A
Reading edition
Á, artículo de nombres propios. = Cang, can. * Artículo de nombres apelativos. = Sa. * Mí. = Canáco.
Á nosotros nosotras incluyendo á todos con quienes se habla. = Canáto. * Nosotros, excluyendo á algunos. = Canámo.
A tí. = Canímo.
A vosotros, vosotras. = Caníño.
AB
Abad y todo superior. = Ponóan.
Abadejo. = Toad toad.
Abadesa. = Ponóan sa mg̃a binócot, sa mg̃a monja.
Abadía. = Baláy convento ug mg̃a dona sa mg̃a monje, sa mg̃a Padre.
Abajo. = Sa silong, sa obos, sa ilálom.
Abalanzar, poner las balanzas del peso en fiel. = Tadong, bantang.
Abalanzarse, arrojarse, impeler. = Hamlag, damag, dasmag. * Con los brazos abientos. = Damhag, dasmag.
Abalorio de color de oro. = Samboláoan. * De diferentes calidades y figuras. = Malabóla.
Abanderado. = Ang magadála sa bandera.
Abandonar. = Bia, sagad ó paságad.
Abandono. = Pagcabía.
Abanicar. = Pagpáypay, pagapáyod.
Abanico. = Paypay, apáyod.
Abanto. = Langgam.
Abaratar. = Pagóbos ang bili, pagsáhol.
Abarcar con los manos. = Hogpong, pongpong. * Abrazando. = Paggácus, paghácgom; paggámal.
Abarquillado. = Haláoig sa calíng̃in.
Abarracarse. = Pagsílong sa mg̃a payág.
Abarragarse. V. Amancebarse.
Abarrancadero. = Calonáng̃an, lonáng̃an, cayanáng̃an.
Abarrancarse. = Liguid, lonáng.
Abarrotar. = Pagponó sa mg̃a sooc.
Abastecer. = Paghátag, pagándam, pagtagána sa quinahánglan.
Abasto. = Pagcabáton sa mg̃a Calán-on.
Abatanar. = Pagbónal, paglígis sa mg̃a panápton.
Abatido. = Obos, oaláy polos, talamáyon.
Abatimiento. = Pagpaóbus sa bóot.
Abatir, abatirse. = Paóbus, pagpaóbos, obó, daog, padáog, pagtámay.
Abdicar. = Dilí, ayad.
Abeja. = Potiócan, lígoan.
Abejar. = Odlan, pagapóy-an sa mg̃a patiócan.
Abejarron. = Boyog, guiao, biao.
Abejarruco. = Langgam.
Abejon. = Laqui sa mg̃a potiócan, potiócan ng̃a laqui.
Abejonazo. = Boyog ng̃a dagcó.
Abejoncillo. = Boyog ng̃a diótay.
Abejorro. = Boyog, guiao, biao.
Abejuno. = Canhic, canhig potiócan.
Abertura de boca ó dedos. = Sing̃í, guing̃i. * De camisa por el cuello. = Liab. * En tierra, tabla, pared, &c. = Bohó, bang̃ag, lotac, boong, gotang, goang. * De bolsillo ó manera. = Si-si, quisí.
Abierta puerta, ventana. = Inábli, inócab. * Llaga. = Binóca.
Abjurar. = Pagmatúod sa pagpanómpa, pagdíli sa pagpanómpa sa guitóg-an, sa guipamatúod ng̃a daan.
Ablandar. = Bonol, homoc, bon-og, lomo, comos. * Al obstinado, renitente. = Alam alam.
Abnegacion. = Pagdíli sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa cailíbgon.
Abnegar. = Idem.
Abobado. = Hong̃og, bong̃og, colang sa bóot, alang alang, colidó, magáan ug buot, miné.
Abochornar, hacer mucho calor. = Aling̃íi, alang̃áan, aling̃ása. * Causar á alguno vergüenza. = Olao.
Abofetear. = Sagpá, tagpá, sumbag. * De revés. = Tampalíng.
Abogado, letrado, protector, patron. = Tomalában, manlalában, mananábang.
Abogar. = Tabang, laban.
Abolir. = Pagóndang sa batásan.
Abollar. = Gopoc, yopoc, lópiac.
Abolladura. = Idem.
Abominable. = Tacós ng̃a pagadómtan, paglicáyan, dolómtan.
Abominar. = Domót, daot, lícay.
Abonanzar. = Pagsógor sa pagcalínao, paglínao.
Abonar. = Nagamaáyo, nagapacamaáyo, angcat.
Abordar una embarcacion á otra, ó chocar una con otra. = Bangga, sangca.
Aborrascarse el tíempo. = Onós, dag-om.
Aborrecer. = Domót.
Aborrecible. = Dolómtan, tacós ng̃a, pagadómtan.
Abortar. = Coha, tactac, tagas.
Abotonar. = Pagbotones, pig-got.
Aboyar embarcacion. = Pagpalayáo, pagpatáo, patáo, pagpatáob, pagpalutáo.
Abrasar, quemar. = Sonog, silab, daob, pasó.
Abrazadera. = Bacólong.
Abrazar, ceñir. = Halog, gacos. * Niño. = Cogos, codcod. * Copcop, sacom, acba, tamba.
Abreviar. = Dalí, lactod, daclit. * Nombre por cariño. = Dangga.
Abrigarse con ropa. = Colópo, tabon. * Abrazando á otro. = Copóy, gacos, halog. * Del viento el que navega ó cualquiera otro. = Salípod, salísip, salimbong.
Abrir puerta, &c. = Abli, ocab. * haciendo brecha. = Locab, longcab. * Boca ó lábios. = Ng̃a ng̃a, bang̃áng̃a, bong̃at.
Abrirse grano que se tuesta. = Biti. * Flor de árbol, &c., capullo de algodon, &c., zurron de frutas, &c. = Bosoag, boscag, hathat, bocad, bongday.
Abrir cosa tapada, tinaja, caja, &c. = Bocas. * Los ojos. = Boca, matá, bolícat, boníhat; picat.
Abrirse alguno paso por alguna parte. = Bolhang.
Abrir algo por medio. = Si-si, sa-sa. * Animal por el lomo. = Bolhag. * Por la barriga. = Hibos, li-li, lili, dadas, di-di, si-si. En cebú, Abli, yasyas. * La mano, ó ropa, esteras, &c. = Boclad, ladlad. * Las piernas. = Bila, biláca. * Hinchazón, grano, &c. = Carlit, tosdic, cadlis. * El pez las agallas para respirar. = Hicab hicab, tocab tocab. * Muesca en palo, &c. = Sing̃it. * Agujero en pared, palo, &c. = Bohó, tihab, tohob. * La boca bostezando. = Hoyab, ling̃ábng̃ab. * La boca agonizando. = Ting̃á, ting-ab. * Algo por fuerza. = Ting̃ál, bing̃at.
Abrirse algo, rajarse, separarse. = Ganghal, sa-sa, pacas, booac, lotac, bitas.
Abrir cerradura ó candado. = Abli.
Abrirse herida. = Boca, boto, bosoang. * Rio, zanja, &c., tomar nueva dirreccion. = Bos-oang.
Abrir camino, sendero ó calzada. = Gahit, gahad.
Abrojo. = Tonoc, sapínit.
Abocharse. = Cao-it, sab-it.
Abroquelarse, cubrirse con el broquel. = Calásag, pagpang̃alásag, lipod, salípod.
Abrumarse con algun grave peso. = Daug sa cabóg-at.
Absit. = Simbacó.
Absolucion. = Pagdaláng̃in.
Absolutamente. = Gayód.
Absoluto. = Caogalíng̃on.
Absolver. = Tangtang, baoi, daláng̃in.
Absorver, empapar. = Soyop, yopyop.
Absorto. = Nating̃ála, nabólong.
Abstenerse, ayunar. = Poása, pogong, hayat.
Absterger, limpiar. = Pahid, nisnis, nosnos, hugas, quias. * Limpiar heridas. = Honal.
Abstraerse de los sentidos, enagenarse de las cosas sensibles. = Pagoalá sa boot, pagpógdao.
Abubilla. = Langgam.
Abuelo, abuela. = Apóhan. * Id. segundos. = Song̃áy. * Id. terceros. = Songcod, sogcod, apóhan sa tohod. * Id. cuartos. = Sayómag. * Abuelo, abuela, palabras de cariño. = Amba, yombo, ombo, inda.
Abultar alguna cosa. = Gántong, dagcong booc, gantóong.
Abundancia. = Pagcaábo, pagcadághan, pagcadasál.
Abundar algo. = Abo, dághan, dasál.
Aburrir, molestar. = Samoc, coti coti, toyo.
Aburujar. = Comot, gom-os.
Abusar. = Sagad, paságad, labí, hagálam.
Abyeccion. V. Abatimiento.
Abyecto. V. Abatido.
AC
Acá. = Dinhi, didi.
Acabable. = Holománon.
Acabado, perfecto. = Hingpit, human, tapus, obus, tibáoas, tiboas.
Acabalar. = Ponó, dogang, sompay, tongtong.
Acabamiento, fin. = Pagcatápus, pagcatibáoas, pagcahóman, catapúsan, pagcacámhan.
Acabar. V. Acabado, perfecto.
Acabildar, unir, juntar muchos pareceres en uno. = Ipon, tigom, tapoc, ang̃ay, oyon, tip-oc, pagóyon, paghiósa, pagáng̃ay.
Acacia. = Cahoy ng̃a tolóncon.
Academia. = Escolahán, pagatón-an.
Acaecer. = Tabo, sodíl.
Acaecimiento. = Paghitábo, pagsodíl, pagcasodíl.
Acalenturarse. = Hilánat, init.
Acaloramiento. = Init, pagcaínit.
Acalorar. = Idem, pagínit.
Acallar á niños. = Ling̃ao, lipat.
Acallar consolando. = Lipay, sambag. * Aconsejando. = Sambag, tambag, alam alam, hinay.
Acamado, tenderse, estar echadas las mieses unas sobre otras. = Hapay, higda, calígad.
Acambayado. = Quinambáya, binóloc, binódcan, binadlísan.
Acanalar. = Quilot, silo. * Agua. = Sandayóng, dapit.
Acantilado, costa escarpada. = Pangpang, halálom ug pondo.
Acañonear, disparar cañones. = Bohi, lothang.
Acaramelado. = Quinadamélo.
Acardenalar. = Labod.
Acarrear por tierra. = Hacot, bala, yayong, goyod. * Por agua. = Sagib, ganoy, sabiag.
Acartonarse, ponerse flaco. = Nioang.
Acaso. = Cahá, cayhán, ayhan, cayhá.
Acatar. = Tahod, tahá.
Acaudalar, atesorar. = Pagtípig, pagtígom sa salapí, dagínot, pagsinacóan, paghicao.
Acaudillar, mandar á alguna porcion de gente. = Pagbóot, boot, sogo, mando, hopot.
Acceder, convenir en algo. = Oyon, ang̃ay, pagsábot.
Accesible. = Masáyon, padóol.
Accidente, enfermedad, accidentarse. = Bati, saquét, pogdao.
Accion. = Bohat.
Acecinar. = Tapa, bolad.
Aceite. = Lana.
Aceitera. = Lanáhan, lalánhan.
Aceitoso. = Lanáhon.
Acelerar. = Dalí, lagmit, dagmit, daclit.
Acemite. = Tictic, tahóp.
Acendrado, puro. = Olay, pinódga.
Acensuar. = Pagpaábang.
Acepillar. = Pagsepíyo, hínlo, paghánglas.
Aceptar lo que dan. = Daoat, caláoat. * Personas. = Pagpíli sa táuo, pagpalángga.
Acero. = Asero, icaláha.
Acérrimamente. = Oyámot, caáyo, gayód.
Acérrimo, vigoroso. = Cosgon, cosógon. * De tesón. = Dilí mabálhin, tinóod, sa minatóod.
Acertadamente. = Caáyo, sa toman, sa pagcatóltol, sa pagcaígo.
Acertado. = Maáyo, toman, batid, matoltólon, macaígo.
Acertar. = Toltol, himo. * El que dispara arma, fisga, flecha, palo, &c. = Igo, toltol, toon.
Acierto. = Pagcaígo, pagcatóltol, pagcatóon.
Aclamar. = Pagóyon, pagbóot, pagsábot, pang̃áng̃ay, pagbántog, pagíla. * Alabar. = Dayeg, dayao.
Aclarar, explicar. = Dayag, asoy, sayod, saisay. * El tiempo. = Linao, paoa. * La verdad. = Sosi, dayag, hayag.
Aclararse lo turbio. = Tin-ao. * Horizonte. = Banag banag, haoan, hayag. * El dia. = Magabóntag, magaaláman daman, maháyag háyag, magaadláuon.
Aclimatarse. = Ang̃ay, oyon.
Aclocarse, ponerse cluecas las gallinas. = Lomlon.
Acobardarse. = Hadloc, talao, tahap, tahá.
Acocear. = Tindac, sindol.
Acodar, estribar sobre el codo la cabeza. = Panampíling.
Acoger, acogerse. = Dang̃op, tapon, panilong, pagquimalóoy.
Acometer. = Dosmog, hamlag, dasmag. * V. Embestir.
Acometerse los gallos. = Laboc, sabong.
Acomodar. = Hosay, sohay, ang̃ay, hipus.
Acompañar. = Obán, coyog, boylog, nonót, opód. * Instrumentos músicos. = Doyog. * Por mar. = Abay.
Acongojar, oprimir. = Sáquet yogot, sobó, socó.
Aconsejar. = Sambag, tambag, todlo, toon.
Acontecer. = Tabo, sodil.
Acopiar, Reunir. = Tigom, hipos, tapoc, tip-oc, ipon.
Acoquinarse. = Talao, hadloc, copo copo.
Acorcharse. = Mala, oaláy lamí.
Acordar, determinar, resolver. = Buot, húna húna, sogo.
Acordarse del ausente. = Handom, hidlao, olad, hisgot. * Voces, uniformarlas, é instrumentos, templándolos. = Ang̃ay, doyog. * De cosas pasadas, tratando de ellas. = Hisgot.
Acorde, conforme, correspondiente, igual. = Ang̃ay, topóng, sama.
Acornar, dar cornadas. = Song̃ay, song̃ag.
Acorralar. = Abog, bilánggo.
Acortar. = Potol, lactod, halip-ot, cobos, colang, hayocong, otod.
Acosar siguiendo, persiguiendo á otro. = Apas, nonót, dalágan, lanat. * Causando molestias. = Logpit, daot, logos, bodlay.
Acostarse dos juntos, ó mas. = Dolog. * Dos ó mas, bajo una manta. = Cayab, son-od, son-ot, lomon. * Al lado de otro. = Obay. * Boca abajo. = Cobol, hapa. * Boca arriba. = Hayang, hoy-od. * El niño en su cuna. = Colan. * Las aves. = Holon, holop. * Cuadrúpedos. = Lobog, loco.
Acostarse. = Higda, ligad, calígar, loco.
Acostumbrarse. = Anad, hagálam, gaoi, basbas.
Acotar, amojonar. = Bong̃at, olot.
Acre. = Aslom, isog, saplod, aras, arat.
Acrecer, aumentarse algo. = Daghan, tobo, dogang, dagcó.
Acreditar. = Matúod, pagmatúod, tood.
Acreedor. = Hing̃otáng̃an.
Acribar. = Alíg-ig.
Acribillar. = Pagbohó, bohó, tabád, tadtad.
Acriminar. = Sombog, sang̃il.
Acrisolar. = Olay.
Acristianar. = Bonyag, boñag.
Acta. = Camatoódan ng̃a sinólat.
Actitud, postura. = Pagcabótang.
Activar, avivar, excitar. = Dalí, cogi, pagsingcámot.
Activo. = Macógi, madaling táuo, malágmit, madágmit.
Acto. = Buhat.
Actualmente. = Cadón.
Actuar. = Pagásoy, sayod.
Acuchillar. = Sontoc, tacbas, tigbas.
Acudir. = Tabo, tagbo, tambong, abot, dagia, goboc, dapó.
Acudir, ayudar. = Tabang, laban.
Acuerdo. = Inoyónan, guicaoyónan, guisabótan, sabot, oyon.
Acullá. = Didto, dito, did-on.
Acumular. = Tigom, tapoc, ting̃ób.
Acuoso. = Matóbig, tinóbig.
Acurrucarse. = Cuyúgpus, ticóngcong, copo copo.
Acusar. = Sumbong, habaló, tog-an.
Acusarse el que se confiesa. = Suguid, tug-an.
Acusar querellándose. = Saca, dato. * Falsamente. = Botang botang. * Dando en cara alguna cosa. = Boyboy.
ACH
Achacar, imputar, echar la culpa. = Pagsáng̃il, sang̃il, tap-il. * Falsamente, con mentira. = Butang butang.
Achacoso. = Malúya loya, maloyáhon, dili macáscog, masaquéton, saquét.
Achaque, enfermedad. = Saquét. * Disculpa. = Balíbad, sang̃il.
Acharolado. = Sinao, hinlo.
Achicar, reducir á menos algo. = Diot, potol, copos. * Disminuir agua, sacándola. = Hinobig, limás.
Achiote. = Siótes.
Achulado. = Matístis, ang̃áyan, bayhónan, maníndot.
AD
Adagio. = Casangpotánan, sangpotánan.
Adalid. = Ponóan, mando, panogót, tagóna, magabóot, magasógo, pang̃ólo, maoóna.
Adamado. = Babayénon, binabáye.
Adecuar. = Ang̃ay, oyon, topóng.
Adefesio. = Polong ng̃a oaláy hingtóngdan, cahológan, cahonóng̃an.
Adelantado, atrevido. = Oaláy catahá, oálay pagtáhod, maísog, cásing casíng̃an.
Adelantar. = Ona, dalí. * Paga. = Bayad ng̃a daan, ona. * Dejando atrás á otro. = Bia.
Adelante hacerse. = Osoag, ídog. * Pasar. = Dayon, aguí.
Adelgazar. = Linis, sapsap, nipis, gamáy. * Metal, batirlo. = Bacbac.
Además. = Labot pa niána, niíni.
Adentellar, morder. = Paac.
Adentro. = Sa solód, dayon.
Aderezar, componer. = Hosay, sohay, hipos, ayo. dayan dayan. * La comida. = Guisal, tola, loto.
Adestrar. = Anad, tanód.
Adeudar. = Ótang.
Adherirse. = Oyon, obán.
Adicionar. = Dogang, sompay.
Adiestrar, enseñar, instruir. = Toon, todlo, asoy, sayod, tanód.
Adinerado. = Salapían, salapiánon, adonáhan.
Adivinanza, acertijo. = Tigmo.
Adivinar. = Tagna, toon, toltol.
Adivino. = Manalágna, magtatágna, tomalágna.
Adjudicar. = Hatag, pagangcon.
Adjunto, junto con otro. = Obán, ipon.
Administrar. = Hopot, bantay, boot, sogo.
Admirable. = Cating̃aláhan, hingbólng̃an.
Admirarse. = Ting̃ála, bolong.
Admitir. = Daoat, caláoat, pagpoyó, solód.
Adobo. = Inasín, inasínan, guinamós.
Adobar. = Gamós, dayoc.
Adolecer. = Saquít, bati.
Adonde. = Hain, saa, asa, dis-a, diin.
Adoptar. = Angcon, pagánac anac.
Adoptivo. = Inángcon, inánac.
Adorable. = Silingbáhon, talohódon.
Adorar. = Singba.
Adoratorio. = Singbahán, pagaampóan.
Adormecer. = Tolog tolog, docá.
Adornar. = Dayan dayan, hias, ayo.
Adorno. = Dayan dayan.
Adquirir. = Sapol, sadíli.
Adrede, adredemente. = Toyo, tinóyo.
Adular. = Olo olo, ibid ibid.
Adultear. = Sapao, haníb, sanib.
Adúltero. = Mananápao.
Adulto. = Hamtong.
Adusto. = Bodong, ihaláson.
Advenedizo. = Lalín, sal-ot, domolóong.
Advenimiento. = Pagánhi, pagábot.
Adversario. = Aoay, batoc.
Adversidad. = Calisór, calisdánan, cayógot, casáquit, cagoolánan.
Advertido. = Batid, magatimáan, magtimaánon, mamatng̃ónon.
Advertir. = Matng̃on, timáan, pagtimáan, húna húna.
Adyacente. = Dool, Dapit, olót.
AE
Aechadero. = Pagaalig-ígan.
Aechadura. = Tahóp, tictic.
Aechar. = Palíd, alíg-ig.
Á él. = Canía, sa ia.
Á ella. = Canía, id.
Á ellos, á ellas. = Caníla sa íla.
Á este, á esta. = Niíni.
Á estos, á estas. = Niíni.
AF
Afabilidad. = Pagcalómo, maáyong búot, maáyong gaoi, pagcanáya náya.
Afable. = Lomo, yo-yo, yomyom, aláihan, naya náya.
Afamado, famoso. = Bantog, bantógon, pananglétan, sanglet, donggánon.
Afan. = Pagcahágo, pagcalisód, pagcabódlay, cahágo, cabódlay, calisód, cagóol.
Afanar, afanarse. = Bodlay, hago, lisód.
Afear. = Saoay, lao-ay, pidya, tamay.
Afeccion. = Paghigúgma, pagpalángga, caíbog.
Afectar. = Pagdáyan dáyan, dihog, homót.
Afecto. = Gugma, boot, hináng̃op.
Afectuoso. = Mahagógma, magpalángga.
Afeitar. = Alot, gunting.
Afeite. = Dihog, hilog, iholomót.
Afeminado. = Bantot, bayog, babayénon.
Afeminarse. = Pagbinabáye.
Afianzar. = Lig-on.
Aficion. = Gugma, boot, pagcapalángga.
Aficionarse. = Idem.
Afilar. = Baid, talom, hait, sam-id.
Afin. = Cuobánan ng̃a tap-il.
Afinar. = Nipis, gamáy, tagning, olay.
Afirmar. = Lig-on. * Asegurar como cierta alguna cosa. = Pagmatúod.
Afirmativamente. = Tinóod, sa minatóod.
Afliccion, pena. = Casáquit, cayógot, calisód, cagóol.
Afligir, afligirse. = Idem, sobó, socó.
Aflojar. = Loag, togot, hogac, bohi. * Enervátio virílium. = Polay. * Viento. = Linao.
Afluencia, copia. = Daghan, cadaghánan, abo, dasál.
Aforrar, poner forro á alguna cosa. = Sapao, hanig, sacnib, longcob.
Afortunado. = Boláhan, paládan.
Afrecho. = Tahóp, tictic.
Afrenta. = Pagcatámay, caólao.
Afrentar. = Tamay, olao, timólang.
Afrentoso. = Maoólao.
Afuera. = Sa goa, paháoa.
AG
Agacharse. = Yobo, yocbo, paóbos, copó, coob, loob.
Agalla. = Hasang.
Agarrar, agarrarse. = Cabot, capot, coha, gonit, tacboy, capiot, tocbo, tocla, dacop.
Agarrotar. = Baat, higot, hogot, hicog, bitay.
Agasajador. = Maábi abíhon.
Agasajar. = Abi ábi.
Á gatas andar. = Camang, coyámang.
Agazapar, prender. = Dacop, sacop.
Agazaparse. V. Agacharse.
Agenciar, buscar. = Bulong, mang̃íta, dagínot, pagpatigáyon, quita.
Ágil, ligero, vivo. = Lagmit, dalí, madalíon, lagsic, dasig.
Agitar. = Lihog, og og, quino, yosyos.
Agitarse. = Bodlay, capoy, cotás.
Agobiarse. = Daog, bodlay, capoy.
Agolparse, juntarse muchas personas. = Tigom, ting̃ób, tagbo, tambong, tapoc.
Agonía. = Paghing̃ótas, pagting̃á, pagtíng-ab.
Agonizar. = Ting̃á, ting-ab, hing̃ótas.
Agorar, adivinar los sucesos por medio de prácticas vanas. = Aníto, dioáta, tagna.
Agorgojarse algo. = Bocboc, gaboc, agay-ay.
Agostarse algo. = Mala, laya, data, agas, tagas, tagac.
Agotar la taza, &c., bebiendo. = Hodót, titi.
Agotar ó agotarse agua. = Titi, iti, mala, limás, hinóbig, hobás.
Agraciar. = Looy, hatag, lolot.
Agradar. = Gogma, boot, ang̃ay, oyon, himóot.
Agradecer. = Tamód, dayao, salámat, Dios magbáyad.
Agrado. = Maáyong búot, pagcahimóot.
Agrandar. = Pagdagcó, dacó, pagtáas.
Agravar. = Pagdógang sa cabóg-at.
Agraviar. = Dahog dáhog, tampálas, among ámong daot.
Agregar, juntar muchas cosas. = Ipon, ting̃ób, tip-oc, tigom, tapoc.
Agregarse. = Obán, haop.
Agresor. = Macasasála.
Agreste. = Bodong, boquídnon.
Agriarse algo. = Aslom, quisom.
Agridulce. = Maoloáslom ug matolotám-is.
Agrio. = Maáslom, maquísom.
Agrupar. V. Agregar.
Agua. = Tobig. * Del mar. = Tubig sa dagat, dagat. * Congelada. = Tubig ng̃a tibúoc, bagtoc.
Aguas vertientes. = Bosay.
Aguamanil. = Panhonáoan, hunáoan.
Agua salobre. = Matáyam, matayámnon, gigoánon. * Revalsada. = Lanao, tonggo. * Tibia. = Inádlao, mainit-ínit. * De poco fondo. = Hamábao. * De mucho fondo. = Halálom.
Aguas vivas ó mayores. = Dagcong dagat, taob. * Menores. = Ayá-ay, hunásan.
Aguacero. = Olan.
Aguada. = Tobig.
Aguantar. = Ilob, antos. * Lo que cae ó va á caer. = Pogóng, sagang, bisog.
Aguardar. = Holat. * Un poco. = Ang̃an ang̃an, maghúlat ug didíot.
Aguardiente. = Dalísay.
Aguaza de heridas ó que sale de algún cuerpo muerto. = Sago, agos. * De tumores, viruelas, &c. = Dalimáso.
Aguda punta de arma, &c. = Talínis, tomóy, talom, hait. * Punta de tierra. = Tomóy, catarmán.
Agüero, presagio, señal de cosas futuras. = Timáan. * Supersticion. = Tinoóhan ng̃a bacácon, timáan ng̃a oálay hingtúngdan.
Aguerrido. = Mang̃ugúbat, maísog, anad sa pagáoay.
Aguijar. = Tolpoc, sontoc, dog-oat tosloc, tosdic.
Aguijon de abejas. = Soyod, lalá. * Punzon. = Hilíhod.
Aguijonear. V. Aguijar.
Águila. = Manáol.
Aguilucho. = Pisó sa manáol.
Aguja. = Dagom. * Náutica de marcar. = Padalóman. * Para hacer redes, chinchorros, mallas. = Sicóhan, adpang. * Pescado. = Baló, balámban, salaoásid.
Agujerear. = Pagbohó, quilícot, pagbáng̃ag. * Oreja. = Tosoc. * Ratón, &c., alguna cosa. = Tohab, cotcot, botbot, quitquit.
Agujero. = Bohó, bang̃ag, boslot. * Pequeño. = Tilítol.
Aguzar. = Talínis, talígois, talíois, nipis, pagtomóy.
AH
Ah! = Abá, abáa, abáo.
Ah. = Dihá.
Ahijado. = Inanác, anác sa boñag.
Ahijar. = Pagánac anac.
Ahinco. = Pagtúyo, pagcatúyo, tinóyo, pacasingcámot.
Ahitar. = Lóod.
Ahito. = Pagcalóod, pagcasocáon.
Ahogadero, lugar sin respiracion. = Poot, alibáng̃o.
Ahogar, ó ahogarse alguno colgarse. = Looc, hocot, hícot, hogot, bitay, hicog.
Ahogarse en agua. = Lomós.
Ahondar. = Cale, halálom.
Ahora. = Cadón.
Ahorcado. = Binítay, guihógot, nahícot, hinóctan, nahicog.
Ahorcar, ahorcarse. V. Ahogar, ahogarse alguno, colgarse.
Ahorquillar. = Sangga, salagúnting, tocó, solay.
Ahorrar. = Dagínot, imot, hicao, caguis, pagsinacóan.
Ahorrativo. = Diginótan, hicáoan.
Ahuecar. = Bosog, homoc.
Ahumada cosa. = Guianoósan, guiasóhan, inasóhan.
Ahumar. = Asó, pohag, anóos.
AI
Airarse. = Balaca, socó, ligótgot, aligótgot, aquig, pagpanúyo, sog-o.
Aire. = Hang̃in.
Airearse. = Paháng̃in.
Airosamente. = Ang̃áyan, maáyong pagbáihon, sa pagcadágoay.
Airoso, tiempo de viento, de aire ó lugar de él. = Maháng̃in. * Garboso. = Ang̃áyan, bayhónan, daguáyan.
Aislado. = Sía usá da, oaláy obán, binócot, bocot.
Aislar. = Olang, libót, lipót.
AJ
Ajar, manosear. = Lom-it domit, lomí.
Ajena cosa, ó persona. = Sa láin, lain táuo, díli ia, díli íño, díli ímo, díli acó.
Ajo. = Ahos, baoang.
Ajobar, llevar á cuestas. = Bala, song̃ay, pas-an.
Ajornarla. = Pagsóhol, pagpamóo.
Ajuar. = Casangcápan sa baláy, guinamíton, gamit.
Ajuiciar. = Pagsógod sa búot.
Ajustar. = Dapat, dool. * Lo que se compra. = Hang̃yo.
Ajuste. = Caang̃áyan, caoyónan, inang̃áyan, inóyon sabot, sinabótan, guisabótan.
Ajusticiar. V. Ahogar, ahogarse alguno, colgarse.
AL
Ala generalmente. = Paco. * De pescado. = Capay cápay. * De tejado. = Balisbísan.
Alabanza. = Padáyeg, pagdáyg, pagólog, pagdáyao.
Alabar irónicamente. = Sood sóod, solog sólog, olo ólo.
Alabastro. = Batóng potíon, mapóting bató.
Alabearse, torcerse. = Quiyóom, liquiob.
Alacena. = Sang̃atán, alsáhan.
Alacran. = Tang̃a, sipit sipit.
Alacranera. = Tanom.
Aladar del cabello. = Agiguísing.
Alado. = Pacan.
Alambicar, destilar licores. = Dalísay.
Alambique. = Alácan.
Alambre. = Caoat, caoad.
Alameda. = Solóp, cacahóyan.
Álamo. = Cahoy sa España.
Alamparse. = Ibog, higúgma, ilog.
Alancear. = Doghó, doghang, dogcal, sing̃ap, tomboc.
Alar. = Balisbísan.
Alargar el cuello. = Tuihácao, gangcao, tocháyao tochao, docog. * Hierro ú otros metales, batirlos, tirar alambre. = Onat, botong. * Tiempo. = Osoag, tagad.
Alargar. = Sompay, dogang, dogtong.
Alarguez. = Cahoy sa cabo de buena Esperanza.
Alarida, alaridos. = Tiábao, póoao, siágit, tóoao, toao.
Alarido. = Idem.
Alarma. = Goboc, bocao.
Alarmar. = Idem.
Alastrar barco. = Pagbató.
Alazor. = Tanom.
Alba. = Caadláoon, cabontágon, cabontágan, pagcalámdag, pagcaháyag, pagcaalámandaman.
Albahaca. = Homótan, calogongcógong.
Albañal. = Goha, sandayóng.
Albañil. = Panday sa cota.
Albarda. = Siya sa cabayo.
Albedrío. = Pagbóot, bóot, cabobót-on, caogalíng̃on.
Albergar. = Pagpasáca, pagpahápit.
Albergue. = Panilóng̃an, dalángpan, pagatigóman sa mg̃a mananáp, camálig.
Albino. = Ogís.
Alborada. = Banag bánag.
Alborbola, gritería. = Casabá, banha, alibáng̃o.
Alborear. V. Alba y alborada.
Alborotar. = Gobot, samoc, banha, sabá, gahod, pagbócao, goboc.
Alboroto. = Cagobót, casabá, cagáhod, samoc, banha, himálo, bocao.
Albricias. = Gala, hatag, tinabóan.
Alcahuete. = Cagon cagon.
Alcahuetear. = Idem, tabon, hilom.
Alcaide. = Magbalántay sa mg̃a preso.
Alcalde. = Capitan, gobernadorcillo, ponóan, hocom.
Alcancía. = Sogong ng̃a solódlan sa salapí.
Alcanzar. = Dang̃at, abot, cabot, capot, coha, capiot. * Á otro que va delante. = Abot, apas. * Del suelo. = Polot, sacoat.
Alcázar. = Cota, bantayán, lantáoan.
Alcoba. = Solód, sonogán.
Alcoran. = Solat ng̃a camatoódan ug guitóohan sa mg̃a moro.
Alcuza. V. Aceitera.
Aldaba. = Sab-it, cao-it.
Aldabada. = Pagtóctoc sa sab-it.
Aldabazo. = Idem.
Aldabear. = Idem.
Aldabon. = Sab-it ng̃a dagcó.
Aldea. = Longsod ng̃a diótay.
Alear. = Yapa yapa, capay capay.
Alebrestarse. = Haógnoc, hadloc, lisang.
Aleccionar. = Toon, asoy, sayod.
Alegar. = Sayor, asoy.
Alegoría. = Linícong polong, polong ng̃a halálom, balac, gaday.
Alegrarse. = Lipay, himáya, himóot, saya, sayág, naya naya, sáng̃ia.
Alegría. = Calípay, himáya, maáyong boot, hináng̃op, himóot, &c., como el anterior.
Alegron. = Idem, ahat ng̃a pagcalípay.
Alejamiento. = Paghalayó, pagcahalagyó.
Alejar. = Halayó, hilit, bolag, halin.
Alentado. = Casing casíng̃an, maísog.
Alentar, respirar. = Pagguinháoa.
Alentar incitando á otro para hacer ó decir algo. = Sogyot, agda, sambag hopo.
Alero, ala de tejado. = Balisbísan.
Alertar. = Pagbántay, polóng ng̃a igatóbag tobag, pagbálos sa mg̃a bantay. * Poner atencion. = Dong̃og, talínghog, pagpamáti, bati.
Aleta, de pescado. = Cápay cápay.
Aletear. V. Alear.
Aletero. = Paglíhog ng̃a malágmit sa mg̃a paco.
Aleve. = Daútan, bodhion.
Alevosamente. = Sa pagcabódhi.
Alfanje. = Campílang.
Alfarería. = Pagabohátan sa mg̃a colon.
Alfarero. = Magbobóhat sa colon.
Alfiler. = Dagom ng̃a may olo.
Alfilerazo. = Pagtólpoc, pagtósloc sa alfiler.
Alfombra. = Baníg ng̃a panápton.
Algalia. = Tinggalóng.
Algarabía. = Banha, sabá, hagóngbong.
Algazara. = Idem.
Algo. = Onsa onsa, manggad pa dihá, bisan onsa.
Algodon. = Gapas. * Hilado. = Tingcal, bonang. * Hilado negro. = Tinágom. * Carmenado, en copos. = Boyo, binóyo.
Alguacil. = Bantay sa bilanggóan, aguacil.
Algun, alguno. = Bisan quinsa, bisan onsa, manggad pa.
Alguna vez. = Talágsa da, osáhay.
Algun dia. = Sa oláhing adlao, manggad pang adlao.
Alhaja. = Hyas, bahándi, casangcápan.
Alhajar. = Pagdáyan dáyan, pagtáod sa mg̃a hyas ug mg̃a casangcápan.
Alhamar. = Habol ng̃a poláhon.
Alhamel. = Mananáp ng̃a pagabalsáhan.
Aliado. = Sandogó, obán, dapig.
Alicates. = Sipit, compít.
Aliciente. = Pahagálam, icahagálam.
Aliento. = Pagguinháoa, guinháoa, guininháoa.
Aligar. = Baat, gapos, tacgos, hocot, hicot, hogot.
Aligerar. = Paggáan, haoas.
Alijar. = Idem.
Alimentar. = Caon, pagpacáon, toto. * Á algun enfermo. = Pagtílog.
Alimento. = Calán-on, itílog, itilil-og.
Alindar. = Pagtimáan sa hingtúngdan ng̃a yota, olot.
Alinear. = Paglátid, pagtaláy, pagláctod.
Aliñar. = Pagdáyan dayan, hosay, sohay, hipos.
Alisar. = Hinlo, hanglas.
Alistar. = Pagsólat sa padron.
Aliviar. V. Aligerar.
Aliviarse el enfermo. = Maáyo ayo, arang adang na, pagguinháoa, pagpahamódlay.
Aljaba. = Pagasódlan sa paná.
Aljibe. = Pagatigóman, pagasódlan sa tubig.
Aljofaina. = Panghonáoan.
Aljófar. = Mótia.
Alma. = Calág.
Almacen. = Pagatíngban, pagatigóman, pagasódlan sa mg̃a mánggad, ug mg̃a calán-on.
Almacenar. = Pagtípig, pating̃ób, pagtígom, sa mg̃a mánggad, ug mg̃a calán-on.
Almáciga. = Tagoc sa cahoy.
Almacigar. = Pagpalína.
Almadana, mazo. = Paló, bacbac.
Almagre. = Polog.
Almanaque. = Ilisípan, tuígan.
Almeja. = Litob, dolásay, caláycay, cagóco bogátan, tagnípis, tóoay.
Almena. = Ilíhan, lantáoan.
Almendra. = Talísay, pili.
Almendral. = Yotang guinatódcan sa mg̃a cáhoy ng̃a talísay.
Almendro. = Talísay ng̃a cáhoy pili.
Almibar. = Tami, asúcar, calámay ng̃a tinónao, sabáo ng̃a matám-is.
Almidon. = Almidol, tilog.
Almidonar. = Pagalmiról, pagtílog.
Almilla. = Sinínang haíctin.
Almirez. = Docdócan, so-sóan.
Almizcle. = Catsóli.
Almohada. = Olónlan, onlánan, onlan, olnan, olagnan.
Almoneda. = Pagbalígya sa mg̃a nanagpaláin láin ng̃a mg̃a mánggad.
Almorranas. = Booa, boa, botbot.
Almorzar. = Pagpamáhao.
Almuerza. = Halop.
Almuerzo. = Pamahao.
Alocado. = Bo-ang bo-ang, magáan ug bóot.
Alocucion. = Pagoáli, pagsáyod, pagásoy, pagsámbag, pagtódlo, pagtóon.
Alojamiento. = Halapítan, honóng̃an, pinoyánan.
Alojar, alojarse. = Paghápit, paghónong, pagsáca, pagpoyó.
Alquilador. = Magpaábang, magaábang.
Alquilar. = Abang.
Alquiler. = Iábang, icaábang, ialábang.
Alquitara. = Alácan.
Alquitran. = Bolit, salong ng̃a sináctan sa lana, lipa.
Alrededor. = Sa libót, sa libod.
Altamente. = Sa hingpit, sa toman, sa guilabíhan, sa hatáas caáyo, sa pagcaósoag oyámot.
Altanería. = Pagpalábilabi.
Altanero. = Palabilabíhon.
Altar. = Altal.
Alteracion. = Pagcaláin, pagcabálhin, pagcadaot.
Alterar. = Pagláin, pagbálhin, pagdáot.
Altercador. = Sopíhan, masinopíhon, manalíson matanibágon, masinocuáhi.
Altercar. = Lális, soqui, tobag tobag soay paglantugui, pagsocuahi.
Alternar. = Ilis ilis, sobli, poli.
Alteroso. V. Altivo.
Alteza. = Dagcong táuo, ng̃alan ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a anac sa mg̃a hari.
Altísimo. = Hatáas oyamot, guilabíhan pagcatáas.
Altivez. = Pagpalábilabi, pagcasíngca.
Altivo. = Palabilabíhon.
Alto, grande. = Hatáas, hatágas, taas. * Hacer. = Honong, poyó. * De casa. = Salácan itáas.
Altura. = Cahitáson, catáason, cahitásan, guitáson, pagcataas.
Alúbia. = Prijoles, balátong.
Alucinar, alucinarse. = Toyo, boloc, sacót, sayóp, pagbinó-ang, balíng̃ag.
Aludir. = Labot, paghing̃álan, hisgot.
Alumbrar. = Ioag, soló, balábad, dan-ay, sanag, siga.
Alumbre. = Taoas.
Alunado. = Alabóton sa cabóang, boang boang, colidó, colang colang, miní.
Alusion. = Pagcahisgot, paghing̃ánlan.
Alustrar. = Paglígis, pagsínao, pagpasínao.
Alzaprima. = Bang̃il, ligoat.
Alzar, tomar, coger del suelo. = Polot sacoat, bosoat. * Manteles, ropa tendida, &c. = Tocas, boclas, lolho, bolcas, quimon. * Brazo. = Bayao, baquiao. * De obra, &c. = Honong, ondang, adang. * Ojos ó cabeza. = Hang̃ad, yang̃od, tocháyao, tochao, toyhácao, toyhad, yahat.
ALL
Allá. = Dito, did-on, didto, ng̃adto, dihá.
Allanar. = Tambac, patag, datag, tapan, tambon.
Allegado. = Caobánan, sandogó, caíla, ábian, higála.
Allegar, juntarse. = Tigom, ting̃ób, dagóso, ipon, tapon, dool, idog, hapit, dapit. * Arrimarse. = Dool dapit tong̃ód.
Allende. = Sa dapit didto, dapit ng̃adto, sa tapón, sa taboc.
Allí. V. Allá.
AM
Ama. = Ang babáye ng̃a magahópot sa baláy, agálon, tagya. * De leche. = Ioa, mapasóso sa báta, magbaláton sa bátang diótay.
Amabilísimo. = Hiligogmáon óyamot.
Amable. = Hiligogmáon, tácus ng̃a higogmáon, palalanggáon.
Amablemente. = Sa malómong polong, sa mahómoc ng̃a gaoi.
Amadísimo. = Hinigógma oyámot.
Amador. = Ang mahagúgma, magapalángga, magbóot.
Amadrigarse. = Pagpuyó sa hilít, halayó sa mang̃a tauo, pagsolód sa pinoy-ánan. * Pagtágo, paghóbong.
Amaestrar. = Tóon, todlo, asoy, sayod.
Amagar. = Holót, homot.
Amago. = Pagholót, pagcaholót, pagcahómot.
Amainar velas. = Hipos, lolos. * Viento. = Hinay, paglínao. * Ceder en algun empeño ó deseo. = Ondang, adang, bya.
Amalgamar. = Tigom, ipon, ting̃ób, sacót.
Amamantar. = Pagpasóso, pagtóto, pagmatóto.
Amancebamiento. = Pagpoyó, pagcaípon sa duhá ca tauo ng̃a díli miño, babáye ug laláqui, pagcahónay, pagcacamaáyo.
Amancebarse. = Paghónay, pagpacamaáyo.
Amanecer. = Pagbóntag, pagaláman dáman, pagdáman dáman, paglámdag, pagcacaadláuon.
Amansar. = Pagpaánad, pagtanód.
Amantar. = Paháclap, pagtábon sa habol, paghábol.
Amante. V. Amador.
Amantísimo. = Ang mahagúgma, magapalángga, magabóot uyámot.
Amanuense. = Manonólat, magsosólat, somosólat.
Amañar, componer alguna cosa. = Pagáyo, pagpatigáyon, paghípos, payáng̃ay, paghúsay, pagsúhay.
Amaño. = Pagpatigáyon sa pagbóhat sa bisan onsa. * Capandáyan ng̃a icabóhat sa onsa onsa.
Amapola. = Bolac ng̃a mapóla, antoláng̃a.
Amar. = Gogma, palángga, boot.
Amargamente. = Sa mapáit caáyo.
Amargar. = Pait.
Amargo. = Mapáit.
Amargor. = Capáit, capaítan. * Angustia, pena, trabajos, congojas, desgracias. = Calisdánan, calisód, cagóol, cagolánan, casáquit, casaquítan, cayógot, cayogtánan.
Amargoso, especie de pepinos amargos y muy estomacales, balsamina. = Palía.
Amarillento. = Dalag dalag, molomalálag.
Amarillez. = Cadálag, calálag.
Amarillo. = Dalag lalag.
Amarra y amarrar. = Hícot, hocot, hogot, baat, tacgos, gaid, higot, gacod, gacot.
Amarradero. = Gaílan, pagahóctan, pagahógtan, pagahíctan, pagagacótan.
Amartillar. = Pagándam sa posil sa pagbúhi, sa paglóthang.
Amasar. = Comos, lamas, tapay, comót.
Ambar. = Tandáyag, samála.
Ambicion. = Pagcahícao, pagcadagínot, pagcatípig sa salapí, pagcacáguis, pagcasináco.
Ambicioso. = Hicáoan, daginótan, maibógon, sinacúan, caguísan.
Ambidextro. = Ang magabóhat ug masáyon sa dorohá ca camót.
Ambiente. = Holoyóhoy.
Ambiguamente. = Pagcabóloc, pagcaliníco lico, sa pagcadúha duha.
Ambigüedad. = Duha duha, cabóloc.
Ámbito. = Caólang sa talioála sa Lang̃it ug sa yota. * Luang.
Ambos á dos. = Silang dohá, quita ng̃a dohá, canméng dohá.
Ambulante. = Ang magalacát, maglalacáo.
Amedrentador. = Macahádloc, mahahádloc, macalísang.
Amedrentar. = Pagpahádloc, pagpalisáng.
Amen. = Amen, agád pa onta, onta.
Amenazado. = Hinolótan, hinomótan, hinolgáan.
Amenazador. = Macahólot, maghohómot, maholgáon.
Amenazar. = Holot, holga, homot.
Amenidad. = Caang̃áyan, pagcalángbo sa mg̃a tánom ug mg̃a cacahóyan, pagcalónhao. * Pagdáyan dáyan sa mg̃a sogílon, pagsólti ng̃a ang̃áyan ug magacaláin láin.
Ameno. = Lugar ng̃a guinatobóan sa daghánan ng̃a mg̃a tánom ug mg̃a cáhoy ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm.
Á mí. = Canáco.
Amigo. = Abian, higála, amóma. * Amiga, mancebo, manceba. = Honay, camaáyo.
Amiguísimo. = Abian higála ng̃a dagcó.
Amilanar. = Pagoalá sa hona hona sa táuo ng̃a mahádloc, pagcalisáng ng̃a dagcóay.
Amistad. = Caíla, pagcaábian, pagcahigála, maáyong bóot, maáyong pagáng̃ay, pag yon.
Amíto. = Paño ng̃a itábon con isáblay sa abága sa Padre ng̃a magamisa, sa ilálom sa alba.
Amnistía. = Pagpasáylo sa mg̃a sayóp ng̃a dáan, ng̃a itógot sa mg̃a hádi.
Amo. = Pang̃ólo sa baláy, agálon tagía.
Amodorrarse. = Alipólong, pagbáti sa cabóg-at sa olo.
Amohinarse. = Aquig, pong̃ot, ming̃ao, sucó, sobó, ligdong.
Amojamado. = Maníoang, mamála, tináp-an.
Amojonar. = Pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa caogalíng̃on ug hingtóngdan ng̃a yota, pagólot.
Amoladera. = Baídan, balítan, sam-ilan.
Amolador. = Ang magabáid, ang magasám-id.
Amolar. = Baid, balit, sam-id.
Amoldar. = Paghórma.
Amonestar, aconsejar. = Tambag sambag, oali. * Para casar. = Taoag.
Amontarse. = Paglóog, pagláguen sa buquid, pagihálas.
Amontonar. = Tapoc, pondoc, daólong, ogdo, hapnig.
Amor. = Gogma, maáyong boot.
Amoratado. = Bonol, molomaítom, malágom.
Amorosísimo. = Hiligogmáon uyámot.
Amoroso. = Mahigogmáon, hiligugmáon.
Amorrar. = Docó, dong̃ao.
Amortajar. = Sapot.
Amortecer. = Pógdao, pagoalá sa boot ug sa mg̃a balatían, gotas, ogtas.
Amortiguar. V. Amortecer.
Amortiguarse pasiones. = Paghínay, paglímot, pagóndang.
Amoscar, ahuyentar moscas. = Tapdas, yabyab, pagpáypay, pagpáspas, pagbógao.
Amotinar. = Alsa, gobot, paglápas sa pagtáhor ug pagsógot, pagsúqui, pagsocuáhi.
Amover. = Pagcóha sa gahóm con sa oficio ng̃a hinátag ng̃a dáan.
Amparar. = Tabang, laban, laba, hopót.
Amparo. = Pagtábang, paglában, dalángpan.
Ampliar. = Pagtáas sa soguílon, pagdógang, pagsómpay.
Ampo de la nieve. = Capóti.
Ampolla. = Labtog, lotob, bítlig.
Amputacion. = Pagcapótol.
Amputar. = Pagpótol.
Amueblar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a pinoy-ánan, pagbótang, paghósay sa mg̃a casangcápan.
Amujerado. = Babayénon, binabáye.
Amuleto. = Tambal ng̃a bacácon ug linihí ng̃a itagána sa mg̃a saquét.
Amura. = Pisi ng̃a binútang sa mg̃a tomóy sa mg̃a layág ng̃a timbang sa escota.
AN
Anacoreta. = Ang nagapoyó sa caming̃áoan, penitenciáhon.
Anade. = Gaquít, itic.
Anadear. = Paglacát ing̃on sa paglacáo sa gaquít.
Analogía. = Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay, cailíngnan, pagcasáma.
Análogo. = Idem.
Anaranjado. = Ang may color ing̃on sa color sa ocban.
Anatema. = Pagbólag sa táuong cristianos sa pagcaambítan sa obán ng̃a isicacristianos, ug sa mg̃a santos. * Paghimadáot.
Anatomía. = Pagbólag bólag sa mg̃a báhin sa laoas.
Anciano. = Tigúlang, cadáan ng̃a táuo.
Ancla. = Sinípit. * De la esperanza. = Sinípit ng̃a dacóan.
Anclaje. = Bayad sa pinondóhan.
Anclar. = Pagpóndo, paghólog sa sinípit.
Anclote. = Sinípit ng̃a diótay.
Ancho. = Bolang, halagpád, yapad yapad, halóag.
Anchura. = Calápdon, guilápdon, calapád. * De ropa. = Sangcad, son-ot, son-od.
Andadero. = Dalan ng̃a masáyon pagaláctan.
Andado. = Dalan ng̃a guiaguían sa nacadághan ug sa daghánan ng̃a mg̃a táuo.
Andador. = Hilacáo, tiglacát, maglalacáo. * Bisan onsa ng̃a igatóon sa paglacát sa mg̃a bátang diótay.
Andamio. = Dalámba, pala pála.
Andana. = Cataláyan.
Andanada. = Ang pagbóhi ng̃a dong̃an sa mang̃a lóthang ng̃atanán sa luyo sa sacayán, sa usá ca quílid.
Andante. V. Andador.
Andar. = Lacát, lacáo, panao, lacang. * Con otros. = Cuyog, obán, buylog. * Delante. = Ona. * Alrededor. = Toyoc, libod, libot. * Vagabundeando. = Libod libod, sodoy, laag láag. * Estraviado. = Saláag. * Los niños gateando, cangrejos y otros animales. = Coyámag, camang. * Hormigas y reptiles. = Coyámang. * Cojeando. = Quíang quiang, piáng. * Arrastando los pies. = Sagóyod. * Cuando hace mucho sol. = Song̃ásong. * Yendo y viniendo. = Sombálic, balic balic, sibog sibog. * Por maroma, palo, caña, &c. = Latay látay. * Los perros alrededor para hacer cariños á sus amos ó para coger la presa. = Ibid ibid. * De aquí para allí, de una á otra parte. = Lahay láhay, boyan bóyan. * En puntillas. = Tihin. * En un pié. = Quingquing, taquíngquing. * Hácia atrás. = Isol, sibog. * Entre yerba ó malezas. = Docao. * En convoy. = Abay. * Despacio. = Anánay, ticsio, agínid. * Las culebras y demás reptíles. = Hioal hioal, goyod, dahic. * De noche. = Sodsod. * Con las nalgas. = Agínod, ilíod.
Andariego. V. Andador. * Ang díli mahamótang, ang díli mopoyó.
Andarin. V. Andador.
Andas. = Bolotáng̃an sa pagyáyong sa mang̃a santos con sa táuo ba, buhi con patáy.
Andrajo. = Noog, tinábas sa panápton ng̃a guibísti sa táuo.
Andrajoso. = Ang nagabísti sa guising panápton, sa bisti ng̃a guisi, sa mang̃a noog.
Anécdota. = Suguílon, balíta ng̃a oalá pa hingbalóan, ng̃a oalá pa mabántog.
Anegadizo lugar. = Danáoan, lonópan, sinapóhan, pagasapólan, tobígan caáyo.
Anegar avenida. = Sopo, sapol. * Diluvio. = Lonóp.
Aneurisma. = Pagcahóbag guícan sa pagcabógto sa caogátan.
Anfibio. = Mananáp ng̃a mobóhi sa yota ug sa tobig.
Anfion, ópio. = Bolígod, bodígot, bolíng̃ot.
Ángel. = Ángeles. * Malo. = Yaoa.
Angélica. = Tanóm.
Angelical. = Ang nahatong̃ód con may panigíngnan sa Ángeles.
Angelico. = Ang bátang diótay.
Angostísimo. = Hagóot caáyo, masígpit, haíctin uyámot.
Angosto. = Haíctin, hagóot, masígpit, quipot, quipiong.
Anguila. = Catsíli, bais.
Angustia. = Sobó, aoa, yogot, hayhay, hopao.
Angustioso. = Masolób-on, guicayógtan, nasobó, guicagólan, guimíng̃ao, guilísdan.
Anhelar. = Ibog, pagpanghináot, pagsingcámot.
Anidar. = Pagsálag.
Anillo. = Singsing, bangquíao. * De bejuco. = Bacólong.
Ánima. = Calág sa purgatorio. * Ang bohó sa mang̃a lóthang.
Animacion. = Ang pagpasolód sa Dios sa mang̃a calág sa ílang mang̃a láoas. * Pagcadalí sa pagbóhat ug sa pagpamólong.
Animal. = Mananáp.
Animalazo. = Mananáp ng̃a dagcó. * Ang tauo ng̃a oaláy quinaádman bisan diriót.
Animar. V. Animacion. * Para hacer ó decir algo. = Agda.
Animarse. = Bisog bisog, paglógos logos.
Ánimo. = Calág, huna huna. * Isod, oaláy cahádloc ug catálao, caísog.
Animosidad. = Pagcaoaláy catáhap, cahádloc ug catálao. * Caísog, caísod.
Animoso. = Idem.
Aniñarse. = Pagíng̃on sa mang̃a báta, pagáng̃o ang̃o.
Aniquilarse. = Oalá, gobá.
Anís. = Lamódyo.
Anisado. = Vino ng̃a sináctan sa anís.
Anisar. = Yotang guitámnan sa lamódyo.
Ano. = Lobót, ang aguían sa tá-i.
Anoche. = Gabíy, gáb-i.
Anochecer. = Cagabihíon, cahapónon, hadóol sa pagcabíy.
Anona. = Pagcadághan sa mang̃a calán-on.
Anonadarse. V. Aniquilarse. * Pagpaóbos, boloc, lisang, hadloc.
Á nosotros, excluyendo á algunos de aquellos con quienes se habla. = Canámo. * Incluyendo á todos. = Canáto.
Ánsia, deseo. = Ibog, pagpanghináot. * Congoja, fatiga, afliccion. = Casáquit, camíng̃ao, cayógot, calisód, cagóol. * Basca. = Calóod sa guinháoa.
Ansiedad. = Idem.
Ansioso. = Ang maíbog, maibógon.
Antagonista. = Ang magabátoc, ang molális, ang magaílog sa pagailógan sa lain.
Antaño. = Sa usa ca túig ng̃a miági, sa canhi.
Anteanoche. = Sa usáng gabíy, sa usá ca gabíy.
Anteantaño. = Caron icatoló ca túig, toló ca túig ng̃a dáan.
Anteanteanoche. = Carón icatoló ca gabíy, toló ca gabíy ng̃a dáan.
Anteayer. = Sa usáng adlao, sa usá ca adlao.
Antecama. = Panápton ng̃a ibítay sa atubáng̃an sa catre, sa pagtábon ug pagsalípod sa anáa sa ilálom.
Antecámara. = Ang solód ona sa lasalas.
Antecedente. = Nagaóna, nanghióna.
Antecedentemente. = Ona pa, daan pa.
Antecesor. = Ang guiilísan, guinsóndan.
Antecoger. = Pagpaóna, padala sa ona, sa onáhan.
Antecristo. = Tauo ng̃a daótan oyámot ug yaoa yaoáan, ng̃a magadáot sa dagcong pagdomót sa santa Iglesia ug sa mg̃a cristianos.
Antediluviano. = Ng̃atanán ng̃a mióna sa paglonóp sa Dios sa calibútan.
Anteiglesia. = Saoang sa Singbahán.
Antelacion. = Daan, ona.
Anteojo. = Salamín ng̃a itáod sa atubáng̃an sa mg̃a matá, sa maáyong pagtán-ao.
Antepagar. = Pagbáyad ng̃a ona, inónang bayad.
Antepasado tiempo. = Túig ng̃a daan, túig ng̃a miági. * Ascendiente. = Guinicánan, guilioátan, guisóndan ng̃a mg̃a tigúlang.
Antepecho. = Hambóyan.
Antepenúltimo. = Guisóndan sa catapúsan.
Anterior. V. Antelacion.
Anteriormente. = Idem; sa canhing tiempo, niádto.
Antes. = Caníha, dáan, canhi, caganíha. * El primero. = Ang nahaóna. * Bien. = Hinóo, hinóa, hinonóa. * Que. = Sa oalá pa, ang oalá pa.
Antesala. V. Antecámara.
Antetemplo. V. Anteiglesia.
Antevíspera. = Guisóndan sa víspera. V. Anteayer.
Anticiparse. = Sayó, ona.
Anticipadamente. = Daan pa, ona pa.
Antídoto. = Tambal sa hiló.
Antigualla. = Botang ng̃a cadáan caáyo ng̃a dili na magámit. * Batásan ng̃a cadáan.
Antigüedad. = Pagcadáan, pagcacánhi, canhing tiempo.
Antiguo. = Daan, cadáan, tigúlang, dugay na.
Antipapa. = Ang moágao sa pagcapápa.
Antiparras. V. Anteojo.
Antípoda. = Ang nagapoyó sa loyó sa calibótan ug nagaatúbang ang íang tiil sa tiil ta.
Antojadizo. = Mailíbgon, maibógon, maíbog.
Antojarse. = Ibog.
Antojo. = Caíbog.
Antorcha. = Soló.
Antropófago. = Ang mocáon sa isigcatáuo.
Antruejo. = Ang toló ca adlao ng̃a guisóndan sa badlis, sa miércoles sa abó.
Anualmente. = Sa túig túig ng̃atanán, sa matagtúig, sa tápan ng̃a túig.
Anublar. = Dag-om, gabon, ng̃itng̃it, dampag, landong.
Anudar. = Balígtos, dogtong, tog-ot, sipong, balíghot, sumpay.
Anuente. = Ang moángdo, motángdo, mobóot.
Anular. = Pagsógod sa pagcaoaláy bali sa may bali ng̃a dáan.
Anunciacion. = Pagpahibaló, pagbalíta. * Pagcónsad sa Ángeles ng̃a si S. Gabriel cang María Santísima.
Anunciar. = Habaló, balíta, sayod.
Anuncio. V. Anunciacion.
Ánuo. V. Anualmente.
Anverso. = Ang licód sa nauong.
Anzuelo. = Taga, bíng-uit, quioal, Lambo, biloig, bilicógcog, bonit, cao-it.
AÑ
Añadidura. = Sinompáyan, dinogtóng̃an.
Añadir. = Sompay, dogtong, atip, dogang, songca, libádib, damit, dolpa, soib, sogay, togbong, sagnib.
Añagaza. = Cati.
Añal. V. Anualmente.
Añalejo. = Tuígan, isípan, ilisípan.
Añascar. = Pagtígom tígom, maghínay hínay, sa inánam ánam.
Añejarse algo. = Lihing, laon, daan.
Añejo. = Idem.
Añicos. = Tinábas.
Añil. = Tagom.
Año. = Túig. * Pasado. = Ang usáng túig, túig ng̃a miági, túig ng̃a guisóndan niíni. * Que viene. = Túig ng̃a omalábot, túig ng̃a mosonód niíni.
Añudar. V. Anudar.
AP
Apacentar. = Pagpacáon sa mg̃a mananáp, pagdáng̃ot, pagcúmpay.
Apacible. = Manáya náya, táuo sa maáyong boot.
Apaciguar. = Pagdáit, paghúsay sa mg̃a cabobót-on ng̃a nanagsigbínquil bínquil.
Apadrinar. = Pagsonód sa mg̃a caláslon: pagcódcod, pagcógos sa mg̃a boñágan con firmáhan. * Laban, tabang.
Apagador. = Ipalálong.
Apagar, apagarse. = Palong, sobo, salíbo.
Apalabrar. = Pagsáad sa pagbóhat sa bisan onsa, pagpólong, pagsábot.
Apalancar. = Liguat, bang̃íl.
Apalear. = Bonal, paglatós, paglámbos.
Apandillar. = Pagtígom sa mg̃a tauo, pagmándo.
Apantanar. = Pagpóno sa tobig, pagdánao sa yota.
Apañar. = Coha, cobot, capot, capiot.
Apañuscar. = Domit, lom-it, lomi.
Aparador. = Paradol, sang̃atán, alsáhan.
Aparar. = Salod.
Aparato. = Catilíngban sa mg̃a quinahánglan sa pagbúhat sa bisan onsa.
Aparear. = Topad, topóng, timbang, tobag.
Aparecer, aparecerse. = Tongha, tohao, quita.
Aparejar, preparar. = Andam, tagána.
Aparejo, preparacion. = Pagcaándam, pagcatagána. * Cordel para pescar. = Talónton.
Aparentar lo que no hay. = Pagsalincápao, pagmáo máo.
Apartadijo. = Tapoc ng̃a diótay ng̃a quinóha ug guibólag sa tapoc ng̃a dagcó.
Apartadizo en las casas. = Sibay.
Apartado. = Ang nabólag sa ubán, binócot, ang nagapoyó halayó sa obán ng̃a mg̃a táuo. * V. Apartadijo. * Ang nagapahílit.
Apartar. = Bolag, pinig, haoa, idog, haon.
Aparte. = Sa luyó, pinig, sa daplin, sa sogot.
Apasionarse. = Padáog sa onsa ónsang húna húna. * Saquít, yogot, lisód, hing̃alóoy.
Apearse. = Pagcanáog sa cabayo, sa calabao con sa coche, losad.
Apechugar. = Tolod, doso, sangga.
Apedrear. = Bonó, bató.
Apego. = Caíbog, pagbóot, pagpalángga, paghigógma.
Apelar. = Pagpahócom, pagháng̃yo, pagsáca, pagámpo, pagdáng̃op sa dágcong ponóan, arón pogóad-on nía ang nahaónang sentencia con paghócom.
Apelmazar. = Dasoc.
Apellido. = Icadúhang ng̃álan, bansag, banságon.
Apenas. = Hapit, didiót da.
Apéndice. = Dinógang, sinómpay.
Apeo. = Otlánan, caotlánan sa dálan.
Apercibir. = Andam, tagána, pagpahabaló, pagsáyod, pagásoy.
Apero. = Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a capandáyan sa pagbóhat sa yota.
Apersonarse. = Pagatóbang, pagtóngha, pagpaquíta.
Apesadumbrarse. = Sobó, saquít, lisód, ming̃ao.
Apestar. = Bahó, anghit.
Apetecer. = Ibog, gogma.
Apetitoso. = Malalím.
Apiadar. = Poáng̃od, calóoy hinóclog.
Apilar. = Tapoc. * V. Amontonar.
Apiñado. = Ang may dagoay sa piña, ang maíng̃on sa piña.
Apiñar. = Dool, sigpit.
Apisonar. = Dasoc.
Aplacar. = Paghínay hínay, pagálam álam, pagoáli, pagsámbag, togpay.
Aplacarse dolor ó enfermedad. = Lonay, hompay, hinay hínay, arang árang.
Aplanar. V. Allanar.
Aplanchado. = Inotáo.
Aplanchar. = Otáo.
Aplastar, aplastarse. = Lompag, tompag, pigsang, pigsa, gobá, holog, pocan, pugday.
Aplauso. = Pagdáyeg, pagcadáyeg.
Aplayar, salir el rio de madre. = Bahá, bon-og.
Aplazar. = Pagbálod pagpatígom, taoag, sabot, pagtagád.
Aplicar, arrimar una cosa á otra. = Tong̃ód. * Un tabaco para encender otro. = Dongca, sobong. * Fuego. = Sognib, silab, daob, dabdab.
Aplicarse, aprender. = Cogi, singcámot.
Aplomar, oprimir con el mucho peso. = Daog. * Nivelar. = Tonton.
Aplomarse, derribarse algo. V. Aplastar, aplastarse. * Laglag.
Apocar, disminuir. = Coha, copos, hinóbig.
Apodar. = Pagdángga.
Apodo. = Dangga.
Apolillar. = Cotcot, anay.
Apomazar. = Hinlo, quias.
Aporrear. = Bonal, paló, docdoc, bonol.
Aportar. = Pagpóndo, donggo, abot, laoig.
Aportillar. = Locab, longcab.
Aposentar. = Pagpasáca, pagdáoat sa baláy, pagtógot ug halapítan.
Aposento. = Solód, sonogán, calanghólo, bocot.
Apostar. = Paspósta, tahan, topo.
Apostasía. = Pagbía sa Pagtóo, sa pagcacristianos.
Apostema. = Hobág, nangnang.
Apóstol. = Tinón-an ni Jesucristo.
Apostolado. = Pagtúman sa pagcatinón-an ni Jesucristo, catilíngban sa mang̃a tinón-an ni Jesucristo.
Apostólico. = Ang mahatong̃ód sa mang̃a Apóstoles.
Apoyar, favorecer, patrocinar. = Tabang, laban, sacal. * La barba en el pecho, ó la cabeza sobre el codo. = Docó, sampilíng.
Apoyo. = Tinindógan, honóng̃an, lingcodánan, odadáyan, sandígan.
Apreciable. = Hiligogmáon, tacós ng̃a higogmáon.
Apreciar, poner precio. = Pagbíli, pagbíng̃at. * Estimar. = Gogma, palángga, boot.
Aprecio, tasa, valor de algo. = Bili. * Estimacion. = maáyong boot, hináng̃op, pagmahál.
Aprehender, coger, prender. = Coha, dacop, gonit, cobót, capot.
Aprehensor. = Mananácop.
Apremiar. = Logos, pogos. * Hogot, baat, hocot, hicot.
Aprender. = Toon, basbas.
Aprendiz. = Ang nagatóon, tinón-an, basbáson.
Aprensar. = Pigos, pogós, ipit, pagbádyet.
Aprensivo. = Matahápon, mahadlócon.
Apresador. V. Aprehensor.
Apresar. = Paac, tang̃ag, dagit. * Coha, bangga.
Aprestar. = Andam, tagána.
Apresto. = Pagcatagána, pagcaándam.
Apresuradamente. = Sa madalí, sa malágmit, sa madágmit, sa masócag.
Apresurar, dar ó darse prisa. = Dalí, socag, lagmit, dagmit, dalícyat, daclas, dosol.
Apretadera. = Bagcos, bisan onsa ng̃a igabáat, igatacgos, icahógot, icahícot.
Apretado. = Hicaóon, daginotan. * Táuo ng̃a taláoan, ng̃a may cahádloc, sa diótay ng̃a casing casing. * Ang nahamótang sa dágcong calisdánan, ang guidólgan sa saquét, ang guidólman sa cagóol.
Apretador. V. Apretadera.
Apretadura. V. Apreton.
Apretar. = Hoot, balícog, baclag, hogot, logpit, lopit, ipit, labag, gamat, omól, dasoc, gosmo, gomoc, amban. * Con las manos. = Doon, gomo. * Con manos ó pies. = Yocyoc. * Lo que se teje, con el peine. = Sodó sodó. * Cañizo ú otra cosa semejante, estera que se hace, &c. = Sansan. * El cuerpo con faja, cinta, &c. = Poyot, bagcos, bogcos. * Dientes, rechinarlos. = Lagot.
Apreton. = Ang pagcadásoc, pagcasígpit, pagcahagóot sa daghánan ng̃a mg̃a tauo.
Aprieto. = Idem.
Aprisa. V. Apresurar. * Cascas, tulin.
Apriscar. = Abog, isolód sa bilanggóan ang mg̃a mananáp, isolód sa alad.
Aprisco. = Toril, alad, pagasódlan sa mg̃a mananáp.
Aprisionar. = Bilánggo, isolód sa presóhan, pagpreso, pandog, pandong.
Aproar. = Pagpólos, pagatóbang ang dolong sa sacayán sa luyó ug sa luyó, dolong, tomod.
Aprobacion. = Pagcaángdo, pagcatángdo, pagcabóot.
Aprobar. = Pagpacaáyo, angdo, ando, tangdo, boot.
Aprontar. = Andam, tagána, paghátag sa oaláy láng̃an, sa madalí.
Apropiar, apropiarse. = Angcon, coha, áco. * Pagbótang sa tágsa tágsa sa caogalíng̃on ng̃a bolotáng̃an.
Aprovechar. = Pagpólos, sílbi, haágom.
Aproximar. = Dool, topad, hapit, dapat.
Aptitud. = Ang quinaádman sa bisan ónsang boboháton.
Apto. = Ang maálam, ang mahibaló, quinaadmánon, mang̃ialáman, batid.
Apuesta. = Posta, topo.
Apuntado. = Ang may tomóy, con tonoc.
Apuntar. = Todlo, toon, atóbang, solong, tomod.
Apuñear. = Sombag, soldo, suntoc, pacog.
Apuñetear. = Idem.
Apuntalar. = Toco, sangga, salagúnting, sulay.
Apurar. = Olay. * Pagquisáyod, pagquiásoy, sosi. * Á uno. = Pagtúyo, pagpasocó, pagsóod sóod, pagsólog sólog.
Apuro. = Pagcaualá. * Cayógot, calisód, cagóol.
AQ
Aquejar. = Yogot, gool, lisód. * Agda, sambag. * Logos, pogos.
Aquel, aquella, aquello. = Caná, cadto, cadtot, quito, quitot.
Aquerenciarse, tomarse afecto. = Boot, gogma, pagpalángga.
Aqueste, aquesta, aquesto. = Quiní.
Aquí. = Dinhi, didi, anhi.
Aquiescencia. = Pagóyon, pagáng̃ay, pagbóot, angdo, tangdo.
Aquietar, sosegar. = Pagpaádang, pagpaóndang. * Sondag, tambag, pagpahílom.
Aquilatar. = Paghíling sa pagcamahál sa boláoan. * Pagsosi sa camatoódan, sa matúod.
Aquilon. = Háng̃in ng̃a guícan sa amihánan.
Aquillado. = Ang may dagoay sa quilla, ang maíng̃on sa onáyan.
AR
Ara. = Batong ara, altar ng̃a pagahalálan sa mang̃a paghálad, bató ng̃a pagabotáng̃an sa calis ug sa hostia sa pagmisa sa mang̃a Padre.
Arada. = Mang̃a yota ng̃a guiradóhan, ng̃a guiaguían sa daro.
Arado. = Daro, capandáyan sa pagdáro sa yota.
Arador. = Ang magadáro. * Darol, mananáp ng̃a diótay oyámat, cágao. * Dadóhan.
Arancel. = Tolománon sa mg̃a pagbíli sa ng̃atanán ng̃a ibalalígya, ug sa mg̃a derechos ng̃a ipang̃áyo.
Arandela. = Pinggan ng̃a ibótang sa ilálom sa mang̃a candelero ng̃a sanggáan sa ágeu ug sa tálo ng̃a natólo, sángga. * Bítay bitay ng̃a salamín con sa tombága ba, ng̃a ibítay sa mang̃a Singbahán ug sa mang̃a solód. * Piña ng̃a guinalibótan sa mg̃a sahá.
Araña. = Laoa laoa, banayáo, damang. * V. Arandela, desde bitay bitay.
Arañar. = Gomit, quías, coscos, camas, camlas, caldis, galas, cascas.
Arar. = Pagdáro.
Arbitrariamente. = Pagbóot ng̃a caogalíng̃on, pagtómotómo.
Arbitrio. = Idem.
Árbitro. = Ang magabóot ng̃a sía usá da sa dili pagasogúon sa láin.
Árbol. = Cahoy. * De embarcacion. = Taládoc, toládoc.
Arbolado. = Cacahóyan, cagoláng̃an, cadaghánan sa mg̃a cahoy, solóp, buquid.
Arboladura. = Ng̃atanán ng̃a mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán.
Arbolar. = Pagtáod ca mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán. * Tindog, bang̃on.
Arbolario. = Tauong boang boang, sa magáan ug bóot.
Arbolazo. = Cahoy ng̃a dagcóan.
Arbolcico, llo, to. = Cahoy ng̃a diótay.
Arboleda. V. Arbolado.
Arbolista. = Ang magabántay, magabáton ug magahópot sa mg̃a cahoy.
Arbollon. = Ang guibaháan sa tobig, sandayóng.
Arbóreo. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a cahoy.
Arbusto. = Tanóm ng̃a maíng̃on sa cáhoy, cáhoy ng̃a diótay caáyo.
Arca. = Caban, panonódlan sa bisti, ug sa bisan onsa.
Arcabucear. = Paglóthang.
Arcada. = Lood sa guinháoa, doyá doyá.
Arcaduz. = Sandayóng.
Arcángel. = Ángeles ng̃a pagasogóon sa Dios.
Arcano. = Tinágo sa húna húna, ang díli matóquib, pagbóot ng̃a diosnon.
Arco. = Bosog. * Iris. = Balang̃ao. * De cuba, &c. = Piquit.
Archipiélago. = Dagat ng̃a himotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a polo.
Archivar. = Pagtípig ug pagbáton sa mg̃a solat ng̃a mahál ug mg̃a camatoódan ng̃a adang maquinahánglan sa oláhing adlao.
Archivo. = Lugar ng̃a pagatipígan sa mg̃a sulat ug mg̃a camatoódan.
Ardentía. = Siga ng̃a guícan sa pagsigdámag dámag sa mg̃a bálod sa dágat.
Arder. = Siga, silab, dabdab, daob.
Ardero. = Ayam, idó.
Ardid. = Laláng, húna húna ng̃a halálom sa pagtóman sa cabobót-on.
Ardido, paláy, trigo, &c., recalentado. = Boto, baháy.
Ardiente. = Ang masíga. * Ang magabóhat sa bisan onsa sa masingcámot, sa madalí, sa minatúod, sa maíni, ng̃a húna húna ug cásing cásing.
Ardilla. = Mananáp ng̃a diótay ng̃a malágsic caáyot ug tiglógso oyámot.
Ardor. = Caínit, dagáang, alang̃áan, aling̃íi, aling̃ása.
Ardoroso. = Ang maínit oyámot.
Árduamente. = Pagcalisód, sa macóli caáyo, sa masíoat.
Árduo. = Malisód, macóli.
Área. = Ang lugar ng̃a guibotáng̃an, ug guitindógan sa mang̃a baláy.
Arel. = Nigo ng̃a dagcó.
Arena. = Balás, cabalásan.
Arenal. = Cabalásan, balás, baybay, baybáyon, bactas.
Arenga. = Pagoáli, pagsámbag, pagtámbag.
Arengar. = Idem.
Arenilla. = Margaja ng̃a ibútang sa mang̃a sólat arón mamála ang tinta.
Arenisco. = Yota ng̃a balásan, ng̃a may daghan ng̃a balás.
Arenoso. = Ang sináctan sa daghan ng̃a balás.
Arenque. = Isda.
Arestin. = Saquét ng̃a guibáti sa mang̃a cabayo sa ílang mang̃a téel ug hadóol sa cocó.
Arfar. = Toang, tóoang tóoang, quiling quiling, toas, toóas, tóoad toóad, toad.
Argadillo. = Badbadán, balbalán.
Argamasa. = Lichara, lisada.
Argamasar. = Pagsacót sa balás ug sa ápog sa túbig.
Argolla. = Baclao, bacólong, singsing, galong.
Argüir. = Sodya soáy, lalis, indig.
Argumentacion. = Pagcaíndig, pagcalális, pagcasódya, pagcasoáy.
Argumento. = Idem.
Aridez. = Pagcamála sa yota.
Árido. = Yota ng̃a mámala. * Bisan onsa ng̃a ualáy duga. * Pagsogilon, sólti ng̃a oaláy lamí, caang̃áyan. * Humáy, maís ug bisan onsa ng̃a tatácson sa baquílan, sa gántang, &c., ng̃a dili tobig, vino, &c.
Arisco. = Bodong, ihaláson.
Arista. = Song̃ó.
Aristoso. = Ang may song̃ó con tonoc.
Arma. = Hing̃aníban.
Armada. = Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy sa pagsócol sa mang̃a caáoay, ug bisan ng̃ani ang nanaglacát sa pagbólong sa mg̃a caoatán, sa mang̃a ihaláson ug mg̃a lóog.
Armadijo. = Lít-ag sa pagdácop sa mg̃a lánggam ug ubán pang mg̃a mananáp.
Armadilla. V. Armada.
Armadillo. = Mananáp.
Armador. = Ang magaándam ug magapatigáyon sa ng̃atanán ng̃a mg̃a quinahánglan ug casangcápan sa mg̃a sacayán.
Armadura. = Catilíngban, cadaghánan sa mg̃a hing̃aníban.
Armamento. = Ng̃atanán ng̃a quinahánglan sa pagpang̃óbat, sa pagáoay.
Armar. = Pagsáncap sa mg̃a hing̃aníban, pagáng̃ay, pagóyon, pagháncob.
Armario. = Bolotáng̃an sa mg̃a panápton ug sa bisan onsa.
Armatoste. = Balátic, lit-ag.
Armazon. = Ang cadaghánan sa mg̃a bocóg sa láoas sa mananáp.
Armella. V. Argolla.
Armería. = Baláy ng̃a pagabotáng̃an sa nagacaláin láin ng̃a mg̃a hing̃aníban.
Armero. = Ang nagabóhat sa mg̃a hing̃aníban ug mg̃a pusil.
Armígero. = Ang mahagógma ug magadála sa mg̃a hing̃aníban.
Armiño. = Mananáp.
Armonía. = Pagcaáng̃ay, pagcahigála, pagcaábian, pagcaóyon.
Armonioso. = Ang may pagcaáng̃ay, pagcamíng̃ao, maming̃ao, ang̃ay.
Armuelle. = Tanóm.
Aro. V. Arco.
Aroma. = Bólac sa cáhoy ng̃a guing̃álan aromo.
Aromaticidad. = Pacahomót.
Aromático. = Ang mahomót, cahomót.
Aromatizar. = Pagpalína sa mahomót.
Arpa. = Adpa.
Arpar. = Pagtábas, pagbóhat sa mg̃a tinábas.
Arpella. = Langgam.
Arpeo. = Cao-it ng̃a igagónit sa mg̃a sacayán, igadácop.
Arpon. = Salapáng, isi, sumbilíng.
Arquear. = Bosog, loay, boyoc.
Arquitecto. = Ang maálam, ang mahibaló paggáma, paghímo, sa mg̃a cabaláyan.
Arquitectura. = Caálam, paghibaló sa pagbóhat sa mg̃a cabaláyan.
Arquitrabe. = Ang báhin dápit sa óbus sa mg̃a cornisa, ng̃a molíngcod sa mg̃a sapitel sa mg̃a columna, sa mg̃a halígue.
Arrabal. = Longsod ng̃a diótay, barrio ng̃a hadóol sa mg̃a longsod ng̃a dagcó, mg̃a dáplin, cadaplínan sa mg̃a calongsódan.
Arrabalero. = Ang mopoyó sa mg̃a daplin sa mg̃a calongsódan.
Arracada. = Ariyo, bitay bitay, aretes.
Arracimarse. = Pagbúlig.
Arraez. = Capitan, ang magahópot ug magabóot sa mg̃a sacayán.
Arraigadamente. = Sa pagcalíg-on, sa pagcagamót.
Arraigar. = Pagamót, paglíg-on.
Arramblar. = Pagbílin sa balás sa lugar ng̃a guibaháan.
Arrancar. = Ibot. * Paglóa sa mg̃a mahágcot ng̃a laoay, coghad. * Gabot, gabnot, labni, gona, bonglay, laca.
Arranque. = Ang pagíbot. * Pagcadalí, pagcalágmit. * Pagcasocó, pagcaligótgot.
Arrapiezo. = Tinábas, pedazo sa bisti ng̃a dáan ug gisi ng̃a nagabítay.
Arrapo. = Idem.
Arras. = Aras, ang salapí ng̃a ihátag sa laláqui sa íang asáoa sa timáan sa ílang pagcamíño.
Arrasar. = Payas, gobá, pocan. * V. Aplastar.
Arrastrada. = Babáyeng dáutan, sa dáutan batásan, honay.
Arrastrar. = Goyod, saog, dahic, ganoy, oóay oóay, oay oay, sáng̃iad, cayat, daddal, sahid, hisíhis, tadal.
Arrear. = Pagbónal, pagágda sa mg̃a mananáp adón managlacát síla.
Arrebañar. = Hipos, hodót, popho, daguínot.
Arrebatado, precipitado. = Guipóngtan, nayac, guihanáycan.
Arrebatamiento. = Pagcapong̃ót, pagcahanáyac, pagcaoalá sa bóot, sa mg̃a balatían, pagcasucó ng̃a dagcó.
Arrebatar. = Agao, oaoat, coha, cahas, taban, ticas.
Arrebatiña. = Pagsigágao agao.
Arrebol. = Alang̃áag.
Arrebolar. = Pagalang̃áag sa mg̃a pang̃ánod, sa mg̃a dág-om.
Arrebollarse. = Paghólog, pagámbac sa hatáas caáyo, sa mg̃a capangpáng̃an.
Arrebujar. = Comó, yocot, cosó, gobot, comot, comos.
Arreciar. = Solog solog, dalog, dogang, bascog, samot.
Arredrar. = Pagbólag, pagbáhin bahin, pagbálhin, pagsíbog.
Arregazar. = Lolho, bocas, loslos, oalis, oas oas.
Arregladamente. = Sa pagcahípos, sa pagcahósay, sa pagcaáng̃ay, sa pagcaóyon, sa pagcasóhay.
Arregladísimo. = Mahósay caáyo, mahípos oyámot, masóhay.
Arreglar. = Hosay, hipos, ang̃ay, oyon, pagbótang ug maáyo, sohay.
Arrellanarse. = Paglíngcod sa maáyo.
Arremeter. = Damag, hamlag, damhag, toclos, dolod, dasmag.
Arrendador. = Magpaábang.
Arrendamiento. = Pagábang, pagcaábang.
Arrendar. = Abang.
Arrendatario. = Omalábang.
Arreo, atavio. = Dayan dáyan.
Arrepentida. = Ang babáye ng̃a mibásol ug ng̃a nagahinólsol sa íang mg̃a dáotan bóhat, ug sa íang batásan ng̃a mang̃íl-ad.
Arrepentimiento. = Paghinólsol, pagbásol, pagtápat, pagsáquit.
Arrepentirse. = Hisólsol, tapat saquít, basol.
Arrequesonarse. = Pagtibóoc sa gatas.
Arrestado. = Táuo ng̃a casing casíng̃an, ng̃a oláy tálao ug cahádloc. * Ang guipreso.
Arrestar. = Pagpreso, pagbilánggo.
Arresto. = Pagángcon sa mg̃a bóhat ng̃a malisód ug macóli ng̃a pagatománon, paghanáyac.
Arrezafe. = Calibónan, yóta con lugar ng̃a sagbótan caáyo, ug ng̃a guitódcan sa mg̃a sang̃á ng̃a tóncan.
Arriar. = Paglólos, paghípos sa mg̃a layág ug sa mg̃a bandera sa mg̃a sacayán.
Arriba. = Sa ibábao, sa itáas.
Arribada. = Pagábot, pagláoig, pagpondo, pagsíbog sa mg̃a sacayán, tong̃ód sa pagcahodós sa háng̃in con sa láin ng̃a hingtóngdan.
Arribar. = Idem: donggo, sombálic, balic.
Arriero. = Ang magbabalígya sa mg̃a calongsódan, ug magadála sa ibalalígya nia ng̃a binálsa sa mg̃a mananáp.
Arriesgado. V. Arrestado.
Arriesgar. = Pagbótang, pagpahamótang sa lugar ng̃a catahápan, ng̃a may catáhap.
Arrimadero. = Pagasandígan, pagatongtóng̃an, pagasalígan, sal-ígan.
Arrimar, arimarse. = Doól, idog, sal-ig, odáday, idag, sandig, said.
Arrimarse á tierra el que navega. = Pagpílio, pagsapígad, pagsaplígad, pagsáphid.
Arrimo. = Pagdóol, pagídog, pagídag, dalángpan, sogcod, songcod.
Arrinconar. = Pagsóoc.
Arriscado. V. Arrestado.
Arriscar. V. Arriesgar.
Arrizar. = Paghípos, paglólos ang usá ca báhin sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, ng̃a itagána sa pagcahodós sa háng̃in.
Arrobamiento. = Pagcaoalá sa boot ug sa mg̃a balatían.
Arrobarse. = Pagolá sa mg̃a balatían ug sa bóot.
Arrodelarse. = Paggámit sa tamíng, pagcalípod sa láoas sa tamíng.
Arrodillar, arrodillarse. = Lohod.
Arrogacion. = Pagcaángcon, pagánac anac.
Arrogar. = Pagáncon sa díli ia.
Arrojadísimo. V. Arrestado.
Arrojadizo. = Ang masáyon isalibáy, ibalíbag.
Arrojar. = Salibáy, balíbag, togpo. * Algo ó arrojarse alguno de arriba á abajo. = Ambac, layat. * Á alguno ó á cosa pesada de golpe. = Pogsac, posdac. * Hácia arriba. = Salibóngbong.
Arrojo. = Pagcaoaláy cahádloc, pagcaísog.
Arrollar. = Liquit, locot, balímbin. * El viento. = Anod, dagsa.
Arromadizarse. = Pogsíp-on.
Arromar, poner roma alguna cosa. = Dongpol, sompo, sangsang, dompol.
Arropar. = Tabon, taclap, habol, bolócot, coob.
Arropea. = Singsing ng̃a póthao ng̃a ibútang sa tíil sa mg̃a preso.
Arroscar. V. Arrollar.
Arrostrar. = Socol, atóbang sa oálay catáhap catálao ug cahádloc, pagáoay ng̃a inatobáng̃ay.
Arroyada. = Oálog, sapá ng̃a pagabaháan sa tóbig, balaháan.
Arroyadero. = Idem.
Arroyar. = Pagbahá sa tóbig.
Arroyo. = Pagbahá sa tóbig, túbig ng̃a nagabahá.
Arroyuela. = Tanóm.
Arroz. = Bogas. * Cáscara. = Tipasí. * Cocido, envuelto en hojas de plátano. = Bódbod, bolóbod, binódbod. * Fresco, tierno, machacado y tostado. = Pilípig. * Negro. = Tapól. * Pegajoso. = Pilít. * Cocido, morisqueta. = Can-on, loto.
Arrozal. = Homayán.
Arrocero. = Ang magatanóm ug magabalígya sa humáy con sa bogas.
Arruga. = Gonót, colod, yomyom, quibícob.
Arrugar, arrugarse algo. = Idem.
Arruinarse algo, arruinar. = Pocan, holog, goba, lompag, tompag, pigsang, pigsa, laglag, boncag, pogday.
Arrullar, arrullarse las palomas. = Agómod. * Á niños. = Boa, doyan, tabiog, oyog, oyog oyog, hi-a.
Arrumar. = Paghípos ug maáyo sa lólan sa mg̃a sacayán.
Arrumbar. = Pagbótang sa mg̃a bótang ug mg̃a casangcápan ng̃a dáan, ug ng̃a oaláy pólos, sa lugar ng̃a díli masámoc, pagsóoc, pagsócsoc, paghípos.
Arsenal. = Lugar ng̃a hadóol sa dágat, ng̃a pagatocólan ug pagabohátan sa mg̃a sacayán.
Arte. = Cadaghánan sa mg̃a tolománon ng̃a sinólat sa pagbóhat ug maáyo sa bisan onsa, ng̃atanán ng̃a mg̃a bóhat ng̃a guican sa quinaádman, sa pagcaálam sa táuo, laláng.
Artejos de los dedos. = Bocó.
Arteria. = Ogat ng̃a pagaaguían sa dogó ng̃a guican sa casing casing, ug ng̃a magadála sa obán ng̃a mg̃a caogátan sa láoas.
Artería. = Laláng.
Artero. = Ang maálam, malaláng̃on.
Artesa. = Pasóng̃an.
Artesilla. = Pasóng̃an ng̃a diótay.
Arteson. = Pasóng̃an ng̃a malíng̃in, ng̃a pagahogásan sa mg̃a pínggan.
Artesonado. = Alcoba, láng̃it láng̃it sa mg̃a baláy, quísame.
Articulacion. = Popólan, loha loha.
Artículo. = Bahin, bolos. * Camatoódan ng̃a tacós pagatoóhan, tohóan, toloóhan sa atong Pagtóo.
Artífice. = Maestro, magtotóon sa bisan onsa ng̃a quinaádman.
Artificial. = Ng̃atanán ng̃a nahímo guícan sa quinaádman sa táuo.
Artificio. = Laláng quinaádman.
Artillería. = Pagbóhat ug paggámit sa mg̃a lothang, ug ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a lóthang, badil.
Artista. V. Artífice.
Arzobispado. = Ang pagcabótang sa Arzobispo, ug ang yota ng̃a hingsácpan sa íang gahóm.
Arzobispo. = Ang obispo ng̃a ponóan ug labing gahóman sa ubán ng̃a mg̃a Obispo sa tágsa ca provincia.
Arzon. = Ang mg̃a tomóy con mg̃a daplin sa atobáng̃an ug sa licód sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo.
AS
As. = Ang dáhon sa baraja ng̃a sa pagísip bali ug usá da.
Asa. = Caláptan, galong galong, pacao.
Asador. = Taláp-an, tapánan.
Asadura. = Tináe.
Asaeteador. = Ang magapaná.
Asaetear. = Pagpaná.
Asalariar. = Pagsóhol, pagpamóo.
Asaltar. = Pagsáca sa linogsánay sa mang̃a cota ug mg̃a baluarte. * Pagtábo, pagsodíl ng̃a áhat, tagcoláhao, calit, salácay.
Asalto. = Idem.
Asamblea. = Catilíngban sa mg̃a táuo sa pagpólong ug pagsábot sa bisan onsa ng̃a cacabildóhon.
Asar en parrillas. = Pagtapá. * En rescoldo ó sobre las brasas. = Ihao, lambon, ganggang.
Ascender. = Sacá, cayab, ang̃at.
Ascendiente. = Guinicánan, guilioátan, tigúlang, guisóndan. * Gahóm sa usá ca tauo sa obán ng̃a mg̃a tauo, bináta.
Ascension. = Ang pagsacá, ang pagcáyab, pagsáca ni Jesucristo ng̃a átong Guinóo sa Lang̃it.
Ascenso. = Ang pagábot sa pagcabótang ng̃a labí hatáas ug mahál sa pagcabótang ng̃a dáan.
Asco. = Paglóod sa guinháoa, higcon, sigcon.
Ascua. = Baga, aguípo ng̃a may caláyo, ang nasíga.
Aseado, curioso. = Mabídbid.
Asear. = Pagdáyan dáyan, pagbídbid.
Asechanza. = Pagcalímbong, pagcalaláng sa pagdáot sa bisan cansa.
Asegurar. = Palíg-on, pagtóco, pagbáng̃il. * Dar algo por cierto. = Pagmatúod.
Asemejar. = Pagíng̃on íng̃on, pagsáma, tondog, sobong.
Asenso. = Pagbóot, pagóyon, pagtángdo.
Asentaderas. = Sampot, ililíngcod.
Asentadillas, (á) = Pagcabayo, paglíngcod sa cabayo, ing̃on sa pagcabayo sa mg̃a babáye.
Asentado. = Boótan, mahináyon, maógdang.
Asentador. = Ang magapalíngcod ug magaáng̃ay sa mg̃a bató sa pagbóhat sa mg̃a cota.
Asentar, asentarse. = Lingcod, losbág, tongtong, taoi. * La mano para asegurar ó sostener algo. = Tapion, pogong, sagang. * Algo sobre tajo, &c., para cortarlo. = Daítol. * Afirmar, dar por cierto algun hecho. = Pagmatúod.
Asentarse en cuclillas. = Pióngco, catin. * Aves en alguna parte. = Togdon, batog, holon, hogpa, taoi. * Heces. = Logdang, lalóg. * Algo, estar firme. V. Asegurar.
Asentir. = Pagángdo, pagtángdo, pagbóot, pagóyon.
Asentista. = Omalábang, coime.
Aseo. = Pagcabídbid, mabantáyon sa bísti.
Asequible. = Dalang̃áton, masáyon boháton, dang̃áton.
Asercion. = Pagmatúod.
Aserradero. = Galábsan, pagagábsan.
Aserradizo. = Cohoy ng̃a galábson.
Aserradura. = Ang guiaguían sa gábas, ang quináon sa gábas.
Aserrar. = Paggábas.
Aserrin. V. Aserradura.
Aserto. V. Asercion.
Asesar. = Pagdáng̃at sa pagcaboótan.
Asesinar. = Pagpatáy, pagbonó.
Asesinato. = Pagcabonó.
Asesino. = Mamomonó.
Asesor. = Somalámbag ang mosámbag, motámbag.
Asesorarse. = Paquigsámbag, pagpaquigtámbag.
Asestar. = Pagtóon, pagpunta. * Pagtúyo sa pagdáot.
Aseverar. V. Asentar, afirmar, &c.
Asfixiado. = Hingpót-an.
Asfixiarse. = Poot.
Así. = Ing̃on niána, ing̃on niíni, maíng̃on.
Asidero. V. Asa.
Asíduamente. = Sa pagcacanónay, sa pagcasóbsob, pagcasócot.
Asíduo. = Canónay, masóbsob, masócot.
Asiento. = Lingcodánan, lantáoan: holocmánan, hocmánan: ang guibotáng̃an sa mang̃a cabaláyan, mg̃a caboquílan ug ng̃atanán ng̃a nahamótang sa calibótan: lalóg, calalógan sa tobig, vino, soca, &c. * De remadores. = Haót.
Asignar, señalar. = Todlo, timáan.
Asilo. = Dalángpan, catagóan, cahóbng̃an.
Asimilar. = Ing̃on, maíng̃on, topóng, sama.
Asimismo. = Ing̃on man, maíng̃on.
Asimplado. = Hong̃og, bong̃og, colidó, miné.
Asir, tomar, coger. = Coha, cobot, capot, capiot, coyot, sigmít. * Con los dientes. = Ong̃ot, tang̃ag, sigmít. * Con las puntas de los dedos. = Puídot, bigquing, camlot, gonit. * Detener. = Haoid, tadal. * Prender. = Dacop, gonit. * De los piés. = Tocló, bating. * De los brazos. = Socob, gacos, tadal.
Asirse sarmientos, enredaderas, &c., á alguna parte. = Sangbod, bolóbod, cabod. * Muchos de alguna cosa. = Tambáyao, tambáyong.
Asistencia. = Pagcatábang, pagcaalíma, pagcaatóbang.
Asistente. = Ang nagaatóbag, ang nagatábang, ang nagaalíma.
Asistir. = Tabang, alíma, atóbang.
Asma. = Hobac, cotás, bodlay, cogtás.
Asmático. = Hobácon, cogtasán.
Asociacion. = Pagcaobán, pagcadápig.
Asociar, asociarse. = Obán, dapíg, higála, ábian.
Asolanar. = Pagdáot sa hang̃in so mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.
Asolar. V. Arruínarse algo, arruinar.
Asolear. = Pagpaádlao, pagbólad, pagcálcag.
Asomar, asomarse. = Tambo, dóng̃ao, tamod, tacboy, acbó, gabog, gaoa, loag, tong̃a.
Asombrar. = Palándong, pagháon, pagháoon. * Pagpahádloc, pagpalisáng, pagpacólba, hadloc, lisáng, colba, ting̃ála, cogmat, pógoat, docla.
Asomo. = Timáan, catáhap.
Asonada. = Pagcaálsa, pagcagópot.
Asonancia. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon.
Asonar. = Ang̃ay, oyon.
Asordar. = Pagbóng̃ol, pagpabóng̃ol.
Aspa. = Barbalán.
Aspador. = Idem.
Aspar. = Pagbádbad, pagbódbod, salic.
Aspaviento. = Pagcahádloc, pagcalisáng, pagcacólba, pagcating̃ála, pagcacógmat.
Aspecto. = Nauong, pagcaatóbang, pagcatíndog.
Aspereza. = Pagcasáplod, pagcaháit.
Asperges. = Pagsáblig sa tobig ng̃a bendita.
Áspero al paladar. = Saplod, aplod, tolás, sagópla, sagopála, salapsap. * Al tacto. = Gasang, bang̃is, cahis, sapnot, hait. * Genio. = Maísog, inggit.
Aspersion. = Pagsáblig, pagcasáblig.
Aspid. = Saoá ng̃a malála.
Aspiracion. = Pagcaguinháoa.
Aspirar. = Pagguinháoa.
Asquerosidad. = Pacahógao, hogao ng̃a macalóod, magapalóod sa guinháoa.
Asquerosísimo. = Mahógao, hogáoan oyámot.
Asqueorso. V. Asquerosidad.
Asta de animal. = Song̃ay. * De lanza, &c. = Togdánan, olóng̃an.
Ástil de azadon, hacha, azuela, &c. = Patoc, polóan.
Astilla. = Sinápsap, dináldag.
Astrillejos. = Balátic.
Astrología. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a bitóon, sa adlao ug sa bolan.
Astrólogo. = Ang may quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a bitóon.
Astucia. = Pagcalaláng, limbong.
Asuncion. = Ang pagsáca cang María ng̃a santos uyamot, ng̃a Guinoo ta, sa Lang̃it.
Asunto. = Tuyo.
Asustar, asustarse. = Lisáng, hadloc, colba, cogmat.
AT
Atabal. = Tambol, himbal.
Atacador. = Ang magadásoc, ang idalásoc.
Atacar. = Pagtácgos sa calsones ug sa mg̃a saya. * Pagsolód sa taco ug bala sa mg̃a pusil ug mg̃a lothang ug pagdásoc.
Atadero. = Bisan onsa ng̃a igatácgos, icabáat, gang̃ot.
Atadijo. = Bináat ng̃a diótay sa díli maáyo ng̃a pagcabáat.
Atado. = Ang táuo bodong, ng̃a oaláy silbi sa bisan onsa, bantal.
Atajar. = Pagláctor, abong, bacay, hab-on.
Atalaya. = Ilíhan, lantáoan, bantayán.
Atalayador. = Bantay, ang nagabántay.
Atalayar. = Pagbántay, pagsólong ug maáyo, paghíling, pagtimáan.
Ataque. = Pagdámag, pagpang̃óbat, pagáoay.
Atar. = Baat, tacgos, hogot, higot, hocot, gopot, lang̃áquit, gaid, gacod, gacot, goos, posod, cotay, bogcos, botoc, baclid, bíng̃-oit, goom, gang̃ót, habay, gabay, taquin, tagíc, habac, tacboy.
Ataracea. = Pagcasinámbag sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a cahoy, sa mg̃a salog, sa mang̃a lamesa, &c.
Atarantado. = Ang guipáac sa mananáp ng̃a guing̃álan tarántula. * Ang malíhog caáyo, ang díli mapoyo, ang díli mahamótang: ang nahadloc, nalisáng, nacógmat, ang colidó, miné, culang culang.
Atarazar. = Pagpáac.
Atarear. = Pagtilíya, pagtilia, pagtódlo sa pagaboháton sa tágsa tagsa, pagbóhat sa canónay, sa oalay hónong ug lang̃an.
Atarugar. = Pagpasóc.
Atasajar. = Pagtapá, pagtasáhos.
Atascadero. = Lugar ng̃a guigoótan, masígpit, guisamócan. * Lonáng̃an calonáng̃an, caianáng̃an.
Atascar. = Pagsolót, pagsámoc, pagólang, paglónáng, talibhó, talíbhog, goot.
Ataud. = Long̃on.
Ataviar. = Pagdáyan dayán, paghías.
Atavio. = Pagcaáng̃ay sa pagbísti sa táuo, pagcabídbid.
Atediar. = Pagsámoc, pagsocó, pagaling̃ása.
Ateista. = Ang díli motóo ng̃a may Dios.
Atemperar. = Pagáng̃ay, pagóyon.
Atenacear. = Pagsípit, pagcómpit, pagquímpit.
Atencion. = Pagbáti, paghimáti, pagpatalínghog, pagdóng̃og.
Atender. = Bati, dong̃og, talínghog.
Atentamente. V. Atencion.
Atentar. = Pagtúyo sa pagpacasála. * Hicap, cobil.
Atento. = Táuo ng̃a maábi abíhon, ang nagapatalínghog, ang nagamátng̃on.
Atenuar. = Pagdíot.
Aterirse de frio. = Pagtógnao.
Aterrarse. = Pagdóol sa mg̃a sacayán sa yota, sa pílio, sa baybáyon. * Lisáng, cogmat, hadloc.
Atesorar. = Pagtípig sa salapí.
Atestacion. = Pagpamatúod sa mg̃a testigos.
Atestar. = Ponó, dogang, dasoc. * Pagmatúod.
Atestiguar. = Pagtúg-an, pagmatúod.
Atetar. = Pagpasóso.
Atezar. = Pagítom.
Atiesar. = Hogot, gahi, lig-on.
Atinar. = Toltol, tóon, igo, tagna.
Atiplar. = Pagtágning.
Atisbar. = Pagsólong ug maáyo, paghíling, pagtimáan, paglí-li.
Atizar fuego. = Sognod, gatong. * Llama ó luz. = Sogi. * Fomentar las pasiones. = Solog sólog, Sogyot, songlog.
Atmósfera. = Ang háng̃in ng̃atanán ug mg̃a dág-om ng̃a nanaglíbot sa calibótan.
Atocinar. = Ang paglápa sa baboy ug pagasín.
Atolondrado. V. Atarantado.
Atolondrar. = Pagláin sa húna húna sa táuo, pagting̃ála ug dagcó.
Atolladero. = Lonáng calonáng̃an, cayanáng̃an, lapócan.
Atollar. = Pasolód sa cayanáng̃an, sa lonáng̃an, lobón, lobóng.
Átomo. = Bisan onsa onsa ng̃a diótay caáyo, mg̃a dolodagámi, mg̃a sapóc sapóc ng̃a magágmay caáyo, ng̃a maquíta usáhay ng̃a nanaglibót libót sa mg̃a casílao sa adlao.
Atónito. = Ang nating̃ála, ang guicabódcan sa húna húna.
Atontadamente. = Sa pagcabinóang, sa pagcahóng̃og.
Atontar. V. Atolondrar.
Atorarse. V. Atascarse.
Atormentadamente. = Sa dagcong pagpasáquet, pagcayógot, pagcalisód, pagcagóol.
Atormentador. = Ang nagapasáquet, ang nagapayógot, ang nagapalisód.
Atormentar. = Sáquet, yogot, labag, ipit.
Atortolar. V. Atolondrar.
Atortorar. = Labag, ipit, toltol.
Atosigar. = Hiló, lanag, tobli, toba.
Atrabancar. = Pagdalí.
Atracadero. = Pagatomólan, pagadoólan, pagapilióan sa mg̃a sacayán.
Atracar. = Pagdóol sa mg̃a sacayán sa yota. * Pagcáon ug pagínom sa guilabíhan, ug labí sa casadáng̃an.
Atraer chupando ó aspirando. = Soyop, sopsop, salópsop. * Con halagos. = Alam alam, hinay hinay, boyoc. * Engañando. = Boyo, limbong, olo olo, solog sólog, lomay. * Cabig, botad.
Atragantarse. = Tocá, dolón, doloy, taláb-oc.
Atraillar. = Tangcol, tocog.
Atrancar. = Tocling, solay, tranca.
Atrapar. = Pagdácop sa nagadalágan, sa naláguen, gonit, sacop.
Atrás. = Sa oláhi, sa olíhi, sibog.
Atrasar. = Dogay, oláhi, sonod.
Atravesado. = Ang nabalábag.
Atravesar tierra, monte, &c. = Tala, docao, bagtas, líquid. * Hacer travesía el que vá embarcado. = Tabóc.
Atravesarse en la garganta, bocado ó espina. = Dolón, tonóc, doloy, taláb-oc. * Bebida. = Doloy, taláb-oc.
Atreverse. = Himo, cahas, tamas támas.
Atrevido. = Casing casíng̃an, mang̃ang̃áhas, matamas támas.
Atribularse. = Yogot, saquít, lisód.
Atributo. = Ng̃atanán ng̃a mg̃a caayóhan ng̃a nahatong̃ód sa Dios. * Ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa bisan onsa.
Atricion. = Pagbásol, casáquet sa pagpacasála sa Dios, tong̃ód sa cang̃íl-ad sa máong salá ug sa cahádlod sa mg̃a casaquétan sa infierno, ng̃a guiobánan sa malíg-on ng̃a pagsáad ng̃a díli na moopód sa pagpacasála.
Atril. = Bolotáng̃an sa libro sa pagcasáyon sa pagbása.
Atrincherar. = Paglibót sa bisan ónsang lugar sa mg̃a cota, pagsalípod sa mg̃a cota, adón díli pagaonsáon sa caáoay.
Átrio. = Lugar sa atobáng̃an sa mang̃a Singbahán ug sa obán ng̃a mang̃a baláy, ng̃a guilibótan sa cotáng hamóbo.
Atrocidad. = Pagcabáng̃is.
Atronado. V. Atolondrado.
Atronamiento. = Pagcabórong, pagcabóng̃og.
Atropellar. = Tonób, gap-ca, gapac, danglag, damag.
Atroz. = Bang̃is, daótan oyámot. * Dagcóan caáyo.
Atrozmente. = Sa pagcabáng̃is. * Sa guilabíhan, sa pagcalácad na.
Atufar. = Socó, saquít, toyo, baláca, ligótgot.
Atun. = Isda, alang̃álan.
Aturdimimiento. V. Atronamiento.
Aturdir. V. Atolondrar.
Atusar. = Paghínlo paghánglas, pagbóbho sa bohoc, paggónting, pagtopóng sa bohoc.
AU
Audacia. = Pagcaoláy cahádloc ug pagtáhod, pagcatámas támas.
Audaz. = Ang oaláy cahádloc ug pagtáhod, mang̃ang̃áhas, matámas támas.
Audiencia. = Pagpasáca sa mang̃a ponóan sa ílang mang̃a guinsacópan, adón managásoy ug managpaháyag sa ílang mang̃a quinahánglan. * Holocmánan, hocmánan, lugar ng̃a pagahócman sa mang̃a hócom.
Auditorio. = Cadaghánan sa mang̃a táuo ng̃a nanagdóng̃og, namáti, ug nanapatalínghog.
Augusto. = Ang silingbáhon ug talahódon tung̃ód sa íang pagcahalángdon ug cahímtang.
Aula. = Lugar ng̃a pagatón-an sa mang̃a táuo, escolahán.
Aullar. = Osig, ooang.
Aumentar. = Tobo, daghan, dogang, dagcó.
Aumento. = Pagcadághan, pagcatóbo, pagcadacó, pagcasópang.
Aunarse. = Ipon, paghiósa, locop, sabot, oyon, sacót.
Aun no. = Díli pa, oalá pa.
Aunque. = Bisan pa, bisan, bisan ng̃áni.
Aura. = Langgam.
Aureola. = Porong porong ng̃a ibótang sa olo sa mang̃a santos.
Aurora. = Cabontágon, cabontágan, pagaaláman daman, pagcabóntag, pagcacaadláuon.
Ausencia. = Pagcaolá.
Ausentarse. = Oalá, bolag, paháoa.
Ausente. = Ang toa sa halayó, ang naoalá, ang nabólag, nahálin, nabálhin.
Auspicio. = Paganíto, pagdioáta. * Tabang, labang, dalángpan.
Austeridad. = Pagpasáquit sa laoas, pagpógong sa mang̃a cailíbgon, pagcatárong pagcataláid.
Austero. = Maáslom, maádas sa bába. * Matárong, mataláid, mapentenciáhon. * Maádao.
Auténtica. = Camatoódan ng̃a sinólat ng̃a igamatúod sa mang̃a reliquia sa mang̃a santos. * Batásan: hinóad sa mang̃a sógo sa mang̃a ponóan.
Auto. = Pagbóot ug pagásoy sa hócom sa mang̃a capolong̃ánan, paghócom, pagsentencia.
Autor. = Ang guinicánan sa bisan ónsang bóhat, tagbóhat.
Autoridad. = Ponóan, magabóot, magbolóot, hocom. * Gahóm cagámhan.
Autorizar. = Paghátag sa gahóm, pagtógot. * Pagpaámbong, paglig-on sa bisan onsa ng̃a capolong̃ánan sa pagsentencia sa hocom. * Paglíg-on sa mang̃a camutoódan sa firma sa escribano sa longsod con hadiánon.
Auxiliar. = Tabang, laban, pagtábang sa horas sa camatáyon. * Luyo luyo, ubán.
AV
Avadarse. = Pagcopós sa mang̃a sobá, ng̃a masáyon pagalabáng̃an.
Avahar. = Pagínit sa bisan onsa sa alísng̃ao lámang sa tóbig.
Avalar. = Paglínog.
Avalentado. = Ang nanong̃ód sa maísog, sa pagcalálaqui.
Avalo. = Pagcalínog.
Avalorar. = Pagbútang sa bíli sa bisan onsa, pagpabíli, pagbíng̃at.
Avaluacion. = Pagcabíli, pagcabíng̃at.
Avalúo. = Idem.
Avance. = Pagcadámag, pagcadánglag, pagcadósmog, pagcadásmag.
Avante. = Pagdáyon, pagpadáyon.
Avanzada. = Ang tapoc sa pila ca soldados ng̃a nagabúlag sa cadaghánan, ug nagaóna, arón masáyod sila ug maáyo sa pagcabótang ug sa mg̃a paglíhoc ug mang̃a bóhat sa ílang mang̃a caáoay.
Avanzar. = Pagágui, pagdáyon sa onáhan. * Pagdósmog, pagdámag.
Avaricia. = Pagcahícao, pagdaguínot ng̃a labí sa casadáng̃an, cahícao, pagcacáguis.
Avariciosamente. = Sa pagcahícao, sa dagcong cahícao, sa dagcong pogcadaguínot.
Avaricioso. = Hicaoán, daginótan ng̃a guilabíhan, ng̃a lácad na, caguísan, sinacúan.
Avariento. = Idem.
Ave. = Langgam. * De rapiña. = Manáguit.
Avechucho. = Langgam ng̃a malágsot ug dágoay ng̃a oalá hibalóe ang ng̃alan nia. * Bisan quinsang táuo ng̃a talamáyon tong̃ód sa iang dágoay, con sa íang batásan.
Avecindamiento. = Ang pagpoyó sa usá ca longsod, pagsólat sa mang̃a táuo sa padron, pagcamolópio.
Avecindar. = Pagdáoat sa mang̃a táuo arón mahímo sila ug sacop sa longsod, pagsácop.
Avejentado. = Ang báta pa, ápan maíng̃on na sa tigúlang.
Avejentar. = Pagtigúlang guícan lamang sa saquít, sa mang̃a calisód ug mg̃a cayógot, labon ng̃a díli pa tigúlang ang hingtúngdan.
Avejigar. = Boto, botoy, bonol, labtog, libótoy, libótog.
Avellana. = Bong̃a sa España, diótay ug malalím caáyo, maíng̃on ing̃on sa bong̃a sa saguísi.
Avellanar. = Lugar ng̃a guitódcan ug guitobóan sa mg̃a cáhoy ng̃a tagbóng̃a sa avellanas.
Ave María. = Pagámpo ng̃a guigáma sa mg̃a pólong ng̃a guipamólong sa Arcángel san Gabriel sa pagtóngha ug pagábi ábi cang María Santísima, sa mang̃a pólong ng̃a guiíng̃on ni santa Isabel ug sa ubán ng̃a guidógang sa santa Iglesia.
Avenar. = Pagpabahá sa mang̃a tobig ng̃a nadánao.
Avenencia. = Pagsábot, pagúyon, pagáng̃ay, pagpólong, pagdápig.
Avenida. = Bahá, lonóp, bon-og, lanab, langbas.
Avenir. = Avenencia.
Aventador. = Ang nagapálid sa homáy. * Paypay, apáyod.
Aventajado. = Ang nagalabáo, ang mahál uyámot, ang bilídhon caáyo, ang maníndot.
Aventajar. = Labáo, labí, pagóna, sihá.
Aventar. = Palid, paypay, apáyod, palis, lopad. * Laguen, dalágan.
Aventar fuego, soplar para que arda. = Tayhop. * Olas, hasóhas.
Aventura. = Paghitábo, pagsodíl.
Aventurar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa catáhap, sa díli hingbalóan con maáyo ba cahá ang catapúsan con díli ba.
Aventurero. = Ang tigsódoy sódoy, ang nagalacát sa mg̃a calongsódan sa pagbolobalígya con sa táin túyo, sa oaláy catongdánan ug quinahánglan.
Avergonzar, avergonzarse. = Olao, pagóbos sa bóot.
Averia. = Pagcadáot sa mg̃a lólan sa mg̃a sacayán ug sa máong mg̃a sacayán.
Averiarse. = Pagdáot sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a sacayán ug sa ílang mg̃a lólan.
Averiguar. = Sosi, sayod, socna, sota, sodya.
Averno. = Ang impierno, infierno, espierno.
Aversion. = Pagcadíli ang̃ay, pagdomót.
Avestruz. = Langgam ng̃a dagcóan, may dohá ca tódlo sa íang tíil.
Avetado. = Quinambáya, binarlísan.
Avezar. = Pagpaánad, pagtanód, pagtóon, pagtódlo.
Aviar. = Pagándam, pagtagána sa balon ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan sa dalan sa magalacát.
Avidez. = Pagcahícao, caíbog ng̃a labí sa casaráng̃an. * Pagcahing̃áon.
Ávido. = Hicáoan, maibógon, hing̃áon caáyo.
Aviejarse. V. Avejentarse.
Aviesamente. = Sa pagcadaótan, sa pagcadíli máo.
Avieso. = Balíquig, díli mahamótang sa catadóng̃an, sa tónton. * Dáutan, mang̃íl-ad, sa dáotan ug batásan ug gáoi, saláan.
Avigorar. = Paghátag sa gahóm. * Pagágda, pagsámbag.
Avilantez. V. Audacia.
Avillanar, avillanarse. = Pagtampálas, pagoalá sa pagcadacóng táuo.
Avinagrado. = Ang may gaoi ng̃a maísog, ang díli maquigáng̃ay sa obán.
Avinagrar, avinagrarse. = Aslom, quisom.
Avío. = Pagcaándam, pagtagána, balon.
Avisado. = Batir, boótan.
Avisador. = Ang nagapahibaló, ang nagatáoag, ang nagabaláod, nagamantalá.
Avisar. = Pagpahibaló, asoy, sayod, sambag, tambag. * Con señas, tocando con el codo, &c. = Siquil, sico, cohil, cohit, cablit.
Aviso. = Pagsáyod, paghibaló.
Avispa. = Lapínig.
Avispado. = Batid, madásig, sa matalínis ng̃a húna húna. * Matahápon, mabantáyon, magtimaánon sa caogalíng̃on ng̃a laoas.
Avispar. = Pagbónal sa mg̃a mananáp arón managlacát.
Avispero. = Odlan, baláyan sa mg̃a lapínig.
Avispon. = Lapínig ng̃a docóay, boyog, ang magadácop ug magasóbad sa mg̃a potiócan.
Avistar. = Pagsólong, pagtán-ao, pagatóbang sa mg̃a táuo sa pagpólong pólong níla ug pagsábot sa boboháton.
Avituallar. = Paghátag sa mg̃a quinahánglan sa pagcáon.
Avivadamente. = Sa pagcadalí, sa pagcalágmit.
Avivar. = Dalí, lagmit, dagmit, pagsingcámot.
Avocar. = Pagcóha pagángcon sa ponóan ng̃a dagcó ug labí sa capolong̃ánan ng̃a guihópot ug guibáton sa obos ng̃a hócom.
Á vosotros, vosotras. = Caníño.
Avutarda. = Langgam sa España.
AX
Axioma. = Sangpotánan, casangpotánan.
AY
Ay! = Agodóy, agó, agá, aguí, alap. * De mí! = Aláot acó! * De tí! = Aláot ca intáon! * De aquel, aquella! = Aláot sia! * De aquellos, aquellas! = Aláot síla!
Ayear. = Pagsóbsob sa mg̃a pagagodóy, pagagó.
Ayer. = Cahápon, cagahápon, gahápon.
Ayo. = Ang nagatóon, nagatódlo ug nagabántay sa mg̃a báta.
Ayuda. = Tabang.
Ayudador. = Ang nagatábang, tomalábang, tigtábang.
Ayudante. = Idem.
Ayudar alternativamente. = Salíli, poli, sobli, ilis. * Con los remos cuando el viento es escaso y anda poco la embarcacion á la vela. = Tabang, dalábay, galábay, bolig, sogot. * Á alguno á pilar, &c. = Asod, bolig, aláyon, tabang. * Á cargar á otro. = Bacóit, dohol.
Ayunar. = Poása, aoot, hayat.
Ayuno. = Pagpoása pagpógong sa pagcáon.
Ayunqub. = Landasán.
Ayuntador. = Tigsómpay, tigdógtong, domológang.
AZ
Azada. = Sarol.
Azadon. = Idem.
Azadonada. = Pagcále sa sadol.
Azadonador. = Tigcále sa sadol, ang nagacále sa sadol.
Azadonar. = Pagcále sa sadol.
Azafata. = Babáyeng sologóong sa haring babáye, con sa asáoa sa hádi, ng̃a nagadóhol canía sa mg̃a visti ug mg̃a hias ng̃a ibísti nía, ug nagahípos opód niána sa nahócas con miílis na.
Azafate. = Tagácan.
Azafran. = Dulao.
Azafranado. = Ang may color sa dolao.
Azafranal. = Yota ng̃a guitódcan, guitobóan con guitámnan sa dolao.
Azafranar. = Pagtína sa dolao.
Azahar. = Bolac sa cahoy sa sooá ug sa ocban.
Azar. = Casáquit, calisód, cayógot, cabalísa.
Ázimo. = Ang tinápay ng̃a oaláy bínhi, levadura.
Azogue. = Tombága ng̃a maputí caáyo ug mabóg-at uyámot, ng̃a dili matibúoc, con díli íng̃on guihápon sa salapí con sa tíngga ng̃a tinónao.
Azor. = Langgam ng̃a manágit.
Azorar, azorarse. = Lisáng, cogmat, hadloc, colba.
Azorero. = Ang obán sa caoatán ug ang nagadála sa quináoat.
Azorramiento. = Pagcabóg-at, pagcabórong sa olo.
Azorrarse. = Pagbáti sa cabóg-at ug cabódong sa olo.
Azotado. = Ang saláan ng̃a guihámpac sa cadaygánan.
Azotador. = Homalámpac, ang nagahámpac.
Azotaina. = Ang castígo ng̃a guidáoat sa táuo sa paghámpac canía.
Azotar. = Hampac, gaid.
Azote. = Ang ihalámpac, ang igahámpac, ang tágsa ca paghólog sa ihalámpac sa láoas sa táuo. * Ang gotom, ang gobat ang salot, ag ang ubán pang mg̃a calisód ng̃a guibáti sa mg̃a táuo ng̃a guican sa pagbóot sa Dios.
Azúcar. = Asúcal, sucal, tam-is calámay.
Azucarado. = Ang may lamí sa asúcal. * Malómo ug matám-is ng̃a táuo sa íang pagpamólong.
Azucarar. = Paghílog sa asúcar.
Azucena. = Asusena, calatsóse.
Azuela. = Bincong, daldag.
Azufre. = Asufre.
Azul. = Asul.
Azulejo. = Ladriyo, tesa ng̃a nagacaláin láin ug color.
Azumbre. = Talácsan sa vino, suca, &c., gantang.
Azuzar, incitar á los perros para que embistan. = Paghot, panghot.