9.

13. Denn de Tosag’, dat he de Arv vun de Welt sin schull, is Abraham un sin Samen nich makt dörch dat Gesetz, sonnern dörch de Gerechtigkeit vun den Gloven. 1. Mos. 17, 2. 6.

14. Denn wenn de vun dat Gesetz Arven sünd, so is de Glov nicks un de Tosag’ is ut. Gal. 3, 18.

15. Sintemal dat Gesetz blot Arger anrichten deiht, denn wo dat Gesetz nich is, dar is ok keen Övertredung. Kap. 3, 20. 5, 13. 7, 8. 10.

16. Darum mutt de Gerechtigkeit dörch den Gloven kamen, up dat se ut Gnaden si un de Tosag’ fast blieven deiht för allen Samen; nich alleen för den, de unner dat Gesetz is, sonnern ok för den, de Abraham sin Gloven hett, weke is de Vader vun uns alle. Gal. 3, 18.

17. As schreven steiht: Ik hef di sett to en Vader vun veele Völker vör GOtt, den du Gloven holn hest, de dar lebendig makt de Doden un röpt dat, wat nich is, dat dat sin schall. 1. Mos. 17, 5.

18. Un he hett glovt up Hoffnung, as nicks to hoffen weer, up dat he wör en Vader vun veele Völker, as denn to em seggt is: Also schall din Samen sin. 1. Mos. 15, 5.

19. Un he war nich swach in den Gloven, seeg ok nich up sin egen Liev, de all afstorben weer, dewiel he binah hunnertjährig weer, ok nich den afstorben Liev vun Sarah. 1. Mos. 17, 17.

20. Denn he twiefel nich dörch Ungloven an GOtt Sin Tosag’, sonnern war stark in den Gloven un gev GOtt de Ehr. Ebr. 11, 7.

21. Un wuß up dat allergewiste, dat, wat GOtt verheeten deiht, dat kann He ok dohn. Ps. 115, 3. Jes. 59, 1. Luk. 1, 37.

22. Darum is dat em ok to Gerechtigkeit rekent. 1. Mos. 15, 6.

23. Dat is awer nich schreven alleen sintwegen, dat em dat torekent is. Kap. 15, 4.

24. Sonnern ok unsetwegen, weke dat schall torekent warrn, wenn wi gloven doht an den, de unsern HErrn JEsus uperweckt hett vun de Doden. Apost. 2, 24.

25. De dar is um unse Sünden willen darhen geven, un wegen unse Gerechtigkeit uperweckt.

Dat 5. Kapitel.

1. Dar wi nu denn sünd gerecht warn dörch den Gloven, so hebbt wi Freden mit GOtt dörch unsern HErrn JEsus Christus. Kap. 14, 17. Jes. 32, 17. 18. Joh. 16, 33.

2. Dörch weken wi ok den Togang kregen hebbt in den Gloven to düsse Gnade, in de wi staht, un rühmt uns mit de Hoffnung vun de tokünftige Herrlichkeit, de GOtt geven ward. Eph. 2, 18. Kap. 3, 12.

3. Nich alleen awer dat, sonnern wi rühmt uns ok mit de Bedröfnisse, dewiel wi weet, dat Bedröfnis Geduld bringen deiht; Jak. 1, 2.

4. Geduld awer bringt Erfahrung, Erfahrung awer bringt Hoffnung; Jak. 1, 3.

5. Hoffnung awer lett nich to Schanden warrn. Denn GOtt Sin Leev is utgahten in unse Hart dörch den heiligen GEist, de uns geven is. Ebr. 6, 18. 19.

6. Denn, as wi noch swach weern, is Christus to Sin Tied för de Gottlosen storven.

7. Nu starvt kum Jemand för enen Frommen, för enen Guden much villicht Jemand starven. Joh. 15, 13.

8. Darum priest GOtt Sin Leev gegen uns, dat Christus för uns storven is, as wi noch Sünder weern. Joh. 3, 16.

9. So ward wi jo veelmehr dörch Em bewahrt warrn vör den Torn, nadem wi dörch Sin Blot gerecht spraken sünd.

10. Denn so wi mit GOtt versöhnt sünd dörch Sin Söhn Sin Dod, as wi noch Fiende weern, woveel mehr ward wi selig warrn dörch Sin Leven, so wi nu versöhnt sünd.

11. Nich alleen vun dat, sonnern wi rühmt uns ok mit GOtt, dörch unsern HErrn JEsus Christus, dörch weken wi nu de Versöhnung kregen hebbt.

12. Darum, gliek wi dörch enen eenzigen Minschen de Sünd in de Welt kamen is, un de Dod dörch de Sünd, also is ok de Dod to alle Minschen dörchdrungen, dewiel se alle sündigt hebbt; Kap. 6, 23.

13. (Denn de Sünd weer wol in de Welt bet up dat Gesetz, awer wo keen Gesetz is, dar achtet man nich up de Sünd; Kap. 4, 15.

14. Sonnern de Dod herrschte vun Adam an bet up Moses, ok över de, de nich sündigt hebbt, mit desülvige Övertredung as Adam, weke is en Bild vun den, de tokünftig weer. 1. Cor. 15, 21. 45. 55.

15. Awer dat hett sik nich so mit de Glov as mit de Sünd! Denn so an Een sin Sünd Veele storven sünd, so is veelmehr GOtt Sin Gnad un Gav veelen rieklich wedderfahren, dörch den enigen Minschen, JEsus Christus, Sin Gnad. 1. Cor. 15, 22. Joh. 1, 16.

16. Un dat hett sik nich so mit de Gav, as mit de Sünd, de dörch den Enen begahn is. Denn dat Ordeel is kamen ut een Sünd bet hen to de Verdammnis, de Gav awer helpt ok ut veele Sünd to de Gerechtigkeit.

17. Denn so um den Enigen sin Sünd willen de Dod herrscht hett dörch den Eenen, veelmehr ward de, de dar kriegt de Füll vun de Gnad un vun de Gav to de Gerechtigkeit, herrschen in’t Leven dörch den Enen, JEsus Christus.)

18. Gliek as nu dörch Enen sin Sünd de Verdammnis över alle Minschen kamen is, also is ok dörch Een Sin Gerechtigkeit de Rechtfardigung vun dat Leven över alle Minschen kamen. 1. Cor. 15, 22.

19. Denn gliek as dörch Een Minsch sin Ungehorsam veele Sünder warn sünd, so ward dörch Een Sin Gehorsam veele Gerechte.

20. Dat Gesetz awer is nebenbi inkamen, up dat de Sünd mächtiger war. Wo awer de Sünd mächtig warn is, dar is de Gnad noch veel mächtiger warn. Kap. 4, 15. 7, 8. Gal. 3, 19.

21. Up dat, gliek as de Sünd herrscht hett dörch den Dod, so schall de Gnad ok herrschen dörch de Gerechtigkeit to dat ewige Leven dörch JEsus Christus, unsern HErrn. Kap. 6, 23.

Dat 6. Kapitel.

1. Wat schüllt wi hierto seggen? Schüllt wi denn in de Sünd blieven, up dat de Gnad desto mächtiger ward? Gal. 2, 17.

2. Gewiß nich! Wo schüllt wi in de Sünd leven, de wi jo afstorven sünd? Gal. 6, 14.

3. Weet ji nich, dat so veele as in JEsus Christus döfft sünd, de sünd in Sinen Dod döfft? Gal. 3, 27. Kol. 2, 12.

4. So sünd wi jo mit Em begraven dörch de Döp in den Dod, up dat, ebenso as Christus is uperweckt vun de Doden, dörch den Vader Sin Herrlichkeit, so schüllt ok wi in en nie Leven wandeln. Kap. 8, 10. Eph. 4, 23. Kol. 3, 8. 1. Pet. 2, 1. 4, 1. 2. Ebr. 12, 1.

5. So wi awer mit Em tosamen wussen sünd to glieken Dod, so ward wi Em ok in de Uperstahung gliek sin. 2. Tim. 2, 11.

6. Dewiel dat wi weet, dat unse ole Minsch mit Em krüzigt is, up dat de sündliche Liev uphörn deiht, dat wi vun nu af an nich mehr de Sünd deenen doht. Gal. 5, 24.

7. Denn wer storven is, de is rechtfardigt vun de Sünd.

8. Sünd wi awer mit Christus storven, so glovt wi, dat wi ok mit Em leven ward;

9. Un weet, dat Christus, nadem He vun de Doden uperweckt is, nu nich mehr starven deiht. De Dod ward vun nu af an nich mehr över Em herrschen. Offenb. 1, 18.

10. Denn dat He storven is, dat is He de Sünd afstorven, een för alle Mal, dat He awer leven deiht, dat levt He GOtt. Ebr. 9, 28. Jes. 53, 10.

11. Also ok ji, hollt jug darvör, dat ji de Sünd afstorven sünd un levt GOtt in Christus JEsus, unsern HErrn.

12. So lat nu de Sünd nich herrschen in jug starvlichen Liev, ehr to gehorchen in sin Lüsten. 1. Mos. 4, 7. Ps. 119, 133.

13. Noch gevt jug Lidmaten de Sünd hen to Waffen vun de Ungerechtigkeit, sonnern stellt jug sülvst GOtt dar, as son Lüd, de vun de Doden lebendig makt sünd, un jug Lidmaten GOtt to Waffen vun de Gerechtigkeit.

14. Denn de Sünd ward nich herrschen können över jug, sintemal ji nich unner dat Gesetz sünd, sonnern unner de Gnad. 1. Mos. 4, 7.

15. Wa denn? Schüllt wi sündigen, dewiel wi nich unner dat Gesetz, sonnern unner de Gnad sünd? Dat fehl ok noch! Joh. 1, 16.

16. Weet ji nich, weken ji jug begevt to Knechts in Gehorsam, den sin Knecht sünd ji, den ji gehorsam sünd, dat si de Sünd to den Dod, oder den Gehorsam to de Gerechtigkeit. Joh. 8, 34.

17. GOtt awer si Dank, dat ji Knechts vun de Sünd west sünd, awer nu gehorsam warn vun Harten för dat Vörbild vun de Lehr, de ji övergeven sünd.

18. Denn nadem ji frie warn sünd vun de Sünd, sünd ji Knechts warn vun de Gerechtigkeit. Joh. 8, 32.

19. Ik mutt minschlich darvun reden, wegen de Swachheit vun jug Fleesch. Gliek as ji jug Lidmaten stellt hebbt in den Deenst vun de Unreinlichkeit, un vun een Ungerechtigkeit to de anner, also stellt nu ok jug Lidmaten to den Deenst vun de Gerechtigkeit, dat se hillig warrn. Kap. 3, 5. 6, 13.

20. Denn as ji de Sünd ehr Knechts weert, dar weert ji vun de Gerechtigkeit fri. Joh. 8, 34.

21. Wat harrn wi nu to de Tied vör Frucht? Weke ji jug nu schamen doht, denn dat End vun desülvige is de Dod. Ezech. 16, 61. 63. Röm. 8, 6.

22. Nu ji awer vun de Sünd fri un GOtt Sin Knechts warn sünd, hebbt ji jug Frucht, dat ji hillig warn, de Lohn awer dat ewige Leven. 1. Pet. 1, 9.

23. Denn de Sünd ehr Löhnung is de Dod, awer GOtts Gav is dat ewige Leven in Christus JEsus, unsern HErrn. Kap. 5, 12.

Dat 7. Kapitel.

1. Weet ji nich, leeven Bröder, (denn ik rede mit de, de dat Gesetz weet,) dat dat Gesetz över den Minschen herrschen deiht, so lang as he levt? Kap. 6, 14.

2. Denn en Fru, de den Mann tohört, is, so lang as de Mann leven deiht, an dat Gesetz bunnen; wenn awer de Mann starvt, so is se los vun dat Gesetz, dat den Mann angeiht.

3. Wenn se nu bi en annern Mann is, so lang de Mann leven deiht, ward se en Ehebrekerin nennt, wenn awer de Mann starvt, is se fri vun dat Gesetz, dat se nich en Ehebrekerin is, wenn se bi en annern Mann is. Matth. 5, 32.

4. Also ok, mine Bröder, sünd ji dod makt för dat Gesetz dörch Christus Sin Liev, up dat ji en annern tohört, nämlich den, de vun de Doden uperweckt is, up dat wi GOtt Frucht bringt.

5. Denn as wi in dat Fleesch weern, do weern de sündlichen Lüste, de dörch dat Gesetz lebendig warn, kräftig in unse Lidmaten, den Dod Frucht to bringen. Kap. 6, 21.

6. Nu awer sünd wi vun dat Gesetz los un dat afstorven, dat uns gefangen heel, also dat wi deenen schüllt in dat nie Wesen vun den GEist un nich in dat ole Wesen vun de Bokstaven. Kap. 6, 2.

7. Wat schüllt wi denn nu seggen? Is dat Gesetz Sünd? Dat fehl ok noch! Awer de Sünd war ik nich kund, ahn dörch dat Gesetz. Denn ik muß nicks vun de Lust, wenn dat Gesetz nich seggt harr: Lat di nich gelüsten! 2. Mos. 20, 17.

8. Dar neem awer de Sünd Anstot an dat Gebot un weck in mi allerlei Lüste up. Denn ahn dat Gesetz weer de Sünd dod. Joh. 15, 22.

9. Ik awer weer ahn Gesetz lebendig. As awer dat Gebot keem, war de Sünd wedder lebendig.

10. Ik awer storv un do stell sik herut, dat mi dat Gebot to den Dod war, dat mi doch to dat Leven geven weer. 3. Mos. 18, 5.

11. Denn de Sünd neem Orsak an dat Gebot un bedrog mi un mak mi dod dörch datsülvige Gebot.

12. So is nu dat Gesetz hillig un dat Gebot is hillig, gerecht un got.

13. Is denn, wat dar got is, mi en Dod warn? Dat fehl ok noch! Awer de Sünd, up dat se erschien as Sünd, hett se mi dörch dat Gode den Dod wirkt, darmit de Sünd över alle Maten sündig war dörch dat Gebot.

14. Denn wi weet, dat dat Gesetz geistlich is, ik awer fleeschlich bün, unner de Sünd verkofft. Kap. 8, 3. 1. Kön. 21, 20. 25.

15. Denn ik weet nich, wat ik doh, denn ik doh nich wat ik will, sonnern wat ik haß, dat doh ik.

16. So ik awer dat doh, wat ik nich will, so gev ik to, dat dat Gesetz got is. v. 12.

17. So doh ik nu datsülvige nich, sonnern de Sünd, de in mi wahnen deiht. v. 20.

18. Denn ik weet, dat in mi, dat is in min Fleesch, nicks Godes wahnen deiht. Dat Wollen hef ik, awer dat Gode vollbringen kann ik nich. 1. Mos. 6, 5. 8, 21.

19. Denn dat Gode, dat ik will, doh ik nich, sonnern dat Böse, dat ik nich will, dat doh ik.

20. So ik awer doh, wat ik nich will, so doh ik datsülvige nich, sonnern de Sünd, de in mi wahnen deiht.

21. So find ik nu in mi dat Gesetz, de ik will dat Gode dohn, dat mi dat Böse anhangen deiht. Ps. 31, 7.

22. Denn ik hef Lust an GOtt Sin Gesetz na den inwendigen Minschen. Ps. 1, 2.

23. Ik seh awer en anner Gesetz in min Lidmaten, dat dar wedderstritt dat Gesetz in min Gemöt un nimmt mi gefangen in dat Gesetz vun de Sünden, wat in min Lidmaten is. Gal. 5, 17.

24. Ik elendige Minsch, wer ward mi erlösen vun düssen Liev, de den Dod tohört?

25. Ik dank GOtt dörch JEsus Christus, unsern HErrn. So deen ik nu mit dat Gemöt GOtt Sin Gesetz, awer mit dat Fleesch de Sünden ehr Gesetz. 1. Cor. 15, 57.

Dat 8. Kapitel.

1. So is nu nicks Verdammliches an de, weke in Christus JEsus sünd, de nich na dat Fleesch wandelt, sonnern na den GEist.

2. Denn dat Gesetz vun den GEist, de dar lebendig maken deiht in Christus JEsus, hett mi fri makt vun de Sünd un den Dod ehr Gesetz. Kap. 3, 27.

3. Denn wat för dat Gesetz unmöglich weer, (sintemal dat dörch dat Fleesch swach makt weer) dat dä GOtt un schickte Sin Söhn in de Gestalt vun dat sündliche Fleesch, un verdammt de Sünd in dat Fleesch dörch dat Opfer för de Sünd. Apost. 15, 19.

4. Up dat de Gerechtigkeit, de dat Gesetz förrern deiht, in uns erfüllt ward, de wi nu nich na dat Fleesch wandelt, sonnern na den GEist.

5. Denn de dar fleeschlich sünd, de sünd fleeschlich gesinnt, de awer geistlich sünd, de sünd geistlich gesinnt.

6. Awer fleeschlich gesinnt sin, is de Dod un geistlich gesinnt sin is dat Leven un de Freden. Kap. 6, 21.

7. Denn fleeschlich gesinnt sin is en Fiendschaft gegen GOtt, sintemal dat Fleesch GOtt Sin Gesetz nich unnerdahn is, denn dat kann dat Fleesch nich.

8. De awer fleeschlich sünd, könnt GOtt nich gefalln.

9. Ji awer sünd nich fleeschlich, sonnern geistlich, so anners GOtt Sin GEist in jug wahnen deiht. Wer awer Christus Sin GEist nich hett, de is nich Sin. 1. Cor. 3, 16.

10. So awer Christus in jug is, so is de Liev twar dod vun wegen de Sünd, de GEist awer is dat Leven wegen de Gerechtigkeit.

11. So nu de GEist vun den, de JEsus vun de Doden uperweckt hett, in jug wahnen deiht, so ward ok desülvige, de Christus vun de Doden uperweckt hett, jug starvlichen Liever lebendig maken dörch Sinen GEist, de in jug wahnen deiht.

12. So sünd wi nu, leeve Bröder, Schuldner nich an dat Fleesch, dat wi na datsülvige leven doht. Kap. 6, 7. 18.

13. Denn so ji na dat Fleesch leven doht, so ward ji starven mütten; wenn ji awer dörch den GEist de Geschäfte vun dat Fleesch dod makt, so ward ji leven. Gal. 6, 8. Eph. 4, 22.

14. Denn de GOtt Sin GEist drieven deiht, de sünd GOtt Sin Kinner. Gal. 5, 18.

15. Denn ji hebbt keenen knechtischen Geist kregen, dat ji jug awermal fürchten mussen, sonnern ji hebbt en kindlichen GEist kregen, dörch den wi ropt: Abba, leeve Vader! 2. Tim. 1, 7. Gal. 3, 26. Kap. 4, 6.

16. Desülvige GEist givt Tügnis mit unsern GEist, dat wi GOtt Sin Kinner sünd. 2. Cor. 1, 22.

17. Sünd wi denn Kinner, so sünd wi ok Arven, nämlich GOtt Sin Arven un Christus Sin Mitarven, so wi anners mit lieden doht, up dat wi ok mit Em herrlich makt ward. Gal. 4, 7. Apost. 14, 22.

18. Denn ik holl darvör, dat dat Lieden vun düsse Tied de Herrlichkeit nich werth sünd, de an uns schall apenbart warrn. 2. Cor. 4, 17.

19. Denn dat ängstliche Töven vun de Kreatur tövt up de Apenbarung vun GOtt Sin Kinner. Kol. 3, 4.

20. Sintemal de Kreatur unnerdahn is de Eitelkeit, ahn ehren Willen, sonnern na den sin Willen, de se unnerdahn hett, up Hoffnung.

21. Denn ok de Kreatur ward befriet warrn vun den Deenst vun dat vergängliche Wesen to de herrliche Frieheit vun GOtt Sin Kinner.

22. Denn wi weet, dat alle Kreatur mit uns süfzen deiht un sik noch ümmer ängstigt.

23. Nich blot awer se, sonnern ok wi sülvst, de wi hebbt de Eerstlinge vun den GEist, süfzt ok bi uns sülvst un tövt up de Kindschaft, nämlich up unsern Liev sin Erlösung. Gal. 4, 5. Luk. 21, 28.

24. Denn wi sünd wol selig, awer in de Hoffnung. De Hoffnung awer, de man sehn deiht, is keen Hoffnung. Denn wo kann man dat höpen, dat man sehn deiht? 2. Cor. 5, 7.

25. So wi awer dat höpt, dat wi nich sehn doht, so tövt wi darup dörch Geduld. 2. Cor. 4, 18.

26. Desglieken ok de GEist helpt unse Swachheit up. Denn wi weet nich, wat wi bäden schüllt, woans sik dat gehört, sonnern de GEist sülvst tritt vör uns in up dat Beste, mit unutspreklichen Süfzen. Matth. 20, 22.

27. De awer de Harten utforschen deiht, de weet, wat den GEist Sin Sinn is; denn He bäd vör de Heiligen um dat, wat GOtt gefallen deiht. Ps. 7, 10.

28. Wi weet awer, dat de, de GOtt leev hebbt, alle Dinge to dat Beste deent, de na sin Vörsatz beropen sünd. Eph. 1, 11. Kap. 3, 11.

29. Denn weke He tovör utersehn hett, de hett He ok verordnet, dat se gliek sin schüllt Sin Söhn Sin Ebenbild, up dat desülvige si de Eerstgeborne mank veele Bröder. Kol. 1, 18. Ebr. 1, 6.

30. De He awer verordnet hett, de hett He ok beropen, weke He awer beropen hett, de hett He ok gerecht makt, de He awer gerecht makt hett, de hett He ok herrlich makt.

31. Wat wüllt wi denn hierto seggen: Is GOtt för uns, wokeen kann gegen uns sin? 4. Mos. 14, 9.

32. De ok Sinen egenen Söhn nich verschont hett, sonnern hett Em för uns alle hengeven, wo schull He uns mit Em nich alles schenken? 1. Mos. 22, 16. Joh. 3, 16.

33. Wer will GOtt Sin Uterwählten beschuldigen? GOtt is hier, de gerecht maken deiht. Joh. 50, 8. 9. 54, 15.

34. Wer will verdammen? Christus is hier, de storven is, ja veel mehr, de ok uperweckt is, weke is to GOtt Sine rechte Hand un bäd för uns. Hiob. 34, 29.

35. Wer will uns scheeden vun Christus Sin Leev? Bedröfnis oder Angst, oder Verfolgung, oder Hunger, oder Naktheit, oder Gefahr, oder Schwert? Joh. 10, 28.

36. As schreven steiht: Um dinetwillen warrd wi dod makt den ganzen Dag, wi sünd rekent as Schlachtschap. Ps. 44, 23. 1. Cor. 4, 9. 2. Cor. 4, 11.

37. Awer in all düsse Stücken överwinnt wi wiet dörch Den, de uns leev hatt hett. 1. Cor. 15, 57.

38. Denn ik bün gewiß, dat weder Dod noch Leven, weder Engel, noch Fürstendom, noch Gewalt, weder Gegenwärtiges noch Tokünftiges, Phil. 1, 6. 2. Tim. 1, 12.

39. Weder Hoge, noch Deepe, noch keen annere Kreatur, uns ward scheeden können vun GOtt Sin Leev, de in Christus JEsus, unsern HErrn, is.

Dat 9. Kapitel.

1. Ik segg de Wahrheit in Christus un leeg nich, wat min Geweten in den heiligen GEist betügen deiht. Kap. 1, 9.

2. Dat ik grote Trurigkeit un unuphörliche Wehdag in minem Harten hebben doh.

3. Ik harr geern wullt verbannt sin vun Christus för mine Bröder, de min Fründ’ sünd na dat Fleesch. 2. Mos. 32, 32.

4. De dar sünd vun Israel, weken tohört de Kindschaft un de Herrlichkeit un de Bund un dat Gesetz un de Gottesdeenst un de Tosag’; 5. Mos. 7, 6.

5. Vun weke ok sünd de Vaders, ut weke Christus herkummt na dat Fleesch, de dar is GOtt öwer alles, hoch gelavt in Ewigkeit. Amen. Matth. 1, 1-23. Luk. 3, 23.

6. Awer ik segg düt nich, dat GOttes Wort darum ut si. Denn dat sünd nich alle Israeliter, de vun Israel sünd. 4. Mos. 23, 19. 2, 28. Joh. 8, 39.

7. Ok nich alle, de vun Abraham sin Samen sünd, sünd darum ok Kinner, sonnern in Isaak schall di de Samen beropen sin. 1. Mos. 21, 12. Gal. 4, 28. Ebr. 11, 18.

8. Dat heet: GOtt Sin Kinner sünd nich de na dat Fleesch Kinner sünd, sonnern de Kinner vun de Tosag’ ward för Samen rekent.

9. Denn dat is en Wort vun de Tosag’, wenn he spreken deiht: Um düsse Tied will ik kamen un Sara schall en Söhn hebben. 1. Mos. 18, 10.

10. Dat is awer nich blot darmit so, sonnern ok as Rebekka swanger war vun den enigen Isaak, unsern Vader. 1. Mos. 25, 21.

11. Ehr de Kinner geboren weern un weder Gudes noch Schlechtes dahn harrn, up dat GOtt Sin Vörsatz bestahn dä na de Uterwählung, war to ehr seggt,

12. Nich ut Verdeenst vun de Warke, sonnern ut Gnad vun den Beroper, also: de Grötere schall deenstbar warrn den Lütteren. 1. Mos. 25, 23. 2. Sam. 8, 14.

13. As denn schreven steiht: Jakob hef Ik leev hatt, awer Esau hef Ik haßt. Mal. 1, 2. 3.

14. Wat schüllt wi denn darto seggen? Is denn GOtt ungerecht? Gewiß nich! 5. Mos. 32, 4.

15. Denn He sprickt to Moses: Weken Ik gnädig bün, de bün Ik gnädig un över wen Ik Mi erbarmen doh, över den erbarm Ik Mi! 2. Mos. 33, 19.

16. So liggt dat nu nich an Jemand sin Willen oder Lopen, sonnern an GOtt Sin Erbarmen.

17. Denn de Schrift seggt to Pharao: Eben darum hef Ik di erweckt, dat Ik an di Min Macht wiesen doh, up dat Min Nam verkündigt ward in alle Länner. 2. Mos. 9, 16. Kap. 14, 4. 17.

18. So erbarmt He Sik nu över wen He will un verstockt wen He will.

19. So seggst du to mi: Wat schellt He uns denn? Wer kann Sinen Willen wedderstahn?

20. Ja, leeve Minsch, wer büst du denn, de du mit GOtt rechten wist? Sprickt ok en Wark to sinen Meister: Warum makst du mi so? Hiob. 9, 12. Weish. 12, 12. Jes. 45, 9.

21. Hett nich en Püttjer Macht, ut en Klumpen to maken een Fatt to Ehren, un dat annere to Unehren?

22. Darum, wenn GOtt Torn bewiesen un Sin Macht kund dohn wull, hett He mit grote Geduld dragen de to dat Verdarven torichte Fatt vun den Torn. Kap. 2, 4. 2. Pet. 2, 2.

23. Up dat He kund dä den Riekdom vun Sin Herrlichkeit an de Fät vun Barmhartigkeit, de He torecht makt hett vör de Herrlichkeit, Eph. 1, 4. 7. Kol. 1, 27.

24. Weke He beropen hett, nämlich uns, nich alleen ut de Juden, sonnern ok ut de Heiden.

25. As He denn ok dörch Hosea spreken deiht: Ik will dat Min Volk heeten, dat Min Volk nich weer un Min Leev, de nich Min Leev weer. Hos. 2, 23. Pet. 2, 10.

26. Un schall geschehn an den sülvigen Ort, darto ehr seggt is: Ji sünd nich Min Volk, schüllt se Söhns vun den lebendigen GOtt heeten. Hos. 1, 10. Jes. 65, 1.

27. Jesaias awer röpt över Israel: Wenn de Tall vun de Kinner Israel würr sin as de Sand an dat Meer, so ward doch dat Övrige selig warrn. Jes. 10, 22. 23. Röm. 11, 5.

28. Denn dat ward en Verdarven un Stüern vör sik gahn to Gerechtigkeit un de HErr ward datsülvige Stüern dohn up de Eer.

29. Un as Jesaias tovör seggt: Wenn uns de HErr Zebaoth keen Samen harr överblieven laten, so weern wi as Sodom warn un gliek as Gomorra. Jes. 1, 9. 1. Mos. 19, 24.

30. Wat schüllt wi nu hier seggen? Dat wüllt wi seggen: De Heiden, de nich hebbt na de Gerechtigkeit tracht, hebbt de Gerechtigkeit kregen; ik segg awer vun de Gerechtigkeit, de ut den Gloven kamen deiht. Kap. 10, 20.

31. Israel awer hett na dat Gesetz vun de Gerechtigkeit trachtet, un hett dat Gesetz vun de Gerechtigkeit nich överkamen. Kap. 10, 2.

32. Warum dat? Darum dat se dat nich ut den Gloven, sonnern ut de Warke vun dat Gesetz söken doht. Denn se hebbt sik stött an den Steen vun den Anstot.

33. As schreven steiht: Süh, Ik legg in Zion enen Steen ton Anstot un enen Fels to Argernis, un wer an Em gloven deiht, de schall nich to Schanden warrn. Jes. 8, 14. Kap. 28, 16. Matth. 21, 42.

Dat 10. Kapitel.

1. Leeve Bröder, mins Hartens Wunsch is, un ik bä ok GOtt för Israel, dat se selig ward.

2. Denn ik gev ehr dat Tügnis, dat se ivert um GOtt, awer mit Unverstand. Gal. 1, 14.

3. Denn se erkennt de Gerechtigkeit nich, de vör GOtt gellen deiht un sökt ehre egene Gerechtigkeit vör GOtt uptorichten un sünd nich de Gerechtigkeit, de vör GOtt gellen deiht, unnerdahn. Kap. 9, 31. 32. Ps. 69, 28.

4. Denn Christus is dat End vun dat Gesetz; wer an Em gloven deiht, de is gerecht. Matth. 5, 17. Joh. 3, 18.

5. Moses awer schrift wol vun de Gerechtigkeit, de ut dat Gesetz kamen deiht. Weke Minsch dat deiht, de ward darin leven. 3. Mos. 18, 5. Luk. 10, 28. Gal. 3, 12.

6. Awer de Gerechtigkeit ut den Gloven sprickt also: Sprick nich in dinen Harten: Wer will rup na den Himmel fahren? (Dat is nicks anners, as Christus hendal haln.) 5. Mos. 30, 12.

7. Oder wer will hendal in dat Deepe fahren? (Dat is nicks anners as Christus vun de Doden haln.)

8. Awer wat seggt se? Dat Wort is di neeg, nämlich in dinen Mund un in dinen Harten. 5. Mos. 30, 14. Düt is dat Wort vun den Gloven, dat wi predigen doht. 1. Tim. 4, 6.

9. Denn so du JEsus bekennen deihst mit din Mund, dat He de HErr si, un glovst in din Hart, dat Em GOtt vun de Doden uperweckt hett, so warrst du selig.

10. Denn so man vun Harten gloven deiht, so ward man gerecht, un so man mit den Mund bekennen deiht, so ward man selig. Ps. 116, 10.

11. Denn de Schrift sprickt: Wer an Em gloven deiht, de ward nich to Schanden warrn. Jes. 28, 16. Ps. 25, 3.

12. Hier is keen Unnerscheed twischen en Jud un en Grieche, dar is altomal een HErr, riek över alle, de Em anropen doht. Apost. 10, 34.

13. Denn wer den HErrn Sinen Nam ward anropen, schall selig warrn. Joel. 3, 5. Apost. 2, 21.

14. Woans schüllt se awer anropen an den se nich gloven doht? Woans schüllt se awer gloven, vun den se nicks hört hebbt? Woans schüllt se awer hörn ahn en Prediger?

15. Woans schüllt se awer predigen, wenn se nich schickt ward? As denn schreven steiht: Wa leevlich sünd de Föt vun de, de den Freden verkündigen, de dat Gude verkündigen doht. Jes. 52, 7.

16. Awer se sünd nich alle dat Evangelium gehorsam. Denn Jesaias sprickt: HErr, wer glovt an uns Predigt? 2. Thess. 1, 8. Jes. 53, 1. Joh. 12, 38.

17. So kummt de Gloven ut de Predigt, dat Predigen awer dörch GOtt Sin Wort. Joh. 17, 20.

18. Ik segg awer: Hebbt se dat nich hört? Twar in alle Lande is ja ehr Klang utgahn un in de ganze Welt ehr Wort. Ps. 19, 5. Jes. 49, 6. Kol. 1, 23.

19. Ik segg awer: Hett Israel dat nich insehn? De Eerste, Moses sprickt: Ik will jug iwersüchtig maken över dat, dat nich min Volk is, un över en unverständig Volk will ik jug vertörnen. 5. Mos. 32, 21.

20. Jesaias awer dörf wol seggen: Ik bün funnen vun de, de mi nich söcht hebbt un bün kamen to de, de nich nach mi fragt hebbt. Kap. 9, 30. Jes. 65, 1.

21. To Israel awer sprickt He: Den ganzen Dag hef Ik Min Hann utstreckt na dat Volk, dat sik nich seggen leet, un dat wedderspreken deiht. Jes. 65, 2.

Dat 11. Kapitel.

1. So segg ik nu: Hett denn GOtt Sin Volk verstött? Dörchut nich! Denn ik bün ok en Israeliter, vun Abraham sin Samen, ut Benjamin sin Geschlecht. Jer. 31, 37.

2. GOtt hett sin Volk nich verstött, dat He tovör utersehn hett. Oder weet ji nich, wat de Schrift vun Elias seggt? Woans he vör GOtt treden deiht gegen Israel un sprickt:

3. HErr, se hebbt Din Propheten dod makt un Din Altars umstött, un ik bün alleen övrig bleven, un se staht mi na min Leven. 1. Kön. 19, 10. 14.

4. Awer wat seggt nu de göttliche Antwort: Ik hef Mi laten överblieven söben dusend Mann, de nich ehr Knee bögt hebbt vör Baal. 1. Kön. 19, 18.

5. Also geiht dat ok nu, in düsse Tied, mit düsse, de na de Gnadenwahl överbleven sünd. Kap. 9, 27.

6. Is dat awer ut Gnad, so is dat nich ut Verdeenst vun de Warke, sunst war Gnade nich Gnade sin. Is dat awer ut Verdeenst vun de Warke, so is de Gnade nicks, sünst weer Verdeenst nich Verdeenst. 5. Mos. 9, 4. 5.

7. Wat denn nu? Wat Israel söken deiht, dat krigt Israel nich; de Wahl awer krigt dat, de annern awer sünd verstockt. Kap. 9, 31.

8. As schreven steiht: GOtt hett ehr geven enen schleperigen Geist, Ogen dat se nich sehn, Ohren dat se nich hörn doht bet up den hütigen Dag. Luk. 8, 10.

9. Un David sprickt: Lat ehren Disch to en Schling warrn un to en Jagdspieß, un to en Fall, ehr to Vergeltung. Ps. 69, 23. 24.

10. Mak ehre Ogen blind, dat se nich sehn doht, un bög ehr Rügg alltied.

11. So segg ik nu: Sünd se anlopen, dat se fallen schüllt? Gewiß nich! Sonnern ut ehr Tall is de Heiden dat Heil wedderfahren, up dat se up de iwersüchtig warrn schulln. Apost. 13, 46.

12. Denn so ehr Fall de Welt ehr Riekdom is, un de Schaden de Heiden ehr Riekdom is, wo veel mehr ward dat de Fall sin, wenn ehr Tall vull weer! Hos. 1, 10.

13. Mit jug Heiden rede ik, denn dewiel ik de Heiden ehr Apostel bün, will ik min Amt priesen;

14. Ob ik mag de, weken min Fleesch sünd, to iwern anreizen un etliche vun ehr selig maken. 1. Tim. 4, 16.

15. Denn wenn ehr Verlust de Welt ehr Versöhnung is, wat ward dat anners sin, as Leven vun de Doden nehmen?

16. Is dat Eerstlingsbrod hillig, so is ok de ganze Deeg hillig, un so de Wottel hillig is, so sünd ok de Telgen hillig.

17. Ob nu awer etliche vun de Telgen afbracken sünd, un du, de du en willen Ölbom weerst, büst mank ehr proppt un hest Andeel kregen an de Wottel un den Saft vun den Ölbom. Jer. 11, 16.

18. So wes’ nich stolt gegen de Telgen. Büst du awer stolt gegen se, so schast du weeten, dat du de Wottel nich drägen deihst, sonnern de Wottel dricht di.

19. So sprickst du: De Telgen sünd intwei braken, darmit ik darin proppt warr. Apost. 13, 46.

20. Dat is gut redt. Se sünd intweibraken wegen ehren Ungloven, du steihst awer dörch den Gloven. Wes’ nich stolt, sonnern wes’ bang. 1. Cor. 10, 12.

21. Hett GOtt de natürlichen Telgen nich verschont, dat He vellicht di ok nich verschonen ward.

22. Darum seh up GOtt Sin Gutheit un Sinen Ernst, de Ernst an de, weke fulln sünd, de Gutheit awer an di, so fern as du an de Gutheit blieven deihst, sunst warst du ok afhaut warrn. Joh. 15, 2. 4. Ebr. 3, 14.

23. Un düsse, so se nich blievt in den Ungloven, ward se inproppt warrn. GOtt kann se wedder inplanten. 2. Cor. 3, 16.

24. Denn so du ut den Ölbom, de vun Natur wild weer, büst uthaut un gegen de Natur in den guden Ölbom inproppt, woveelmehr ward de natürlichen inproppt in ehren egenen Ölbom! Jer. 11, 16.

25. Ik will jug nich vörentholn, leeven Bröder, düsse Heemlichkeit, up dat ji nich stolt sied. Blindheit is Israel tom Deel wedderfahrn, so lang bet de Fülle vun de Heiden ingahn is. Luk. 21, 24.

26. Un also dat ganze Israel selig ward, as schreven steiht: Ut Zion ward kamen, de dar erlösen un afwenden deiht dat gottlose Wesen vun Jakob. 2. Cor. 3, 16. Jes. 59, 20. Ps. 14, 7.

27. Un düt is Min Testament mit ehr, wenn Ik ehr Sünnen warr wegnehmen. Jer. 31, 33.

28. Na dat Evangelium hol Ik se för Fiende wegen jug, awer na de Erwählung hef Ik se leev, um de Vaders wegen.

29. GOtt Sin Gaven un Beropung könnt Em nich leed dohn.

30. Denn gliekerwies as ok ji fröher GOtt nich glovt hebbt, nu awer hebbt ji över ehren Ungloven Barmhartigkeit kregen;

31. Also weern ok düsse nu unglövig, so dat ji nu Barmhartigkeit kriegen künnt, darmit ok se begnadigt warrn kunnen.

32. Denn GOtt hett alles beslaten unner den Ungloven, up dat He Sik över alle erbarmen dä. Gal. 3, 22. Ps. 145, 9. Sir. 18, 12.

33. O, wat för ene Deepe vun Riekdom, vun Weisheit un Erkenntniß GOttes. Wa ganz unbegrieplich sünd Sine Gerichte un unutforschlich Sin Weg! Hiob. 11, 7. Ps. 36, 7.

34. Denn wokeen hett den HErrn Sin Sinn erkennt? Oder wokeen is Sin Ratgever west? Hiob. 15, 8. Jes. 40, 13. Jer. 23, 18. 1. Cor. 2, 16.

35. Oder wokeen hett Em wat fröher geven, dat em dat wedder ward vergollen? Hiob. 41, 2.

36. Denn vun Em un dörch Em un to Em sünd alle Dinge. Em si Ehre in Ewigkeit! Amen.

Dat 12. Kapitel.

1. Ik vermahn jug, leeven Bröder, dörch GOtt Sin Barmhartigkeit, dat ji jug Liever hengeven doht to en Opfer, dat dar lebendig, heilig un GOtt wolgefällig si, wat jug vernünftige GOttesdeenst sin schall. Kap. 6, 13. 1. Thess. 4, 3.

2. Un stellt jug nich düsse Welt gliek, sonnern verwandelt jug dardörch, dat ji jug Gemöth nie makt, up dat ji utpröven mögt, wat dar si GOtt Sin Will, nemlich dat Gude, Wolgefällige un Vullkamene. Eph. 4, 23. 5, 10. 17.

3. Denn ik segg dörch de Gnade, de mi geven is, jedereen mank jug, dat nüms mehr vun sik holln schall, as sik dat gehört, to holln, sonnern dat he vun sik mit Maten holln deiht, jedereen, so as GOtt em todeelt hett dat Mat vun den Gloven. 1. Cor. 7, 7. 17. Kap. 12, 11. Eph. 4, 7.

4. Denn up glieke Wies, as wi an en Liev veele Lidmaten hebbt, awer alle Lidmaten nich desülvigen Geschäfte hebbt. 1. Cor. 12, 12. Eph. 4, 25.

5. Also sünd wi veele en Liev in Christus, awer unner eenanner is ener den annern sin Lidmaat. 1. Cor. 12, 27.

6. Un hebbt mancherlie Gaven, na de Gnad de uns geven is. 1. Cor. 12, 4.

7. Hett jemand de Gav to wiessagen, so gescheeg dat in Övereenstimmung mit den Gloven. Hett jemand en Amt, so paß he up dat Amt. Lehrt jemand, so paß he up de Lehr. 1. Pet. 4, 10. 11.

8. Vermahnt jemand, so paß he up dat Vermahnen. Givt jemand, so gev he eenfaltiglich. Regiert jemand, so si he sorgfaldig. Övt jemand Barmhartigkeit, so doh he dat mit Lust. Matth. 6, 3. 2. Cor. 8, 2. Kap. 9, 7. 13.

9. Lat de Leev nich falsch sin. Haßt dat Böse, hangt an dat Gude. 1. Tim. 1, 5. Ps. 97, 10.

10. De bröderliche Leev mank jug si hartlich. Een keem den annern mit Ehrerwiesung tovör. Eph. 4, 3.

11. West nich ful in dat, wat ji dohn schüllt. West brünstig in den GEist. Schickt jug in de Tied. Offenb. 3, 15. Eph. 5, 16.

12. West fröhlich in Hoffnung, geduldig in Bedröfnis, lat nich af vun dat Gebet. Luk. 10, 20. 1. Thess. 5, 17.

13. Nehmt jug de Hilligen ehr Noth an. Gevt geern Harbarg. 1. Mos. 18, 3. 19, 2. 3. Ebr. 13, 2.

14. Segent de jug verfolgt, segent un flucht nich. Matth. 5, 44. 1. Cor. 4, 12. Apost. 7, 59.

15. Freut jug mit de Fröhlichen un weent mit de Weenenden. Matth. 25, 36.

16. Hebbt eenerlei Sinn unner jug. Trachtet nich na hoge Dinge, sonnern hollt jug to de Niedrigen.

17. Hollt jug nich sülvst för klok. Vergellt nüms Böses mit Böses. West jeden Minschen gegenöver up sin Best bedacht. Jes. 5, 21. 1. Thess. 5, 15.

18. Is dat möglich, so veel an jug is, so hebbt mit alle Minschen Freden. Mark. 9, 50. Ebr. 12, 14.

19. Rächt jug nich sülvst, mine Leeven, sonnern makt Ruum för den Torn, denn dat steiht schreven: De Rache is Min, Ik will vergellen, sprickt de HErr. 3. Mos. 19, 18. Matth. 5, 39. 1. Cor. 6, 7. 5. Mos. 32, 35. Ps. 94, 1. Ebr. 10, 30.

20. So nu dien Fiend hungert, so gif em wat to eten, hett he Döst, so gif em wat to drinken, wenn du dat deihst, so warrst du fürige Kahlen up sin Kopp sammeln. Spr. 25, 21. 22. Matth. 5, 44.

21. Lat di nich vun dat Böse överwinnen, sonnern överwinn dat Böse mit dat Gude. Weish. 7, 30.

Dat 13. Kapitel.

1. Jedereen si unnerdahn de Obrigkeit, de Macht över em hett. Denn dar is keen Obrigkeit, as alleen vun GOtt. Wo awer en Obrigkeit is, de is vun GOtt verordnet.

2. Wer sik nu gegen de Obrigkeit setten deiht, de weddersett sik GOtt Sin Ordnung. De sik awer weddersetten doht, ward över sik en Strafordeel kriegen.

3. Denn de Regenten sünd nich dar as Afschreckung för dat gude Wark, sonnern för dat Böse. Wist du di awer nich fürchten vör de Obrigkeit, so doh dat Gude, so warrst du Lov vun desülvige hebben. Luk. 22, 25.

4. Denn se is GOtt Sin Deenerin, di to nutz. Deihst du awer Böses, so wes’ bang, denn se driggt dat Swert nich umsunst, se is GOtt Sin Deenerin, en Rächerin to de Straf över den, de schlecht handelt. Ps. 82, 6.

5. Darum is dat nödig, unnerdahn to sin, nich alleen vun wegen de Straf, sonnern wegen dat Geweten. 1. Pet. 2, 13.

6. Ut de Orsak mütt ji ok Stüern geven, denn se is GOtt Sin Deener, de düt Amt tohört.

7. So gevt nu jedereen wat ji schuldig sünd; Stüern den, de Stüern tokummt, Toll den, de Toll tokummt, Ehrfurcht den, de Ehrfurcht tokummt, Ehre den, de Ehre tokummt. Matth. 22, 21. Mark. 12, 17.

8. West nüms wat schuldig, denn dat ji ju mank enanner leev hebbt, denn wer den annern leev hett, de hett dat Gesetz vullbrocht.

9. Denn wat dar seggt is: Du schast nich ehebreken; du schast nich dod maken; du schast nich falsch Tügnis geven, lat di nicks gelüsten; un so dar en anner Gebot mehr is, dat ward in düt Wort begreepen: Du schast din Neegsten leev hebben as di sülvst.

10. De Leev deiht den Neegsten nicks Böses. So is nu de Leev de Erfüllung vun dat Gesetz.

11. Un dewiel dat wi dat weet, nemlich de Tied, dat de Stunn dar is uptostahn vun den Schlap, sintemal unser Heil nu neeger rückt is, as dar wi toeerst glövig worrn sünd. 2. Cor. 6, 2.

12. De Nacht is vörbi, de Dag is herbi kamen, so lat uns afleggen de Warke vun dat Licht. 1. Joh. 2, 8. Eph. 5, 11.

13. Lat uns ehrbar wandeln, as bi Dag, nich mit Freeten un Supen, nich in Untocht un Utschweifungen, nich in Hader un Need. Luk. 21, 34. Eph. 5, 18. Jak. 3, 14.

14. Sonnern treckt an den HErrn JEsus Christus un plegt dat Fleesch, doch so, dat dat nich giel ward. Gal. 3, 27. Kol. 3, 10.

Dat 14. Kapitel.

1. Den Swachen in den Gloven nehmt up un verwirrt de Geweten nich. Kap. 15, 1.

2. De Een glovt, he kann allerlei eten, de awer swach is, den lat Krutwark eten. 1. Mos. 1, 29. Kap. 9, 3.

3. Weke eten deiht, lat den nich den verachten, de nich itt, un weke nich eten deiht, lat den den nich richten, de itt, denn GOtt hett em upnahmen. Kol. 2, 16.

4. Wer büst du, dat du en fremden Knecht richten deihst? He steiht oder fallt sin HErr, he ward awer wol stahn, denn GOtt is mächtig genog em to holln. Matth. 7, 1. Röm. 2, 1. Jak. 4, 12.

5. De Een hollt mehr vun den enen Dag, as vun den annern, de anner awer hollt alle Dag’ gliek. Jedereen wes’ in sin Övertügung gewiß. Gal. 4, 10.

6. Weke nu en besonnern Dag fiern deiht, de deiht dat den HErrn to Leev, un weke nich up den Dag holln deiht, de hollt den HErrn to Leev nich darup. Weke eten deiht, de deiht dat den HErrn to Leev, denn he dankt GOtt, weke nich eten deiht, de itt nich den HErrn to Leev un dankt GOtt. 5. Mos. 8, 10. 1. Cor. 10, 31.

7. Denn keen vun uns levt för sik sülvst, un keen starvt för sik sülvst.

8. Levt wi, so levt wi för den HErrn, starvt wi, so starvt wi för den HErrn. Darum, starvt oder levt wi, so hört wi den HErrn to. Gal. 2, 20. 1. Thess. 5, 10.

9. Denn darto is Christus ok storven un uperstahn un wedder lebendig warn, dat He sowohl över Lebendige as över Dode Herr sien schall. Apost. 10, 42. 2. Cor. 5, 15.

10. Du awer, wat richst du din Broder? Oder du anner, wat verachst du din Broder? Wi ward alle vör Christus Sin Richtstohl henstellt warrn. Luk. 6, 37.

11. Na dat dar schreven steiht: So wahr as Ik leven doh, sprickt de HErr, vör Mi schüllt alle Knee sik bögen, un alle Tungen schüllt GOtt bekennen. Jes. 45, 23. Phil. 2, 10.

12. So ward jedereen för sik sülvst GOtt Rekenschaft geven.

13. Darum lat uns nich mehr Een den annern richten, sonnern dat richtet veelmehr, dat nüms sin Broder Anstot oder Argernis geven schall. Matth. 18, 7.

14. Ik weet un bün gewiß in den HErrn JEsus Christ, dat dar nicks Gemeenes is an sik sülvst, ahn alleen de dat reken deiht för gemeen, densülvigen is dat gemeen. Matth. 15, 11.

15. Wenn awer din Broder een Spies wegen bedröwt ward, so wandelst du all nich mehr na de Leev. Min leeve Broder, richt doch nich den mit din Spies to Grunn, för den Christus storven is.

16. Darum sorgt darvör, dat ju Schatz nich verlästert ward.

17. Denn dat Riek GOttes is nich Eten un Drinken, sonnern Gerechtigkeit un Freden un Freud in den heiligen GEist. Luk. 17, 20.

18. Wer darinnen Christus deenen deiht, de is GOtt gefällig un de Minschen angenehm. 1. Thess. 2, 15.

19. Darum lat uns na dat streven, wat to’n Freden deent, un wat to de Beterung an enanner deent. Kap. 12, 18. 15, 2.

20. Min Leeve, terstör nich um de Spies’ willen GOtt Sin Wark. Alle Ding’ sünd twar rein, awer schädlich is Allns för den Minschen, de dat mit Anstot it. v. 15. Apost. 10, 15. Matth. 15, 11.

21. Dat is beter, du itst keen Fleesch un drinkst keen Wien, oder sonst wat, woran sik din Bröder en Anstot neemt oder in Swachheit fallt. 1. Cor. 8, 13.

22. Hest du den Gloven, so hef em bi di sülvst vör GOtt. Selig is, de sik sülvst keen Geweten makt in dat, wat he vör recht hollt. 1. Joh. 3, 21.

23. Wer awer daröwer twiefelt un doch eten deiht, de is verdammt, denn dat geschüt nich ut den Gloven. Wat awer nich ut den Gloven geschehn deiht, dat is Sünn. Tit. 1, 15. Ebr. 11, 6.

Dat 15. Kapitel.

1. Wi awer, de wi stark sünd, schüllt de Swachen ehr Gebreklichkeit dregen un nich Wolgefalln an uns sülvst hebben. Kap. 14, 1. 1. Cor. 9, 22. Gal. 6, 1.

2. Jedereen mank uns schall sik awer so stellen, dat he sin Neegsten gefallen deiht to dat Gude un to de Beterung. 1. Cor. 9, 19. Kap. 10, 24. 33.

3. Denn Christus harr ok keen Wolgefalln an sik sülvst, sonnern as dar schreven steiht: De Schimp vun de, de di schimpen doht, is öwer mi fulln. Ps. 69, 10. Jes. 53, 4.

4. Wat awer tovör schreven is, dat is uns to Lehr schreven, up dat wi dörch Geduld un Trost ut de Schrift, de Hoffnung fast holt. Kap. 4, 23. 24. 1. Cor. 10, 11.

5. De GOtt awer vun de Geduld un vun den Trost gev jug, dat ji eens gesinnt sied unner enanner, na JEsus Christus, Phil. 3, 16.

6. Up dat ji eendrächtig mit een Mund lavt GOtt un den Vader vun unsen HErrn JEsus Christus.

7. Darum neemt jug unner enanner up, gliek as jug Christus upnahm hett, to GOtt Sin Ehr.

8. Ik segg awer, dat JEsus Christus is en Deener west vun de Beschniedung, um de Wahrheit GOttes willen, to bestätigen de Tosag’, de de Vaders makt is. Matth. 15, 24. Apost. 3, 25.

9. Dat de Heiden awer GOtt lavt um de Barmhartigkeit willen, as schreven steiht: Darum will ik di laven mank de Heiden un vun din Nam singen. Kap. 11, 30. Ps. 18, 50. 2. Sam. 22, 50.

10. Un noch eenmal sprickt de Schrift: Freut jug, ji Heiden, Sin Volk. 5. Mos. 32, 43. Ps. 67, 5.

11. Un noch een Mal: Lavt den HErrn, alle Heiden, un priest Em, alle Völker. Ps. 117, 1.

12. Un awermal sprickt Jesaias: Dar ward sien de Woddel Jesse, un de uperstahn ward, to herrschen över de Heiden, up den ward de Heiden höpen. Jes. 11, 10. Offenb. 5, 5.

13. Awer de GOtt vun de Hoffnung füll jug mit alle Freud un Freden in den Gloven, dat ji ümmer rieker ward in de Hoffnung, dörch de Kraft vun den heiligen GEist. Kap. 14, 17.

14. Ik weet dat awer ganz wol vun jug, leeven Bröder, dat ji sülvst vull vun gude Gesinnung sünd, erfüllt mit alle Erkenntnis, dat ji jug unner enanner vermahnen künnt. 2. Pet. 1, 12. 1. Joh. 2, 21.

15. Ik hef awer doch wagt un jug schreven, leeve Bröder, jug to vermahnen, um de Gnad willen, de mi vun GOtt geven is,

16. Dat ik schall sien en Deener Christi mank de Heiden, indem ik utricht dat Presteramt vun GOtt Sin Evangelium, up dat de Opfer vun de Heiden GOtt angenehm ward, hilligt dörch den heiligen GEist. Kap. 11, 13.

17. Darum hef ik de Ehr in JEsus Christus, dat ik GOtt deenen doh.

18. Denn ik dörft nicks reden, wenn nich Christus datsülvige dörch mi wirken dä, de Heiden to den Gehorsam to bringen, dörch Wort un Wark. Matth. 10, 19. 20. Röm. 1, 5. 16, 26.

19. Dörch Kraft vun Teken un Wunner un dörch de Kraft vun den GEist GOttes, also dat ik vun Jerusalem an un umher bet na Illyrien, alles mit dat Evangelium vun Christus erfüllt hef; Mark. 16, 17.

20. Un hef mi besonners beflietigt, dat Evangelium to predigen wo Christus Sin Nam nich bekannt weer, up dat ik nich up en fremden Grund fortbuen dä; 2. Cor. 10, 15. 16.

21. Sonnern as schreven steiht: Weken nich vun Em verkündigt is, de schüllt dat sehn un weke nich hört hebbt, de schüllt dat verstahn. Jes. 52, 15.

22. Dat is ok de Orsak, darum ik veele Mal verhinnert bün, to jug to kamen. Kap. 1, 13. 1. Thess. 2, 18.

23. Nu ik awer nich mehr Platz hef in düsse Länner, awer Verlangen hef to jug to kamen na veele Jahr; 1. Thess. 3, 10.

24. Wenn ik in Hispanien reisen warr, so will ik to jug kamen. Denn ik höp, dat ik dar dörchreisen un jug sehn warr un vun jug darhen leitet warrn much, so doch, dat ik mi tovör en beten mit jug erquicken kann. 1. Cor. 16, 6.

25. Nu awer fahr ik hen na Jerusalem, de Hilligen to deenen. Apost. 18, 21. 19, 21. 20, 22.

26. Denn de ut Macedonien un Achaja hebbt ut frien Stücken en gemeensame Stüer tosamen leggt för de annern Hilligen to Jerusalem. 1. Cor. 16, 1. 2. Cor. 8, 1. Kap. 9, 2. 12.

27. Se hebbt dat ut frien Stücken dahn un sünd ok ehr Schuldners. Denn wenn de Heiden ehr geistlichen Göder sünd deelhaftig warn, is dat billig, dat se ehr ok in irdische Göder deenen doht. 1. Cor. 9, 11.

28. Wenn ik nu düt utricht un düsse Frucht verseegelt hef, will ik dörch jug in Hispanien trecken.

29. Ik weet awer, wenn ik to jug kamen doh, dat ik mit vullen Segen vun dat Evangelium Christi kamen warr. Kap. 1, 11.

30. Ik vermahn jug awer, leeven Bröder, dörch unsen HErrn JEsus Christus un dörch de Leev vun den GEist, dat ji mi helpen doht to strieden mit Beden för mi to GOtt. 2. Cor. 1, 11. Phil. 1, 27. 2. Thess. 3, 1.

31. Up dat ik redd warr vun de Unglövigen in Juda, un dat min Deenst, den ik na Jerusalem doh, angenehm warr de Hilligen.

32. Up dat ik mit Freud to jug kamen doh dörch GOtt Sin Willn un mi mit jug erquicken kann.

33. De GOtt awer des Fredens wes’ mit jug alle! Amen. Kap. 16, 20.

Dat 16. Kapitel.

1. Ik befehl jug awer unse Swester Phöbe, de dar is Diakonissin vun de Gemeen to Kenchrea,

2. Dat ji se upnehmen doht in den HErrn, as dat de Hilligen tokummt, un ehr bistaht in alle Geschäfte, wobi se jug nödig hett. Denn se hett ok veele bistahn, ok mi sülvst.

3. Gröt’ de Priscilla un den Aquila, min Helpers in Christus JEsus. Apost. 18, 2. 26.

4. Weke hebbt ehr Hals för min Leven insett, weke nich blot ik dank, sonnern ok alle Gemeenen mank de Heiden.

5. Gröt’ ok de Gemeen in ehr Hus. Gröt’ Epänetus, minen Leevling, weke is de eerste mank de ut Achaja in Christus. 1. Cor. 16, 15. 19.

6. Gröt’ Maria, de veel Möh un Arbeit mit uns hatt hett.

7. Gröt’ Andronikus un Junias, min Verwandten un Mitgefangenen, de dar sünd rühmlich bekannt bi de Apostel un vör mi west in Christus.

8. Gröt Amplias, min Leeve in den HErrn.

9. Gröt’ Urban, unsen Helper in Christus un Stachyn, min Leeve.

10. Gröt’ Apelles, den Bewährten in Christus. Gröt’ de dar sünd vun Aristobulus sin Lüd’.

11. Gröt’ Herodiones, min Fründ. Gröt’ de dar sünd vun Narcissus sin Lüd’ in den HErrn.

12. Gröt’ de Tryphena un de Tryphosa, weke in den HErrn arbeit hebbt. Gröt’ Persis, de Leeve, weke in den HErrn veel arbeit hett.

13. Gröt’ Ruffus, den Uterwählten in den HErrn, un sin un min Moder. Mark. 15, 21.

14. Gröt’ Asyncritus, un Phlegontus, Hermas, Patrobas, Hermes un de Bröder bi se.

15. Gröt’ Philogus, un de Julia, Nereus un sin Schwester, un Olympas un alle Hilligen bi se.

16. Gröt’ jug unner enanner mit den hilligen Kuß. Et gröt’ jug alle Gemeenen Christi. 1. Cor. 16, 20.

17. Ik vermahn awer jug, leeve Bröder, dat ji upsehn doht up de, de dar Trennung un Argernis anricht, de Lehr towedder, de ji lehrt hebbt un gaht vun desülvigen. Matth. 7, 15. Tit. 3, 10.

18. Denn düsse deent nich den HErrn JEsus, sonnern ehr egen Buk, un dörch söte Wör’ un herrliche Reden verföhrt se de unschuldigen Harten. Phil. 3, 19. Ezech. 13, 18. 2. Cor. 2, 17. Kol. 2, 4.

19. Denn jug Gehorsam is mank jedereen utkamen. Darum freu ik mi öwer jug. Ik will awer, dat ji klok sied up dat Gude un eenfoltig up dat Böse.

20. Awer de GOtt des Fredens ward in korten den Satan unner jug Föt perren. De Gnad vun unsen HErrn JEsus Christus wes’ mit jug!

21. Jug gröt’ Timotheus, min Helper, un Lucius, un Jason, un Sosipater, min Fründ. Apost. 6, 1. 2. Phil. 2, 19.

22. Ik, Tertius, gröt jug, de ik düssen Bref schreven hef, in den HErrn.

23. Jug gröt’ Gajus, min un de ganze Gemeen ehr Weerth. Jug gröt’ Erastus, de Rentenmeister vun de Stadt un Quartus, de Broder. 1. Cor. 1, 14. Apost. 19, 22.

24. De Gnad unses HErrn JEsu Christi wes’ mit jug alle! Amen.

25. Den awer, de jug stark maken kann na min Evangelium un min Predigt vun JEsus Christus, dörch weke dat Geheemnis apenbart is, dat vun de Welt her verswegen west is, Eph. 1, 9. 3, 5. 9.

26. Nu awer apenbart un kund makt dörch de Propheten ehr Schriften, up den ewigen GOtt Sin Befehl, den Gehorsam vun den Gloven uttorichten mank alle Heiden. 2. Tim. 1, 10. Röm. 1, 5.

27. Den alleen wiesen GOtt sin Ehr dörch JEsus Christus, in Ewigkeit! Amen. 1. Tim. 1, 17. Jud. v. 25.

An de Römer schickt dörch Phöbe, de in Deenst vun de Gemeen to Kenchrea weer.