U

UB

Ubérrimo. = Ang guidaghánan. * V. Feraz.

Ubre. = Soso sa mg̃a mananáp.

Ubrera. = Saoan, samar, mg̃a hubág hubág sa bába sa mg̃a bátang diótay ng̃a managsóso pa.

UC

Ucencia. V. Vuecelencia.

UE

Uesnorueste. V. Oesnorueste.

Uessudueste. V. Oessudueste.

Ueste. V. Oeste.

UF

Ufanamente. = Sa pagcabántog caáyo, sa dagcóng pagpadáyeg.

Ufanarse. = Pagpadagcó, pagparáyeg. * Pagándac.

Ufanía. = Pagcaándac, pagcaparáyeg. * Pagcalípay. * Pagcaálam sa pagbúhat sa bisan onsa.

Ufano. = Parayégon. * Maandácon. * Malipáyon, ang malípay.

Ufo (á). = Ang muádto sa mg̃a combida sa oalá dapíton.

UJ

Ujier ó Hujier. = Portero sa baláy ng̃a hariánon.

UL

Úlcera. = Samad ng̃a halálom.

Ulceracion. = Pagcasámar.

Ulcerar. = Pagsámad.

Ulcerativo. = Ang macagáma sa mg̃a samad.

Ulceroso. = Ang guisámdan, ang may daghan ng̃a mg̃a samad.

Ulterior. = Ang anáa sa dapit ng̃ádto. * Ang mabóhat ng̃a sonód sa lain ng̃a buhat.

Últimamente. = Sa catapúsan, sa pagcatápus, sa pagcatagolá.

Ultimar. = Pagtápus, pagtibáoas, paghúman sa bisan onsa.

Ultimatum. = Catapúsan ng̃a pagbúot ug paghócom.

Ultimidad. = Pagcatápus.

Último. = Catapúsan, ang oláhi sa ng̃atanán. * Ang labíng halayó. * Ang labíng dagcó ug mahál.

Ultra. = Labot pa.

Ultrajador. = Ang magapasipála.

Ultrajar. = Pagpasipála.

Ultraje. = Pagpasipála sa polong con sa buhat.

Ultrajoso. = Ang igapasipála. * V. Ultrajador.

Ultramar. = Sa dapit ng̃adto sa dagat. * Color ng̃a asúl ng̃a labíng pino ug maáyo.

Ultramarino. = Ang anáa sa dapit ng̃adto sa dagat. * V. El anterior desde color.

Ultramaro. V. Ultramar desde color.

Ultramontano. V. Tramontano.

Ultrapuertos. = Idem.

Ulula. = Langgam.

UM

Umbilicado. = Ang may dagoay sa posod.

Umbilical. = Ang nahatong̃ód sa posod.

Umbral. = Tugcálan, lugsúng̃an, ganháan. * Ang cahoy ng̃a nabalábag sa dapit sa itáas sa mg̃a bohó sa mg̃a pultahán ug sa mg̃a talambóan. * Sinógdan sa bisan onsa.

Umbralar. = Pagpahaáng̃ay sa usá ca cahoy ng̃a dagcó sa mg̃a bohó sa mg̃a cota, ng̃a boboháton ug mg̃a pultáhan ug mg̃a talambóan.

Umbrático. = Ang magalándong, ang nahatong̃ód sa landong.

Umbría. = Lugar ng̃a pagalandóng̃an guihápon.

Umbrío. = Idem.

Umbroso. = Ang may landong, ang magalándong.

UN

Un. V. Uno.

Unánime. = Ang muáng̃ay, ang muóyon sa pagbúot sa lain.

Unánimemente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.

Unanimidad. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon.

Uncion. = Pagcadíhog, pagcahílog. * V. Extremauncion. * Grasia ng̃a guipaámbit sa Dios sa mg̃a calág. * Calaínan sa tambal.

Uncionario. = Ang táuo ng̃a guitambálan sa tambal ng̃a guing̃álan ug uncion, ug ang sulúd ng̃a pagapúy-an sa masaquét.

Uncir. = Paghocót sa duhá ca baca, duhá ca calabáo, &c., sa usá ca yugo, sa usá ca liógan.

Undante. V. Undoso.

Undecágono. = Ang may napólo ug usá ca nauong.

Undécimo. = Ang icapólo ug usá.

Undécuplo. = Ang isip ng̃a dagcó sa macapólo ug usá sa lain ng̃a isip ng̃a pagatandígan.

Undívago. = Ang magabálod balod.

Undísono. = Ang tubig ng̃a magadagóoc tong̃ód sa mg̃a balod.

Undoso. = Ang guibárlan, ang may mg̃a balod.

Undulacion. = Pagcacáya caya, pagcacáyab cayab. * Pagcabálod.

Undular. = Pagcáya caya, pagcáyab cayab.

Ungido. = Ang táuo ng̃a guipíli sa pagcahári, arón magahári. * Si Jesucristo ng̃a Guinóo ta.

Ungimiento. V. Uncion hasta pagcahílog.

Ungir. = Pagdíhog, paghílog sa lana. * Pagdíhog sa santos ng̃a lana, sa nadáoat na ang ubán ng̃a mg̃a sacramento.

Ungüentario. = Ang magabúhat sa mg̃a mahomót ug sa bisan onsa ng̃a silbi sa pagdíhog, ang nahatong̃ód niána, ug ang baláy ng̃a pagabuhátan ug pagatipígan.

Ungüento. = Cahomót. * Bisan onsa ng̃a may silbi sa pagdíhog. * Bisan onsa ng̃a magapahínay sa buot, sa húna húna.

Unible. = Ang masáyon mahiósa sa lain.

Únicamente. = Lamang, lang.

Unicaule. = Tanóm sa usá lamang ca balágon.

Único. = Usá da, usá lamang. * Ulusáhon. * Mahál uyámot, ang labíng maáyo sa isigcaíng̃on.

Unicornio. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa cabayo, sa usá lamang ca song̃áy.

Unidad. = Pagcaúsa sa bisan onsa. * Pagcaáng̃ay, pagcaóyon. * Pagcahiósa.

Unidamente. = Sa ináng̃ay, sa pagcaóyon. * Sa pagcahiósa, sa pagcalang̃áquil.

Unificar. = Paghiósa sa daghan ng̃a mg̃a butang.

Uniformar. = Pagpaáng̃ay, pagpaíng̃on, pagpaóyon.

Uniforme. = Ang muáng̃ay, ang muóyon, ang maíng̃on sa lain. * Ang bisti ng̃a magsáma sa mg̃a soldados, &c.

Uniformemente. = Sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon.

Uniformidad. = Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay, pagcaóyon.

Unigénito. = Bogtong. * Ang Anac sa Dios.

Union. = Pagcahiósa, pagcalang̃áquit. * Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa mg̃a cabobót-on. * Pagcamíño, magtiáyon. * Pagcapílot sa mg̃a samad. * Pagcabótang ng̃a hatáas sa mg̃a táuo ng̃a maampóon, sa pagcaamígos nila sa Dios. * Pagcaábian, pagcahigála. * Pagcadúul sa usá ca butang sa lain ng̃a butang.

Unir. = Paghiósa, paglang̃áquit. * Pagsácot. * Pagsimbóg, pagsambóg. * Pagdúul sa usá ca butang sa lain ng̃a butang. * Pagpílot, pagpícot sa mg̃a samad. * Pagábian, paghigála. * Pagsábot sa pila ca táuo sa bisan onsa ng̃a pagabuháton. * Pagmíño, pagtiáyon.

Unison. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a ting̃og.

Unisonancia. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a tolónggon.

Unísono. = Ang ang̃ay sa tonóg, sa ting̃og sa lain.

Unitivo. = Ang may gahóm sa paghiósa sa paglang̃áquit.

Univalvo. = Quinháson sa usá lamang ca baláyan.

Universal. = Ang magasácop sa ng̃atanán ng̃a isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a mang̃ialáman sa daghán ng̃a mg̃a quinaárman.

Universalmente. = Sa pagcasácop sa ng̃atanán ng̃a guihisgótan.

Universidad. = Pagcaípon sa bisan onsa, sa mg̃a táuo ug sa mg̃a butang ng̃atanán. * Bisan onsa ng̃a magasácop sa ng̃atanán. * Cadaghánan sa mg̃a caálam. * Pagcadághan sa mg̃a binúhat ng̃atanán. * Catilíngban sa mg̃a magtotóon sa mg̃a quinaárman ng̃a nagacaláin lain, ug ang baláy ng̃a pagatón-an nila. * Escolahán. * Catilíngban sa mg̃a táuo sa pagbúhat sa bisan onsa.

Univocacion. = Pagcaáng̃ay sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain.

Univocamente. = Sa pagcaíng̃on ing̃on. * Sa pagcaáng̃ay.

Univocarse. = Pagóyon, pagáng̃ay.

Unívoco. = Bisan onsa ng̃a mg̃a cahológan ng̃a nagacaláin lain, sa usá lamang ca polong. * Ang maíng̃on caáyo sa lain.

Uno. = Usá. * Ang maíng̃on ug magsáma caáyo. * Ulusáhon. * Ang nahiósa sa lain.

Untador. = Ang magadíhog, ang magahílog.

Untadura. = Pagcahílog, pagcadíhog.

Untamiento. = Idem.

Untar. = Pagdíbog, paghílog.

Unto. V. Ungüento. * Tamboc sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Untuosidad. = Pagcatámboc, pagcahágcot sa bisan onsa ng̃a icadíhog.

Untuoso. = Ang may pagcatámboc, pagcahágcot, ang may tamboc.

Untura. V. Uncion hasta sa pagcahílog. * Ang igadíhog, igahílog.

UÑ

Uña. = Cocó.

Uñada. = Pagcacárlit, pagcacárlis, pagcacáoras, pagcacómos, pagcagómos sa cocó.

Uñarada. = Ang samar ng̃a guibúhat sa cocó. * V. El anterior.

Uñete. = Pagcacóha sa cocó sa bisan onsa. * V. Uñada.

Uñero. = Basol.

Uñeta. = Dula sa mg̃a báta.

Uñidura. = Pagcalang̃áquit.

Uñoso. = Ang guitaásan sa mg̃a cocó, ang may cocó ng̃a hatáas.

UP

Upispa. = Langgam.

Upupa. = Idem.

UR

Uracho. = Alaguían sa ihi.

Urbanamente. = Sa pagcaábi abi.

Urbanidad. = Ang nahatong̃ód sa longsod. * Ang maábi abíhon, pagcaábi abi.

Urca. = Sacayán.

Urce. = Tanóm.

Urchilla. = Color ng̃a morado, ng̃a magáma sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm ng̃a nagacaláin lain.

Urdidera. = Capandáyan sa pagándam sa lindog sa mg̃a hablon, sa paghán-ay. * V. Urdidura.

Urdidor. = Ang magaándam sa mg̃a lindog sa mg̃a hablon, ang magahán-ay.

Urdidura. = Pagcahán-ay.

Urdimbre. = Lindog sa mg̃a hablon.

Urdir. = Paghán-ay, pagámdam sa mg̃a lindog sa mg̃a hablon.

Urétere. = Tagsa ca alaguían sa ihi ng̃a muábot sa pantog.

Urético. = Ang nahatong̃ód sa uretra.

Uretra. = Liog, capopóngtan sa pantog.

Urgencia. = Pagcadalí, pagcalágmit sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan. * Catungdánan sa pagtúman sa bisan onsa.

Urgente. = Dinalían.

Urgentemente. = Sa pagcadalí gayód.

Urgir. = Pagpógos sa pagbúhat sa bisan onsa sa madalí caáyo.

Urinario. = Ang nahatong̃ód sa ihi.

Urna. = Caban caban sa tumbága, sa salamín sa bató, &c.

Uro. = Toro, bacang laqui ng̃a ihálas.

Urogallo. = Langgam ng̃a maíng̃on ing̃on sa manóc ng̃a laqui.

Urraca. V. Marica.

Ursa. V. Osa.

US

Usadamente. = Ing̃on sa batásan.

Usado. = Daan na.

Usagre. = Ponó.

Usaje. = Batásan.

Usanza. = Idem.

Usar. = Paggámit sa bisan onsa. * Paghaágom sa bisan onsa. * Pagbatásan. * Pagbúhat sa bisan onsa tong̃ód lamang sa batásan.

Usencia. = Polong ng̃a pagagamíton sa mg̃a Padreng religioso, ng̃a igasigtáoag nila ug icatáhod caníla.

Useñoría ó Usía. = Polong ng̃a igatáoag ug igatáhod sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.

Usier. V. Ujier.

Uso. = Pagcagámit. * Polós, caposlánan sa bisan onsa. * Pagcahaágom sa bisan onsa. * Batásan.

Ustaga. = Moton ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán.

Usted. = Icáo.

Ustion. = Pagcasónog sa bisan onsa.

Usual. = Ang magámit ug mabúhat sa masóbsob. * Táuo sa malómo ug sa maáyong gaoi.

Usualmente. = Ing̃on sa batásan sa cadaghánan.

Usuario. = Ang may gahóm sa paggámit sa bisan onsa ng̃a díli ia, cutub sa adlao ng̃a guitagál.

Usucapion. = Pagcaángcon sa bisan onsa sa bisan cansa, bisan ng̃a díli ia, tong̃ód cay miágui na ang tiempo sa paghiágon niána, ng̃a guitagál sa mg̃a leyes.

Usucapir. = Pagía sa bisan cansa sa bisan onsa, bisan ng̃a díli ia, tong̃ód cay miágui na ang tiempo ng̃a guitagál sa mg̃a leyes, ug oalá baoíon sa tagía.

Usufructo. = Gahóm sa paghiágom sa bisan onsa sa isigcatáuo, ug sa pagángcon sa iang mg̃a caposlánan ng̃atanán.

Usufructuar. = Pagángcon, paghiágom sa caposlánan sa bisan onsa.

Usufructuario. = Ang nagahiágom sa caposlánan sa bisan onsa sa isigcatáuo.

Usura. = Tobo ng̃a guican sa pagpaólos sa salapí. * Polós, caposlánan sa bisan onsa.

Usurar. V. Usurear.

Usurariamente. = Sa pagcatóbo.

Usurario. = Pagsábot ng̃a guibotáng̃an sa tobo.

Usurear. = Pagpolós, pagpaólos sa salapí ng̃a pagabotáng̃an sa tobo. * Pagpolós, pagcóha sa polós sa bisan onsa.

Usurero. = Ang magapaólos sa salapí tong̃ód sa tobo.

Usurpacion. = Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo.

Usurpador. = Ang magacóha sa díli ia. * Caoatán, maninicás, mang̃ang̃áhas.

Usurpar. = Pagcóha, pagía, pagáncon sa bisan onsa sa isigcatáuo.

UT

Utensilios. = Mg̃a casangcápan. * Mg̃a capandáyan.

Uterino. = Ang nahatong̃ód sa pagoáncan. * Magsóon sa inahán apan díli sa amahán.

Útero. = Pagoáncan.

Útil. = Ang macapalós.

Utilidad. = Polós, caposlánan. * Pagcapolós.

Utilizar. = Pagpolós.

Utilmente. = Sa polós.

Utrero. = Baca cutub sa icadúha ca túig hasta sa pagtúman sa icatólo.

Ut supra. = Mg̃a polong ng̃a linatín: ing̃on sa guiíng̃on sa itáas.

UV

Uva. = Ubas, paras. * Hobág ng̃a motoróc sa tiláoc sa tutúnlan, ng̃a maíng̃on sa dagoay sa usá ca ubas. * Alom ng̃a motoróc sa mg̃a tabon tabon sa mg̃a matá.

Uvada. = Cadaghánan sa mg̃a ubas.

Uval. = Ang maíng̃on ing̃on sa ubas.

Uvate. = Matám-is sa ubas.

Uvayema. = Tanóm sa ubas, paras ng̃a ihálas.

Úvea. = Ang icatólo ca panit panit sa mg̃a matá, ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa panit sa ubas.

Uvero. = Ang magabalígya sa ubas.