E (continued 2)

Escondidamente. = Sa pagcatinágo, sa pagcahílom.

Escondidas (a). = Idem.

Escondidillo. = Idem.

Escondidísimo. = Ang nahóbong, ang tinágo caáyo.

Escondido. = Ang guitágo. * (En). V. Escondidamente.

Escondimiento. = Pagcahóbong, pagcatágo.

Escondite. V. Escondedero. * Dola sa mg̃a báta.

Escondrijo. = Sooc. * V. Escondedero.

Escopeta. = Lothang.

Escopetar. = Pagcále ug paggóa sa yota sa lugar ng̃a guitórcan sa boláoan.

Escopetazo. = Pagbotó, tonog sa pagbóhi sa escopeta. * Ang pólvora, bala, &c., ng̃a mogóa sa bohó sa escopeta, ug ang samad ng̃a guican sa maong bala.

Escopetear. = Pagbóhi sa escopeta, paglóthang sa masóbsob. * Paglális lalis sa mg̃a maínit ng̃a polong.

Escopetería. = Mg̃a soldados ng̃a sangcap sa mang̃a escopeta. * Pagcabóhi sa escopeta sa macadághan.

Escopetero. = Soldado ng̃a nagadála sa escopeta. * Ang mananálsal ng̃a magabóhat ug magabalígya sa mang̃a escopeta.

Escopleadura. = Bohó ng̃a pagaboháton sa tiguíb.

Escoplear. = Pagtiguíb.

Escoplo. = Tiguíb.

Escorbuto. = Saquét ng̃a guican sa pagcadonót sa lagos.

Escordio. = Tanóm ng̃a icatámbal.

Escoria. = Tayá, tambacólong sa tombága, sa pothao, &c. * Bisan onsa ng̃a malágsot, daótan ug mang̃íl-ad.

Escorial. = Lugar ng̃a guinacoháan sa mg̃a tombága, boláoan, &c., apan ng̃a guibalánan ug guitámnan na. * Logar ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a tayá, sa tambacólong sa puthao, sa tombága, &c.

Escoriar. = Pagpálot sa panit con madósdos ogáling ang bahín sa laoas, sa bisan onsa ng̃a magáhi con maháit.

Escorpina. = Isda.

Escorpion. V. Alacran. * Isda. * Capandáyan ng̃a guinagámit sa canhíng tiempo sa mg̃a mamomógos ug sa mg̃a dioatáhan sa pagpasáquet sa mg̃a mártires.

Escorzonera. = Tanóm ng̃a icatámbal.

Escota. = Pisi ng̃a ihícot sa usá ca tomóy dapit sa obos sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, sa pagtógot ug paghógot somála sa pagcahorós con pagcahínay sa hang̃in. * Bohi bohi, bilo bilo.

Escotadura. = Liab sa mg̃a sinína ug mg̃a bisti ng̃a guibísti sa mg̃a babáye.

Escotar. = Tabas, holíbis, pagáng̃ay sa bisan onsa sa lugar ng̃a hingtóngdan. * Pagbáyad sa amot, sa tampo con tampa ng̃a nacaígo sa tagsa tagsa. * Pagpagóa sa tobig, sa sobá, sa lanao, &c.

Escote. = Liab ng̃a guilabíhan sa pagcadagcó sa mang̃a sinína sa obán ng̃a mg̃a babáye. * Dayan dayan ng̃a itápot sa mg̃a liab sa mg̃a bisti sa mg̃a babáye. * Amot, tampa, tampo.

Escotera. = Bohó sa quílid sa mg̃a sacayán ng̃a pagaaguían sa pisi ng̃a escota.

Escotero. = Ang nagalacát sa aoláy dala sa bisan onsa ng̃a macasámoc ug macaólang canía.

Escotilla. = Bohóng dagcó sa atobáng̃an sa talároc ng̃a mayor sa mg̃a sacayán ng̃a pagasódlan sa lolan, ug pagagólan, pagacoháan ug pagaaguían sa pagháoas sa maong lolan.

Escotillon. = Bohóng dagcó sa salog con sa yota, ng̃a guibotáng̃an sa tacop ng̃a honos honos.

Escotin. = Ang pisi ng̃a escota sa mg̃a layág ng̃a diótay sa mg̃a sacayán, juanete, sobre, &c.

Escozor. = Cahápdos, cang̃ót ng̃ot, pagcang̃ótng̃ot. * Casáquet sa húna húna tong̃ód sa bisan onsa ng̃a nacalisód con nacayógot.

Escriba. = Mang̃ialáman, ang nagaásoy sa batásan ng̃a daan, quinaadmánon sa mg̃a judíos, sa mang̃a hebreos.

Escribanía. = Opicio sa mg̃a escribano, sa mg̃a longsod. * Solód ng̃a pagatománan sa ng̃atanán ng̃a bohat ng̃a onay ug ang̃ay sa mg̃a escribano. * Solatánan, lamesa, papelera, sodlánan sa mg̃a papel. * Lugar ng̃a pagatongtóng̃an sa papel ng̃a pagasolátan. * Casangcápan sa pagsólat, tintero, sorlánan sa oblea ng̃a ipílit, sa polbos con margaja, &c.

Escribano. = Táuo ng̃a tong̃ód sa iang opicio may gahóm sa paghátag sa caligóan sa mg̃a solat ug mg̃a camatoódan. * Ang magasólat.

Escribiente. = Magsosólat, manonólat, somosólat, ang magasólat, ang magahóad sa guisólat sa lain.

Escribir. = Solat, paggáma, pagbóhat sa mg̃a letras sa bisan díin ug sa bisan onsa. * Paggáma sa mang̃a soguílon ng̃a hatáas, sa mg̃a oáli, &c., ng̃a isólat sa mg̃a libro.

Escriño. V. Canasta.

Escrita. = Isda ng̃a guibotáng̃an sa licód sa mg̃a barlis sa nagcaláin lain ng̃a color ng̃a maíng̃on sa dagóay sa letras.

Escritillas. = Mg̃a panón sa mg̃a carnero.

Escrito. = Solat, bisan onsa ng̃a sinólat ug guisolátan. * Ang solat ng̃a ihátag sa hocom sa pagsógod sa mg̃a capolong̃ánan.

Escritor. = Ang magasólat sa mg̃a libro, &c.

Escritorio. = Panonódlan sa mg̃a papel ug sa mang̃a camatoódan. * Solód ng̃a pagatománan sa mg̃a catongdánan sa mg̃a escribano ug sa obán ng̃a mang̃a táuo ng̃a guitógnan sa bisan onsa ng̃a holosáyon. * Panonódlan ng̃a mahál sa pagsolód ug pagtípig sa mg̃a hias.

Escritura. = Sólat. * Camatoódan ng̃a pinirmáhan sa mg̃a táuo ng̃a hingtóngdan, sa mg̃a testigos ug sa escribano. * Bisan onsa ng̃a libro ng̃a sinolátan sa solat sa camót con sa inimprenta. * Ang santos ng̃a Solat.

Escriturario. = Bisan onsa ng̃a guilíg-on sa camatoódan ng̃a sinólat. * Ang nagaásoy sa mg̃a cahológan sa obán ng̃a mg̃a polong ng̃a labíng halálom sa santos ng̃a Solat.

Escrupulillo. = Ang tipac, ang golong golong sa pothao, tombága, &c., ng̃a isolód sa colóng colóng arón matonóg.

Escrúpulo. = Duha doha, catáhap.

Escrupulosamente. = Sa catáhap, sa pagcadóha doha, sa pagcacóti coti.

Escrupulosidad. V. Escrúpulo.

Escrupuloso. = Ang magadúha doha, ang aoláy caligónan sa boot, ang matáhap, matahápon. * Matinománon.

Escrutador. = Ang maquigsósi, ang maquigásoy, maquigsáyod. * Ang magahíling, ang magalí-li.

Escrutinio. = Pagcasósi, pagcaásoy, pagcasáyod, pagcahíling, pagcalí-li.

Escrutiñador. V. Escrutador.

Escuadra. = Escoála, capandáyan sa mg̃a panday. * Ang tapoc sa pila ca soldados ng̃a guibotáng̃an sa ilang ponóan ng̃a guing̃álan ug cabo, ug ang opicio sa pagcacabo sa mg̃a soldados. * Bisan onsang tapóca sa mg̃a táuo. * Mg̃a sacayán sa pagpang̃óbat, sa guerra, ng̃a nagacaábay abay. * Cadaghánan sa mang̃a sacayán ng̃a nanagsóroy sodóy sa layág ug sa gaod sa mg̃a cabaybayónan sa pagbántay sa mg̃a caáoay ug sa mg̃a pondóhan.

Escuadron. = Ang usá ca bahin sa mg̃a soldados ng̃a macagáma sa pang̃obátan.

Escucha. = Bantay ng̃a modóol sa gabíy sa guihonóng̃an sa mg̃a caáoay, arón masáyor con onsa ba ang mg̃a bohat con mg̃a paglíhoc nila. * Ang babáye con binócot ng̃a may opicio sa pagobán sa monja ng̃a pagadoáuon, arón magapatalínghog ug masáyod sa soguílon sa maong monja ug sa midúao canía. * Talambóan ng̃a diótay ng̃a guibótang sa mg̃a solód sa mg̃a hocmánan sa hari, arón panimation ug pagadónggon sa maong hari ang mang̃a polong sa mg̃a hocom ug sa mg̃a somalámbag nia, sa díli onta sia quít-on ug batíon. * Babáye ng̃a mohígda sa hadóol sa iang señora, arón domóng̃og sia con táogon ogáling.

Escuchar. = Talínghog, pagpamáti, dong̃og, li-li, ting̃od, linhag.

Escudar. = Sagang, laban, tabang, pagpadáng̃op.

Escuderaje. = Pagcaalágad sa sologóon.

Escuderear. = Pagalágad, pagsílbi. * Pagóna sa sologóon con molacát ang agálon.

Escudería. V. Escuderaje.

Escudero. = Sologóon. * Táuo ng̃a lioat sa maáyo ug mahál ng̃a guinicánan, ug ang caobánan sa táuo ng̃a hamíli, bilídhon.

Escudilla. = Yahong, panácsan, caldóhan, tagayán, ipísan.

Escudillar. = Pagbó-bo, pagbótang sa sabáo sa mang̃a yahong, sa mg̃a panácsan.

Escudillito. = Salapíng boláoan ng̃a bali ug pisos, oña miábot sa pagcabale sa pisos ug toló ca cuartiyo.

Escudo. = Tamíng.

Escudriñable. = Ang arang toquíbon.

Escudriñador. = Ang mahagógma magtóquib ug ang boot masáyod, ug mahibaló sa bisan onsa ng̃a halálom ug tinágo.

Escudriñar. = Pagsósi, pagquigsáyod sa macóti coti sa bisan onsa.

Escuela. = Escolahán, baláy ng̃a pagatón-an sa mang̃a báta. * Pagtóon, pagtolón-an sa bisan onsa ng̃a quinaádman.

Escuerzo. = Mananáp sa yota maíng̃on sa baquí.

Escueto. = Maháoan, madayág, sa oaláy samoc.

Esculpir. = Liloc.

Escultor. = Panday ng̃a magalíloc.

Escultora. = Ang asáoa sa magalíloc.

Escultura. = Quinaádman sa paglíloc. * Ang liníloc.

Escupidera. = Lodánan.

Escupidero. = Lugar sa paglóa.

Escupidor. = Ang magalóa, magalóda, magatalíthi, magatalótho.

Escupidura. = Loa, ang guilóa, ang guilóra. * Mang̃a hobág ng̃a diótay ng̃a magáma dayon ug cogan, ng̃a guican sa pagcabáscog sa hilánat, ug ng̃a motoróc sa mg̃a ng̃abil.

Escupir. = Lora, loa, talíthi, talítho. * Pagáyad sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pasipád-an. * Pagóntol sa badyet, sa sisip, sa cahoy ng̃a boot boc-on, pecáson con badyétan. * Paggóa sa mg̃a bala sa mg̃a lothang, ug sa mg̃a linti sa mg̃a dag-om.

Escuras (a). = Sa pagcang̃ít ng̃it. * Sa pagcaoláy húna húna.

Escurribanda. = Pagcahibólos.

Escurrida. = Babáye ng̃a guihoótan sa mg̃a saya, ng̃a nagabísti sa mg̃a saya ng̃a haíctin, ng̃a colang sa pagcasángcad.

Escurridizo. = Ang madál-os, ang madaliósos sa masáyon. * Ang mapaháoa, ang maoalá sa bisan díin, ang malágueu. * Lugar ng̃a pagadal-ósan, pagadaliosósan.

Escurriduras. = Ang mg̃a tolong catapúsan sa vino, tubig, soca, &c., sa bisan onsa ng̃a sodlánan.

Escurrir. = Paghorót sa bisan onsang ilímnon. * Paglacát sa bisan díin sa pagsolóng ug paghíling sa yota. * Tolo, agas, agay, agáy-ay, dalígdig, dahínggay. * V. Deslizar hasta pagpamólong. * Pagcalágueu, pagpaháoa.

Esencia. = Pagcamáo, pagcaquinaía sa bisan onsa. * V. El siguiente.

Esencial. = Ang onay sa pagcaquinaía sa bisan onsa. * Ang labíng maáyo, ang labíng mahál.

Esfera. = Malíng̃in. * Ang Lang̃it, ang calang̃ítan, ang bolotáng̃an sa mg̃a Lang̃it. * Cahímtang sa pagcamahál con sa pagcaóbos sa mg̃a táuo. * Ang calibótan ng̃a hingsácpan sa yota ug sa tobig.

Esforzadamente. = Sa pagcaísog, sa pagcacosóg, sa maáyong húna húna, sa dagcóng cásing cásing.

Esforzado. = Maísog, mabáscog, cásing casíng̃an.

Esforzar. = Pagpaísog, pagpacosóg.

Esfuerzo. = Caísog, cabáscog, pagcacosóg. * Pagcalába, pagcatábang.

Esgrima. = Quinaádman sa paggámit sa espada, sa cales, sa campílang, sa maáyo, ing̃on sa ang̃ay.

Esgrimidor. = Ang maálam maggámit sa mg̃a hing̃aníban.

Esgrimir. = Paggámit ug maáyo sa mg̃a hing̃aníban, ug pagságang sa mg̃a pagtígbas sa caáoay, sa contra.

Esguazable. = Ang arang labáng̃on.

Esguazar. = Paglabáng sa mg̃a sobá con sa dagat.

Esguince. = Pagcalícay sa laoas con may catáhap sa pagcapócan ug con boot magsagáng sa bisan onsa ng̃a mahólog. * Pagcolíot, pagláin, pagbálhin sa nauong sa timáan ca casocó con sa caól-ol. * Pagcasaquét sa mg̃a loha loha guican sa pagpang̃ósog ng̃a guilabíhan.

Eslabon. = Santic, tagsa ca singsing sa mg̃a talicalá.

Eslabonar. = Paglang̃áquit sa mg̃a singsing ng̃a macagáma sa usá ca talicalá. * Pagsómpay sa maáyo sa mg̃a soguílon, sa mg̃a oáli, &c.

Eslora. = Cahitáson, catáson, guitáson, pagcahatáas sa mg̃a sacayán cutub sa dolong hasta sa olín sa ibábao sa salog con sa cubierta.

Esmaltar. = Pagbóhat sa mg̃a labra sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain, sa salapí, sa boláoan, &c. * Pagdáyan dayan sa bisan onsa sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain.

Esmalte. = Pasta ng̃a binóhat sa salamín ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain, sa pagtápot sa mg̃a labra sa salapí, sa boláoan, &c. * Pagcatahóm, pagcaáñag, pagcaníndot.

Esmerado. = Ang guibóhat sa pagcahíngpit caáyo, sa dagcóng cacógui.

Esmeralda. = Batóng mahál, verde ug masíhag caáyo.

Esmerar. = Paghíngpit sa bisan onsa, pagbóhat sa masingcámot sa dagcóng cacógui. * Paghínis, paghínlo.

Esmeril. = Batóng magáhi uyámot ng̃a macacágod ug macabárlis sa bisan onsa, gaoas sa diamante. * Lothang ng̃a diótay.

Esmero. = Cacóguing dagcó, pagcasingcámot, pagbóhat sa bisan onsa sa pagcahíngpit.

Esmoladera. = Capandáyan sa pagbáid sa mg̃a hing̃aníban.

Esófago. = Alaguían sa can-on cotob sa totónlan hasta sa tian, sa cotó cotó.

Esotro. = Canang usá, cadtong usá.

Espaviladeras. V. Despaviladeras.

Espavilar. V. Despavilar.

Espaciar. = Catag, sab-oag, sabólac. * Pagbaláod, pagsóguid, pagmantalá.

Espacio. V. Capacidad. * Pagcadógay sa tiempo, sa túig. * Pagcahínay, pagcaláng̃an.

Espaciosamente. = Sa pagcahínay, sa pagcaláng̃an, sa pagcaláng̃ay lang̃ay.

Espaciosidad. V. Capacidad.

Espacioso. = Dagcó, galagpád halóag, maháoan, maháoay. * Mahináyon, maláng̃ay lang̃áyon, maláng̃an lang̃ánon.

Espada. = Espada, cales, hing̃aníban. * Táuo ng̃a batir, ng̃a maálam, quinaadmánon sa bisan onsa. * Dagoay sa obán ng̃a mg̃a pintal sa mg̃a dahon sa baraja. * Isda ng̃a guidagcóan ug guitaásan sa ng̃abil sa itáas sa pagcadágoay sa espada.

Espadachin. = Ang maálam magbáton ug magáoay sa espada. * Táuo ng̃a magapacalaláqui ug ng̃a mahagúgma magáoay.

Espadaña. = Tanóm.

Espadañada. = Paggóa sa bahá sa dogó, sa tobig, &c., sa mabáscog.

Espadañar. = Pagbólag, pagbóoac, pagsí-si sa bisan onsa ng̃a hatáas, sa daghan ng̃a mg̃a bahin ng̃a haíctin.

Espadería. = Lugar, baláy ng̃a pagabohátan ug pagbaligyáan sa mg̃a espada.

Espadero. = Mananálsal ng̃a magabóhat sa mg̃a espada.

Espadilla. = Espadang hamóbo.

Espadin. = Idem.

Espadrapo. = Panápton ng̃a guibotáng̃an sa haclob con hampol ng̃a icahámpol sa mg̃a samad.

Espalda. = Licód.

Espaldar. = Mg̃a tabil ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a ibítay ug ipadápat sa mg̃a bongbong sa pagsándig dihá sa licód. * Idáng̃an.

Espaldarazo. = Pagpócpoc sa bisan onsa sa licód, pagdágpi, paglatós, paglámbos, pagbónal sa licód.

Espaldear. = Pagposá, pagdágpi, pagdápia sa mang̃a balod sa quilid sa mg̃a sacayán con sa olín ba.

Espalder. = Ang gomaláod, ang gomaláyong ng̃a molíngcod ang nahaóna dapit sa olín sa mg̃a sacayán, ug magabóot ug magabántay sa obán ng̃a mg̃a gomaláod arón managagáod sila ug maáyo.

Espaldilla. = Bocó bocó, alíp ip.

Espalditendido. = Ang magacalígad sa pagcahayáng, ang mohayáng sa paghígda.

Espaldudo. = Ang may dagcóng licód.

Espantable. = Maghahárloc, icahárloc, ang macahádloc, macalilísang, cating̃aláhan, hibólng̃an.

Espantablemente. = Sa cahádloc, sa calísang, sa pagcalísang, sa pagcahárloc.

Espantadizo. = Ang masáyon mahaognóc mahádloc malísang.

Espantador. = Ang magapahaognóc, ang magapahádloc, ang magapalísang.

Espantajo. = Hogay, cagol cagol, colágdong. * Bisan onsa ng̃a icabógao sa mg̃a mananáp.

Espantar. = Hadlod, lísang, ognoc. * Bogao, pagpaháoa. * Boá, bos, sicá, is, hut. * Ting̃ála, bolong.

Espanto. = Cahárloc, cacógmat, calísang, pagcahaognóc.

Espantosamente. V. Espantablemente.

Espantoso. V. Espantable.

Español. = Ang nahatong̃ód sa España, táuo ng̃a españahánon, ang natáuo sa España.

Españolado. = Táuo sa lain ng̃a yota ng̃a maíng̃on sa natáuo sa España sa iang pinamólong, sa iang pagbísti, sa iang batásan, &c.

Españoleta. = Sayáo sa canhi, sa España.

Españolizar. = Pagángcon sa bisan onsa sa lain ng̃a yota maíng̃on ng̃a con gomícan ogáling sa España. * Pagáncon sa mg̃a batásan sa España.

Esparavan. = Langgam.

Esparavel. = Layá.

Esparcidamente. = Sa pagcalináin lain, sa pagcatinágsa tagsa.

Esparcido. = Táuo ng̃a malipáyon, matístis, tigtíao, sa maáyong soguílon, sa mahósay ng̃a gaoi.

Esparcimiento. = Pagcabólag, pagcacátag, pagcasáb-oag, pagcasabólac.

Esparcir. = Bolag, bahin, abog, apac, sab-oag, sabólac, sabod, bodbod, sablig, ocay, tiárag, tagónton, patag. * Pagbántog, pagsógid, pagbaláod, pagmantalá. * Pagdóla, paglíng̃ao ling̃ao, pagtíao tiao.

Esparrago. = Tanóm ng̃a maáyong otan.

Esparrancado. = Bacáang, bacang. * Bisan onsa ng̃a magacabólag bolag ug magacahalayó, labon ng̃a magacadóol onta.

Esparrancarse. = Pagbíla, pagbiláca sa mg̃a paa.

Esparto. = Tanóm ng̃a icabóhat sa mg̃a pisi, mg̃a baníg, &c.

Especería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panácot ug sa obán pa ng̃a mang̃a tolotagídyot.

Especia. = Panácot ng̃a isácot ug icahátag sa lalím sa mg̃a calán-on.

Especial. = Mahál, olosáhon, ang labíng maáyo sa obán ng̃a isigcaíng̃on, al labíng bilídhon.

Especialidad. = Pagcaláin, pagcamahál. * Pagcating̃ála, pagcalabí.

Especialmente. = Labí pa.

Especie. = Hingtóngdan ng̃a nacasácop sa daghánan ng̃a mg̃a sacop, pagcaláin, calaínan, maíng̃on ng̃a ang calaínan sa mg̃a iró, ang calaínan sa mg̃a cabayo, ang calaínan sa mg̃a iríng, &c. * Ang laráoan sa bisan onsa ng̃a mapaquíta sa atong húna húna, sa atong calág. * Bisan onsa ng̃a guipamólong ug guibóhat.

Especiero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug pagbalígya sa mg̃a panácot.

Especificacion. = Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág.

Especificadamente. = Sa pagcaásoy, sa pagcasáyod, sa pagcadayág.

Especificar. = Asoy, sayod, dayág.

Específico. = Ang magabólag sa usá ca calaínan sa lain ng̃a calaínan. * Tambal ng̃a olosáhon, ng̃a may gahóm sa pagtámbal ug pagáyo sa masaquét.

Especioso. = Matahóm, hamíli, bilídhon, maáyo uyámot, hingpit.

Espectáculo. = Dula, cadoláan sa cadaigánan. * Bisan onsa ng̃a nahatábo ng̃a tacós ng̃a cating̃ád-an sa mg̃a táuo.

Espectador. = Ang magasolóng, ang motán-ao sa bisan onsa.

Espectro. = Bisan onsa ng̃a laráoan ng̃a macalilísang, macahahárloc, ng̃a motóngha ug paquíta sa húna húna sa mg̃a táuo.

Especulacion. = Pagcatán-ao, pagcahíling ug maáyo, paglí-li sa dagcóng cacógui. * Pagcapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya, sa pagpang̃íta sa pagcabóhi, sa cabohían. * Ang pagpatigáyon.

Especular. = Solíng, hiling, tan-ao, li-li. * Paghóna húna, pagpalándong. * Pagpatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya, sa pagcomercio.

Especulativa. = Gahóm sa mg̃a calág sa mg̃a táuo sa paghúna húna, sa pagpalándong.

Espejado. = Bisan onsa ng̃a guigáma sa salamín, ang maíng̃on sa salamín.

Espejear. = Paggíla gila, pagsíhag, pagsínao ing̃on sa pagcasíhag sa salamín. * Pagsolóng, pagpang̃anínao sa salamín.

Espejería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a salamín ug sa obán pag mg̃a casangcápan ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a baláy.

Espejero. = Ang magabóhat ug magabalígya sa mg̃a salamín.

Espejo. = Salamín.

Espejuelo. = Salamín ng̃a diótay. * Yeso ng̃a nahamótang sa pagcabató ng̃a guisolosápao sapúoan sa mg̃a dolodáhon ng̃a masíhag.

Espeluzar. V. Despeluzar.

Espeluznarse. = Pagpaníndog sa mg̃a bohóc ug mang̃a balahíbo, guican sa cahárloc, sa calísang, sa cacógmat, pagbalócag, pagpang̃alimbárot. * Paggobót sa bohóc.

Espeque. = Ligoat, icalígoat.

Espera. = Pagcahólat, paghólat, pagpaábot. * Tagál.

Esperador. = Ang nagahólat, ang nagapaábot.

Esperanza. = Pagláom, laom. * Ang usá sa totoló ca virtudes ng̃a guing̃álan ug teologales, ng̃a sinogdánan sa maáyong gaui.

Esperanzar. = Pagpaláom, paghátag sa pagláom.

Esperar. = Pagláom. * Paghólat pagpaábot.

Esperezarse. V. Desperezarse.

Esperma. = Tambóc sa ambohótan, sa bong̃asíso, ng̃a mapotí caáyo ug magáhi sa tambóc sa obán ng̃a mg̃a mananáp, sa sebo.

Espesar. = Pagtibúoc, paghágcot. * Pagdóol, paggóol, pagsígpit sa bisan onsa, pagbános.

Espeso. = Ang natibúoc, ang mahágcot, espeso. * Bisan onsang botang ng̃a midóol, nasígpit, nagóot, natopál caáyo sa lain, pagcabános. * Sa masócot, sa masóbsob, sa mabános, sa macadághan. * Bolíng̃on, hogáoan. * Táuo ng̃a díli magbántay, ng̃a díli macógui sa iang bisti.

Espesor. = Pagcabága, guibág-on, cabalágon sa bisan onsa.

Espesura. = Pagcahágcot, pagcabágtoc, sa bisan onsa, pagcaespeso sa vino, sa dogó, &c. * V. el anterior. * Hugao, cahogáoan.

Espetar. = Pagtóhog, pagsálay sa pothao, cahoy, &c., ng̃a matalínis sa bisan onsa, sa carne, sa isda, &c. * Pagsógid, pagásoy. * Paglígdong, pagámbong.

Espetera. = Papán ng̃a guitaólan ug guilansáng̃an sa daghánan ng̃a mang̃a lansang sa balicóng olo, ng̃a pagabitáyan sa carne sa isda, sa mg̃a caláha ug sa obán pang mg̃a casangcápan sa cosina. * Cadaghánan sa mg̃a casangcápan sa cosina.

Espeton. = Pothao ng̃a hatáas ug manípis. * Dagom ng̃a hatáas ng̃a may olo. * Isda, balámban.

Espia. = Maghihíling, maglilí-li, ang magacácap, ang magasólong, ang magatán-ao ug maáyo sa mang̃a buhat sa bisan cansa ng̃a guibantáyan ug guiatáng̃an, sa pag asoy ug pagsoguílon sa nagasógo.

Espiar. = Hiling, li-li, cacap, sólong, tan-ao. * Pagpalacát sa mg̃a sacayán sa pagbótad ug paghípos sa cable ng̃a guihícot sa sinípit ng̃a guihólog sa onáhan.

Espicanardi. = Tanóm sa Siria.

Espicanardo. = Tanóm ng̃a mahomót ug icatámbal, sa India.

Espiche. = Hing̃aníban ng̃a matalínis.

Espiga. = Oháy. * Ang tomóy sa usá ca cahoy ng̃a masolod sa bohó sa lain ng̃a cahoy con sa lain ng̃a botang.

Espigadera. = Ang babáye ng̃a magadaguínot sa mg̃a oháy ng̃a baniáan sa magagálab sa trigo, sa humáy &c.

Espigado. = Ang hatáas. * Báta ng̃a hatáas.

Espigar. = Pagpólot sa mg̃a oháy ng̃a guibiáan sa yota sa nagagálab sa trigo, sa homáy, &c. * Pagbóhat sa tomóy sa mg̃a cahoy ng̃a ipasolód sa bisan onsang ng̃a bohóa. * Pagoháy sa trigo sa homáy, &c. * Pagtóbo sa mg̃a táuo, pagtáas sa ilang laoas.

Espigon. = Oháy ng̃a maháit ug toncan. * Soyod sa mg̃a patiócan, &c., ng̃a igapáac. * Ang tomóy sa bisan onsa ng̃a quinabontólan ng̃a maháoan, ng̃a oalá torcan sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a sagbot.

Espin (puerco). = Mananáp ng̃a guilibótan sa panit sa mg̃a tonóc.

Espina. = Tonóc, soyac, sapínit, caguíngquing, silic, bocóg, tiónay.

Espinaca. = Tanóm ng̃a maáyo, mahómoc ug malalím ng̃a otan.

Espinadura. = Pagcatonóc.

Espinal. = Ang nahatong̃ód sa tonóc con sa talódtod, sa cagóngcong.

Espinar. = Lugar ng̃a naponó sa mg̃a tonóc, sa mg̃a sapínit. * Cacolían, calisdánan, caoláng̃an. * Pagtonóc, pagsámad sa tonóc, sa sapínit, sa caguíngquing, sa soyac, sa bocóg.

Espinazo. = Talódtod, cagóngcong, bocó bocó.

Espinel. = Lobid, pisi ng̃a dagcó ng̃a guibitáyan sa obán ng̃a mg̃a pisi ng̃a tinaólan sa mg̃a tagá sa pagcóha sa mg̃a isda, sa pagpasól, sa pagpanágat.

Espineo. = Ang guibóhat sa mg̃a tonóc, ang may tonóc, sapínit, ang toncan.

Espindarga. = Lothang ng̃a holohatáas sa guing̃ánlan ug falconete.

Espinilla. = Bitiis, lolod.

Espinoso. V. Espíneo. * Ang macóli, ang malisód.

Espirador. = Ang magaguinháoa. * Ang mahing̃ótas, ang magating̃á, ang magatíng-ab.

Espirante. = Idem.

Espirar. = Paggóa sa maáyo con sa daótan ng̃a bahó. * Paghátag sa quinabóhi: ang̃ay lamang sa Dios. * Pagágda sa mg̃a paghónhong sa gracia ng̃a guican sa Dios ng̃a Espíritu Santo. * Ang pagguícan sa Dios ng̃a Espíritu Santo sa Amahán ug sa Anac, tong̃ód sa ilang pagsigbigógma ng̃a oaláy sinógdan. * Paghing̃ótas, pagting̃á, pagtíng-ab. * Pagguinháoa. * Paghoyóp sa hang̃in sa mahínay. * Pagtápus, pagtibáoas.

Espiritar. = Pagtándog. * Pagpapong̃ót.

Espiritoso. = Vino ng̃a maísog, ng̃a macalípay, aguardiente, &c., ng̃a masáyon mahong̃áo.

Espíritu. = Espíritu, calág, Ángeles. * Ang cosóg ug gahóm sa lauas. * Caísog, gahóm sa húna húna. * Caísog sa vino, sa aguardiente, &c.

Espiritual. = Ang nahatong̃ód sa Espíritu, sa calág, calágnon, espirituhánon.

Espiritualidad. = Pagcamáo, cahímtang sa Espíritu. * Cahímtang sa mg̃a Padre sacerdote ug sa nagasílbi sa Singbahán. * Bobat con sa bisan onsa ng̃a espirituhánon.

Espiritualizar. = Pagbálhin sa usá ca táuo sa pagcaespiritohánon, tong̃ód sa gracia ug pagtábang sa Dios.

Espita. = Bagácay ng̃a manípis sa pagsóyop ug pagínom, con sa paghóad ug pagpagóa ba sa vino, tobig, &c., sa mg̃a cuba, bariles. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a hobgánon, ng̃a palailínom, ng̃a palahobóg.

Espito. = Cahoy ng̃a hatáas ng̃a guibalábag sa usá ca tomóy sa usá ca papán, sa pagsáblay ug pagcóha sa papel ng̃a guihaláyhay sa baláy ng̃a pagabohátan sa maong papel ug sa mg̃a imprenta.

Esplendente. = Ang masíhag, ang masíga, ang mogíla gila.

Espléndidamente. = Sa pagcadághan, sa pagcadato.

Esplendidez. = Pagcadághan, pagcamahál, pagcadato.

Espléndido. = Molólot, Parayégon sa pagasta ug sa pagcombida.

Esplendor. = Pagcasoláo, pagcasíhag, pagcasíga, pagcagíla gila. * Pagcahamíli, pagcadato, pagcabilírhon.

Espliego. = Tanóm: ang bolac nia mahomót caáyo ug maáyo ng̃a igapalína.

Esplin. = Casocó, casobó ng̃a dagcó: polong quiní ng̃a iningles.

Esplique. = Batáyan, salóob, lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam.

Espolada. = Pagcacolámpit, pagcatinicód, sa cabayo, &c., ng̃a guicabayóan sa bisan cansang táuo, arón lomacát, sa tahod tahod, sa espuela, ng̃a guitáod sa ticód sa mg̃a tiil.

Espolazo. = Idem.

Espoleadura. = Ang samad sa tian sa cabayo, guican sa tahod tahod, sa espuela, sa nagacabayo.

Espolear. = Pagcolámpit, pagtinicód sa nagacabayo, arón lomacát ang guicabayóan nia ng̃a mananáp. * Pagágda sa bisan cansa arón magabóhat sa bisan onsa.

Espoleta. = Pinótol ng̃a hamóbo sa cáhoy ng̃a binohóan paglápos, hopot hopot ng̃a sinódlan sa pólvora ng̃a icaseba sa mg̃a bomba.

Espolin. = Lansádera ng̃a diótay ng̃a pagagamíton sa mg̃a maghabábol sa mg̃a panápton ng̃a binódcan ug guisáctan sa mg̃a paglabra ug sa mg̃a bolac bolac.

Espolio. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan ng̃a nahabílin sa pagcamatáy sa mg̃a Obispo ug obán pang mg̃a ponóan sa singbahán, ug hasta ng̃ani sa mg̃a Padre.

Espolique. = Ang táuo, ang sologóon ng̃a magalacát sa onáhan sa mananáp ng̃a guicabayóan sa iang agálon.

Espolista. = Ang nagaábang sa mg̃a casangcápan ng̃a guibílin sa mg̃a ponóan ng̃a nang̃amatáy. * V. el anterior.

Espolon. = Tahód. * Halígueng cota ng̃a guidógang ug guipadápat sa mg̃a cota, arón malíg-on. * Ang cota ng̃a guidógang pagbóhat ug guipadápat sa mang̃a halígueng cota opód sa mg̃a toláy, arón díli onta cancánon ug cagdan sa mg̃a bahá sa sobá. * Tomóy ng̃a pothao ng̃a guitáod sa mg̃a dolong sa mg̃a sacayán. * Pagcahanáyhay sa mg̃a caboquílan ug mg̃a bang̃ílid.

Espolvorear. V. Despolvorear. * Bilibód, bodbod.

Espolvorizar. = Idem.

Esponja. = Boá, soloságbot sa dagat ng̃a magáan, ng̃a guilibótan sa daghánan ng̃a mg̃a bohó bohó ng̃a pinoyánan sa mg̃a mananáp ng̃a diótay, ng̃a macasóyop ug magayópyop sa tobig.

Esponjar. = Pagpagáan sa bisan onsa. * Pagbósog sa gapas, &c. * Pagpalábi labi.

Esponjoso. = Bisan onsa ng̃a magáan, ng̃a may daghan mg̃a bahó bahó. * Gapas, bohóc sa carnero, &c., ng̃a binósgan ug binóscag ug maáyo.

Esponsales. = Pagcasigsáar sa dohá ca táuo ng̃a mamíño, ng̃a mamagtiáyon sila.

Esponsalicio. = Ang nahatong̃ód sa pagsigsáad sa mg̃a táuo ng̃a boot mamíño.

Espontáneamente. = Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa tinúyo caáyo.

Espontáneo. = Ang guican sa pagbóot, sa cabobót-on ng̃a caogalíng̃on.

Esportada. = Ang mahorót sa usá ca bocág, bacat, tagácan, alat, batólan.

Esportear. = Paghácot sa bisan onsa sa bocág, sa bacat, &c.

Esportilla. = Bocág, &c., ng̃a diótay.

Esportillero. = Táuo ng̃a magahácot ug magadála sa bocág, &c., sa bisan onsa ng̃a guipahácot canía.

Esportillo. V. Banasta y Canasta.

Esporton. = Bocág, &c., ng̃a dagcó.

Esposas. = Mg̃a singsing ng̃a pothao ng̃a icagápos sa mg̃a táuo ng̃a saláan.

Esposo. = Ang laláqui ug ang babáye ng̃a nanagsigsáad ng̃a mamíño sila, laláqui ug babáye ng̃a miño.

Espuela. = Tahod tahod ng̃a pothao ng̃a malíng̃in ng̃a guiguínting gintíng̃an ug matalínis, ng̃a itáod sa ticód sa táuo ng̃a magacabayo, sa pagcolámpit ug pagtinícod sa mananáp ng̃a guicabayóan arón lomacát.

Espuerta. V. Banasta y Canasta.

Espulgadero. = Lugar ng̃a pagapanghinomáan ug pagpahing̃ót-an sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol.

Espulgar. = Pagpanghinóma, pagpanghing̃óto. * Pagsolóng, paghíling, paglí-li sa bisang onsa sa dagcóng cacógui.

Espuma. = Bolá.

Espumadera. = Looag ng̃a guibohó bohóan ng̃a icacóha sa bolá sa bisan onsa, sa díli moobán ang sabáo, ang tobig, &c., ng̃a buláan.

Espumajear. = Paggóa sa bulá.

Espumajo. V. Espumarajo.

Espumajoso. = Ang may bulá, ang guibuláan.

Espumar. = Pagcóha sa bulá sa bisan diin. * Pagbolá.

Espumarajo. = Ang bolá ng̃a guican sa bába sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Espumero. = Lugar ng̃a pagatibuócan sa tobig sa dagat sa pagcadágoay sa bolá.

Espumilla. = Panápton ng̃a pino caáyo ug masíhag.

Espumillon. = Panápton ng̃a mabága.

Espumoso. V. Espumajoso. * Ang mahímo ug mabálhin sa bolá.

Espundia. = Samad ng̃a mang̃íl-ad sa mg̃a cabayo, &c.

Espurio. = Táuo ng̃a díli anac sa guintiayónan. * Ang díli maáyo ng̃a pagcabóhat. * Ang naláin caáyo sa iang guinicánan.

Espurriar. = Pagsáblig sa bisan onsa, sa tobig ng̃a guican sa bába.

Espurrir. = Pagtóyod sa bisan onsa.

Esputo. = Laoay, loa, lora.

Esquebrajar. = Pagbóoac, pagsí-si sa mg̃a cáhoy.

Esqueje. = Odlot sa bisan onsang tanóm ng̃a mabóhi con itanóm ogáling, ug con ilobóng sa yota.

Esquela. = Solat ng̃a diótay: silbi osáhay sa pagdápit sa mg̃a táuo sa mg̃a piesta, mg̃a paglobóng, &c.

Esqueleto. = Cagóngcong. * Ang laoas sa mg̃a mananáp ng̃a nahamótang sa lonlon ng̃a bocóg, sa mg̃a bocóg lamang, sa oaláy onód, sa nacóha ug naócal ang onód.

Esquena. V. Espinazo.

Esquenanto. = Tanóm sa India ug sa Arabia.

Esquero. = Puyo poyo sa panit ng̃a sodlánan sa baloc, sa santic, ug sa bató ng̃a santícan. * Lucá ng̃a diótay.

Esquiciar. = Pagsógod sa pagbárlis, sa pagpintal.

Esquifada. = Ang lolan ng̃a mahorót ug madála sa usá ca sacayán ng̃a diótay.

Esquife. = Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagacaoásan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.

Esquila. V. Cencerro. * Ling̃ánay ng̃a diótay.

Esquilador. = Ang magagónting sa balahíbo sa mang̃a mananáp ug sa bohóc sa mg̃a táuo, magogónting.

Esquilar. = Paggónting sa bohóc sa mg̃a táuo ug sa balahíbo sa mg̃a mananáp.

Esquileo. = Pagcagónting sa balahíbo sa mg̃a mananáp. * Baláy ug ang túig ng̃a pagaguntíng̃an.

Esquileta. V. Esquila.

Esquilmar. = Pagcóha, paghípos sa mg̃a bong̃a. * Pagsóyop sa mg̃a tanóm sa dogá sa yota.

Esquilmeño. = Cáhoy con tanóm ng̃a mobóng̃a caáyo.

Esquilmo. = Ang mg̃a bong̃a ng̃a guican sa mg̃a tanáman, ug ang caposlánan sa mg̃a hayópan.

Esquilon. = Ling̃ánay ng̃a diótay, esquilang dagcó.

Esquina. = Pandógo, catapúsan sa usá ca dalan, baláy, &c., ng̃a pagabalícan ug pagatoyócan sa lain ng̃a dalan, baláy, &c.

Esquinado. = Ang may esquina.

Esquinzar. = Pagtábas tabas sa mg̃a panápton ng̃a icabóhat sa papel.

Esquinzo. = Saoa, halas ng̃a dagcó. * Boáya.

Esquipar. = Pagsángcap sa mg̃a gaod, sa mg̃a gayóng, sa mg̃a bogsay, sa mg̃a sacayán, ug sa mg̃a táuo ng̃a gomaláod.

Esquipazon. = Cadaghánan, pagcadághan sa mg̃a gaod ug sa mg̃a gomaláod ng̃a icasángcap sa mg̃a sacayán.

Esquivar. = Pagáyad.

Esquivez. = Pagcaáyad, paglágueu, pagpahalayó sa isigcaíng̃on.

Esquivo. = Táno ng̃a borong, boquídnon, ng̃a díli mahagógma magsoguílon ug magobán sa isigcatáuo.

Esquizado. = Bató ng̃a guing̃álan ug mármol ng̃a binódcan sa mg̃a caogátan ug mg̃a barlis ng̃a nagacaláin lain ug color.

Estabilidad. = Pagcalíg-on. * Pagcadógay.

Estable. = Ang malíg-on, ang madógay, ang mao da sa guihápon, dayon.

Establecedor. = Ang magabóhat, ang guinicánan ug sinógdan sa bisan onsa.

Establecer. = Pagpatíndog, pagbóhat. * Pagbóot, pagsógo. * Pagpoyó sa bisan onsang longsóla.

Estableciente. V. Establecedor.

Establecimiento. = Batásan, ley, tolománon, sogo, pagbóot sa mg̃a ponóan. * Pagcatíndog, pagsógod sa usá ca conbento, sa usá ca colegio, &c. * Pagcabótang, cahímtang sa mg̃a táuo.

Establemente. = Sa pagcalíg-on, sa pagcadógay, hasta sa dogay, hasta sa guihápon, sa pagcadáyon.

Establero. = Ang magahópot ug magabántay sa pinoyánan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.

Establo. = Logar ng̃a guiátpan ng̃a pagapóyan ug pagahoáyan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.

Estaca. = Bogsoc, osoc, osog, talibógsoc, tagdoc, taliosóc. * Sang̃á sa cahoy ng̃a italanóm.

Estacada. = Alad, lantong, siclat, calambíro, tranca.

Estacar. = Paglibót, paglícos, paglócop, pagsácop sa bisan onsang lugar sa mg̃a bogsoc, sa mg̃a osoc, &c., pagbógsoc, pagósoc, &c.

Estacazo. = Pagcabónal, pagcalámbos, sa bogsoc.

Estacion. = Pagcabótang sa bisan onsa. * Túig, catuígan. * Pagdúao sa mg̃a Singbahán ug pagámpo dihá sa atobáng̃an sa Santísimo Sacramento, labí pa sa jueves ug sa viernes sa semana santa. * Pila ca amahán namo ug maghimáya ca María ng̃a ipang̃ádye sa atobáng̃an sa Santísimo Sacramento. * Honóng̃an sa procesion sa jueves santo, sa pagsómay sa mg̃a pagpasáquet ng̃a guiántos ug guibáti sa atong Guinóong Jesucristo.

Estacional. = Ang ang̃ay ug nahatong̃ód sa pagcaláin sa tiempo, sa init, sa tugnao, &c.

Estacionero. = Ang modúao sa masóbsob sa mg̃a Singbahán.

Estacha. = Ang pisi ng̃a ihícot sa isi, sa salapáng, ng̃a icasámad sa mg̃a ambohótan.

Estada. = Pagcadógay, pagpoyó sa bisan cansa, sa bisan diin.

Estadio. = Lugar sa cadaigánan ng̃a pagatoónan sa pagdalágan sa mg̃a cabayo.

Estadista. = Ang magaásoy ug magasáyor sa pagcabótang sa usá ca Guinharían, provincia con longsod, sa tong̃ód sa mg̃a molópio ug sa hingtóngdan ng̃a mg̃a catigayónan.

Estadística. = Casayódan sa mg̃a táuo ng̃a managpoyó sa usá ca Guinharían, provincia con longsod, ug sa mg̃a catigayónan ng̃a hingtóngdan.

Estadizo. = Bisan onsa ng̃a magadáot tong̃ód sa iang pagcabótang ng̃a canónay sa usá ca lugar.

Estado. = Pagcabótang, cahímtang, cahimtáng̃an, pagcahímtang sa bisan onsa. * Ang yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa mg̃a dagcóng táuo. * Pagcatáas, socod sa usá ca táuo ng̃a díli hatáas ug díli osáb hamóbo. * Pagcating̃ób sa mg̃a cuenta, sa mg̃a pagísip, ng̃a guibótang ona sa pagcatinágsa tagsa.

Estafa. = Pagbáilo, pagólos sa salapí sa mg̃a polong ng̃a malilímbong ng̃a guiobánan sa húna húna sa díli pagbáyad.

Estafar. = Idem.

Estafeta. = Táuo ng̃a nagacabayo sa pagdála sa mang̃a solat cutub sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod. * Baláy ng̃a pagadaoátan sa mg̃a solat ng̃a guican sa lain longsod ug ang pagabotáng̃an sa solat ng̃a ipadála sa bisan asa.

Estafetero. = Ang modáoat sa mg̃a solat ng̃a ipadála sa bisan asa, ug ang magapáhat osáb sa mang̃a solat sa tagsa tagsa ca tagía.

Estafisagra. = Tanóm.

Estajo. V. Destajo.

Estalacion. = Timáan con pagcabótang ng̃a nagapacaláin lain sa mg̃a táuo, somála sa ilang pagcahímtang ug opicio.

Estalactita. = Ang mg̃a bitay, ng̃a nagacaláin lain sa pagcadagcó ug pagcadágoay, ng̃a natápot sa mang̃a atóp, dapit sa solód, sa mg̃a lang̃ob, guican sa pagcahonób ug pagcahong̃áo sa tobig sa olan.

Estallar. = Paglótac, pagbóoac, pagbalána sa bisan onsa, sa pagcatonóg, sa pagcabotó, sa pagcalópoc, sa pagcabalágtos.

Estallido. = Pagcatonóg, pagcabotó, pagcalópoc, pagcabalágtos sa bisan onsa con mabóoac, malótac mabalána ug mabotó. * Pagcadalícyat, pagcabalánsag, pagcalolábtic. * Pagcabántog sa bisan onsa ng̃a tinágo.

Estambre. = Hilo ng̃a binílic sa mg̃a logás ng̃a hatáas sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero. * Mg̃a logás logás ng̃a nanagtoróc sa talioála sa mg̃a bolac.

Estamento. = Tagsa ca tapoc sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a naning̃ób sila sa pagsábot sa mg̃a holosáyon sa Guinharían.

Estameña. = Panápton ng̃a manípis sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.

Estameñete. = Panápton ng̃a maíng̃on ing̃on sa estameña.

Estampa. = Laráoan ng̃a piníntal sa bisan onsa. * Dagóay sa táuo con sa mananáp.

Estampado. = Panápton ng̃a pinintálan sa mg̃a bolac bolac ug sa bisan onsa ng̃a, nagacaláin lain ug color.

Estampar. = Pagmarca, pagpátic sa papel sa mg̃a letra, mg̃a laráoan, &c., ng̃a nahamótang ug nalíloc sa mg̃a molde, sa marca.

Estampería. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a laráoan.

Estampero = Ang magabóhat ug magabalígya sa mang̃a laráoan.

Estampido. = Tonóg, botó, balánsag, dalícya.

Estampilla. = Marca sa tombága ng̃a pagalilócan sa ng̃alan ug sa pirma con rúbrica sa bisan cansang táuo, ng̃a maíng̃on gayód sa binóhat sa comót, con ihóad na sa papel.

Estancacion. = Pagcahonóng, pagcaárang, pagcaóndang, pagcató-ang, pagcapoyó sa bisan onsa.

Estancar. = To-ang, poyó, ondang, arang, honóng. * Pagólang. * Pagdilí sa pagbalígya sa cadaghánan, sa bisan onsa, arón ibalígya lamang sa mg̃a táuo ng̃a guitódlo sa mg̃a ponóan.

Estancia. = Pagcapoyó, pagcadógay sa bisan diin. * Solód ng̃a pagapóy-an sa canónay. * Cabalánan ng̃a guipogásan ug guitámnan sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy, ug guibatónan sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.

Estanciero. = Ang magabántay sa estancia, sa baol, sa tanáman.

Estanco. = Sacayán ng̃a maáyo, ng̃a díli matóbig, díli matóbod. * Pagcadilí sa mg̃a ponóan sa pagbalígya sa cadaghánan, sa bisan onsa, arón ibalígya lamang sa táuo ng̃a tinórlo sa maong mang̃a ponóan. * Pagbotáng̃an sa mg̃a manggad ug sa mang̃a papel.

Estandarte. = Timáan ng̃a guinagámit sa mg̃a soldados; ng̃a mao ang usá ca panápton ng̃a laro ng̃a guitáod ug guibítay sa usá ca cahoy, ng̃a guipintálan sa mg̃a dagoay ng̃a guiángcon sa hari con sa hingtóngdan ng̃a pang̃obátan. * Timáan sa caparían ug sa mg̃a cofradía, ng̃a mao ang usá ca panápton ng̃a laro ng̃a guitóhog sa usá ca cahoy ng̃a magsáma sa pagcalapád, ug ng̃a guibítay sa pagcadágoay sa crus, sa tomóy sa lain ng̃a cahoy ng̃a hatáas, ug ng̃a guipintálan sa laráoan con bisan onsa ng̃a dagoay ng̃a nahatong̃ód sa maong caparían con cofradía.

Estangurria. = Bos-ao, saquét ng̃a macaólang sa táuo sa pagíhi.

Estanque. = Danao, tubígan, lanao.

Estanquero. = Ang magabántay sa mg̃a estanque ng̃a guisódlan sa tobig, sa mg̃a danao, sa mg̃a lanao. * Ang magabalígya sa tabaco, sa mg̃a tinóstos ug sa mg̃a sigariyos, sa vino, &c., ng̃a inestanco.

Estanquillero. = Idem.

Estanquillo. = Lugar con baláy ng̃a pagabaligyáan sa tabaco, &c.

Estante. = Ang magaatóbang, ang magapoyó sa bisan diin. * Ang díli malíhog sa usá ca lugar. * Sodlánan sa mg̃a libro ug sa mg̃a papel.

Estantería. = Cadaghánan sa mg̃a sodlánan sa mang̃a libro ug sa mg̃a papel.

Estantigua. = Bisan onsa ng̃a motóngha, ng̃a paquíta sa guabíy sa húna húna sa mg̃a táuo, ng̃a macahádloc, macalísang ug macacógmat. * Táuo ng̃a hatáas, maníoang ug sa malágsot ng̃a bísti.

Estantío. = Ang mopoyó, ang díli molíhog. * Táuo ng̃a malóya, sa diótay ng̃a casing casing.

Estañador. = Ang magasólda, ang magapapílit, magapatápot sa bisan onsa sa tingga, sa estaño.

Estañadura. = Pagcasólda sa estaño.

Estañar. = Pagtábon, pagbólit sa bisan onsa sa tingga, sa estaño. * Pagsolda, pagpapílit, pagpatápot sa estaño.

Estañero. = Ang magabóhat sa mg̃a bohat sa estaño, ug magabalígya niána.

Estaño. = Tombága ng̃a magáhi gahi ug masínao sa tingga, ug maíng̃on ing̃on sa color sa salapí.

Estaquilla. = Totoc, lansang lansang sa cahoy, sa bagácay con sa caoáyan.

Estaquillador. = Hilíhod ng̃a mabága ug hamóbo ng̃a guinagámit sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sapín, sa pagbohó sa mg̃a bohó ng̃a pagasódlan sa mg̃a totoc sa tolónban sa maong sapín.

Estaquillar. = Paglíg-on sa bisan onsa sa mg̃a totoc.

Estar. = Poyó, Tindog, honóng.

Estátua. = Laráuan, dagoay sa táuo, táuo táuo, bathála.

Estatuaria. = Quinaádman sa pagbóhat sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo táuo.

Estatuario. = Ang panday ng̃a magabóhat sa mg̃a laráoan, sa mg̃a táuo táuo.

Estatuir. V. Establecer, hasta pagpoyó.

Estatura. = Pagcatáas, socod sa usá ca táuo, cutub sa olo hasta sa mg̃a tíil.

Estatuto. = Tolománon, batásan, sogo, pagbóot sa ponóan sa paghópot sa mg̃a táuo, sa mg̃a guinsacópan.

Estay. = Pising dagcó ng̃a icalíg-on sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán.

Este. = Quiní, cadí. * Casiláng̃an. * Hang̃in ng̃a timog ng̃a guican sa casiláng̃an.

Esteba. = Tanóm.

Estela. = Timáan ng̃a nahabílin sa dagat ng̃a guiaguían sa mg̃a sacayán.

Estelaria. = Tanóm.

Estelífero. = Ang guibitoónan, ang may mg̃a bitóon.

Estepa. = Tanóm, cahoy cahoy.

Estera. = Baníg.

Esterar. = Pagbaníg, pagtábon sa mg̃a salog ug sa bisan onsa, sa mg̃a baníg.

Estercolar. = Pagbótang sa mg̃a tae sa mg̃a mananáp sa yota arón matámboc ug homátag sa maáyong panúig. * Pagcalíbang sa mg̃a mananáp, pagcaíti.

Estercolero. = Ang táuo ng̃a magadaguínot ug magatápoc sa tae sa mg̃a mananáp, ug sa obán ng̃a mg̃a cahugáoan, ug ang lugar ng̃a pagabotáng̃an, pagatapócan niána.

Estercoliso. = Ang maíng̃on ug ang mohatong̃ód sa tae sa mg̃a mananáp.

Estercuelo. = Ang pagbótang sa yota sa tae sa mg̃a mananáp, sa iti.

Esterero. = Ang magabóhat, ang magalála sa mg̃a baníg, ang magabalígya ug ang magapahaáng̃ay sa mg̃a baláy, sa mg̃a solód, sa maong mg̃a baníg.

Estéril. = Ang díli mobóng̃a. * Ang babáye, con mananáp ng̃a baye ng̃a díli macagánac, langday. * Túig sa diótay ng̃a panúig, panuígan.

Esterilidad. = Pagcadíli pagbóng̃a. * Pagcadíli pagánac. * Pagcacábos, pagcaoalá sa panúig, sa panuígan.

Esterilizarse. = Pagsándao, pagóndang sa pagbóng̃a, sa pagánac.

Estero. = Ang pagbótang sa mg̃a solód sa mg̃a baníg. * Sobá sobá ng̃a mohonás ug motáob, sapa, latásan, balíchag.

Esterquilino. = Tapoc, ogdo sa mg̃a tae sa mg̃a mananáp, sa mg̃a cahogáoan.

Estertor. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcalisód sa pagguinháoa: talágsa day mamalátyon ng̃a díli abóton niíning saquét.

Esteva. = Liboy, cahoy ng̃a balicó ng̃a pagacáptan sa magadáro.

Estevado. = Táuo ng̃a bacang, bacáang, sa mabalíquig ng̃a mg̃a paa, ng̃a nagabiláca sa paglacáo.

Estiercol. = Tae, iti, sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, sagbot, linghot.

Estigio. = Ang nahatong̃ód sa impierno.

Estilar. = Pagbatásan. * Pagbóhat sa bisan onsang solat con camatoódan ing̃on sa ang̃ay sa batásan.

Estilicidio. = Ang pagtólo, ang pagágas, pagágay, pagagáy-ay, pagdaligdig, sa bisan onsa, vino, tobig, &c.

Estilo. = Pothao ng̃a guinagámit sa pagsólat sa mang̃a caráan ng̃a mg̃a táuo. * Ang pothao ng̃a nagatódlo, sa iang landong, sa mg̃a horas, sa horasán sa adlao. * Batásan, gaoi.

Estima. = Pagpalángga, pagbóot, paghigógma, gogma. * Paghúna húna sa pagcabótang sa mg̃a sacayán sa dagcóng lauod, tong̃ód sa paghíling ug maáyo sa alaguían sa adlao ug sa mg̃a bitóon.

Estimabilidad. = Ang nahamótang sa bisan onsa, arón palanggáon ug higogmáon, arón boóton ug panghinaóton.

Estimado. = Ang guibóot, ang guipalángga, ang guihigógma, ang guipanghináot.

Estimador. = Ang mahagógma, ang magapalángga, ang mobóot.

Estimar. = Pagpabíli sa mg̃a botang. * Gogma, boot, palángga, hináot, panghináot.

Estimativa. = Galámhan sa calág sa mg̃a táuo ng̃a icahagógma, icabóot, icapalángga.

Estimular. = Pagtólpoc, pagsóntoc, paglobá. * Pagágda sa minatúod sa bisan cansa, arón magabóhat sa bisan onsa.

Estímulo. = Soyod. * Pagcasóntoc, pagcatólpoc, pagcalóha. * Pagágda sa pagbóhat, pagpaáoat.

Estimo. = Mananáp maíng̃on sa toco, sa Egipto ug sa Araba.

Estío. = Ang usá ca bahin sa opat sa tagsa ca túig.

Estipendio. = Sohol ng̃a ihátag sa bisan cansa tong̃ód sa iang pagsílbi ug pagbóhat.

Estipticar. = Pagpatóbol.

Estíptico. = Ang mobáti sa saquét sa pagcatóbol, ang díli macacalíbang. * Hicáoan, daguinótan caáyo.

Estipulacion. = Pagcasáad, pagcasábot.

Estipulante. = Ang magasáad, ang magsábot.

Estipular. = Saar, sabot.

Estiradamente. V. Escasamente. * Sa pagcagóot, sa pagcahagóot, sa pagcahogót, sa linugsánay.

Estirado. = Ang nagalabí, ang nagalabáo. * Parayégon, ang magapacaámbong, magapacalígdong.

Estirar. = Toyod, onat, hogót tobo.

Estirón. = Pagcatóyod, pagcaónat, pagcahogót. * Pagcatóbo ng̃a ahat.

Estirpe. = Guinicánan sa usá ca calioátan, sinógdan, guilioátan, tigólang ng̃a guiguicánan sa obán ng̃a mg̃a táuong caobánan.

Estiva. = Ang lastre ug lolan, ng̃a ilólan sa mang̃a sacayán, sa maáyong pagbótang ug paghípos.

Estivar. = Pagbótang ug paghípos sa maáyo sa lolan sa mg̃a sacayán.

Esto. = Quiní, cadí.

Estocada. = Pagcasóntoc. * Samad ng̃a guican sa pagcasóntoc.

Estofa. = Panápton sa igagáma ng̃a linabráhan.

Estofado. = Guinisál ng̃a guisáctan sa vino con sa soca ug sa mg̃a panácot, ng̃a pagalotóon sa mahínay hinay, sa caláyo ng̃a oaláy siga, ug pagatabónan ang bába sa colon arón díli mahong̃áo.

Estola. = Usá sa mg̃a bisti sa mg̃a Padre sa pagmisa ug sa pagtóman sa obán ng̃a mg̃a catongdánan sa ilang pagcapadre: mao sa toló ca vara ang cahitáson ug dapal ang calápdon, ug guibotáng̃an sa toló ca crus, usá sa talioála ug tagsa sa tagsa ca tomóy, ang guisáblay sa mg̃a Padre sa liog ug guipacóros nila ang mg̃a tomóy dapit sa atobáng̃an.

Estolidez. = Pagcabóang, pagcahóng̃og.

Estólido. = Boang, hong̃og, coliró, coláng̃an sa boot.

Estolon. = Estola ng̃a halagpád ng̃a guibisti sa diácono sa mg̃a piesta sa cuaresma, sa oaláy dalmática.

Estomacal. = Ang nahatong̃ód sa cató cotó. * Calán-on con ilímnon ng̃a maáyo sa cotó cotó.

Estomagar. = Pagsámoc, pagaling̃ása, pagbórlay.

Estómago. = Cotó cató, soloc soloc, lugar con bahin sa tian ng̃a pagahilísan sa mg̃a quináon.

Estómaguero. = Panápton ng̃a ibótang sa ibábao sa cotó cotó sa mg̃a báta, arón maínit sila, sa pagpótos caníla sa mg̃a hapín.

Estomaticon. = Hampol ng̃a sináctan sa mg̃a tambal ng̃a mahomót ng̃a nagacaláin lain, ng̃a ibótag sa ibábao sa cotó cotó con mahápdos ugáling ang atáy.

Estopa. = Gomon sa lino con sa cáñamo. * Panápton ng̃a potíon ug mabága caáyo. * Ang mg̃a pisi ng̃a daan ug gabóc, ng̃a pagabadbáron sa pagsolót sa mg̃a sacayán. * Gamon sa lanot.

Estopilla. = Ang mg̃a lugás ng̃a labíng magamáy sa tanóm ng̃a guing̃álan ug lino, sa oalá pa bilícon. * Panápton ng̃a potíon ng̃a manípis caáyo ug masíhag.

Estopín. = Hopot hopot, pinótol ng̃a hamóbo ug magamáy ng̃a binohóan pagláhos ug sinódlan sa mang̃a nagacaláin lain ng̃a masáyon masiga ug pagadóctan sa caláyo, ng̃a isóol sa bohó, sa oído, sa lothang ug pagasilsílan, arón bomotó ang maong lothang.

Estoque. = Espada ng̃a haíctin. * Tanóm.

Estoquear. = Pagsóntoc sa estoque.

Estoraque. = Cahoy sa América ug ang tagoc nia.

Estorbador. = Ang macasámoc, ang macaólang.

Estorbar. = Samoc, olang, sambol. * Pagpaling̃áo, pagpaláng̃an, pagpaláng̃ay.

Estorbo. = Casámoc, casamócan, caoláng̃an.

Estornija. = Singsing ng̃a pothao ng̃a ibótang sa mang̃a tomóy sa mg̃a bantang, sa mg̃a eje, sa mg̃a caro ug mg̃a coche, sa talioála sa rueda, sa malíng̃in, ug sa lansang ng̃a nabalábag, arón díli mahólog ug mataquílid ang maong rueda.

Estornino. = Langgam.

Estornudar. = Pagbaháon.

Estornudo. = Baháon.

Estotro. = Quining usá.

Estrabismo. = Saquét sa mg̃a matá, tagumatá, pagcalíbat, pagcapisócon.

Estracilla. = Tinábas sa panápton ng̃a mabága ug bastos. * Papel ng̃a manípis sa papel ng̃a estraza.

Estrada. = Dalan. * Lugar ng̃a pagalingcóran sa mang̃a babáye.

Estradiota. = Bangcao.

Estrado. = Cadaghánan sa mg̃a casangcápan ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a solód ng̃a pagadaoátan sa mang̃a visíta sa mg̃a dagcóng táuo. * Salog salog ng̃a tinabónan sa usá ca baníg ug binotáng̃an sa lingcoránan ng̃a hariánon. * Solód ng̃a pagahócman sa mang̃a hocom.

Estrafalariamente. = Sa díli maáyong pagcabótang, sa oaláy caang̃áyan.

Estrafalario. = Táuo ng̃a díli macógui sa iang pagbísti. * Ang magahúna húna, mamólong ug magabóhat sa díli macaígo.

Estragadamente. = Sa oaláy cahosáyan, sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa pagcaoaláy paghópot, sa pagcadaótan.

Estragar. = Daot, lagsot, ng̃íl-ad.

Estrago. = Cadáot sa pagpang̃óbat, sa pagáoay, caláglag, pagcaoalá, pagcagobá sa mg̃a longsod con sa mg̃a táuo.

Estrambosidad. = Pagcalíbat, pagcasolimáo, saquét sa mg̃a matá.

Estrambótico. = Ang oaláy caang̃áyan ug cahosáyan.

Estratagema. = Pagcalaláng, limbong ng̃a pagagamíton sa mg̃a ponóan sa mg̃a soldados sa ílang pagpang̃óbat ug pagáoay.

Estrategia. = Quinaárman ng̃a ang̃ay sa mg̃a General ug mg̃a ponóan sa mg̃a soldados, sa mg̃a pang̃obátan.

Estrave. = Ang catapúsan sa quilla, sa onáyan sa mg̃a sacayán dapit sa dolong.

Estraza. = Papel ng̃a dagcó ug bastos, mamabága, malomaítom: díli maáyo ng̃a pagasolátan cay mahonób. * Tinábas sa panápton ng̃a mabága.

Estrazar. = Pagtábas, pagpótol, pagguísi sa bisan onsa, pagbalí, pagbóong, pagtípac tipac, pagtípic tipic.

Estrechamente. = Sa pagcasígpit, sa pagcahagóot. * Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit. * Sa pagcatinóod. * Pagcahósay sa batásan ug sa quinabóhi. * Sa pagcahícao, sa pagcadaguínot, sa pagcacáguis.

Estrechar. = Hagóot, hogot, sigpit, hoot, ictin. * Pagábian, paghigála, pagsógod sa pagcacaobánan. * Pagdaguínot sa gasto.

Estrechez. = Pagcasígpit, pagcahóot sa bisan onsang lugar. * Pagcahamóbo sa tiempo, sa túig. * Pagcahiósa sa bisan onsa. * Pagcahigála, pagcaábian. * Pagcalisód, calisdánan. * Pagcahósay sa batásan ug sa quinabóhi. * Pagcaoalá sa mg̃a quinahánglan sa pagcabóhi, sa cabohían.

Estrecho. = Hagóot, masígpit, haíctin. * Hicáoan, daguinótan. * Dagat ng̃a nahatalioála sa dohá ca yota ng̃a nanagdóol. * Calisód, calisdánan. * Quinahánglan.

Estrechura. V. Estrechez.

Estregadero. = Lugar ng̃a paganosnósan ug pagabagidan, sa mg̃a mananáp ug bisan ng̃ani sa mang̃a táuo. * Pagacolocosónan sa panápton ng̃a guibónacan.

Estregar. = Nosnos, colocóso, colocóson, quisi quisi, logód, ng̃od ng̃od, bang̃od, bag-id, nisnis, coso coso, haplos.

Estrella. = Bitóon. * Quinháson ing̃on sa pagcadágoay sa bitóon. * Palad sa mg̃a táuo.

Estrellado. = Bitoónan, ang naponó sa mg̃a bitóon.

Estrellar. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a bitóon. * Pagbalíbag, pagsalibáy sa bisan onsa sa macosóg, sa mabáscog, pagposá. * Paglális, pogsócol sa isigcatáuo sa mg̃a masíngcang polong.

Estremecer. = Pagpalíhog, pagcaconóg conóg, pagquímo quimo, pagquírog quirog, paglínog. * Pagpahárloc, pagpalísang, pagpacógmat.

Estremecerse. = Idem. * Pagcórog coróg.

Estrena. = Hatag, gasa, regalo, ng̃a ihátag tong̃ód sa bisan onsang hingtóngdan. * Pagóna, pagána ana sa bisan onsa, pagsógod pagsólay sa pagbóhat sa bisan onsa. * Ang nahaóna sa pagpálit con sa pagbalígya sa bisan onsa.

Estrenar. = Sogor, solay, ona, ana ana.

Estreno. V. Estrena.

Estrenque. = Pisi, lobid ng̃a dagcó.

Estrenuo. = Mabáscog, cosgon. * V. Ágil.

Estreñido. = Hicáoan, daguinótan. * Táuo ng̃a díli macacalíbang.

Estreñir. = Pagcagáhi sa tian, pagtóbol.

Estrépito. = Tonóg, botó, balánsag, banha, sabáng dagcó.

Estrepitoso. = Ang macatonóg, ang mobotó, mobánha.

Estribadero. = Sal-ígan, sandígan.

Estribador. = Ang magasál-ig, magasándig.

Estribar. = Sal-ig, sandig, pagpatíndog, pagpalíg-on, pagpalíngcod.

Estribillo. = Casangpotánan. * Polong ng̃a guinagámit sa masóbsob, sa díli macaígo. * Mg̃a polong ng̃a pagasomáyon sa catapósan sa obán ng̃a mg̃a pagcanta.

Estribo. = Cota ng̃a holohaíctin ug malíg-on, ng̃a ibótang ug ipadápat sa mg̃a bongbong, mg̃a pared, sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c., sa pagdógang sa calig-ónan. * Casangcápan sa cahoy, pothao con tombága ng̃a nabítay sa loyo ug sa loyo sa sia sa mg̃a cabayo, &c., sa pagsolód ug paghonóng sa mg̃a tiil sa táuo ng̃a magacabayo.

Estribor. = Ang loyo ng̃a dapit sá toó sa mg̃a sacayán con pagaatobáng̃on ang dolong guican sa olín.

Estricote (al). = Sa pagcabóloc.

Estrictamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit ng̃a tuod, ing̃on gayód sa nahamótang sa batásan.

Estricto. = Maíng̃on gayód sa guisólat sa batásan, sa pagcaoaláy lipas, sa pagcaoaláy colang.

Estridente. = Ang macatonóg, ang mobánha.

Estridor. = Banha, caláng̃is, calánggis.

Estrige. = Langgam ng̃a magalopád sa gabíy.

Estropajear. = Paghínis sa mg̃a bongbong, sa mang̃a cota, sa mg̃a baláy.

Estropajo. = Gomon. * Bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pasipád-an, ang talamáyon, ang oaláy bale.

Estropajosamente. = Sa pagcayóng̃it.

Estropajoso. = Yong̃it, táuo ng̃a díli macasángpot ug maáyo. * Táuo ng̃a díli magaalíma sa iang bisti, ng̃a guibistíhan sa mg̃a noog.

Estropear. = Paglisá sa laoas sa bisan onsang táuo con mananáp.

Estrovo. = Pisi ng̃a nalocó, ng̃a guitólo tolóan ug maáyo, ng̃a guinagámit sa mg̃a sacayán sa pagsácoat sa bisan onsa ng̃a mabóg-at ug sa paglíg-on sa gayóng sa tolete.

Estructura. = Pagcaláin, pagcahósay sa mg̃a bahin sa usá ca baláy, ug sa mg̃a bahin sa mg̃a laoas.

Estruendo. V. Estrépito. * Cabóloc, cagobót, cagobóc. * Cabántog, bansag, cagahág.

Estruendoso. V. Estrepitoso.

Estrujadura. = Pagcapíga, pagcapóga, pagcaposá, pagcahóyod, pagcagómos.

Estrujar. = Hoyod, hiyod, posá, poga, piga, comos, gomos.

Estrujon. V. Estrujadura.

Estrupador. V. Estuprador.

Estrupar. V. Estuprar.

Estrupo. V. Estupro.

Estuante. = Ang maínit oyámot, ang masíga ug nacaláyo caáyo.

Estuario. = Ang lugar ng̃a pagahonásan ug pagataóban sa dagat.

Estuco. = Yeso ng̃a minása sa tobig ng̃a sináctan sa cola ug sa mg̃a color ng̃a nagacaláin lain, ng̃a icapanigíng̃on sa mg̃a bató ng̃a guing̃álan ug jaspe.

Estuche. = Cajon cajon ng̃a sodlánan sa mg̃a nagacaláin lain ng̃a mg̃a capandáyan, mang̃a gunting, mg̃a cuchillo, &c.

Estudiador. = Ang nagaestudio, ang macógui.

Estudiantazo. = Ang may bansag sa maáyong estudiante.

Estudiante. = Ang nagaescuela sa colegio con sa Universidad.

Estudiantil. = Ang nahatong̃ód sa estudiante.

Estudiar. = Pagestudio, pagbása sa masóbsob, sa canónay, arón masaólog sa guibása, ug arón pagadang̃áton sa táuo ang pacaquinaadmánon, ang pagcaálam.

Estudio. = Cacógui sa pagálam, lugar con baláy ng̃a pagatón-an sa gramática. * Solód ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a libro ug pagabasáhan sa táuong mang̃ialáman. * Cacógui sa pagbóhat sa bisan onsa.

Estudiosamente. = Sa cacógui, sa tinóyo, sa pagcaestudio. * Sa masingcámot.

Estudioso. = Ang macógi sa pagestudio, ang nahagúgma magbása sa mg̃a libro, sa pagdáng̃at sa pagcaquinaadmánon.

Estufa. = Dolodapóg ng̃a binóhat sa pothao con sa yota, pagínit sa mg̃a solód sa mg̃a baláy sa tiempo sa tognao. * Sodlánan ng̃a pagasódlan sa bisti ug sa bisan onsa ng̃a boot iníton, sa pagbótang ug caláyo sa ilálom.

Estufador. = Colon ng̃a pagalotóan sa estopado.

Estufero. = Ang magabóhat sa mg̃a estufa.

Estufilla. = Poyo poyo sa panit ng̃a pagasódlan sa mg̃a camót, sa tiempo sa tugnao, arón omínit. * Bagahán sa pagínit sa mg̃a tiil.

Estulticia. = Pagcahóng̃og, pahcaoaláy caálam.

Estulto. = Hong̃og, táuo ng̃a oaláy quinaádman.

Estuosidad. = Pagcaínit ng̃a dagcó.

Estuoso. = Ang guiinítan caáyo sa adlao.

Estupefaccion. = Pagcacógmat, pagcalísang, pagcacólba.

Estupefacto. = Ang hingcolbáan.

Estupendamente. = Sa pagcating̃ála.

Estupendo. = Cating̃aláhan, hibólng̃an.

Estúpidamente. = Sa pagcacábos sa húna húna.

Estupidez. = Pagcacábos sa húna húna sa pagsábot sa bisan onsa.

Estúpido. = Ang cabos sa húna húna, ang díli macasábot sa bisan onsa ng̃a itóon ug itóldo canía.

Estupor. = Pagcacólba, cacólba.

Estuprador. = Ang magalógos sa usá ca dalága ng̃a bóg-os sa pagpacasalá canía, ang macasalá sa dalága ng̃a bog-os sa linogsánay.

Estuprar. = Pagpacasalá sa linogsánay sa dalágang olay, bog-os. * Pagpógos ug paglógos sa dalágang bog-os sa pagpacasalá canía. * Pagágao sa pagcabóg-os, sa pagcaólay sa mg̃a dalága sa linogsánay.

Estupro. = Pagcaágao, pagcóha sa pagcabóg-os sa usá ca dalága sa paglógos canía, sa linogsánay.

Esturar. = Pagmalá, pagogá sa caláyo sa bisan onsa.

Esturgar. = Paghínlo sa mg̃a sodlánan sa yota, sa mg̃a pinggan, sa mg̃a panácsan, &c.

Esturion. = Isda ng̃a dagcóan.

Ésula. = Tanóm, dagámi.

ET

Etapa. = Ang racion sa mg̃a sod-an ng̃a ipanghátag sa mg̃a soldados sa ilang pagpang̃óbat.

Etcétera. = Polong ng̃a linatín, ng̃a magámit sa pagláctor ug pagpótol sa soguílon, ug ang cahológan nia mao: ng̃a náa pa ng̃a idológang onta.

Étele. = Quitáa dihá, tan-áoa didto, naa man, solng̃a dihá.

Éter. = Tambal ng̃a matín-ao ug magáan pa ng̃ani sa labíng maáyong tobig, mahong̃áo caáyo, cay con isalibáy sa hang̃in ug con iyabó sa holohatáas, maoalá dihá dihá ug díli mahólog sa yota.

Eternal. V. Eterno.

Eternalmente. V. Eternamente.

Eternamente. = Sa oaláy catapósan, sa guihápon, sa pagcadáyon sa pagcadógay oyámot.

Eternidad. = Pagcadáyon, pagcadógay ng̃a oaláy sinógdan, guisogódan, ug oaláy usáb ug catapósan: nahatong̃ód ug ang̃ay lamang sa Dios. * Cadogáyan ng̃a díli matápus, ng̃a oaláy catapúsan. * Pagcadógay sa mg̃a catuígan.

Eternizar. = Pagdógay caáyo sa bisan onsa. * Pagpadáyon sa pagcadógay sa bisan onsa.

Eterno. = Pagcamáo ng̃a diósnon, ang Dios ng̃a oaláy sinógdan ug oaláy osáb ug catapósan. * Ang díli matápos sa guihápon. * Ang madógay oyámot.

Eteromancia. = Ang pagtágna ng̃a bacácon ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, tong̃ód sa paglopád ug pagtíng̃og sa mg̃a langgam.

Etesio. = Hang̃in ng̃a mabálhin sa iang hingtóngdan ng̃a tiempo, sa pagcaamíhan, sa pagcahabágat, &c.

Ética. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a catongdánan sa mg̃a táuo ug sa mg̃a bohat ng̃a maáyo.

Etimología. = Sinógdan, guinicánan hingtóngdan sa mg̃a polong.

Etimologista. = Ang táuo ng̃a mang̃íta sa sinógdan ug guinicánan sa mg̃a polong.

Etiqueta. = Batásan ng̃a pagatománon sa mg̃a baláy ng̃a hariánon, sa pagatóbang ug sa ng̃atanán ng̃a pagaboháton.

Etites. = Bató ng̃a maíng̃on, sa pagcadagcó, sa usá ca itlog sa manóc, ng̃a caoang sa talioála ug sinódlan sa lain batóng diótay, ng̃a matonóg maíng̃on sa usá ca colóng colóng ng̃a pagagólong golóng̃on.

Etrura. = Tanóm.

Eucaristía. = Ang Santísimo Sacramento sa altal.

Eucarístico. = Ang nahatong̃ód sa eucaristía, Sacramento ng̃a Eucarístico.

Eucrático. = Maáyong pagcabótang sa laoas ug sa quinabóhi sa tagsa ca táuo, somála sa iang edad ug pagcaquinaía.

Euforbio. = Tanóm.

Eufrasia. = Tanóm ng̃a icatámbal.

Eunuco. = Laláqui ng̃a guihibótan, ng̃a nagabántay sa mg̃a babáye sa mg̃a moro ug sa mang̃a turco: sa canhing tiempo, ang mg̃a dagcóng táuo ng̃a labíng hinigógma, pinalángga ug guilaóman sa mg̃a hari.

Eupatorio. = Tanóm ng̃a italámbal.

Europeo. = Ang natáuo sa Europa.

EV

Evacuacion. = Pagcahóad sa bisan onsa. * Calíbang, hibólos, pagcaótol.

Evacuar. = Paghóad, pagcóha sa solód sa bisan onsa. * Pagcalíbang, paghibólos, pagcaólo. * Pagpacopós, pagpadíot, pagpalóya sa bisan onsa.

Evadir. = Pagcalágueu, paglícay sa mg̃a cadáot, pagligás sa mg̃a soguílon, arón paglicáyon ang mang̃a cacolían.

Evagacion. = Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcaláng̃ay lang̃ay sa húna húna.

Evangélicamente. = Maíng̃on sa pagcaáng̃ay ug oyon sa pagtolón-an sa Evangelio.

Evangélico. = Ang nahatong̃ód sa Evangelio.

Evangelio. = Historia, mg̃a libro ng̃a sinolátan sa opát ca Evangelista, sa quinabóhi, sa pagtolón-an ug sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan ug diósnon sa atong Guinóong Jesucristo. * Ang usá ca bahin ng̃a nacóha sa usá sa opát ca Evangelio ng̃a pagabasáhon sa mg̃a Padre, sa pagmisa nila. * Libro ng̃a diótay oyámot ng̃a sinolátan sa sinógdan sa Evangelio ni San Juan, ug sa toló ca bahin sa obán ng̃a toló ca Evangelista, ng̃a pagabitáyon sa haoac sa mang̃a bátang diótay.

Evangelista. = Ang tagsa sa opát ca santos ng̃a nagasólat sa santos ng̃a Evangelio. * Ang Padre ng̃a mocanta sa Evangelio sa mg̃a misa.

Evangelistero. = Como el anterior desde ang Padre.

Evangelizar. = Pagoáli sa Pagtóo sa atong Guinóong Jesucristo.

Evaporable. = Ang masáyon mahong̃áo, maalísbo, malísng̃ao.

Evaporacion. = Pagcahong̃áo, pagcaalísng̃ao.

Evaporar. = Hong̃áo, alísng̃ao, alísbo.

Evaporatorio. = Ang tambal ng̃a macapahong̃áo.

Evaporizar. V. Evaporar.

Evasion. = Pagcalágueu. * V. Evadir.

Evasivo. = Ang icalágueu, ang polong con pagtóbag ng̃a icapaligás sa soguílon ug sa mg̃a caculían.

Evento. = Pagsoríl, paghitábo.

Eventual. = Bisan onsa ng̃a mahímo cahá ug díli opód cahá mahímo.

Eversion. = Pagcaláglag, pagcagobá, pagcabóncag, pagcaoalá, pagcatibáoas.

Eviccion. = Calig-ónan ng̃a ihátag sa nagabalígya sa bisan onsa, sa pagcamatúod ng̃a oaláy cabilínggan.

Evidencia. = Pagcasáyod ng̃a dayág caáyo ng̃a díli mahímo ng̃a pagadóha doháan, pagcamatúod.

Evidenciar. = Pagsáyor, pagásoy caáyo sa bisan onsa, pagmatúod.

Evidente. = Matúod sa oaláy doha doha, dayág oyámot.

Evidentemente. = Sa Pagcamatúod, matúod caáyo, sa pagcadayág, sa madayág oyámot.

Evitable. = Ang arang licáyon.

Evitar. = Licay, pagbalíbad, pagcalágueu sa pagbóhat con sa pagpamólong sa bisan onsa.

Evo. = Pagcadógay sa ng̃atanán ng̃a oaláy catapósan, pagcadógay sa guihápon.

Evocacion. = Pagtáoag sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon, sa mg̃a landong, sa mg̃a calág, &c.

Evocar. = Pagtáoag sa bisan cansa, pagquiglában, pagquigtábang, pagpang̃ilába.

Evolucion. = Pagcalíhoc sa mg̃a soldados ug sa mang̃a sacayán, sa pagtolotagílis ug pagbolobálhin sa ilang guimpóy-an ng̃a lugar ug sa ilang guitaláyan, sa pagdámag ug pagpang̃óbat sa ilang mg̃a caáoy.

EX

Ex abrupto. = Mg̃a polong ng̃a linatín: silbi sa pagásoy sa pagcadalí sa pagpamólong sa bisan cansang táuo sa mg̃a polong ng̃a maínit caáyo ng̃a oalá onta paabóton. * Mg̃a paghócom ng̃a oalá ománg̃ay sa mg̃a tolománon sa batásan.

Exaccion. = Pagtíng̃il sa bohis, sa mg̃a tampo, sa mg̃a amot, sa mg̃a silot, &c.

Exacerbacion. = Pagcasocó, pagcapong̃ót, pagcaligótgot.

Exacerbar. = Pagpasocó, pagpapong̃ót, pagcabaláca, pagpaáquig, pagpaligótgot.

Exactamente. = Sa pagcaoaláy colang, sa pagcaoaláy lapas, sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa toman, sa maáyo oyámot.

Exacto. = Matinománon, toman, topóng, oaláy colang, hingpit, maáyo oyámot.

Exactitud. = Pagcadalí sa pagbóhat, pagcatopóng, pagcatóman, pagcahíngpit.

Exactor. = Maniníng̃il sa bohis ug sa obán ng̃a mang̃a baláidon sa mg̃a guinsacópan.

Exageracion. = Paglabí, paglabáo, pagdagcó sa soguílon.

Exagerador. = Ang molabí ug magapadagcó sa iang soguílon. * Maandácon.

Exagerante. = Idem.

Exagerar. = Paglabí, pagcápin, pagdagcó sa soguílon.

Exagerativo. V. Exagerador.

Exaltacion. = Pagcaósoag, pagcatáas, pagcahalángdon. * Dong̃og ug ng̃alan ng̃a guican sa bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an ug banságon.

Exaltar. = Pagósoag, pagtáas, pagbótang sa bisan cansa sa opicio, sa pagcahímtang ng̃a mahál, bilídhon ug donggánon.

Exámen. = Paghúna húna, pagsósi ug maáyo, paghíling, paglí-li, pagquigsáyod, pagquigásoy. * Pagdómdom sa mg̃a húna húna, mg̃a polong ug mg̃a bohat ng̃a iásoy ug itóg-an onta sa compisálan.

Examinador. = Ang magatócso, ang mang̃otána sa pang̃adyéon ug sa bisan onsa, arón madayág con maálam ba con díli ba ang táuo ng̃a guipang̃otána.

Examinando. = Ang pagatocsóon, ang pagaexamináhon, ang pagasoquíton ug pang̃otánon.

Examinante. V. Examinador.

Examinar. = Pagquigásoy, pagquigsáyor, pagsósi, pagsóquit. * Paghíling, paglí-li. * Pagtócso, pagsócna.

Exangüe. = Ang guiagásan sa iang dugó ng̃atanán, ang colang sa dogó. * Ang oaláy gahóm ug cosóg, ang malóya na caáyo.

Exanimacion. = Pagcaolá sa boot, sa mg̃a balatían.

Exánime. = Ang oaláy timáan sa quinabóhi, sa cabóhi. * Ang napógdao, ang malóya na oyámot.

Exasperacion. = Pagdógang sa caól-ol, pagtándog sa maól-ol ng̃a daan. * Pagcasocó, pagcapong̃ót.

Exasperar. = Idem, pagpasocó, pagpapong̃ót.

Excavacion. = Pagcacále sa bisan diin, ng̃a magáhi ug libon.

Excavar. = Pagcále sa lugar ng̃a libon ug magáhi. * Pagháoan sa mg̃a tanóm, pagcúha sa yota sa libot nila, sa ilang cadoólan.

Excedente. = Ang capin, ang molabí, ang molabáo, lacád.

Exceder. = Labí labáo, capin.

Excelencia. = Pagcaáyo, ang labíng maáyo, ang caáyo ng̃a labí sa bisan onsa. * Polong ng̃a igaóna sa ng̃alan sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.

Excelente. = Ang molabí ug molabáo sa pagcaáyo sa obán ng̃a isigcaíng̃on.

Excelentemente. = Sa pagcaáyo oyámut.

Excelentísimo. = Idem. * V. Excelencia, desde polong.

Excelsamente. = Sa pagcahalángdong, sa pagcahatáas caáyo.

Excelso. = Hatáas oyámat, halángdon. * Ang Dios.

Excéntrico. = Ang oalá mahamótang sa talioála.

Excepcion. = Pagcagáoas, pagcamísic. * Camatoódan ng̃a ibótang sa atobáng̃an sa hocom sa usá ca táuo ng̃a may capolong̃ánan sa lain ng̃a táuo, arón pagtibaoáson ang paghócom con arón padayónon.

Excepcional. = Ang nahagáoas sa batásan.

Excepto. = Gaoas, sa díli isípon, sa díli mahaláquip. * Con díli.

Exceptuar. = Gaoas, misic, díli pagláquip.

Excerta. = Pagcaípon, pagcatípon.

Excesivamente. = Sa pagcacápin, sa paglabí, sa pagcalabáo.

Excesivo. V. Excedente.

Exceso. = Idem. * Salá, sayóp.

Excitacion. = Pagágda, pagtóyo.

Excitar. = Agda, toyo, sambag, tambag.

Exclamacion. = Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcaagólo.

Exclamar. = Tooao, pooao, agólo.

Exclaustrado. = Ang religioso ng̃a napaháoa, ng̃a migóa sa convento, cay mióndang ang iang caparían.

Excluir. V. Exceptuar. * Pagpaháoa, pagpahálin, pagpagóa.

Exclusiva. = Pagdíli sa guipang̃áyo ug guipanghináot sa bisan cansa.

Exclusivamente. = Sa pagcagáoas.

Exclusive. = Polong ng̃a linatín. * Idem.

Exclusivo. = Ang magapagáoas, ang may gahóm sa paggáoas.

Excogitable. = Ang arang húna honáon.

Excogitar. = Paghóna huna.

Excomulgado vitando. = Táuo ng̃a cristianos ng̃a díli mahímo ng̃a pagasoguilánan ug pagaobán obánon sa obán ng̃a mg̃a isigcacristianos nia, cay guibólag sia sa pagcaambítan sa mg̃a binoñágan, sa mang̃a ponóan sa santa Iglesia, tong̃ód sa iang pagcasócol ug casóqui sa mg̃a sogo nila.

Excomulgar. = Pagbólag sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa pagcaambítan sa mg̃a binoñágan, sa táuo ng̃a cristianos ng̃a soquíhan ug ng̃a díli boot magsógot sa mg̃a sogo sa santa Iglesia, ug ng̃a díli motóo sa obán ng̃a mg̃a toloóhan.

Excrecencia. = Pagcatóbo sa onód sa obán ng̃a mang̃a bahin sa laoas sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug hasta ng̃ani sa mg̃a tanóm, ng̃a magapacaláin caáyo sa ilang dagoay.

Excrecion. = Pagcalíbang, pagcacaólo.

Excrementar. = Paglíbang, pagcaólo.

Excremento. = Tae. * Iti. * Bisan onsang hugao ng̃a mogóa sa bába, sa ilong, &c.

Excrementicio. = Calán-on ng̃a díli macatámboc caáyo cay mahímo tae ng̃atanán.

Excretar. V. Excrementar.

Excretorio. = Ang mg̃a bahin sa solód sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, ng̃a managpabólag sa daótan sa mg̃a quináon sa mg̃a maáyo.

Excursion. = Pagpang̃óbat.

Excusa. = Balíbad.

Excusabaraja. = Tagácan, bocág, bacat.

Excusable. = Ang tacós pagbalibádon, ibalíbar.

Excusadamente. = Sa oaláy quinahánglan.

Excusado. = Ang nahagáoas sa pagbáyad sa bohis, tong̃ód sa pagbóot sa hari, tong̃ód sa iang opicio, ug tong̃ód ba sa lain ng̃a hingtóngdan. * Ang díli magámit sa masóbsob. * Ang oalay quinahánglan ng̃a boháton con ipamólong. * Ang díli mapólos sa guitóyo.

Excusador. = Ang mobalíbad. * Ang magasalíli, magaalíli, magaságang, magasacál sa lain sa pagbáyad sa bohis, sa pagbóhat sa mg̃a bohat sa lonsod togód canía.

Excusar. = Pagbalíbad. * Pagdíli, pagólang, arón díli boháton ug díli ipamólong, ug arón díli masoríl ang mg̃a daótan. * Pagáyad sa bisan onsa. * Paggáoas sa pagbáyad sa bohis.

Execrable. = Ang daótan caáyo.

Execracion. = Pagtónglo, pagmaldicion sa isicatáuo con sa mananáp, pagcadomót.

Execrador. = Ang manónglo, ang magamaldicion, ang magadomót.

Exencion. = Pagcagáoas sa bisan onsang catongdánan.

Exentamente. = Sa pagcagáoas. * Sa pagcadayág, sa oaláy licó licóng polong.

Exentar. = Paggáoas, pagpamísic.

Exento. = Lugar ng̃a madayág, ng̃a oaláy atóp ug salípdan. * Ang magatóman sa caogalíng̃on ng̃a catongdánan sa oaláy táuo ng̃a pagapilíon ug labánan.

Exequatur. = Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagtógot sa mg̃a hari sa pagbaláod ug pagtóman sa mg̃a sogo sa Santos ng̃a Papa ng̃a guisólat sa mang̃a camatoódan ng̃a guing̃álan ug Bula.

Exequias. = Ang mg̃a tolománon sa Singbahán tong̃ód sa mg̃a calág sa mg̃a minatáy.

Exequible. = Ang arang tománon, boháton.

Exhalacion. = Caláyo ng̃a maquíta osáhay sa ga-biy, sa tiempo sa linao, sa cahang̃ínan, ng̃a maíng̃on sa usá ca bitóon ng̃a modalágan ug mahólog. * Pagcaalísng̃ao, pagcaalísbo sa bisan onsa.

Exhalar. = Alísng̃ao, alísbo, hong̃áo. * Pagcotás guican sa pagcaínit ng̃a dagcó con sa pagcacápoy. * Pagbóhat sa bisan onsa sa minatúod caáyo, sa masingcámot.

Exhausto. = Pagcacábos, pagcaóbos, pagcacólang sa bisan onsa. * Ang guicábsan, guicópsan, guicaoád-an ug guicahódtan sa quinahánglan onta.

Exheredacion. = Pagcadilí sa pagdáoat sa cabílin.

Exhibicion. = Pagcaháyag, pagcadayág, pagtóngha sa bisan onsa.

Exhibir. = Dayág, hayag, quita, tongha.

Exhortacion. = Sambag, tambag, oáli, pagcabárlong, pagcasáoay.

Exhortar. = Idem.

Exhorto. = Sogo sa usá ca hocom sa lain ng̃a isigcahócom arón ipatóman nia ang ipang̃áyo.

Exhumacion. = Pagpagóa sa lobóng, sa lobng̃ánan, sa lolóbng̃an.

Exhumar. = Idem.

Exigencia. = Pagcóha, pagpang̃áyo sa bisan onsa, sa linogsánay.

Exigir. = Pagtíng̃il, pagdáoat, pagcóha sa isigcatáuo sa bisan onsa, tong̃ód sa sogo sa matúod ng̃a hocom. * Pagágda, pagsógo sa lain sa minatúod, arón magabóhat con mamólong sa bisan onsa.

Eximio. = Maáyo caáyo, halángdon, mahál, hamíli, bilídhon oyámot.

Eximir. = Paggáoas, pagbáoi sa bisan cansa sa pagtóman sa bisan onsa, ug sa pagaboháton sa obán ng̃a isigcaíng̃on.

Exinanicio. = Pagcacólang sa cosóg, sa gahóm.

Exinanido. = Maloyáhon caáyo, ang coláng̃an sa cosóg ug gahóm.

Existencia. = Pagcamáo. * Ang mang̃a manggad, mg̃a bong̃a ng̃a naa pa, ng̃a oalá pa ibalígya, ng̃a oalá pa mahálin.

Existente. = Ang may pagcamáo, ang anáa.

Existimacion. = Pagcahúna huna.

Existimar. = Paghúna huna, pagmatúod sa bisan onsa, bisan ng̃a dili matúod.

Existir. = Pagmáo. * Dona, arona, naa, nia, may.

Éxito. = Catapósan sa bisan onsa.

Exoneracion. = Pagbáoi, pagcóha sa bisan cansa sa cabóg-at ng̃a guidála nía, sa catongdánan.

Exonerar. = Gaoas, baoi, coha.

Exorable. = Ang padáog, pabóyoc ug pagcábig sa mg̃a pagámpo, sa mg̃a pagháng̃io.

Exorbitancia. = Pagcalabí, pagcacápin, pagcalabáo, pagcadagcó caáyo.

Exorbitante. = Ang dagcóan, ang nagalabí, ang molabáo.

Exorcismo. V. Conjuro.

Exorcista. = Ang may gahóm, tong̃ód sa pagordenar canía sa Sr. Obispo, sa pagbása sa mg̃a exorcismo.

Exorcitante. = Ang magabása sa mg̃a exorcismo.

Exorcizar. V. Conjurar desde pagpang̃ádye.

Exordio. = Sinógdan sa mg̃a soguílon sa mg̃a oáli ug sa guisólat sa mg̃a libro.

Exornacion. = Mg̃a polong ng̃a idógang sa mg̃a soguílon, sa mg̃a oáli, &c., arón matahóm ug maáyo.

Exótico. = Mg̃a polong, mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm ng̃a díli caogalíng̃on sa Guinharían, sa provincia con sa longsod.

Expansibilidad. = Pagcaonát.

Expansion. = Idem.

Expansivo. = Ang mahímo ng̃a onáton, pagdagcóon ug pagalápdon.

Expatriacion. = Pagcahing̃ílin, pagcahálin, pagpaháoa, pagpahalayó.

Expatriarse. = Hing̃ílin, halin, haoa, halayó.

Expectable. = Ang tacós ng̃a higugmáon, palanggáon ug boóton sa cadaghánan.

Expectacion. = Paghólat, pagpaábot. * Piesta ng̃a guipapiesta sa santa Iglesia sa pagtáhod cang María Santísima, tong̃ód sa iang pagpaábot sa santos niang pagánac.

Expectativa. = Pagláom sa pagdáng̃at sa bisan onsa.

Expectoracion. = Pagcacolíh-ad, ug ang laoay ng̃a guilóa.

Expectorar. = Pagcolíh-ad.

Expedicion. = Pagcasáyon, pagcatólin sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa. * Camatoódan, pagtógot con bisan onsang solat ng̃a guican sa hocmánan sa Santos ng̃a Papa. * Pagpang̃óbat sa halayó con sa dagat.

Expedicionario. = Ang moobán sa halayó con sa dagat, sa pagpang̃óbat, con sa lain ng̃a tuyo. * Mg̃a soldados ng̃a moobán sa expedicion.

Expedicionero. = Ang magabántay sa paghóman ug pagtibáoas sa madalí sa mg̃a holosáyon ug sa mg̃a pagtógot ng̃a guinapang̃áyo sa hocmánan sa Santos ng̃a Papa.

Expediente. = Cadaghánan sa mg̃a papel ng̃a sinolátan ug sa mg̃a camatoódan ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a capolong̃ánan ug sa bisan onsa ng̃a mg̃a holosáyon. * Alaguían ng̃a guihóna hona sa pagcóha sa mg̃a cacolían sa bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a boháton. * Pagcasáyon sa pagbóhat sa bisan onsa. * Tong̃ód, hingtóngdan. * Pagcasángcap sa mg̃a quinahánglan.

Expedir. = Paghóman, pagtibáoas, sa mg̃a bohat, sa mg̃a holosáyon. * Pagsólat sa mg̃a camatoódan, sa mg̃a solat ug mg̃a sogo sa mg̃a ponóan, ing̃on sa pagcaáng̃ay sa batásan ug sa mg̃a tolománon.

Expeditamente. = Sa pagcasáyon, sa pagcaoaláy cacolían.

Expedito. = Ang masáyon magabóhat sa bisan onsa. * Ang maháoan, maháoay, ang oaláy cacolían, mg̃a casámoc ug mg̃a caoláng̃an.

Expeler. = Salibáy, balíbag, tolód.

Expendedor. = Ang magagasto. * Ang magabalígya sa bisan onsa ng̃a hingbalóan nia ng̃a quináoat.

Expender. = Paggasto, pagbalígya sa bisan onsa ng̃a guipabalígya sa tagía. * Pagbalígya sa bisan onsa ng̃a quináoat.

Expensas. = Mg̃a paggasto. * Mg̃a pagbáyad. * Mang̃a sohol sa mg̃a hocom, tong̃ód sa mg̃a capolong̃ánan.

Experiencia. = Pagcabátir, pagcasináti, pagcaálam sa pagbóhat sa bisan onsa tong̃ód sa pagcaánad na.

Experimentado. = Táuo ng̃a batir, masináti, ng̃a maálam sa bisan onsa ng̃a hingcaándan na nia.

Experimentador. = Ang magasólay.

Experimental. = Ang hingcárman tong̃ód sa pagsólay sa masóbsob.

Experimentar. = Solay, pagbóhat sa macacadághan sa bisan onsa, arón hicádman. * Pagíla con maáyo con masaquét ba ang caogalíng̃on ng̃a laoas, con mapíscay ba con malóya ug mabóg-at ba.

Experimento. = Pagcasólay, pagsólay, pagbóhat sa macadághan sa bisan onsa.

Expertamente. = Sa pagcabátir, sa pagcaálam, sa pagcasináti.

Experto. = Batid, masináti, boótan.

Expiacion. = Pagcaoalá sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp.

Expiar. = Pagoalá sa mg̃a salá, sa mg̃a sayóp, sa mg̃a casalánan ug casaypánan, tong̃ód sa bisan onsa ng̃a bohat ng̃a ang̃ay niána.

Expiatorio. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton arón maoalá ang mg̃a salá, ng̃a icaoalá sa mg̃a sayóp.

Explanacion. = Pagcaásoy, pagcasáyod, pagcadayág.

Explanada. = Pagcahanáyhay, pagcahándig. * Salog sa cota con sa mg̃a papán ng̃a pagatónban ug pagabotáng̃an sa mg̃a cureña sa mg̃a lothan.

Explanar. = Asoy, sayod, dayág.

Explayar. = Pagdagcó, paglapád, pagonát, pagtóyod. * Paglíng̃ao ling̃ao, pagdóla.

Explicable. = Ang arang asóyon ug icapanáyod.

Explicacion. V. Explanacion. * Pagcatóon, pagcatódlo.

Explicar. V. Explanar. * Toon, todlo.

Explicaderas. = Pagcasáyon sa bisan cansa sa pagásoy ug maáyo sa boot asóyon.

Explícito. = Ang madayág, ang guiásoy ug guisáyod caáyo, ang oaláy doha doha.

Exploracion. = Pagcacácap. * Pagcahíling, pagcasósi, pagquigsáyod. * Pagcasóquit.

Explorador. = Ang magcácap. * Ang magahíling, motán-ao ug maáyo, magasósi, maquigsáyod. * Ang magasóquit.

Explorar. = Cacap. * Hiling, asoy, tan-ao, li-li, sosi, sayod. * Soquit.

Exploratorio. = Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a mananámbal sa pagcóha sa mg̃a bató ng̃a magáma sa alaguían sa ihi.

Explosion. = Pagcatonóg, pagcabotó.

Exponente. = Ang magaásoy. * Ang magasáyor.

Exponer. = Dayág, hayag. * Asoy, sayod. * Pagásoy ug maáyo sa bisan onsa ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a doha doha. * Pagbótang sa bisan onsa sa lugar ng̃a may catáhap, ng̃a guicatahápan ng̃a maósic, madáot con maoalá. * Pagbílin, pagbótang sa mg̃a bátang diótay sa ganháan, sa pultahán, sa bisan onsang baláy, arón pasóson ug pagabatónan guican lamang sa calóoy: guibóhat ug pagaboháton osáhay quiní sa mg̃a dalága ng̃a nanagpang̃ánac, cay mang̃ahárloc sila ug mang̃aólao ng̃a hingbalóan sa mg̃a tigólang nila ug sa cadaghánan.

Exportacion. = Paghátor sa mg̃a manggad con sa mg̃a calán-on cotob sa usá ca longsod sa lain ng̃a longsod.

Expositivo. = Ang macaásoy ug magasáyod sa bisan onsa ng̃a macóti onta sabóton, tong̃ód cay guibotáng̃an sa mg̃a pagdóha doha ug sa mg̃a cacolían.

Expósito. = Ang báta ng̃a guibiáan sa mg̃a tigólang, sa mg̃a tagánac, ing̃on sa guiíng̃on na. * V. Exponer desde pagbílin.

Expositor. V. Exponente.

Expremijo. = Dolang, pasóng̃an ng̃a hatáas ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a hormáhan sa mg̃a queso.

Expresamente. = Sa mg̃a bohat con sa mg̃a polong ng̃a dayág caáyo.

Expresar. = Pagpamólong somála sa anáa sa húna húna, pagásoy, pagsáyod caáyo sa oaláy doha doha.

Expresion. V. Explanacion. * Ang polong con bóhat ng̃a icaásoy sa mg̃a táuo sa anáa sa ilang húna húna. * Gasa, hatag, regalo, sa timáan sa maáyong boot ug sa pagtamód sa mg̃a calóoy. * Pagpóga, pagpíga sa bisan onsa arón gomóa ang dogá. * Pagcaáyo sa mg̃a laráoan ng̃a piníntal, con sa mang̃a táuo táuo ng̃a binóhat sa cahoy, sa tombága, sa pothao. * Pagcaínit sa soguílon, sa oáli, &c., ng̃a icaásoy sa mamólong sa guibáti sa iang húna húna ug cásing cásing.

Expresivo. V. Expresion hasta gasa.

Expreso. = Ang madayág, ang maásoy caáyo, bisan onsa ng̃a oaláy doha doha, ng̃a díli cadóha doháan. * Sinógo ng̃a guisógo pagtóyo sa pagdála sa mang̃a balítang maáyo con daótan ug masolóbon.

Exprimidera. = Badyétan. * Capandáyan ng̃a pagagamíton sa mg̃a boticario, sa mg̃a managbóhat sa mg̃a tambal, sa pagpíga sa bisan onsa ng̃a quinahánglan pigáon.

Exprimir. = Poga, piga.

Exprofeso. = Mg̃a polong ng̃a linatín: sa tinóyo.

Expugnacion. = Pagcacóha sa mg̃a cota, sa mg̃a longsod, &c., tong̃ód sa gahóm sa mg̃a soldados.

Expugnar. = Pagpang̃óbat ug pagcóha sa mg̃a longsod, mg̃a cota, &c., sa mg̃a caáoay.

Expulsar. V. Expeler.

Expulsion. = Pagpaháoa, pagcahing̃ílin.

Expurgar. = Pagháoan, paghínis, pagnósnos. * Pagólay sa bisan onsa.

Expurgatorio. = Ang magahínis, ang maganósnos. * Ang magapaólay. * Libro ng̃a sinolátan sa obán ng̃a mang̃a libro ng̃a dinilían, ng̃a díli mahímo ng̃a pagabasáhon cay guidilí sa mg̃a ponóan sa Singbahán, tong̃ód sa ilang daótan ng̃a pagtolón-an ug cahológan.

Exquisitamente. = Sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pacatahóm.

Exquisito. = Maníndot, maáñag, matahóm, olosáhon, sa maáyong pagcabóhat.

Éxtasi ó éxtasis. = Pagcaoalá sa boot ug sa mg̃a balatían.

Extático. = Ang pagacaoád-an sa boot ug sa mang̃a balatían, sa masóbsob.

Extemporáneamente. = Sa oaláy pagcaándam, pagcatagána. * Sa pagcatagculáhao.

Extemporáneo. = Bisan onsang ng̃a libróha ng̃a guisólat, ug bisan onsang oaliha, &c., ng̃a guiuáli, &c., sa oalá hona honáon ng̃a daan.

Extender. = Boclar, onát, botad, toyod, higda, calígar. * Pagásoy, pagsáyod sa pagcacóti coti, sa bisan onsa. * Pagtacód sa saquét, sa batásan ng̃a daótan, &c. * Pagpalábi labi, pagparáyeg, pagpacadagcó.

Extension. = Pagcabóclar, pagcaonát, pagcalagpád pagcadagcó.

Extensivo. = Ang macaígo sa obán ng̃a mg̃a botang ng̃a oalá hing̃álan, ang moáng̃ay sa obán.

Extenso. = Ang dagcó, halagpád, &c.

Extenuacion. = Pagcalóya, pagcacábos sa cosóg, sa gahóm.

Extenuado. = Ang malóya caáyo, ang oaláy cosóg, ang díli macáscog.

Extenuar. = Pagmalóya, pagníoang, pagoalá sa cosóg.

Extenuativo. = Ang magapalóya, ang macaníoang, ang magapaoalá sa cosóg.

Exterior. = Ang sa dapit sa goa, ang sa dayág. * Dagoay, baihon sa bisan onsa.

Exterioridad. = Batásan sa cadaigánan sa mg̃a táuo. * Pagpaquíta sa bisan onsang bohat, pagpamólong sa bisan onsang polong ng̃a, sa pagcamatúod, oalá sa cásing cásing, pagpamólong ug pagbóhat sa salingcápao lamang. * Pagtáhor, pagábi abi sa salingcápao, díli sa cásing cásing, sa lonlon ng̃a paráyeg.

Exteriormente. = Dapit sa goa.

Exterminador. = Ang nagapahing̃ílin. * Ang magaláglag, magatibáoas.

Exterminar. = Hing̃ílin. * Tapus, tibáoas, laglag.

Exterminio. = Pagpaháoa, pagcahing̃ílin. * Pagcatápos, pagcatibáoas, pagcaláglag, pagcaoalá ng̃a tuod.

Externo. = Bohat con polong ng̃a madayág, bisan onsa ng̃a guipaquíta sa cadaghánan.

Extincion. = Pagcapálong. * V. Exterminio.

Extinguible. = Ang arang palng̃on, tibaoáson ug laglágon.

Extinguir. = Palong. * Tibáoas, tapos, laglag, oalá.

Extirpacion. = Pagcaíbot ng̃a tuod.

Extirpar. = Ibot. * V. Extinguir desde tibáoas.

Extorsion. = Pagágao, pagcóha sa linogsánay sa bisan onsa. * Bisan onsang cadáot.

Extra. = Polong ng̃a linatín: labot pa, sa gaoas, sa goa.

Extraccion. = Pagcagóa sa bisan onsa, sa bisan diin.

Extracta. = Hinóad ng̃a toman sa bisan onsang solat con camatoódan.

Extractador. = Ang magahóad sa mg̃a solat. * Ang magapaláctod sa bisan onsa ng̃a guisólat ug hatáas.

Extractar. = Pagláctor sa hingtóngdan sa mg̃a toyo ng̃a guisólat sa libro, con sa mg̃a solat sa mg̃a hatáas ng̃a polong. * Pagásoy, pagsólat sa mg̃a hamóbo ug lactod ng̃a polong.

Extracto. = Cahológan ng̃a labíng maáyo sa mg̃a solat ug mg̃a libro ng̃a guitígom sa diótay ng̃a polong ug guibótang sa pagcaláctod.

Extradicion. = Paghátag sa hocom sa lain longsod, sa lain Guinaharían con provincia, sa táuo ng̃a saláan ng̃a midang̃óp dihá canía sa matúod ug hingtóngdan ng̃a hocom, cay guipang̃áyo nia.

Extraer. = Paggóa sa bisan onsa, sa bisan díin. * Paghóad sa bisan onsang solat. * Paggóa sa Singbahán, tong̃ód sa sogo ng̃a ináng̃ay sa mang̃a tolománon, sa matúod ng̃a hocom, sa táuong saláan ng̃a midang̃óp dihá.

Extrajudicial. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton sa díli ipaági sa hocmánan, ug sa mg̃a tolománon sa mang̃a hocom ug sa mg̃a batásan.

Extrajudicialmente. = Sa oaláy labot sa mg̃a tolománon sa batásan ug sa mg̃a hocmánan.

Extramuros. = Polong ng̃a lanatín: sa gaoas, sa goa sa longsod, sa cota, sa ciudad.

Extranjería. = Pagcabótang sa táuo sa lain longsod, sa domolóong, ng̃a nahatong̃ód canía ing̃on sa batásan, hasta ng̃a díli sia mahasólat sa padron.

Extranjero. = Ang domolóong, táuo con bisan onsa sa lain ng̃a longsod.

Extrañar. = Pagdilí sa isigcatáuo sa maáyong búot ng̃a guibótang ng̃a daan canía, pagtápos, pagtibáoas sa pagcahigála, sa pagcaábian. * Pagting̃ála sa bisan onsa, pagsáoay, pagbárlong. * Pagáyad. * Pagdilí sa pagbóhat sa bisan onsa.

Extrañamiento. = Pagcaáyad sa bisan onsa. * Pagcahing̃ílin, pagpaháoa sa lain Guinharían, sa lain provincia con sa lain ng̃a longsod.

Extrañeza. = Pagcaláin. * Bisan onsa ng̃a díli ang̃ay, díli oyon, ng̃a díli magamótang sa pagcahósay. * Pagcabólag sa mg̃a abian, pagáoay sa mg̃a higála. * Pagcating̃ála, bisan onsa ng̃a hibólng̃an.

Extraño. = Domolóong. * Ang díli caogalíng̃on, ang díli onta sacop sa Guinharían, sa longsod, sa calioátan, sa banay, ug díli opod apil sa oficio sa quinaádman, &c., ng̃a guihisgótan ug guisoguilánan. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, olosáhon, hibólng̃an. * Táuo sa gaoi ng̃a malisód.

Extraordinariamente. = Díli ing̃on sa batásan.

Extraordinario. = Idem. * Ang mg̃a sinógo con correo ng̃a dinalían. * Calán-on ng̃a mahál ug malalím, ng̃a idógang sa mg̃a calán-on sa matagádlao.

Extratémpora. = Ang pagtógot sa mg̃a Sres. Obispo, arón pagaordenáhan ang mg̃a Padre sa gaoas sa mg̃a adlao ng̃a guitagána ug guitórlo sa santa Iglesia.

Extravagancia. = Pagcaoaláy cahosáyan sa paghúna húna, sa pagpamólong ug sa pagbóhat.

Extravagante. = Húna, húna, polong cong bohat ng̃a oaláy cahosáyan ug cahológan, ng̃a díli ing̃on sa batásan, ng̃a díli motaláy sa pagcaáng̃ay. * Ang obán ng̃a mg̃a camatoódan ng̃a guican sa Santos ng̃a Papa ng̃a oalá mahaláquip sa cadaghánan ng̃a guing̃álan ug cuerpo canónico.

Extravasarse. = Paggóa sa vino, dogó, tobig, &c., sa iang vaso, sa iang sorlánan. * Pagsóba sa dogó.

Extraviar. = Pagoalá sa dalan, pagsaláag. * Pagbótang sa bisan onsa sa lugar ng̃a dili onta hingtóngdan ng̃a bolotáng̃an nia. * Pagbía sa daan ng̃a pagpang̃íta con batásan, ug pagsógod sa bag-o.

Extravío. = Pagcaoalá sa dalan, pagcasaláag. * Pagcadáot, pagcalágsot sa batásan.

Extremadamente. = Sa pagcacólang, sa pagcacápin. * Sa pagcahingpit. * Sa minatóod.

Extremado. = Ang maáyo caáyo, ug ang daótan oyámot sa isicaíng̃on.

Extremar. = Pagábot sa catapósan. * Pagbóhat sa bisan onsa sa tibúoc ng̃a quinaádman ug caálam.

Extremauncion. = Pagdíhog, paghílog, paghídhid sa santos ng̃a lana sa mg̃a masaquét ng̃a mamalátyon na, pagódyo. * Ang usá sa pipíto ca sacramentos ng̃a guibóhat sa atong Guinóong Jesucristo.

Extremidad. = Ang bahin ng̃a catapúsan sa bisan onsa, daplin, cadaplínan. * Catapósan ng̃a arang pagaabóton sa bisan onsa. * Ang olo, mg̃a camót, mg̃a tiil ug ang icog sa mg̃a mananáp. * Ng̃ilit.

Extremo. = Catapósan sa bisan onsa. * Ang labing dagcó sa tugnao, sa init, sa olan, sa hang̃in, &c. * Sinógdan ug catapósan sa bisan onsa. * Catapúsan sa pagcaáyo con sa pagcadaótan sa bisan onsa. * Pagcahíngpit ug pagcacógui sa pagbóhat sa bisan onsa.

Extremoso. = Ang oaláy casaráng̃an sa iang mg̃a pagbóhat ug pagpamólong.

Extrínsecamente. = Dapit sa goa.

Extrínseco. V. Exterior.

Exuberancia. = Pagcadághan, cadaghánan. * Pagcaponó, pagcalócop caáyo, pagcacápin oyámot.

Exuberante. = Ang guidaghánan, ang naponó caáyo, ang guicapínan oyámot.

Exulcerar. = Pagcágod sa panit ug pagsógod sa samad.

Exultacion. = Pagcalípay, paghimáya.