O

OB

Obcecacion. = Pagcabóta sa húna húna. * Pagpadáyon sa bisan onsang bohat sa oaláy tagád sa mang̃a cabilínggan.

Obcecar. = Pagbóta sa húna húna. * V. el anterior desde pagpárayon.

Obduracion. = Pagcagáhi sa cásing cásing. * Paglális lalis. * Pagtúyo sa bisan onsa sa minatúod ug sa cagáhi sa olo, sa húna húna.

Obedecedor. = Masinógton, ang mosógot.

Obedecer. = Sogot.

Obedecimiento. = Pagcasógot.

Obediencia. = Idem. * Pagsógot.

Obediencial. = Ang nahatong̃ód sa pagsógot.

Obediente. V. Obedecedor.

Obedientemente. = Sa pagsógot.

Obelisco. = Columna, cahoy, cota ng̃a hatáas caáyo, ng̃a dayág sa bisan onsang lugar. * Timáan ng̃a ibútang sa mg̃a daplin sa mg̃a libro, sa bisan onsang tuyo.

Obenque. = Tagsa ca pisi ng̃a dagcó ng̃a itóhog sa mg̃a tomóy sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán, ug guilíg-on sa guing̃álan ug mesa de guarnicion.

Obesidad. = Pagcatámboc, catámboc sa bisan quinsang táuo con mananáp.

Obeso. = Matámboc.

Óbice. = Caculían, caoláng̃an, cabilínggan.

Obispado. = Pagcahímtang, pagcaponóan sa pagcaobispo.

Obispalía. = Baláy, pinuyánan sa Obispo, ng̃a harúul sa catedral. * Cahímtang ug ang yota ng̃a nahatong̃ód sa gahúm sa Obispo.

Obispar. = Pagángcon, pagdáoat sa pagcaobispo.

Obispo. = Obispo, ponóan sa Singbahán.

Óbito. = Pagcamatáy, camatáyon.

Objecion. = Pagcasócol sa polong, pagcalális lalís, pagcabátoc.

Objetar. = Paglális lalis, pagsócol sa mg̃a polong, pagbátoc, pagíndig indig.

Objeto. = Bisan onsa ng̃a masácop sa mg̃a balatían sa mg̃a laoas sa mg̃a táuo. * Catapúsan sa bisan onsa. * Catapúsan sa guitúyo sa mg̃a galámhan sa mg̃a calág.

Oblacion. = Pagcahálad, paghálad.

Oblada. = Ang limos ng̃a guihálad sa Singbahán, tong̃ód sa mg̃a minatáy.

Oblata. = Ang salapí ng̃a ihátag sa cristan sa mg̃a Singbahán sa gasto sa bino sa hostias, sa mang̃a candela ug sa mg̃a bisti sa pagmisa. * Ang hostias ug ang bino ng̃a guihálad na sa Padre ng̃a nagamisa sa oalá pa dalang̃ínan ug consagráhan.

Oblea. = Dahon ng̃a manípis caáyo ng̃a magáma sa binócboc ug sa tubig ug pagalotóon sa caláyo maíng̃on sa hostias, ng̃a ipilílit sa mg̃a sulat.

Obleera. = Sorlánan sa mg̃a oblea.

Oblicuamente. = Sa pagcataquílid, sa tinaquílid, sa pagcadáplis, sa pagcadolíbsay, sa pagcahinolíbis.

Oblicuo. = Tinaquílid, hinolíbis, ang nadáplis, ang nadolíbsay.

Obligacion. = Catongdánan, tong̃ód. * Escritura. = Camatoóran.

Obligante. = Ang magapogós, ang magalógos, ang magapigós.

Obligar. = Logos, pogós, pigós, pagbótang sa bisan onsang catongdánan.

Obligatorio. V. Obligante.

Oblongo. = Ang hatáas ug haíctin.

Obra. = Buhat. * Laláng. * Cosóg, gahóm.

Obrada. = Ang buhat sa pagdáro sa yota ng̃a arang baháton sa dohá ca buoc ng̃a baca, calábao, &c.

Obrador. = Magbobóhat. * Magagáma, maghihímo, ang magabóhat, ang macagáma, ang macahímo. * Lugar ng̃a pagabohátan.

Obraje. = Bohat, pagcabóhat. * Lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a hablon.

Obrajero. = Magbabántay sa mg̃a magbobóhat, sa mg̃a mamomóo.

Obrar. = Bohat, gama, himo. * Paglíbang, pagcaólo.

Obrepcion. = Pagsúguid sa bisan onsa sa bacac, sa ponóan, arón madáng̃at ug macóha ang opicio con bisan onsa ng̃a guitúyo ug guipanghináot.

Obrepticio. = Ang nacóha tong̃ód sa soguílon, sa pagásoy ng̃a bacácon, sa atobáng̃an sa ponóan.

Obrero. = Magbobóhat, mamomóo.

Obrizo. = Buláoan ng̃a maáyo oyámot.

Obscenamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.

Obscenidad. = Caólag, caláo-ay, cang̃íl-ad.

Obsecuente. = Masinógton, mapaobsánon, sacop.

Obsequiante. = Ang magaálam alam, ang magaábi abi, ang boot magsílbi ug magalágad.

Obsequiar. = Alam alam, abi abi. * Pagsógot, pagtúman sa sogo.

Obsequio. = Bohat ng̃a maáyo sa pagálam alam ug pagalágad sa bisan cansa, pagcatáhod, pagcaamóma.

Obsequiosamente. = Sa maáyong pagalágad, sa dagcóng pagtáhod.

Observacion. = Pagcamátng̃on, pagcalí-li, pagcasolóng ug maáyo. * Pagcatóman.

Observador. = Ang nagapamátng̃on, ang magasolóng sa dagcóng cacógui, ang magalí-li ug maáyo, ang magatóman sa catongdánan. * Ang magasolóng sa mg̃a paglíhoc sa mg̃a bitóon, sa mg̃a capandáyan ng̃a icasolóng niána.

Observancia. = Pagcatáhod, pagcatahá. * Pagcatúman sa catongdánan.

Observante. = Matinománon.

Observantemente. = Sa pagcatúman.

Observar. = Solóng, matng̃on, tan-ao, quita. * Tuman.

Observatorio. = Ilíhan. * Lantáoan, lugar ng̃a hatáas ng̃a pagasólng̃an ug pagatan-áoan sa bisan onsa, ug labí pa sa mg̃a bitóon.

Obsesion. = Pagcaátang, pagcalibót sa mg̃a yaoa sa bisan cansang táuo.

Obseso. = Ang guidoólan ug guilibótan sa mg̃a yaoa.

Obsidional. = Ang nahatong̃ód sa pagpang̃óbat sa mang̃a cota, mg̃a longsod, &c.

Obstáculo. = Caculían, cabilínggan, caoláng̃an.

Obstante. = Ang magacóli, ang macaólang, cabilínggan.

Obstar. = Pagólang, pagcóli, pagbótang sa cabilínggan.

Obstinacion. = Sa tinóyo sa boot.

Obstinarse. = Pagdáyon sa bisan onsa ng̃a húna húna ng̃a daótan, sa tinúyo caáyo.

Obstruccion. = Pagcatóbol, pagcadíli icacalíbang, icaíhi ug icasíng̃ot.

Obstruir. = Pagpílot, pagsóngsong sa mg̃a alaguían sa tae, sa ihi ug sa sing̃ot. * Pagsóngsong sa bisan onsang bohóa. * Pagólang, pagsámoc.

Obtencion. = Pagcacóha, pagcadáng̃at.

Obtener. = Coha, dang̃at.

Obtestacion. = Pagholót, pagsámbag, pagágda sa bisan cansa, arón matóman ang guisógo canía.

Obtuso. = Ang guisongpóan, guisompóan, guidongpólan.

Obue. = Tolónggon ng̃a pagataihópon.

Obús. = Lothang sa dolodagcóng bohó.

Obvencion. = Polós, caposlánan. * Sohol.

Obviar. = Pagcóha, pagbólag sa bisan onsa sa talioála. * Paglícay. * Pagólang, pagsámoc, pagbótang sa cabilínggan.

Obvio. = Ang anáa sa atubáng̃an. * Ang maháyag, ang madayág caáyo, ang oaláy caculían ug cabilínggan.

OC

Oca. = Langgam.

Ocal. = Baláyan ng̃a guigáma sa doróha con sa totólo ca olod sa igagáma.

Ocasion. = Cahigayónan, ocasion. * Hingtóngdan sa pagbóhat sa bisan onsa. * Catáhap sa cadáot. * Tiempo, túig ng̃a igabúhat sa bisan onsa.

Ocasionado. = Ang magatúyo sa pagáoay, táuo sa daótan ng̃a gaoi. * Ang mahamótang sa mg̃a catahápan sa icadáot.

Ocasionador. = Ang hingtúngdan sa bisan onsa.

Ocasional. = Idem.

Ocasionar. = Pagbótang sa catahápan sa icadáot. * Paghímo sa hingtóngdan sa bisan onsa.

Ocaso. = Casobáng̃an.

Occidental. = Ang nahatong̃ód sa casobáng̃an, casobáng̃an.

Occidente. = Casobáng̃an.

Océano. = Dagcóng dagat, dagcóng lauod.

Ociar. = Pagárang, pagóndang sa mg̃a buhat. * Pagpahamórlay, paghóoay.

Ocio. = Pagcaárang, pagcaóndang sa mg̃a bohat, pagpahamórlay, paghóoay. * Pagtápol, paglícay sa pagbúhat.

Ociosamente. = Sa pagcaoaláy bohat, sa catápol, sa paglícay sa pagbúhat ug sa mg̃a cahágo.

Ociosidad. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat ug sa cahágo.

Ocioso. = Tapólan. * Ang oaláy bohat. * Ang oaláy polós.

Ocozoal. = Saoa, halas, bitin sa Méjico.

Ocozol. = Cahoy.

Ocre. = Pothao ng̃a may daghan ng̃a tayá.

Octágono. = Dagoay ng̃a may oaló ca luyo con nauong.

Octante. = Capandáyan ng̃a igatán-ao sa cahitáas, sa pagcatáas sa adlao.

Octava. = Cadugáyan sa oaló ca adlao ng̃a pagasingbáhan sa obán ng̃a mg̃a adlao con piesta ng̃a mahál. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ug mg̃a pang̃ádye sa bisan onsang octava.

Octavario. = Piesta ng̃a pagaboháton sa oaló ca adlao.

Octavo. = Ang macatúman sa isip sa oaló, icaoálo.

Octogenario. = Ang may caoalóan ca túig.

Octogentésimo. = Ang macatúman sa isip sa oaló ca gatús.

Octogésimo. = Ang macatúman sa isip sa caoalóan.

Octubre. = Octubre, ang icapólo ca bulan sa túig.

Ocular. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a matá. * Ang salamín ng̃a labíng harúul sa matá sa nagasolóng sa mg̃a anteojo.

Ocularmente. = Sa pagsolóng, sa pagtán-ao gayúd.

Oculista. = Mananámbal ng̃a maálam magtámbal sa mg̃a matá.

Ocultacion. = Pagcatágo, pagcahóbong. * Pagcahílom sa tacós unta ng̃a itóg-an.

Ocultamente. = Sa hilom, sa pagcatinágo.

Ocultar. = Tago, hobong. * Paghílom sa tacós ng̃a itóg-an onta.

Oculto. = Tinágo, guitagóan, hinóbong. * Ang guihílom, ang oalá itóg-an.

Ocupacion. = Pagcacóha sa bisan onsa. * Bohat ng̃a macaólang sa lain ng̃a bohat. * Opicio, cahímtang.

Ocupado. = Ang may libang, buhat. * Ang guinasamócan sa daghan ng̃a mg̃a buhat.

Ocupador. = Ang magacóha sa bisan onsa.

Ocupar. = Pagcóha sa bisan onsa. * Pagdáoat sa bisan onsang opicio. * Pagponó sa bisan onsang lugar con sorlánan. * Pagpabóhat sa bisan cansa. * Pagsámoc, pagólang. * Paghúna húna, pagpalándong sa bisan onsa.

Ocurrencia. = Paghitábo. * Húna húna ng̃a ahat, ng̃a oalá tuyóon caáyo, ng̃a oalá paabóton. * Pagcasógat, pagcatágbo.

Ocurrente. = Bisan onsa ng̃a moábot.

Ocurrir. = Pagtágbo, pagsógat. * Paghúna húna sa bisan onsa sa pagcaáhat.

OCH

Ochava. = Ang icaoálo ca bahin sa bisan onsa.

Ochavado. = Ang may oaló ca loyo con nauong ng̃a topóng.

Ochavo. = Salapí, ng̃a tung̃á sa cuarta. * Bisan onsang dagoay sa oaló ca nauong con luyo.

Ochenta. = Caoalóan.

Ochenton. = Táuo ng̃a may caoalóan ca túig.

Ocho. = Oaló.

Ochocientos. = Oaló ca gatús.

OD

Oda. = Calaínan sa pagcanta.

Odiar. = Pagdomót, pagbótang sa daótan ng̃a boot sa isigcaíng̃on con sa lain.

Odio. = Domót, pagcadomót, cadomót.

Odiosamente. = Sa pagdomót, sa pagcadomót.

Odiosidad. V. Odio.

Odioso. = Dolómtan, tacós ng̃a pagadómtan, ng̃a botáng̃an sa daótan ng̃a boot.

Odorífero. = Ang mahomót, cahomót.

Odre. = Panit sa mananáp ng̃a guitahí ug maáyo, gaoas ang bába, ng̃a pagasórlan sa bino.

Odrería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a odre.

Odrero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa mg̃a odre.

Odrina. = Hobóg, hobgánon, ang nahobóg.

OE

Oesnorueste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa canáoay ng̃a tuod ug sa canáoay sa habágat.

Oessudueste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa habágat ug sa canáoay sa maong habágat.

Oeste. = Canáoay sa habágat.

OF

Ofender. = Pagdáot sa polong con sa bohat. * Pagpasocó, pagpapong̃ót. * Paggáoad, paghanólsol.

Ofensa. = Daot, cadáot sa polong con sa bohat. * Pagdámag sa caáoay.

Ofensiva. = Hing̃aníban sa pagsócol, sa pagdámag sa caáoay.

Ofensivamente. = Sa cadáot.

Ofensivo. = Ang macadáot ug ang arang magdáot.

Ofensor. = Idem.

Oferente. = Ang magahálad, ang magasáad.

Oferta. = Saad, pagsáad, paghálad.

Ofertorio. = Pagcahálad sa bisan onsa. * Ang bahin sa misa ng̃a pagahalálan sa Padre ng̃a magamisa sa hostia ug sa bino ng̃a guibótang sa cális, sa oalá pa dalang̃ínan ug consagráhan. * Ang pang̃ádye ng̃a guipang̃ádye sa Padre ng̃a nagamisa, sa oalá pa maghálad sa hostia ug sa cális.

Oficial. = Ang magabúhat sa bisan onsang buhat con opicio, magbubúhat, mamomóo. * Ponóan sa mg̃a soldados. * Ang táuo ng̃a sinohólan sa hari, ng̃a magabúhat sa mg̃a secretaría, sa mg̃a holosáyon sa Guinharían, sa ilálom sa paghópot sa iang caogalíng̃on ng̃a ponóan. * Ang berdugo, ang magapatáy sa mg̃a saláan ng̃a guihócman sa camatáyon. * Ang mg̃a alcalde, gobernadorcillo, &c.

Oficialazo. = Ang maálam caáyo sa bisan onsang opicio.

Oficialidad. = Cadaghánan sa mg̃a ponóan sa mang̃a soldados sa usá ca pang̃obátan.

Oficiar. = Pagtábang sa pagcanta sa mg̃a misa ug sa obán ng̃a mg̃a tolománon sa Singbahán. * Pagmisa ug pagtúman sa obán ng̃a mg̃a tulumánon sa coro ug sa Singbahán. * Pagsólat sa usá ca ponóan sa bisan cansang táuo sa sulat ng̃a guing̃álan ug oficio.

Oficina. = Lugar ng̃a pagabuhátan, ang secretaría, contaduría, &c., sa usá ca longsod. * Ang mg̃a solód ng̃a obos sa mg̃a baláy.

Oficinista. = Ang sinohólan sa hari ng̃a magabúhat sa mg̃a secretaría, &c.

Oficio. = Buhat, catongdánan sa tagsa tagsa. * Libang. * Pang̃ádye ng̃a may catungdánan ng̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a guioldenáhan. * Sulat, papel ng̃a sinulátan sa mg̃a ponóan, ug ang guisólat sa bisan cansa sa mg̃a ponóan, sa tong̃ód sa bisan onsang hulusáyon con catongdánan. * Lugar ng̃a pagatumánan sa mg̃a secretario ug mg̃a escribano sa mg̃a longsod sa ilang mg̃a catungdánan, ug ng̃a pagasulátan sa mg̃a camatuódan, &c.

Ofrecedor. = Ang magahálad. * Ang magasáad.

Ofrecer. = Saar, paghálad sa bisan onsa sa Dios sa Vírgen, &c. * Pagháyag pagdayág sa bisan onsa. * Paglímos tong̃ód sa Dios. * Paghúna húna sa bisan onsa sa oalá tuyóon, pagábot sa bisan onsa sa oalá tuyóon, pagábot sa bisan onsa sa húna húna, sa ahat, sa calit. * Pagáng̃ay, pagóyon sa cabobót-on sa lain, arón matúman ang iang pagbóot.

Ofrecimiento. = Pagcasáad. * Pagcahálad. * Saad.

Ofrenda. = Halad, paghálad, hatag ng̃a ipanghálar ug ipahanong̃ód sa Dios. * Bisan onsa ng̃a guipanghálad tong̃ód sa mg̃a calág sa purgatorio.

Ofrendar. = Paghálad sa mg̃a hatag sa pagtáhod ug pagsíngba sa Dios tong̃ód sa mg̃a calóoy ng̃a guidáoat sa mg̃a táuo, sa maong Guinóo.

Oftalmía. = Saquét ng̃a mahamútang sa pagcahobág sa mg̃a matá.

Ofuscamiento. = Pagpolá sa pagpanolóng, solóng, pagsuláo. * Pagcaoalá sa boot.

Ofuscar. = Pagoalá sa pagpanolóng solóng, pagpasoláo. * Pagbóloc. * Pagng̃ít ng̃it, paglándong.

OH

Oh! = Aba!, Abáa!

OI

Oidas (de). = Bisan onsa ng̃a guinadóng̃og lamang, sa oalá quit-on.

Oido. = Idodóng̃og, idolóng̃og. * Ang bohó sa mg̃a lothang, ng̃a pagasebáhan sa pólvora ng̃a pagasilsílan sa caláyo.

Oidor. = Ang macadóng̃og, ang mamáti ug magapatalínghog. * Hocom sa mang̃a Audiencia.

Oidoría. = Opicio ug cahímtang sa pagcaoidor.

Oir. = Pagdóng̃og, pagpatalínghog. * Pagatóbang sa pagsíngba, sa mg̃a pagásoy sa mg̃a magtóon sa mg̃a quinaárman, sa oáli, &c.

OJ

Ojal. = Ojales: bohó ng̃a pagasódlan sa botones.

Ojalá! = Onta!, agád pa onta!, hináot pa!

Ojaladera. = Babáye ng̃a magabúhat sa mg̃a ojales.

Ojaladura. = Cadaghánan sa mg̃a ojales sa usá ca bisti.

Ojalar. = Pagbúhat sa mg̃a ojales.

Ojeada. = Pagsolóng, pagtán-ao sa ibábao, sa salingcápao lamang, pagtolotán-ao.

Ojeador. = Ang magabógao sa mg̃a mananáp arón dacpon con patyon sa mg̃a mang̃ang̃áyam.

Ojeo. = Pagcabógao sa mg̃a mananáp ng̃a guinabantáyan sa mg̃a mang̃ang̃áyam.

Ojera. = Pagcalágom sa mg̃a matá.

Ojeriza. = Casocó, capong̃ót, caligótgot, caáquig. * Pagcadomót, daótan ng̃a pagbóot.

Ojeroso. = Ang guilagóman sa mg̃a matá.

Ojerudo. = Ang guidagcóan sa mg̃a calágom sa matá, ang may dagcóng calágom sa matá.

Ojete. = Bohó ng̃a malíng̃in ng̃a pagaboháton sa mang̃a bisti con mg̃a panápton, ng̃a pagasórlan sa cordon, &c., ng̃a quinahánglan. * Lobot, alaguían sa tae.

Ojetear. = Pagbóhat sa mg̃a ojete.

Ojetera. = Ang bahín sa bisti ng̃a pagabohátan sa mg̃a ojete.

Ojialegre. = Ang may mg̃a matá ng̃a malipáyon, ng̃a timáan sa pagcacondátan.

Ojienjuto. = Táuo ng̃a malisód mohílac, ng̃a díli macahílac.

Ojimel ú Ojimiel. = Sacót sa suca ug sa dogós ng̃a pagalotóon hasta ng̃a mahágcot hagcot.

Ojimoreno. = Táuo ng̃a may mg̃a matá ng̃a molomaítom, ang guioloitóman sa mg̃a matá.

Ojinegro. = Táuo ng̃a guiitóman sa mg̃a matá, ang may mg̃a matá ng̃a maítom.

Ojizáino. = Ang magasolóng sa mg̃a balábag ng̃a matá, sa mg̃a masíga ng̃a matá: timáan sa daótan ng̃a cásing cásing ug sa pagcabórhi.

Ojizarco. = Táuo ng̃a bolhog ug matá, ng̃a may matá ng̃a asules.

Ojo. = Matá. * Bohó sa dagom, sa mg̃a cuentas, &c., sa mg̃a saról ug ubán pang mg̃a capandáyan. * Toborán ng̃a diótay. * Ang tagsa ca tolo sa manteca, sa lana, &c., ng̃a magalutáo sa bino, sa tubig, &c. * Ang tagsa ca arco con bohó sa mg̃a tuláy ng̃a pagabaháan ug pagaaguían sa tubig. * Timáan ng̃a ibútang sa daplin sa bisan onsang sulat con sa bisan onsa ng̃a inimprenta, sa pagmátng̃on sa bisan onsa. * Bohó sa tinápay.

OL

Ola. = Balod, bacat.

Olaje. = Pagcabálod, pagcabácat, balod ng̃a magacasómpay.

Oleada. = Balod ng̃a dagcó. * Cadaghánan sa mg̃a táuo ng̃a nanagtápoc, nanaghagóot. * Pagcadámag sa mg̃a balod.

Oleaginosidad. = Pagcalána sa bisan onsa.

Oleaginoso. = Lanáhon.

Oleaje. V. Olaje.

Olear. = Pagódyo, paghílog, pagdíhog sa masaquét sa santos ng̃a lana.

Oleario. V. Oleoso.

Oledero. = Ang may bahó.

Oledor. = Ang manimahó, ang magasínghot.

Óleo. = Lana.

Óleo (santo). = Ang santos ng̃a lana ng̃a igahílog sa mg̃a masaquét. * Ang usá sa pipíto ca sacramento ng̃a guing̃álan ug Extremauncion.

Oleoso. = Lanáhon.

Oler. = Pagsínghot, pagpanimahó. * Pagpaquigsáyod, pagpaquigásoy, pagsósi sa bisan onsa sa dagcóng cacógui. * Paghomót.

Olfatear. = Pagsínghot, pagpanimahó sa masóbsob ug sa tinúyo gayód.

Olfato. = Isilínghot.

Olfatorio. = Ang nahatong̃ód sa isilínghot.

Oliente. = Ang mabahó. * Ang magasínghot, ang magapanimahó.

Oliera. = Lalánhan, lanáhan. * Ang sodlánan sa santos ng̃a lana.

Oligarquía. = Pagcabóot, pagcahópot sa píla ca táuo ng̃a nanaghiósa sila arón pagasácpan nila ng̃atanán.

Olimpiada. = Pagcadógay sa opát ca túig.

Olímpico. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a dula ng̃a guibóhat sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa longsod sa Olimpia, sa tagsa ca icaópat ca túig.

Olimpo. = Ang Lang̃it.

Oliscar. V. Olfatear, y oler desde pagpaquigsáyod. * Pagsógod sa daótan ng̃a bahó sa bisan onsa.

Oliva. = Cáhoy ug ang iang bong̃a, ng̃a ang mg̃a aseitunas.

Olivar. = Lugar, yota ng̃a guitámnan sa mg̃a oliva.

Olivarda. = Langgam. * Tanóm, dagámi.

Olivarse. = Pagbótoy sa tinápay sa paglóto niána.

Olivera. = Cahoy, ang mobóng̃a sa mg̃a aseitunas.

Olivo. = Idem.

Olmo. = Cahoy.

Olor. = Bahó. * Cahomót. * Pagsáad. * Pagláom sa bisan onsa. * Ang guinicánan sa bisan onsang catáhap. * Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan.

Oloroso. = Ang mahomót.

Olvidadizo. = Táuo ng̃a mang̃ilímtan, ang masáyon macahalimót sa bisan onsa.

Olvidar. = Paglimót, pagoalá sa panomdóman.

Olvido. = Pagcalimót. * Pagcaoalá, pagcaóndang sa paghigógma, sa boot ng̃a maáyo. * Pagcaoaláy cacúgui sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a pagcacuguíhan.

OLL

Olla. = Colon. * Ang can-on ng̃a magáma sa carne, sa baboy, sa garbansos, &c.

Ollao. = Tagsa ca bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a layág sa sacayán, sa pagsómpay sa lain ng̃a layág con may quinahánglan.

Ollería. = Baláy con lugar ng̃a pagabohátan sa mg̃a colon ug pagabaligyáan. * Cadaghánan sa mg̃a colon.

Ollero. = Ang mananálsal, ang magabóhat, magbobóhat sa mg̃a colon, magcocólon.

Ollica. = Ang bohó sa sinógdan sa doghan sa mg̃a táuo sa obus sa totónlan.

OM

Ombligada. = Ang bahin sa mg̃a panit ng̃a hingtúngdan sa posod sa mananáp.

Ombligo. = Posod. * Ang talioála sa bisan onsa. * Tanóm. * Quinháson.

Ombliguero. = Bacos ng̃a guibácos sa mg̃a bátang bag-ong guiánac, sa paglúgpit sa panápton ng̃a guibótang sa pagtábon sa posod.

Omental. = Ang nahatong̃ód sa guinábot.

Omento. = Guinábot.

Ominar. V. Agorar.

Ominoso. = Ang guicatahápan, ang may catáhap sa pagcadaótan.

Omision. = Pagcasálang, díli pagtúman sa catungdánan, pagcasayóp. * Pagcaoaláy cacógui, pagcatápol.

Omiso. = Ang díli macógui, ang díli macatóman sa catongdánan. * Tapólan.

Omitir. = Pagsálang, díli pagtúman. * Paghílom sa bisan onsa.

Omnímodamente. = Sa loyo ug sa loyo.

Omnímodo. = Ang macasácop sa ng̃atanán.

Omnipotencia. = Gahóm sa pagbóhat sa ng̃atanán: macaígo lamang sa Dios.

Omnipotente. = Ang Dios ng̃a magahímo sa ng̃atanán, macagagáhom sa ng̃atanán.

Omnipotentemente. = Sa gahóm ng̃a macahímo sa ng̃atanán.

Omniscio. = Ang Dios ng̃a maálam sa ng̃atanán.

Omoplato. = Bocó bocó.

ON

Onagra. = Tanóm ng̃a dagcó.

Onagro. = Borricong ihálas.

Once. = Napólo ug usá.

Oncear. = Pagtímbang sa pagcaonsas, paghátag sa tagsa tagsa ca onsa.

Oncejera. = Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam ng̃a diótay.

Onceno. = Ang nacatúman sa isip sa napúlo ug usá, ang icapólo ug usá.

Onda. V. Ola. * Bisan onsa ng̃a panápton, &c., ng̃a may dagoay sa balod, guican sa mg̃a pagpicó picó, con sa pagtábas ba ng̃a molomalíng̃in.

Ondeado. V. el anterior desde bisan.

Ondear. = Pagbálod. * Pagánod sa bisan onsa sa pagcalíhoc sa mg̃a balod. * Pagbálod balor sa bisan onsa, sa bisti, sa panápton, sa bohóc, &c.

Onerario. = Sacayán ng̃a pagalolánan.

Oneroso. = Ang mabóg-at. * Ang malisód, ang macasámoc. * Catongdánan ng̃a guican sa bisan onsang opicio, tong̃ód, &c.

Onfacino. = Lana sa aseitunas ng̃a oalá pa mahínog.

Onfacomeli. = Bino sa dogá sa ubas, sa paras, ng̃a oalá pa mahínog, ng̃a sináctan sa dogós.

Ónice. V. Ónix.

Óniche. = Idem.

Ónix ú Óniz. = Bató ng̃a pino, molomahál ug asul, ng̃a binórcan sa mg̃a barlis ng̃a maputí.

Onocrotalo. = Langgam.

Onomancía. = Quinaárman ng̃a bacácon, sa pagtágna sa palad ng̃a maáyo con daótan sa bisan cansang táuo, tong̃ód sa iang ng̃alan.

Onomástico. = Ang mahímo sa daghánan ng̃a mg̃a ng̃alan.

Onoquiles. = Tanóm.

Onosma. = Tanóm.

Ontina. = Tanóm ng̃a mahomót.

Ontología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa ng̃atanán ng̃a may pagcamáo.

Onza. = Ang icapólo ug onóm ca bahin sa timbang ng̃a guing̃álan ug libra. * Mananáp sa opát ca tiil. * Doblon, salapíng boláoan ng̃a bale ug napólo ug unóm ca pisos.

Onzavo. = Ang icapólo ug usá ca bahin sa bisan onsang isip.

OP

Opacamente. = Sa pagcang̃ít ng̃it, sa pagcalándong, sa oaláy sugá.

Opacidad. = Pagcang̃ít ng̃it, pagcalándong. * Cang̃itng̃ítan.

Opaco. = Mang̃ít ng̃it, ang coláng̃an sa sugá, ang guilandóng̃an. * Ang mamíng̃ao, ang masolóbon.

Ópalo. = Batóng magáhi. * Batóng mahál.

Opcion. = Pagcabóot sa pagpíli. * Pagpacapíli.

Ópera. = Bisan onsang buhat ng̃a macóti ug madúgay. * Garay ng̃a pagacantáhon.

Operable. = Ang arang boháton, ang mabóhat.

Operacion. = Buhat, pagcabóhat, pagbóhat. * Pagcóha, pagbólag, pagpótol sa bisan onsang bahin sa laoas, sa camót, &c. * Caayóhan con cadaótan ng̃a guican sa mg̃a tambal. * Cesárea. = Pagcasí-si, pagcadácdac, pagcalí-li sa tian sa mg̃a babáye ng̃a mabdos, sa pagcóha sa báta. * En Cebú. = Yas yas.

Operante. = Ang magabóhat.

Operar. = Pagbóhat. * Pagáng̃ay sa mg̃a tambal.

Operario. = Ang magabóhat, magbobóhat, mamomóo.

Operativo. = Ang magabóhat. * Ang magapolós sa guitúyo.

Operoso. = Ang macóli caáyo, ang malisód, ang macabórlay uyámot.

Opieta. = Tambal ng̃a sináctan sa opio.

Opieto. = Idem.

Opilacion. = Bilbil, pagcasara sa mg̃a alaguían sa dogá ng̃a daótan sa laoas. * Pagcaóndang sa bolan, sa saquét sa mg̃a babáye.

Opilar. = Pagbílbil, pagsara sa alaguían sa mg̃a dogá ng̃a daótan sa laoas.

Opilativo. = Ang magapabílbil. * Ang macabílbil.

Opimo. = Ang guidaghánan sa bisan onsa.

Opinable. = Ang guidúha duháan, bisan onsa ng̃a arang húna hunáon sa pagcamáo ug sa pagcadíli mao.

Opinante. = Ang magahúna húna sa tong̃ód sa bisan onsa.

Opinar. = Paghúna húna sa tung̃ód sa bisan onsa, sa malíg-on ng̃a hingtóngdan.

Opinion. = Húna húna sa tong̃ód sa bisan onsa, labon ng̃a arang onta húna húnaon sa pagcabátoc. * Dong̃og.

Opio. = Ang dugá sa guing̃álan ug adormideras: V. Anfion.

Opíparo. = Conbida ng̃a mahál, sa daghánan ng̃a mg̃a calán-on ng̃a piníli.

Opitulacion. = Paglában, tabang.

Opobálsamo. = Bálsamo ng̃a mahomót caáyo, sa Meca.

Oponer. = Pagsámoc, pagólang, pagbótang sa cabilínggan. * Pagbátoc sa suguílon, sa mg̃a polong sa lain. * Pagatóbang. * Pagtúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, tong̃ód sa caugalíng̃on ng̃a quinaárman, sa pagcamagtotóon, &c.

Opopónaca. = Tanóm ng̃a italámbal.

Opopónaco. = Tagoc sa opopónaca.

Oportunamente. = Sa pagcaígo, sa maáyong tiempo.

Oportunidad. = Pagcaígo.

Oportuno. = Ang guibóhat con guipamólong sa pagcaígo, sa maáyong horas.

Oposicion. = Pagcaatóbang sa mg̃a botang. * Pagcabátoc sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagatóbang, pagting̃ób sa mg̃a táuo ng̃a nanagtúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, arón pagaexamináhon ug tocsóon sila, ug arón hiílhan ang labíng tacós tong̃ód sa iang quinaárman. * Pagcabátoc sa mg̃a polong con suguílon sa lain.

Opositor. = Ang magabátoc sa lain. * Ang magatúyo sa pagdáng̃at sa bisan onsa, tong̃ód sa iang quinaárman.

Opresion. = Pagcalógos, pagcapógos.

Opresivamente. = Sa pagcapógos, sa linugsánay.

Opresivo. = Ang magalógos, ang magapógos.

Opresor. = Idem. * Mamomógos.

Oprimir. = Pogos, pigós, logos. * Pagpasáquet, pagpayógot.

Oprobio. = Caólao. * Polong con buhat ng̃a macadáot sa isigcatáuo.

Oprobioso. = Ang macaólao. * V. el anterior desde polong.

Optante. = Ang modáoat sa bisan onsa ng̃a opicio con cahímtang.

Optar. = Pagángcon, pagdáoat sa bisan onsang opicio con cahímtang.

Óptica. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa pagcabótang sa mg̃a matá ug sa isololóng.

Óptico. = Ang nahatong̃ód sa óptica.

Óptimamente. = Sa pagcaáyo oyámot, sa pagcahíngpit caáyo.

Óptimo. = Ang maáyo uyámut, ang maáyo sa isigcaíng̃on.

Opuestamente. = Sa pagcabátoc.

Opuesto. = Batoc. * Aoay, caáoay, contra.

Opugnacion. = Pagcabátoc.

Opugnar. = Pagbátoc. * Pagpang̃óbat. * Paglális, pagsócol sa mg̃a polong.

Opulencia. = Pagcadóna, pagcaaronáhan.

Opulentamente. = Sa pagcadóna. * Sa pagcadághan.

Opulento. = Arunáhan, salapían, salapiánon.

Opúsculo. = Sulat ng̃a hamóbo, lactod.

OQ

Oquedal. = Buquid ng̃a guinatórcan lamang sa mg̃a cahoy ng̃a hatáas, sa oaláy dagámi ug casagbótan.

Oqueruela. = Pagcaquinólos sa hilo, igagáma, &c., cay guilabíhan sa pagbílic.

OR

Ora. = Bisan.

Oracion. = Pagámpo, pagpang̃ádye. * Pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo. * Soguílon ng̃a hamóbo, sa pila lamang ca polong. * Pang̃ádye sa pagtáhod can María Santísima, sa pagbágting sa ling̃ánay sa pagcasálop sa adlao, sa harúul na sa gabíy. * Paghúna húna, pagpalándong.

Oracional. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo, sa mg̃a pagpang̃ádye.

Oráculo. = Pagtúbag, tubag sa maong Dios, con ng̃a guitúbag sa Dios sa alaguían sa íang mg̃a ilis. * Tubag sa mg̃a yaoa sa mg̃a pagpang̃otána caníla sa mg̃a dioatáhan. * Táuo táuo sa mg̃a dioatáhan ng̃a guisingbáhan nila ug guipanghalálan sa mg̃a paghálar, sa mg̃a hatag. * Táuo ng̃a guipatalinghógan sa obán sa dagcóng pagtáhod.

Orador. = Ang mang̃áyo, ang mang̃amóyo. * Ang magaoáli, ang mamólong sa cadaigánan ug sa cadaghánan.

Oral. = Ang guiásoy sa polong lamang sa oaláy solat.

Orangutan. = Amó, alíoas ng̃a dagcó.

Orar. = Pagámpo, pagpalándong. * Pagoáli, pagsámbag, pagpamólong sa cadaghánan. * Pagpang̃áyo, pagpang̃ádye, pagpang̃amóyo, pagpang̃aliópo, pagpaquigmalóoy.

Orate. = Boang, ang guicoháan sa boot. * Boang boang, hong̃og, ang oaláy salabótan, coliró.

Oratorio. = Ang nahatong̃ód sa pagoáli, lugar ng̃a pagaampóan, Singbahán ng̃a diótay. * Caparían sa mg̃a Padre ni San Felipe Neri.

Orbayar. = Pagólan guican sa gabon.

Orbayo. = Olan ng̃a guican sa gabon.

Orbe. = Calíng̃in, pagcalíng̃in. * Calibótan. * Ang guibotáng̃an sa tagsa ca bitóon. * Isda sa diótay ng̃a olo.

Orbicular. = Malíng̃in.

Orbicularmente. = Sa pagcalíng̃in.

Órbita. = Pagcatóyoc sa mg̃a planeta sa libót sa adlao. * Ang bohó ng̃a guibotáng̃an sa matá.

Orca. = Isdang dagcó.

Orcaneta. = Tanóm.

Orco. V. Orca. * Impierno.

Órden. = Pagcasóhay, pagcahósay sa bisan onsa. * Butacán ng̃a pagaapáson sa pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcasonód sonód sa mg̃a botang. * Ang icánom ca sacramento sa santa Iglesia ng̃a guibóhat sa atong Guinóong Jesucristo. * Bisan onsang caparían ng̃a guitógot sa Santos ng̃a Papa. * Pagcaáng̃ay sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Ordenacion. = Pagcahósay. * Pagcabóot. * Pagcaórden sa mg̃a Padre. * Sogo. * Pagbóot.

Ordenadamente. = Sa pagcahúsay, sa pagcasinóhay, sa maáyong pagcabótang, sa pagcaáng̃ay.

Ordenador. = Ang magahúsay. * Ang magaordenál.

Ordenamiento. V. Ordenacion. * Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a sugo sa mg̃a ponóan, arón matúman ug bisan onsa.

Ordenante. V. Ordenador. * Ang táuo ng̃a pagoldináhan.

Ordenanza. = Pagcahósay, pagcasóhay, pagáng̃ay, maáyong pagcabótang sa bisan onsa. * Tolománon.

Ordenar. = Paghósay, pagsóhay, pagáng̃ay, pagbótang ug maáyo, pagsógo, pagpína, pagbóot. * Pagordenál sa mg̃a Padre.

Ordeñadero. = Ang sodlánan ng̃a pagasórlan sa gatas, sa pagpagátas sa mang̃a mananáp.

Ordeñar. = Pagpagátas.

Ordinacion. V. Ordenanza.

Ordinariamente. = Sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan. * Sa pagcabáol.

Ordinario. = Ang mahímo sa masóbsob, sa masócot, sa macadághan. * Táuo ng̃a díli mahál. * Bisan onsa ng̃a obus, sa diótay ng̃a bale. * Ang gasto sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy. * Ang hocom ng̃a mahilábot pagóna sa bisan onsang holosáyon. * Ang coreo, ang magadála sa mg̃a sulat sa mg̃a calongsódan, sa semana semanang tanán.

Ordinativo. = Ang nahatong̃ód sa pagcahúsay sa bisan onsa.

Oréade. = Dios dios, nimpa sa mg̃a solóp ing̃on sa pagtóo sa mg̃a dioatáhan.

Orear. = Pagpaháng̃in, paghaláyhay sa bisan onsa. * Pagpahalayáhay.

Orégano. = Tanóm ng̃a mahomót ug ng̃a pagagamíton sa panácot.

Oreja. = Dalónggan.

Orejeado. = Ang guinatorlóan na ng̃a daan, con pang̃otánon ogáling sa lain, arón hibalóan nia con onsa ba ang itúbag.

Orejear. = Paglíhoc sa mg̃a mananáp sa ilang mg̃a dalónggan, pagsóqui sa pagbóhat sa bisan onsa.

Orejera. = Bisti ng̃a igatábon sa mg̃a dalónggan arón díli onta pagatugnáuon. * Mg̃a tombága, &c., ng̃a bitay sa mg̃a calo sa mg̃a soldado, sa pagtábon sa mg̃a dalónggan nila, arón díli onta tigbáson sa mg̃a caáoay. * Bitay bitay ng̃a guitáod sa mg̃a dalónggan.

Orejon. = Pagcabótar sa mg̃a dalónggan.

Orejudo. = Ang guidalóngganan, táuo con mananáp ng̃a guidagcóan sa mang̃a dalónggan.

Orenga. V. Varenga.

Oreo. = Pagcahaláyhay, paghámpac ng̃a mahínay sa hang̃in.

Oreoselino. = Tanóm.

Orfandad. = Pagcaílo. * Pagcaoaláy tabang, laban, dalángpan.

Organero. = Ang magabóhat ug magaáyo sa mg̃a órgano.

Orgánico. = Ang láoas ug ang mg̃a bahin ng̃a magapalíhoc sa maong láoas. * Ang may caang̃áyan.

Organista. = Ang magacáblit sa órgano.

Organizar. = Pagáng̃ay sa órgano arón díli mabóloc, paghósay sa bisan onsa.

Órgano. = Órgano, tolónggon sa Singbahán ng̃a guibotáng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a hopat hopot ng̃a managtonóg. * Alaguían sa ting̃og, &c., sa láoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Orgullo. = Pagpalábi labi. * Pagcadalí, pagcalágmit sa bisan onsa.

Orgullosamente. = Sa pagcalabí labi.

Orgulloso. = Palábi labíhon. * Ang madalí, ang malágmit caáyo.

Oriental. = Ang nahatong̃ód sa casiláng̃an, sa casobáng̃an. * Bitóon ng̃a mogóa sa bontag.

Orientar. = Pagtimáan sa mg̃a mapa, &c., sa amihánan, arón hibalóan sa magatán-ao sa lugar ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a provincia, sa mg̃a longsod, &c. * Pagpatigáyon, pagbótang ug maáyo sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, arón pagasórlan sa hang̃in. * Pagíla sa pagcabótang sa bisan onsa.

Oriente. = Guinicánan, sinógdan sa bisan onsa. * Casiláng̃an, casobáng̃an. * Timog. * Ang pagcasíhag ng̃a maputí sa mg̃a mutia. * Pagcabáta sa mg̃a táuo.

Orífice. = Panday ng̃a magabóhat sa mg̃a buhat sa buláoan.

Orificia. = Quinaárman sa pagbúhat sa mg̃a buhat sa buláoan, mg̃a sorlánan, mg̃a hías, &c.

Orificio. = Bába. * Bohó. * Lobót, alaguían sa tae ug sa ihi.

Orígen. = Sinógdan, guinicánan. * Longsod ng̃a guicatauóhan sa bisan cansa. * Guinlioátan, catiguláng̃an, mg̃a tigúlang. * Tong̃ód, hingtóngdan.

Original. = Ang nahatong̃ód sa sinógdan, sa guinicánan. * Bisan onsa ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an. * Panigíngnan ng̃a ihúad con guihóad ba.

Originalidad. = Pagcaláin sa bisan onsa.

Originalmente. = Cutub sa sinógdan, cutub sa guinicánan. * Ing̃on sa panigíngnan.

Originar. = Paghímo sa guinicánan, sa sinógdan, sa hingtúngdan sa bisan onsa. * Pagguícan sa bisan onsa ug sa bisan diin.

Originariamente. V. Originalmente.

Originario. = Ang muguícan sa bisan onsa ug sa bisan diin.

Orilla. = Daplin, sidsid, sogot. * Ng̃ilit, bay bay, baybáyon, piliu, panhay, bingqui, bigar. * Catapúsan, cocotóban.

Orillar. = Pagtápus, paghúsay, pagtibáos sa bisan onsa. * Pagdáplin. * Pagpíleu. * Paglíg-on sa sidsid sa bisti con sa panápton.

Orillo. = Daplin, sidsid sa panápton.

Orin. = Tayá.

Orina. = Ihi.

Orinal. = Caihiánan, ihiánan. * Lugar ng̃a pagaulánan caáyo.

Orinar. = Pagíhi.

Oriniento. = Ang guitáyan, ang naponó sa tayá.

Orinque. = Pisi ng̃a dagcó, mabága, ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán, sa paghólog sa sinípit, sa pagpondo.

Oriol. = Langgam.

Oriundo. V. Originario.

Orla. = Sidsid sa mg̃a bisti ug sa mang̃a panápton.

Orlador. = Ang magadáyan dayan sa mg̃a sidsir sa mg̃a bisti.

Orladura. = Dayan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti.

Orlar. = Pagdáyan dayan sa mg̃a sirsir sa mg̃a bisti.

Ormesí. = Panápton ng̃a linabráhan.

Ormino. = Tanóm.

Ornamentar. = Pagdáyan dayan.

Ornadamente. = Sa mg̃a dayan dayan, sa dináyan dadáyan, sa pagcadáyan dayan.

Ornamento. = Dayan dayan sa bisan onsa ng̃a bisti, ng̃a guibistí sa mg̃a Obispo ug sa mg̃a Padre sa pagmisa níla.

Ornato. = Dayan dayan.

Ornitología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a langgam.

Oro. = Buláoan. * Color ng̃a bulágao. * Hias sa buláoan. * Pohónan, cadaghánan sa mg̃a dona, mg̃a hias, &c.

Orobias. = Calaínan ng̃a labíng maáyo sa insienso.

Orondo. = Sorlánan ng̃a dagcó, sa dagcóng loang. * Táuo ng̃a parayégon, ng̃a mahagógma ng̃a pagasólng̃on sía ug dagyégon. * Maandácon.

Oropel. = Tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis caáyo, dahon ng̃a pino uyámot sa tumbága. * Bisan onsang butang sa diótay ng̃a bale. * Mg̃a polong con bohat ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtóngdan. * Dayan dayan sa mg̃a táuo.

Oropelero. = Ang magabúhat ug magabalígya sa oropel.

Oropéndola. = Langgam ng̃a maníndot ug matahóm uyámot, tolíhao.

Oropimente. = Hiló ng̃a maísog caáyo.

Orozuz. = Tanóm.

Orquesta. = Cadaghánan sa mg̃a músico. * Ang lugar ng̃a guitagána ng̃a pagalingcóran sa mg̃a músico, sa mg̃a teatro.

Ortega. = Langgam.

Ortiga. = Cayagpá, cayapá.

Ortivo. V. Oriental.

Orto. = Pagcasóbang sa adlao, sa bolan, &c.

Ortodoxo. = Táuo ng̃a mutóo sa mg̃a camatoóran sa mg̃a cristianos ug ng̃a guisógo sa santa Iglesia.

Ortografía. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagsúlat ug maáyo, sa pagcaáng̃ay.

Ortográfico. = Ang nahatong̃ód sa ortografía.

Ortógrafo. = Ang maálam ug ang magatóon sa ortografía.

Ortología. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa maáyong pagsángpot.

Oruga. = Tanóm. * Olor.

Orujo. = Mg̃a panit sa mg̃a ubas, sa mg̃a paras, sa guicoháan ug guipígan na sa dugá.

Orvalle. = Tanóm.

Orza. = Tibor, sorlánan sa yota ng̃a guidíhog sa bulit ng̃a masínao.

Orzaga. = Tanóm.

Orzar. = Pagpínpin, pagbíloc sa sacayán, pagatúbang sa dolong, cutub sa mahímo, sa guiguicánan sa hang̃in.

Orzuelo. = Talúbig, bogas, boing̃it, hobág ng̃a diótay ng̃a mutóbo sa solód sa tabon tabon sa mg̃a matá. * Lit-ag sa pagdácop sa mg̃a langgam ug sa mg̃a mananáp ng̃a ihálas.

OS

Osa mayor. = Tapoc sa mg̃a bitóon.

Osa menor. = Lain tapoc sa mg̃a bitóon.

Osadamente. = Sa pagcaoaláy cahárloc, catáhap ug catálao. * Sa pagcabinóang, sa pagcaoaláy húna húna.

Osadía. = Pagcaoaláy cahárloc ug catáhap. * Caínit ng̃a maáyo sa casing casing.

Osado. = Casing casíng̃an. * Ang oaláy cahárloc, catáhap ug catálao.

Osamenta. = Cadaghánan sa mg̃a bocóg sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp.

Osar. = Pagbóhat sa bisan onsa sa oaláy catáhap ug catálao.

Osario. = Ang bohó con lang̃ob ng̃a pagabotáng̃an ug pagatapócan sa mg̃a bocóg sa mg̃a minatáy.

Oscilacion. = Pagtábiog sa bisan onsa ng̃a nabítay.

Oscilante. = Ang magadóyan, ang magatábiog.

Oscilar. = Tabiog, duyan, abion, tabion.

Oscilatorio. = Pagcatábiog.

Ósculo. = Haloc.

Oscuramente. = Sa pagcang̃ít ng̃it, sa oaláy mg̃a sugá ug siga. * Sa pagcabóloc, sa pagcagobót, sa oaláy cahosáyan. * Sa oaláy pagcamahál, sa pagcaóbos.

Oscuras (a). = Sa pagcang̃ít ng̃it.

Oscurecer. = Pagng̃ít ng̃it. * Paggabíy. * Pagcóha sa pagcamahál, sa pagcabale sa mg̃a botang. * Pagpaláin sa húna húna sa pagbóloc sa camatóod sa mg̃a butang, arón díli hiílhan. * Paggámit sa mg̃a suguílon, sa mg̃a polong ng̃a halálom, sa mg̃a sambíng̃ay ng̃a malisód pagasabóton. * Paglándong, pagdág-om.

Oscurecimiento. = Pagcang̃ít ng̃it.

Oscuridad. = Idem. * Pagcaoaláy sugá ug siga. * Pagcadólom, pagcalándong sa mg̃a solóp ng̃a guibanósan, guisonsónan caáyo sa mg̃a cahoy ng̃a malángbo. * Pagcaóbos sa mg̃a calioátan. * Pagcaoaláy siga ug pagcaíla ng̃a maáyo sa mg̃a galámhan sa calág.

Oscuro. = Mang̃ít ng̃it. * Ang coláng̃an sa sugá ug siga. * Táuo sa obos ng̃a guinicánan, ng̃a díli mahál. * Bisan onsa ng̃a mabóloc, ng̃a díli maháyag, madayág ug maáyo. * Ang mabóloc sa iang suguílon. * Color ng̃a hapit moábot sa pagcaítom, molomaítom, ang hapit díli na maquíta.

Óseo. = Bisan onsa sa bocóg.

Osera. = Baláyan sa mananáp ng̃a guing̃álan ug oso.

Osero. V. Osario.

Osesno. = Ang nati, ang anac ng̃a diótay sa oso.

Osificarse. = Pagbocóg sa bisan onsa.

Osífraga. = Langgam.

Osífrago. = Idem.

Oso. = Mananáp sa opat ca tiil ng̃a balahibóon ug maísog caáyo.

Ososo. = Ang nahatong̃ód sa bocóg. * Ang bocógan, ang may bocóg.

Ostaga. = Pisi ng̃a dagcó ng̃a pagagamíton sa mg̃a sacayán.

Ostensible. = Ang arang pagadaígon, ang mahímo ng̃a ipadayág, ipaquíta, ipaháyag.

Ostension. = Pagcadayág, pagcaháyag.

Ostensivo. = Ang magapaquíta, ang magapaháyag, ang magadayág sa bisan onsa.

Ostentacion. = Pagcapaquíta, pagcapaháyag, pagcadayág sa bisan onsa. * Pagparáyeg, pagcaándac.

Ostentador. V. Ostensivo.

Ostentar. = Pagpaquíta, pagpaháyag, pagdayág. * Pagándac. * Pagparáyeg.

Ostentativo. V. Ostensivo. * Maandácon, parayégon.

Ostentosamente. = Sa pagcaparáyeg.

Ostentoso. = Mahál caáyo, tacós ng̃a pagatan-áuon.

Osteología. = Quinaárman ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a bocóg.

Ostiario. = Ang guioldenáhan sa pagcaostiario.

Ostiatim. = Polong ng̃a linatín: sa tagsa tagsa ca pultahán.

Ostra. = Quinháson, tooay, talába, caláycay.

Ostracismo. = Pagcahing̃ílin, pagcalálin, pagpaháoa.

Ostrera. = Lugar ng̃a pagatobóan sa mg̃a tooay, mg̃a talába, mg̃a caláycay.

Ostrífero. = Idem.

Ostro. V. Ostra.

Ostugo. = Timáan. * Lugar ng̃a tinágo.

Osudo. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng bocóg.

Osuno. = Ang nahatong̃ód sa oso.

OT

Otanez. = Laláquing tigúlang ng̃a tigubán ubán sa mg̃a señora.

Otear. = Paghíling, paglí-li, pagtán-ao cutub sa lugar ng̃a hatáas, sa anáa sa ilálom, sa obus. * Paghíling, paglí-li sa dagcóng cacúgui.

Otero. = Bolobóngtod ng̃a diótay.

Otoz. = Langgam.

Otomano. = Guinharían ug lioat sa mg̃a haring turco.

Otoñada. = Túig ng̃a igatúruc sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi.

Otoñal. = Ang nahatong̃ód sa otoño.

Otoñar. = Pagtoróc sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a dagámi.

Otoño. = Ang usá sa opát ca bahin sa túig.

Otorgador. = Ang maagándo, ang motángdo sa bisan onsa.

Otorgamiento. = Pagtógot. * Pagbóot.

Otorgar. = Pagándo, pagtángdo. * Pagsáad sa pagcatúman sa bisan onsa, sa pagbóot sa hocom.

Otorgo. = Pagsáad sa pagcamíño. * Pagsábot ng̃a moóna sa mg̃a pagcasál.

Otro. = Lain.

Otrosí. = Labot pa.

OV

Ova. = Lomot, ambiláng, guláman.

Ovacion. = Pagpadáyeg sa pagcabántog sa bisan cansang táuo, tong̃ód sa pagdáog nia sa mg̃a caáoay.

Ovado. = Haláoig. * Langgam ng̃a baye ng̃a guipang̃asáoa sa langgam ng̃a laqui.

Oval. = Bisan onsa ng̃a may dagoay sa pagcahaláoig.

Ovalado. = Idem.

Ovalar. = Pagcahaláoig sa bisan onsa.

Óvalo. = Dagoay ng̃a haláoig.

Ovante. = Ang guidáyeg sa pagcabántog cay guidáog nia ang mg̃a caáoay.

Ovario. = Pagoáncan sa mg̃a langgam. * Itlógan. * Itlog sa mg̃a babáye ug sa mg̃a baye.

Oveja. = Carnerong baye, ang baye sa carnero.

Ovejero. = Baquero sa mg̃a carnero.

Ovejuno. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a carnero.

Overa. V. Ovario hasta itlog.

Overo. = Ang may color sa itlog. * Mg̃a matá ng̃a bolhog, potíon caáyo.

Ovil. = Alad ng̃a pagasórlan sa mg̃a hayópan.

Ovillar. = Pagbórbor pagsámbor. * Pagticóngcong.

Ovillo. = Borbod. * Bisan onsa ng̃a nagobót sa pagcalíng̃in. * Tapoc sa bisan onsa ng̃a oaláy paghiósa.

Ovíparo. = Mananáp ng̃a baye ng̃a magaítlog.

Ovoso. = Ang guilomótan, ang may lomot, ambaláng, goláman.

OX

Ox. = Polong ng̃a icabúgao sa mg̃a manóc, sa mg̃a langgam ug mg̃a mananáp.

Oxalme. = Guinamós ng̃a naáslom.

Oxear. = Pagbúgao sa mg̃a manóc ug sa obán pang mg̃a langgam.

Oxímaco. = Langgam ng̃a manágit.

Oxizacre. = Sabáo, salsa ng̃a magáma sa dogá sa sooa, sa limon, sa gatas, sa dogós ug sa asúcal.

Oxte. = Paháoa dihá, irog didto.

Oxte ni moxte (sin decir). = Sa oaláy polong ug ting̃og, sa oalá sománhil.

OY

Oyente. = Ang magadóng̃og, ang magapatalínghog.