Q

QUE

Que. = Ng̃a, ug.

Que? = Onsa?

Quebrada. = Yotang díli patag, ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a bolobóngtod, sa mg̃a sapa sapa.

Quebradera. V. Quebrador.

Quebradizo. = Ang masáyon mabóong, mabalí. * Masaquéton, salaquétan. * Pagcalírog lirog sa ting̃og.

Quebrado. = Ang comerciante ng̃a nagapaquíta sa hocom sa pagcadáot sa iang pagpatigáyon, ug ng̃a díli sia macagbáyad sa iang mg̃a guiotáng̃an. * Ang táuo ng̃a daluácan, ng̃a may dacóng lagáy. * Maluspár, malopsád. * Ang díli maáyo caáyo. * Ang bahin sa bisan onsa ng̃a tibúoc.

Quebrador. = Ang macabóong, ang macabalí. * Ang magalípas, ang magalápas, ang díli macatóman, malipáson, matalapáson.

Quebradura. = Pagcabóong, pagcabalí, pagcabalána, pagcalótac, pagcabóoac.

Quebraja. = Lutac sa mg̃a cahoy.

Quebrajoso. V. Quebradizo.

Quebramiento. V. Quebrantamiento.

Quebrantable. = Ang masáyon pagaboóng̃on, pagabalíon.

Quebrantador. V. Quebrador. * Ang magapalúya sa cosóg, sa gahóm.

Quebrantadura. V. Quebradura.

Quebrantahuesos. = Langgam. * Táuo ng̃a samócan, ng̃a maca sámoc, ng̃a magabórlay ug magaaling̃ása. * Dula sa mg̃a báta.

Quebrantamiento. V. Quebradura. * Pagcabórlay, cahágo. * Pagcatalápas, pagcalípas, pagcasálang. * Pagcaópod sa mg̃a testamento.

Quebrantante. V. Quebrantador.

Quebrantar. V. Quebrar. * Pagdógmoc, pagdócdoc, pagtalápas, paglípas, pagsálang. * Pagcóha sa mg̃a cabilínggan, sa mg̃a caoláng̃an. * Pagpalóya sa mg̃a cosóg, sa gahóm. * Pagcóha sa pagcaísog sa bisan onsa. * Pagcalóoy, pagpoáng̃od. * Pagágda, pagsámbag sa pagcamalaláng̃on. * Pagópod sa nahaónang testamento.

Quebrante. V. Quebrantador.

Quebranto. V. Quebradura. * Pagcaoaláy gahóm ug cosóg, pagcalóya. * Calóoy, pagcalóoy, pagcapoáng̃od. * Casáquet, calisód, cayógot, cagóol.

Quebrar. = Pagbóong, pagbalí. * Pagbalíquig, pagbalicó. * Pagsámoc, pagólang sa pagparáyon sa bisan onsa. * Pagpahínay sa cosóg sa bisan onsa, sa caísog. * Pagcóha sa maáyong color sa nauong, paglopsád, pagpaluspád. * Pagóndang sa pagcomersio, sa pagpatigáyon, tong̃ód cay oaláy salapí ng̃a icabáyad sa mg̃a guiotáng̃an. * Pagoalá sa pagcaamigos, sa pagcaábian, sa pagcahigála.

Queda. = Tiempo, horas sa gabíy ng̃a igabágting sa ling̃ánay arón mahípos ang mg̃a táuo. * Ang ling̃ánay sa pagbágting sa queda.

Quedada. = Pagcabílin sa bisan diin.

Quedar. = Pagbílin, paghonóng, pagpoyó. * Pagcólang sa bisan onsa ng̃a pagaboháton pa.

Quedo. V. Quieto. * Sa mahínay ng̃a ting̃og, sa pagcahalaoáhao, sa pagcahónghong. * Sa pagcahínay hinay.

Quehacer. = Libang, buhat.

Queja. = Pagcagáoad, pagcahanólsol, pagcahang̃álo. * Casáquet sa húna húna. * Pagcaagólo, pagcaagó, pagcaagoróy.

Quejarse. = Agólo, agólon, pagagoróy. * Pagpaquíta sa casáquet sa húna húna. * Paggáoad, paghang̃álo paghanósol.

Quejicoso. = Ang magaagólo, ang magaagó. * Ang masáquet sa oaláy hingtúngdan ug cahológan.

Quejido. = Pagcaagólo, pagcaagólon, pagcaagó, pagcaagoróy.

Quejigo. = Cahoy.

Quejosamente. = Sa casáquet sa húna húna.

Quejoso. = Ang masáquet sa lain, ang guicasaquétan sa isigcaíng̃on.

Quejumbroso. V. Quejicoso.

Quema. = Pagcasónog.

Quemadero. = Lugar ng̃a guitagána sa pagsónog sa mg̃a táuo ng̃a saláan ng̃a guihócman sa caláyo.

Quemado. = Maítom.

Quemador. = Ang magapasónog, ang magabótang sa caláyo.

Quemadura. V. Quema. * Bit-lig, libótoy, samad ng̃a guican sa caláyo. * Saquét sa mg̃a tanóm.

Quemajoso. = Ang mahápdos caáyo.

Quemante. V. Quemador. * Ang matá.

Quemar. = Sonog, daob, dilab, diláab. * Pagpáso. * Pagínit caáyo sa adlao. * Pagláya sa mg̃a tanóm, guican sa dagcóng init con sa tugnao ng̃a guilabíhan. * Pagcatól, paghálang caáyo. * Pagínit caáyo. * Pagligótgot, pagpong̃ót. * Pagbáti sa mg̃a caísog, sa mg̃a cosóg sa mg̃a cailíbgon. * Paghápit sa pagcáplag sa bisan onsa.

Quemazon. V. Quema. * Caínit ng̃a dagcó. * Polong ng̃a ondan ng̃a icabóyboy sa isigcaíng̃on. * Casáquet tong̃ód sa mg̃a polong ng̃a guidóng̃og ng̃a maháit ug mabóg-at.

Querella. = Casáquet. * Pagcasáca sa isigcatáuo sa hocom, tong̃ód sa bisan onsang salá ng̃a guibúhat nia. * Pagcasúmbong. * Pagpaópod sa mg̃a anac sa testamento sa ilang mg̃a tigúlang, sa atubáng̃an sa hocom.

Querellador. = Como el siguiente.

Querellante. = Ang magapasáca sa hocom sa isigcatáuo. * V. Quejoso. * Ang magasómbong.

Querellarse. V. Quejarse. * Pagsáca sa hocom sa isigcatáuo. * Ang magasómbong.

Querellosamente. V. Quejosamente.

Querelloso. V. Quejicoso, Quejoso y Querellante.

Querencia. = Lugar ng̃a pagaadtóan sa mg̃a mananáp, sa masóbsob, sa pagpaning̃áon. * Lugar ng̃a pagaadtóan sa masócot sa mg̃a táuo, tong̃ód cay dihá guialimáhan sila ug maáyo, con guican ba sa ilang paghigúgma.

Querencioso. = Lugar, yota ng̃a guihigúgma sa mg̃a mananáp.

Querer. = Paghigúgma, pagíbog, pagpanghináot. * Pagbóot sa pagbúhat sa bisan onsa. * Pagsógo, pagbúot.

Querido. = Pinalángga, hinigúgma.

Queriente. = Ang magabúot, ang mahagúgma.

Querocha. V. Cresa.

Querochar. = Pagbínhi sa mg̃a putiócan ug sa mg̃a olor.

Querubin. = Ángeles sa icadúhang punong punóng̃an.

Querva. = Tanóm.

Quesadilla. = Calán-on ng̃a magáma sa queso ug sa binócboc. * Calaínan sa matám-is.

Quesear. = Pagbúhat sa queso.

Quesera. = Lugar ng̃a pagabuhátan sa mg̃a queso.

Quesería. = Túig ng̃a igabúhat sa queso.

Quesero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a queso.

Queso. = Queso. * Minása sa gatas ng̃a tibúoc.

Quetzale. = Langgam.

QUI

Quibey. = Tanóm.

Quicial. = Cahoy ng̃a macalíg-on sa mg̃a tacop, ng̃a pagatoyócan nila sa pagable ug sa pagsara.

Quicialera. = Idem. * Quisióhan.

Quicio. = Ang bahin sa mg̃a tacop ng̃a pagabotáng̃an sa puthao, tumbága, &c., arón masáyon managtúyoc ug managlíso sa quisióhan, sa pagsara ug pagabli caníla.

Quidam. = Bisan quinsa.

Quid pro quo. = Mg̃a polong ng̃a linatín ng̃a magámit sa pagásoy ng̃a guitaguilísan ang usá ca butang sa lain ng̃a butang ng̃a maíng̃on ing̃on sa guitúyo.

Quiebra. V. Quebradura. * Pagcaoalá, pagcacóbos, pagcadáot sa bisan onsa. * Pagcadáot sa mg̃a pagpatigáyon sa mg̃a comerciante, ug pagcadayág nila ng̃a díli na sila macagbáyad sa ilang mg̃a guiotáng̃an.

Quiebro. = Pagcalírog lirog sa ting̃og.

Quién? = Quinsa?

Quietacion. = Pagcapuyó. * Pagcahínay hinay sa buot.

Quietador. = Ang magapapuyó, ang magapahonóng. * Ang magapahínay hinay.

Quietamente. = Sa pagcapuyó.

Quiete. = Pagcapuyó, pagcahonóng. * Horas ng̃a igalíng̃ao ug igasolosuguílon sa mg̃a sacop sa mang̃a caparían.

Quieto. = Ang mopoyó, ang muhunóng, ang díli malíhoc. * Ang mahináyon sa buot, ang díli macólba, díli malísang.

Quietud. = Pagcaoaláy pagcalíhoc, pagcapuyó, pagcahonóng.

Quijada. = Apapáng̃ig, bocóg ng̃a hingsórlan sa mang̃a ng̃ipon ug sa mg̃a bag-ang.

Quijal ó Quijar. = Ng̃ipon ng̃a labíng dagcó.

Quijarudo. = Ang may dagcóng apapáng̃ig.

Quijo. = Bató ng̃a magáhi caáyo.

Quijones. = Tanóm.

Quijotada. = Buhat ng̃a hing̃alatáoan. * Ang tuyo ng̃a díli macaígo.

Quijote. = Táuo ng̃a hing̃alatáoan. * Ang mahilábot sa díli iang catungdánan.

Quijotería. = Batásan ng̃a tinóntos, ng̃a hing̃alatáoan.

Quijotesco. = Idem. * V. Quijote.

Quilatador. = Ang magasoláy sa buláoan ug sa mg̃a bató ng̃a mahál sa pagíla sa iang bale ug sa ilang pagcamahál.

Quilatar. V. Aquilatar hasta pagsósi.

Quilate. = Pagcamahál sa buláoan ug sa mg̃a batóng mahál. * Pagcaáyo, pagcahíngpit sa bisan onsa.

Quilatera. = Capandáyan sa pagíla sa pagcamahál sa buláoan ug sa mg̃a batóng mahál.

Quilificacion. = Pagcabálhin sa mg̃a quináon sa quilo.

Quilificar. = Pagbálhin sa quilo sa quináon.

Quilo. = Dogá ng̃a magáma sa mg̃a quináon, sa cotó cotó.

Quiloso. = Ang may quilo.

Quilla. = Onáyan sa mg̃a sacayán.

Quimera. = Pagcaáoay. * Bisan onsa ng̃a moábot sa húna húna ng̃a pagaíngnon ng̃a pagaboháton, labon ng̃a malisód caáyo.

Quimérigo. = Ang oaláy himotáng̃an ug cahológan ng̃a tuod, ang nagáma ug guipacamáo mao sa húna húna lamang.

Quimerino. V. Quimérico.

Quimerista. = Maquigaoáyon.

Quimerizar. = Pagmáo mao sa húna húna lamang sa bisan onsa.

Química. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa paghiósa sa mg̃a láoas ug sa ilang caogalíng̃on ng̃a gahóm.

Químicamente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa química.

Químico. = Ang maálam sa química.

Quina ó Quinaquina. = Tambal sa hilánat, panit sa usá ca cahoy.

Quinario. = Número ng̃a bale ug lilíma.

Quincalla. = Cadaghánan sa mg̃a balígya sa diótay ng̃a bale, maíng̃on ng̃a ang mg̃a gunting, mang̃a dagom, mg̃a labaja, &c.

Quince. = Napólo ug limá. * Sogál sa baraja.

Quincena. = Ang usá sa mg̃a tolónggon sa órgano.

Quinceno. = Ang macahíngpit sa isip sa napólo ug limá, ang icapólo ug limá.

Quincuagenario. = Ang macahíngpit sa isip sa calím-an.

Quincuagésima. = Ang domingo ng̃a guinsóndon sa nahaúna sa cuaresma.

Quincuagésimo. = Ang macahímo ug macatúman sa isip sa calím-an.

Quindécima. = Ang usá sa mg̃a bahin ng̃a macatúman sa isip sa napúlo ug limá, ang icapólo ug limá.

Quindenio. = Cadugáyan, pagcadúgay sa napúlo ug limá ca túig.

Quinete. = Panápton ng̃a bastos sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.

Quingentésimo. = Ang macatúman sa isip sa limá ca gatús.

Quinientos. = Limá ca gatús.

Quinina. = Quina ng̃a inólay, ang labíng mahál sa quina.

Quínolas. = Sugál sa baraja.

Quinquenal. = Mg̃a sugál, mg̃a hocom, &c., ng̃a guibúhat ug guihing̃álan, sa tiempo sa mg̃a romano, sa tagsa ca icalíma ca túig.

Quinquenervia. = Tanóm.

Quinquenio. = Pagcadúgay, cadogáyan sa lilíma ca túig.

Quincallería. V. Buhonería.

Quincallero. V. Buhonero.

Quinta. = Baláy sa banua ng̃a pagaling̃áoan. * Pagcapíli sa mg̃a icalíma. * Pagcaripa sa mg̃a táuo ng̃a manolód sa pagcasoldados.

Quintador. = Ang magapaláin, ang magapíli sa mg̃a icalíma.

Quintal. = Timbang ng̃a mahímo sa usá ca gatús ca libra. * Ang icalíma ca bahin sa usá ca gatús.

Quintaleño. = Ang magasácop sa usá ca quintal.

Quintalero. = Timbang sa usá ca quintal. * V. el anterior.

Quintante. = Capandáyan sa pagíla sa cahitáson sa adlao.

Quintañon. = Táuo ng̃a may edad sa usá ca gatús ca túig.

Quintar. = Papíli, pagripa sa mg̃a icalíma, sa usá sa tagsa ca lilíma. * Pagripa sa mg̃a táuo ng̃a manolód sa pagcasoldados. * Pagábot sa isip sa usá ca gatús.

Quintería. V. Quinta hasta pagcapíli.

Quinterno. = Libro, cuaderno sa lilíma ca pliego. * Pagcaígo sa lilíma ca número sa lotería.

Quintero. = Ang nagaábang sa baláy sa banua ug nagabúhat sa mg̃a yota ng̃a hingtúngdan sa maong baláy.

Quintil. = Ang bulan sa Julio, ang icapíto ca bulan sa túig.

Quintilla. = Berso, garay, balac sa limá ca dalan.

Quintin. = Calaínan sa panápton ng̃a maputí.

Quinto. = Ang macatúman sa isip sa lilíma. * Ang táuo ng̃a guicaígan sa palad, sa pagripa na, sa pagcasoldado. * Icalíma.

Quintúplo. = Ang isip ng̃a magasácop sa lain ng̃a isip sa macalíma.

Quiñon. = Ang bahin ng̃a guibútang sa bisan cansa sa puhónan sa lain, arón tagáan sa hingtúngdan ng̃a tobo con ganancia. * Socod sa mg̃a yota ng̃a ipaábang arón tamnan ug pugásan.

Quiñonero. = Ang magaámbit sa bisan onsa sa obán.

Quipos. = Mg̃a pisi ng̃a binotáng̃an sa mg̃a balígtos ng̃a nagacaláin lain ug color, ng̃a nasílbi sa sulat sa mg̃a indio sa Perú, ug nahímo casayóran sa ilang historia, sa mg̃a cuenta, &c.

Quiragra. = Saquít sa mg̃a camót. * V. Gota desde saquít.

Quirie. = Pagpang̃ádye, pagámpo sa Dios, sa paghing̃álan canía niíning polong sa mg̃a griego, sa sinógdan sa mg̃a misa.

Quirieleison. = Idem. * Pagcanta ng̃a caugalíng̃on tung̃ód sa mg̃a minatáy ug sa paglobóng.

Quiromancía. = Quinaárman ng̃a bacácon mg̃a nahamótang sa pagtágna sa maáyo con daótan ng̃a palad sa táuo, tong̃ód sa mg̃a barlis sa palad sa mg̃a camót.

Quiromántico. = Ang nahatong̃ód sa quiromancía, ug ang magatágna tong̃ód sa niíning quinaárman.

Quiroteca. V. Guantes.

Quirúrgico. = Ang nahatong̃ód sa quinaárman sa pagtámbal.

Quirurgo. = Mananámbal.

Quisicosa. = Tigmo ng̃a malisód ng̃a pagabarbáron ug pagataghápon.

Quisquilla. = Cuti cuti ng̃a oaláy hingtóngdan.

Quisquilloso. = Cuti cutíhan, táuo ng̃a madalí sasaquétan.

Quistidos. = Cahoy cahoy.

Quisto (bien ó mal). = Táuo sa maáyo con sa díli maáyong dong̃og.

Quita. = Pagcapasáilo sa otang, con sa bahin sa otang, sa guiotáng̃an, sa iang otáng̃an. * Paháoa, irog didto. * Díli pagbóot.

Quitacion. = Idem hasta paháoa. * Sohol.

Quitador. = Ang magacóha.

Quitaguas. = Payong.

Quitamiento. V. Quita.

Quitante. V. Quitador.

Quitapelillos. = Ang magaálam alam, ang modóga dogá, ang magaógay ogay.

Quitapesares. = Calípay sa mg̃a casáquet.

Quitapon. = Dayan dayan ng̃a ibútang sa mg̃a olo sa cabayo, &c.

Quitar. = Coha. * Caoat, ticás, cahas. * Pagólang. * Pagbía sa bisan onsa. * Pagpaháoa, paglacát, pagoalá sa bisan diin.

Quitasol. = Payong.

Quito. = Pacaságang, pagcaólang.

Quizá ó Quizás. = Cahá, ting̃áli.