D

DA

Dable. = Ang masáyong boháton, ang arang himóon, gamon, boloháton.

Dádiva. = Hatag.

Dadivosamente. = Sa pagcalólot.

Dadivoso. = Malólot, malolotón, ang mahagógma maghátag, homalátag, maghahátag.

Dador. = Idem. * Ang mohátag, ang molólot.

Daga. = Hing̃aníban sa doruhá ca soláb, hamóbo ug sa matalínis ng̃a tomóy.

Dale que dale. = Mao da guihápon, mao ng̃a mao.

Dalmática. = Bisti ng̃a guibisti sa Diácono ug Subdiácono, sa mg̃a misa sa totoló ca Padre.

Dama. = Babáye ng̃a dato, bilídhon, lioat sa maáyo ug banságon ng̃a guinicánan. * Babáye ng̃a guiáli alíhan, guibólong ug guihigógma sa laláque. * Babáye ng̃a magaalágad sa haring babáye, sa asáoa sa hari, sa mg̃a anac, mg̃a apo ug mg̃a pagománcon sa mg̃a hari. * Babáye ng̃a nagapacadagcóng táuo sa mg̃a dola. * Sandil, camaáyo.

Damasco. = Panápton sa igagáma, con sa balahíbo sa mg̃a carnero, ng̃a mabága ug nagacaláin lain ug color, ug may mg̃a labra con mg̃a bolac bolac sa maong color sa panápton: bali sa pagbóhat sa mg̃a tabil sa mg̃a Singbahán con sa bisan diin pa.

Damasquillo. = Panápton ng̃a maíng̃on íng̃on sa damasco.

Damería. = Pagcóti coti ng̃a ang̃ay sa mg̃a dama.

Damisela. = Babáye ng̃a maáyo, matahóm ug malipáyon. * Babáye sa daótan ng̃a batásan, bigáon, sandil.

Damnificar. = Pagdáot.

Danza. = Sayáo, sabáy, magsalayáo, cadaghánan, tapoc caobán sa mg̃a táuo ng̃a nanagsayáo.

Danzante. = Tigsabáy, somalayáo, ang nagasabáy.

Danzar. = Sabáy, sayáo.

Dañable. = Ang macadáot.

Dañado. = Ang guihócman sa Dios sa mg̃a casaquétan sa impierno.

Dañador. = Ang magadáot, ang magaámong among.

Dañar. = Daot, among among.

Daño. = Cadáot, cadaótan.

Dañosamente. = Sa pagcadáot.

Dañoso. V. Dañador.

Dar. = Hatag, lolot. * Pagbónal, paghámpac, pagsómbag, pagsagpá, &c. * Tonol, tognol.

Dardo. = Sombilíng, sinampácan, odyong, paná.

Dares y tomares. = Pagtolotóbag.

Data. = Ang adlao ng̃a pagapirmáhan sa mg̃a solat con mg̃a camatoódan, ng̃a ibútang sa sinógdan con sa catapósan. * Ang ihátag cun ióna sa bisan cansa, ng̃a macóha sa iang guidáoat, sa baláidon nia con sa iang otang.

Datar. = Pagbótang sa arlao sa pagsólat sa mg̃a solat.

Dataría. = Hocmánan ng̃a dagcó sa Roma: mao ang alaguían sa obán ng̃a mg̃a pagtógot sa Santos ng̃a Papa.

Datario. = Padre ng̃a ponóan sa hocmánan sa dataría.

Dátil. = Bung̃a sa cahoy ng̃a guing̃álan ug palma, ng̃a maíng̃on ing̃on sa dagoay sa lobí con sa bong̃a.

Dato. = Camatoódan, hingtóngdan, arón masáyod ang táuo sa bisan onsa. * Dagcóng táuo, arunáhan, salapían.

DE

De. = Sa, ni. * Cotob, guican sa.

Dean. = Ponóan sa mg̃a Canónigo.

Deanata. = Cahímtang con opicio sa Padreng Dean ug ang yota ng̃a hingsácpan sa iang gahóm.

Debajo. = Sa ilálom, sa obus, sa silong.

Debate. = Pagtóbag tobag.

Debatir. = Tobag tobag, pagíndig, pagáoay.

Debelar. = Pagdáog sa caáoay.

Deber. = Catongdánan, catong̃ód, tong̃ód.

Debidamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa pagcaáyo.

Débil. = Malóya, mahóyang, lopóg.

Debilidad. = Calóya, cahóyang, calopóg.

Debilitar. = Loya, hoyang, lopóg.

Débilmente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcalopóg.

Débito. = Otang. * Catongdánan sa pagtóman sa mg̃a quinasál sa ilang pagcamíño.

Decadencia. = Pagcadáot sa mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagsógor sa calóya. * Sinógdan sa pagdáot, sa pagcopós.

Decaer. = Pagdáot daot, pagcopós. * Pagoalá sa cahímtang ng̃a maáyo ug hatáas ng̃a daan sa bisan cansa.

Decaimiento. V. Decadencia.

Decálogo. = Ang mg̃a napólo ca sogo sa Dios.

Decano. = Ang labíng daan, ang labíng tigúlang sa usá ca catilíngban sa mg̃a táuo. * Ang ponóan sa mg̃a hoemánan, sa mg̃a Chancillería, sa mg̃a Audiencia, &c.

Decantar. = Pagbaláod, pagpabántog. * Pagdagcó sa bisan onsa ng̃a guisóguid. * Pagtúang sa mahínay hinay sa usá ca panonódlan, arón ihóad ang vino, tobig, &c., sa solód sa lain panonódlan, sa dili moobán ang lalog.

Decena. = Ang usá ca napólo. * Tohóg sa napólo ca cuentas, tinagpólo.

Decencia. = Ang maáyong paghósay ug pagdáyan dayan sa bisan onsa.

Decenio. = Pagcadúgay sa napólo ca túig.

Deceno. = Icapólo.

Decentar. = Sogod. * Dosdos, pagsámad sa laoas sa masaquét ng̃a nadógay sa higdáan.

Decente. = Mataróng, tacós, maáyo. * Ang guidáyan dayánan sa dili guilabíhan, con dili sa casadáng̃an lamang. * Táuo ng̃a dili bilídhon caáyo, apan guican sa maáyong guinicánan.

Decible. = Ang arang ipamólong.

Decidero. = Idem.

Decidir. = Paghanáyac sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.

Decidor. = Matístis, tigpamólong sa mg̃a polong ng̃a tiao.

Décima. = Icapólo ca bahin.

Decimal. = Idem.

Décimo. = Icapólo.

Décimocuarto. = Icapólo ug opát.

Décimonono. = Icapólo ug siám.

Décimooctavo. = Icapólo ug oaló.

Décimoquinto. = Icapólo ug limá.

Décimoséptimo. = Icapólo ug pito.

Décimosexto. = Icapólo ug onóm.

Décimotercio. = Icapólo ug toló.

Decir. = Polong, pagpamólong, íng̃on.

Decision. = Pagcahanáyac. * Catapósan ng̃a paghócom.

Decisivamente. = Sa pagcahanáyac, sa minatúod.

Declamar. = Pagásoy, pagpamólong sa minatúod, sa mg̃a polong ng̃a maínit, ng̃a tinóod, ng̃a maháit.

Declaracion. = Pagcaásoy, pagcaháyag, pagcadayág. * Pagmatúod sa ilálom sa pagpanómpa, pagsáyod.

Declaradamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa pagcasáyod.

Declarador. = Ang magaásoy.

Declarante. = Idem.

Declarar. = Asoy, sayod, dayág, hayag. * Pagmatúod sa pagpanómpa.

Declinacion. = Pagcacólang, pagcacábos. * Pagcahanáyhay.

Declinar. = Copos, cobos, colang, cabos. * Pagtaquílid sa loyo ug sa loyo. * Pagbálhin sa maáyo sa pagcadaótan, sa cabáscog sa pagcalóya, sa cahayag sa pagcang̃ítng̃it, &c.

Declive. = Hanáyhay, handig.

Declividad. = Pagcahanáyhay, pagcahándig.

Declivio. V. Declive.

Decoccion. = Pacalóto.

Decorar. = Dayan dayan, pagtahóm. * Pagcadáyan dayan.

Decoro. = Pagtáhod, pagtahá, catahá, catahódan. * Pagcaólay, paglícay sa mg̃a calao-áyan ug calágsot.

Decoroso. = Ang may caólao. * Ang tacús boháton.

Decrecer. = Copós, cobos.

Decrépito. = Tigólang, ang̃o ang̃óhon, oliánon, hing̃olían.

Decrepitud. = Pagcatigúlang, pagcaáng̃o ang̃o.

Decretal. = Solat sa Santos ng̃a Papa sa bisan onsa. * Libro ng̃a guitíngban ug guitapócan sa mg̃a solat sa mg̃a Santos ng̃a Papa.

Decretar. = Asoy, sayod, pagsógo.

Decreto. = Sogo, pagásoy, pasáyod. * Pagbóot, pagsógo sa Santos ng̃a Papa.

Decurion. = Ang báta sa escolahán ng̃a nagapaleccion sa obán.

Dechado. = Panigíngnan, sanglétan, pananglétan, sanglet.

Dedada. = Bisan onsa ng̃a arang macóha sa usá ca todlo.

Dedal. = Capandáyan sa pothao, tombága, salapí, &c., ng̃a isóol sa torlo ng̃a lomalábao con sa casing casing, sa pagdóso sa mananáhi sa dagom.

Dedicar. = Pagtong̃ód sa bisan onsa sa Dios, cang María Santísima, sa mg̃a santos, ug bisan sa onsa ng̃a canhic calibótan, pagpahanong̃ód.

Dedicatoria. = Solat ng̃a ibótang sa sinógdan sa mg̃a libro, arón hibalóan ang táuo ng̃a guipahanóngdan.

Dedignar. = Pagáyad pagpasipála.

Dedo. = Torlo. * Pulgar. = Comalágco. * Índice. = Itolódlo. * Del medio. = Dalagáng̃an, lomalábao, sa cásing cásing. * Anular. = Torlo ng̃a pagasingsíng̃an, tamboásog. * Meñique. = Comalingquing, comaíngquing.

Deduccion. = Pagcópos, pagcóha.

Deducir. = Coha, copus. * Paghóna húna sa bisan onsa ng̃a mosonód sa mg̃a guinsóndan. * Pagásoy, pagsáyod.

Defeccion. = Pagcaoalá, pagcabólag. * Pagalsa, paggobót, pagdilí sa pagsógot.

Defecto. = Sayóp, salá. * Pagcacólang.

Defectuoso. = Ang saláan, ang masaláipon. * Ang dili toman, ang coláng̃an.

Defender. = Tabang, laban, laba.

Defensa. = Pagcalában, pagcatábang, dalángpan.

Defensivo. = Ang icalában, icatábang.

Defensor. = Tomalábang, manlalában, ang motábang, ang molában.

Deferencia. = Pagcapalángga. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbóot sa lain.

Deferir. = Oyon, ang̃ay.

Déficit. = Pagcaoalá, pagcacólang.

Definicion. = Pagcaásoy, pagsáyod.

Definidor. = Ang macaásoy, ang magasáyod, ang magasógo. * Padre ng̃a somalámbag, ng̃a isigcahócom ug tabang sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían.

Definir. = Asoy, sayod, sogo.

Definitivamente. V. Decisivamente.

Definitorio. = Catilíngban sa mg̃a Padre ng̃a somalámbag sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían, ug ang solód con lugar ng̃a pagatíngban nila.

Deformacion. = Pagcaláin sa dagóay sa bisan onsa.

Deformar. = Paglágsot, pagdolodáot, pagobót.

Deforme. = Malágsot, mang̃íl-ad, ang oaláy caang̃áyan.

Deformidad. = Pagcalágsot, pagcang̃íl-ad, pagcaoaláy caang̃áyan. * Sayóp ng̃a dagcó.

Defraudador. = Malilímbong, malingbóng̃on, caoatán, maninícas.

Defraudar. = Limbong, caoat, ticas, cahas, lopig.

Defuera. = Sa gua, sa gaoas.

Defuncion. = Camatáyon, pagcamatáy.

Degeneracion. = Pagcadáot.

Degenerar. = Daot, dili pagáng̃ay.

Deglucion. = Pagtolón, paglámoy.

Degollacion. = Pagpógot, pagpónggot.

Degolladero. = Pagaponggótan sa mananáp. * Lugar ng̃a pagapátyan ug pagponggótan sa mg̃a mananáp.

Degollador. = Ang magpoponggót, ang magapótol sa olo.

Degolladura. = Samad ng̃a mahímo sa totónlan con sa liog.

Degollar. = Pogót, ponggot, pol-ong. * Pagpótol sa olo.

Degradar. = Pagcóha sa bisan cansa ng̃a táuo sa cahímtang nía ng̃a hatáas ug sa iang dong̃og.

Dehesa. = Lugar, solóp ng̃a pagacán-an sa mg̃a mananáp.

Deicida. = Ang mg̃a táuo ng̃a nanagpatáy can Jesucristo ng̃a Guinóo ta.

Deicidio. = Pagpatáy can Jesucristo.

Deidad. = Pagcamáo ng̃a diósnon. * Polong ng̃a guicahing̃álan sa canhing tiempo sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon.

Deificacion. = Pagcaípon sa Dios sa táuo ng̃a matárong, tong̃ód sa gahóm sa gracia.

Deífico. = Ang mahatong̃ód sa Dios.

Dejacion. = Pagcabía, pagcaóndang, pagcaárang, pagpaságad.

Dejadez. = Catacá.

Dejado. = Matalác-on. * Pagcamíng̃ao, pagcalóya sa huna hona, sa boot.

Decaimiento. V. Dejacion. * Calóya sa laoas, camíng̃ao sa hona hona, sa boot, sa casing casing.

Dejar. = Bia, ondang, arang, paságad.

Dejo. = Catapúsan, cahonóng̃an. * Lamí ng̃a mahabílin sa bába ug sa totónlan sa mg̃a calán-on ng̃a guipang̃áon. * Quinatíng̃og ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a táuo sa tagsa ca longsod.

Dejugar. = Pagpíga sa bisan onsa, pagcóha sa doga.

Del. = Ia, nía.

Delacion. = Pagsómbong.

Delante. = Ona, sa nahaóna. * Sa atobáng̃an, sa onáhan.

Delantera. = Atobáng̃an, pagóna, ona.

Delantero. = Ang nahaóna, ang nanghióna.

Delatable. = Ang tacós ng̃a isómbong.

Delatante. = Magsosómbong, ang nagasómbong, ang magatóg-an.

Delatar. = Sombog, tog-an, soguid, paghibaló.

Delator. V. Delatante.

Delectacion. = Calípay, pagcatándog sa laoas, sa mg̃a balatían sa laoas.

Delegado. = Táuo ng̃a guitógnan ug guitagáan sa bisan onsa ng̃a gahóm.

Delegante. = Ang motógot sa lain sa iang gahóm.

Delegar. = Paghátag, pagtógot sa usá ca táuo sa lain mg̃a táuo sa iang gahóm, pagtógyan sa lain sa iang pagaboháton onta.

Delectable. = Ang macalípay, ang macatándog sa laoas.

Deleitar. = Lipay.

Deleite. = Calípay, calipáyan, paghimóot sa laoas.

Deletrear. = Pagsángpot ug paghing̃álan sa tagsa tagsa ca letras.

Deleznable. = Ang masáyon mabóong ug mabalí. * Ang masáyon madál-os, madánglog.

Delfin. = Isda ng̃a dagcó. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan niádtong tiempo sa anac ng̃a pang̃ánay sa mg̃a hari sa Francia.

Delgadez. = Pagcanípis. * Pagcatágpis, pagcayágpis.

Delgado. = Manípis, diótay, matágpis, mayágpis. * Maníoang.

Deliberacion. = Pagcahanáyac. * Paghúna húna ng̃a dayon.

Deliberar. = Paghóna hona, paghanáyac, pagbóot sa minatúod.

Delicadez. = Calóya, caníoang.

Delicadeza. = Pagcahómoc. * V. el anterior. * Táuo ng̃a ang̃áyan, baihónan.

Delicia. V. Deleite.

Delicioso. = Bisan onsa ng̃a macalípay. * Mg̃a caboquílan, casólopan, capatágan, &c., ng̃a guitódcan sa daghan ng̃a mg̃a cahoy ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm ng̃a pagasólng̃on.

Delincuente. = Saláan, masaláipon, matalapáson sa mg̃a sogo.

Delinquir. = Salá, sayóp, lapas, lipas.

Deliquio. = Pugdao, calóya, coyáp.

Delirante. = Tigyámyam, ang guialamóam, guialimoáng̃an, guisalimoáng̃an.

Delirar. = Yamyam, alamóang, alimóang, salimóang.

Delirio. = Idem.

Delito. = Salá sayóp.

Delusoriamente. = Sa limbong, sa laláng.

Delusorio. = Laláng, limbong.

Della, llo. = Ia, nia, niíto, niádto, niána.

Demanda. = Pagámpo, pangháng̃yo, pagpang̃aliópo, pagpang̃amóyo.

Demandadero. = Táuo ng̃a pagasogóon sa mg̃a monja, mg̃a binócot, sa pagbóhat sa boloháton sa gao sa convento.

Demandante. = Ang moháng̃io, ang magaámpo, ang mang̃amóyo. * Ang magasáca sa hócom sa iang isigcatáuo sa pagpang̃áyo ug catadóng̃an.

Demandar. = Cayo, pagpang̃áyo, ampo. * V. demanda. * Saca.

Demarcacion. = Timáan, caotlánan.

Demarcar. = Pagtimáan sa mg̃a yota sa tagsa tagsa ca longsod, pagúlot, paggáma, pagbóhat sa mg̃a mojon.

Demás. = Labí pa, labot pa. * Capin. * Sa caoang.

Demasía. = Pagcacápin, pagcalabí.

Demasiadamente. = Sa guilabíhan, sa pagcacápin.

Demasiado. = Capín, labí. * V. el anterior.

Demencia. = Cabóang, pagcacoliró, pagcacólang sa boot.

Demente. = Boang, bong̃og.

Demision. = Pagpaóbos.

Demoler. V. Arruinarse algo, arruinar.

Demoniaco. = Ang nahatong̃ód sa yaoa.

Demonio. = Yaoa, Ángeles ng̃a daótan.

Demora. = Pagcadógay, pagcaláng̃an lang̃an.

Demorar. = Dogay, lang̃an lang̃an.

Demostrable. = Ang arang paquíta, paháyag, ang masáyon masáyod, madayág.

Demostrablemente. = Sa pagcadayág, sa pagcaásoy, sa pagcaháyag.

Demostrar. = Asoy, sayod, dayág, hayag.

Demudar. = Pagláin, Pagbálhin sa báihon, sa dagoay, sa bisan onsa.

Denegacion. = Pagdilí sa guipang̃áyo.

Denegar. = Idem.

Denegrecer. = Pagítom sa bisan onsa, pagbóling, pagpánas, pagpápas.

Dengue. V. Damería.

Denigracion. = Pagcadáot sa dong̃og.

Denigrar. = Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo.

Denigrativo. = Ang macadáot sa dong̃og, ang magapacaólao.

Denodadamente. = Sa pagcaísog, sa minatóod, sa tinúud.

Denominacion. = Bansag, ng̃alan.

Denominar. = Paghing̃álan, pagtimáan sa bisan onsa ng̃a táuo sa ng̃alan ng̃a banságon.

Denostar. = Pagdáot sa isigcatáuo, pagtóyo canía sa mg̃a polong ng̃a mabóg-at.

Denotar. = Paghibaló, pagásoy, pagpatimáan.

Densidad. = Pagcatibóoc, pagcaespeso.

Denso. = Libon, dinásoc. * Matámboc, espeso.

Dentado. = Ang may ng̃ipon.

Dentadura. = Cadaghánan sa mg̃a ng̃ipon.

Dentar. = Paggínting guinting, pagbóhat sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a galab, sa mg̃a gabas, &c. * Pagtoróc sa ng̃ipon.

Dentellada. = Pináac, pinaácan.

Dentellado. V. Dentado.

Dentera. = Ng̃ílo.

Denticion. = Pagcatoróc sa ng̃ipon.

Denticular. = Ang may dagoay sa ng̃ipon.

Dentista. = Ang may opicio sa paghínis sa ng̃ipon, sa pagibót caníla, ug sa pagtáod sa mg̃a ng̃ipon sa bocóg, sa boláoan, &c.

Denton. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng ng̃ipon. * Isda ng̃a dagcó.

Dentro. = Sa Solód.

Dentudo. V. Denton.

Denuedo. = Cosóg, caísog, pagcalaláqui.

Denuesto. = Polong ng̃a igatóyo sa isigcatáuo, polong ng̃a icaólao.

Denunciacion. = Pagsómbong, paghibaló, pagtóg-an.

Denunciar. = Habaló, tog-an, sombong, sayod, asoy, tagna, taghap, baláod, mantalá.

Deogracias. = Polong ng̃a ipamólong sa pagábi abi sa isigcatáuo, sa pagsolód ug pagsáca sa iang baláy. * Dayegon ang Dios.

Deparar. = Andam, tagána, pagtigáyon sa quinahánglan sa isigcatáuo, ug sa pagbóhat sa bisan onsa.

Departir. = Sogid, soguílon, solti, cagóla.

Depauperar. = Pagháng̃ol.

Dependencia. = Pagcasácop.

Depender. = Pasácop sa gahóm sa lain, guícan, sogod.

Dependiente. = Guisacópan, ang nasácop, ang nahasácop sa gahóm ug sa pagbóot sa lain.

Deplorable. = Anógon, ang oaláy palad, ang oaláy sompa, tambal.

Deplorablemente. = Sa pagcaanógon.

Deplorador. = Ang magaámong among, magaósic ug magadáot sa mg̃a cabalánan.

Deplorar. = Pagsáquet, paghinóclog, tong̃ód sa calisód, sa cayógot ng̃a miábot sa isigcatáuo.

Deponer. = Bia, ayad, pagcóha sa bisan cansa sa iang hatáas ng̃a cahímtang ug sa iang dong̃og ug maáyong ng̃alan. * Pagmatúod. * Pagcóha sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibotáng̃an ng̃a daan.

Deportacion. = Paghing̃ílin.

Deportar. = Hing̃ílin, pagpaháoa, pagpahálin.

Deporte. = Caling̃áoan, dola.

Deposicion. = Pagpamatúod, paquigsáyod, pagsósi sa hócom, arón mamólong ang táuo sa matúod.

Depositar. = Pagtógyan sa bisan onsa sa isigcatáuo, papatípig sa bisan onsa sa lain, positál, pagbótang sa mg̃a dalága sa baláy ng̃a guitugyánan sa hocom, arón itóg-an nila con boot sila mamíño con dili ba.

Depositario. = Ang táuo ng̃a guitogyánan ug nagatípig, sa sogo sa lain, sa bisan onsa.

Depósito. = Ang guipatipígan sa lain, ang guipositál.

Depravacion. = Pagcadaótan, pagcang̃íl-ad.

Depravadamente. = Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad.

Depravado. = Táuo sa daótan ng̃a batásan, sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a gaoi.

Depravar. = Pagdáot.

Deprecacion. V. Demanda.

Deprecante. V. Demandante.

Deprecar. V. Demandar.

Depresion. = Pagpaóbos. * Pagpógos, pagpóyos.

Depresor. = Mamomógos.

Deprimir. = Pagpógos, pagpaóbos sa isigcatáuo.

Depuracion. = Pagcaólay.

Depurar. = Pagólay.

Derecha (la mano). = Camot ng̃a toó, sa toó.

Derechamente. = Sa pagcaláctod, sa oaláy licó licó. * Sa pagcadayág.

Derecho. = Matól-id, matános, matárong. * Ang sa dapit sa toó. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a solat sa mang̃a Santos ng̃a Papa ug sa guisabótan sa mg̃a Concilio. * Batásan. * Divino. = Batásan ng̃a diósnon, ng̃a guihátag sa Dios. * Natural. = Batásan ng̃a onay sa pagcaquinaía sa táuo.

Derechura. = Dalan ng̃a lactod, ng̃a oaláy sico sico, licó. * Calactódan, lactod.

Derivacion. = Guinicánan, hingtóngdan, sinógdan.

Derivar. = Sogod, guican, tong̃ód.

Derogacion. = Pagcadíli, pagcaoaláy bali sa bisan onsa ng̃a may bale ng̃a daan, pagcaárang, pagcaóndang.

Derogar. = Arang, ondang, pagoalá sa gahóm sa may bale ng̃a daan.

Derrabar. = Pagpótol sa icog sa mg̃a mananáp, pagotód.

Derraigar. = Dipdip, tiptip, toptop.

Derramar. = Yabó, bo-bo, ola, agas, ayay, aoas, soáy, poay, dalígdig, taguínis, balóngbong, agay, agáy-ay. * Semilla, plata, &c. = Sab-oag, sabólac.

Derramarse, esparcirse gente, animales, &c. = Sala sala sohag, salag, bolag bolag.

Derrama. = Tampo, tampa, amot.

Derrame. = Ang maósic sa vino, lana, humáy, maís, &c., sa pagtácos.

Derredor. = Libót, lipot, sa libót.

Derrenegar. = Domót, paglícay sa bisan onsa.

Derretido. = Ang nagamorál, ang may gogma ng̃a dagcóay sa bisan cansang babáye.

Derretimiento. = Pagcatónao. * Gugma ng̃a dagcó ug tinóod. * Bisan onsa ng̃a tinónao.

Derretir. = Tonao. * Pagínit sa gogma sa Dios con sa lain. * Hinis, hilis.

Derribar. V. Arruinarse algo, arruinar.

Derrocadero. = Capangpáng̃an.

Derrocar. V. Arruinarse algo, arruinar.

Derrochar. = Osic.

Derrota. = Dolong, guidolóng̃an. * Dalan. * Pagdalágan sa mg̃a soldados ng̃a guipanagdáog.

Derrotero. = Casayódan ng̃a sinólat, arón hibalóan sa mg̃a táuo ng̃a managsacáy sa ilang onta ng̃a pagaaguían sa pagdónggo sa ilang guipanolóng̃an. * Alaguían sa pagdáng̃at sa toyo ng̃a guitóyo sa bisan cansang táuo.

Derrubiar. = Pagcáncan sa sobá ng̃a guibaháan sa yota sa loyo ug sa loyo sa iang guiaguían, sa balaháan nia.

Derrubio. = Ang yota ng̃a guicáncan sa mg̃a sobá, ang guicancánan.

Derrumbadero. = Capangpáng̃an, tolódan, ambácan.

Derrumbar. = Holog, tolód, ambac.

Desabarrancar. = Paggoá sa bisan onsa sa pisácan, sa lapoc, sa cayanáng̃an.

Desabastecer. = Pagóndang sa paghátag, sa pagpatigáyon sa quinahánglan sa pagcabóhi sa bisan cansa.

Desabollar. = Pagcóha, pagáyo sa mg̃a lopoc, yopoc, lopiac, sa mg̃a panonódlan sa tombága, sa salapí, &c.

Desabor. = Pagcaoaláy lamí, pagcatáb-an. * Casáquet, calisdánan, cagolánan.

Desaborar. = Pagcóha sa lamí, pagtáb-an sa bisan onsa.

Desabordarse. = Pagbólag sa sacayán ng̃a midóol, mibángga sa lain.

Desabotonar. = Paggóa sa botones sa bohó ng̃a guisoólan.

Desabrido. V. Desabor.

Desabrigadamente. = Sa pagcaoaláy salipód, salípdan, sa pagcaoaláy tabón. * Tandag, tanyag, atbang sa init, sa tognao, sa olan, &c. * Pagcaoaláy dalángpan.

Desabrimiento. V. Desabor.

Desabrochar. = Pagtángtang pacóha sa cao-it, sa sab-it, sa cao-ítan, sa sab-ítan.

Desacalorarse. = Hoas, hooas, halayáhay.

Desacatadamente. = Sa pagcaoaláy pagtáhod, catahóran, catahá.

Desacatar. = Paglápas, paglípas sa catahódan, sa catahá, sa pagtáhor, sa maáyong pagábi abi.

Desaceitado. = Ang oaláy lana, ang dili lanáhon, lanáhan.

Desacertado. = Ang díli magatóltol, ang masayóp.

Desacertar. = Sayóp, díli pagtóltol.

Desacierto. = Sayóp, casayópan, casaypánan.

Desacobardar. = Pagcóha sa catálao, pagsámbag arón maoalá ang cahádloc.

Desacomodadamente. = Sa pagcaoaláy pagcabótang ng̃a maáyo.

Desacomodado. = Ang guicábsan sa mg̃a quinahánglan sa pagcababóhi. * Ang sologóon ng̃a oaláy agálon.

Desacompañar. = Pagbía sa obán, sa caobánan.

Desaconsejado. = Ang magabóhat ug mamólong sa díli pasámbag, sa oaláy salabótan, ing̃on lamang sa iang caogalíng̃on ng̃a pagbóot.

Desaconsejar. = Pagsámbag, sa bisan cansa, arón díli onta magatóman sa guihóna hona nía.

Desacordadamente. = Sa oaláy caang̃áyan.

Desacordado. = Ang díli ang̃ay, díli oyon, ang díli mahiósa.

Desacordar. = Pagbóloc sa mg̃a tolónggon. * Paglímot, pagoalá sa panomdóman.

Desacorde. V. Desacordado.

Desacorralar. = Pagbóhi, pagpagóa sa mg̃a mananáp sa alad, sa toril.

Desacostumbradamente. = Sa pagcaoaláy batásan.

Desacostumbrado. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton ug ipamólong sa oaláy batásan.

Desacostumbrar. = Pagoalá, pagárang, pagóndang sa batásan.

Desacotar. = Pagbólag sa usá ca táuo sa guisabótan sa guicaoyónan sa lain ng̃a táuo.

Desacreditar. = Pagcóha, pagcópos sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan sa isigcatáuo, ug sa bili sa bisan onsa ng̃a botáng̃a.

Desacuerdo. V. Desacordado. * Salá, sayóp. * Pagcaoalá sa boot, sa húna húna, sa guinháoa.

Desaderezar. = Pagcóha, pagtángtang sa mg̃a dayan dayan, paghóbo sa bisti, pagcóha sa mg̃a hias.

Desadeudar. = Paglocát sa otáng̃an.

Desadormecer. = Pagpócao.

Desadornar. V. Desaderezar.

Desadorno. = Pagcaoaláy pagdáyan, pagcaoaláy paghósay, cahosáyan.

Desadvertidamente. = Sa oalá húna honáon.

Desadvertido. = Ang díli magamátng̃on, ang díli magahúna húna.

Desafecto. = Ang oaláy gogma, ang díli mahagógma, ang díli mahináng̃op.

Desaferrar. = Pagleba, pagbótad sa sinípit, arón lomayág ang sacayán. * Paglóoat pagbóhi sa guibáat, sa guihógot, sa guihíctan. * Pagsámbag sa bisan cansa, arón bomía sa iang huna hona.

Desafiador. = Ang nagaáyat, nagatóyo sa isigcatáuo.

Desafiar. = Ayat, toyo, pagquigáoay.

Desaficionar. = Pagoalá sa maáyong boot, sa gogma, sa hináng̃op.

Desafinadamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcaoaláy ang̃ay.

Desafinar. = Pagbóloc.

Desafio. = Pagcaáyat, pagtóyo, pagquigáoay sa isigcatáuo.

Desaforadamente. = Sa pagcaísog, sa linogsánay, sa pagcapógos.

Desaforado. = Bisan onsa ng̃a dagcó caáyo, labí sa casadáng̃an. * Ang magabóhat sa oaláy huna hona, sa dili ang̃ay sa batásan.

Desaforrar. = Pagtástas, pagcóha sa sapao sa bisan onsa.

Desagarrar. = Pagbóhi, paglóoat sa guicoít-an, sa guicáptan.

Desagraciado. = Ang oaláy caang̃áyan.

Desagradar. = Pagpasobó, pagpasocó.

Desagradecer. = Dili pagtamód.

Desagradecidamente. = Sa pagcaoaláy pagtamód.

Desagradecido. = Ang dili magatamód, higalaódan.

Desagrado. = Pagcacólang sa pagábi abi. * Casobó, casocó.

Desagraviar. = Paghátag ug casayódan sa daótan ng̃a guibóhat, pagquigpasáylo.

Desagravio. = Pagquigpasáylo.

Desagregar. = Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Desaguadero. = Alaguían, balaháan sa tobig ng̃a dili quinahánglan.

Desaguador. = Alaguían, balaháan sa tobig ng̃a igabó-bo sa mg̃a tanáman.

Desahijar. = Pagbólag sa mg̃a mananáp ng̃a diótay sa loyo sa ilang mg̃a inahán.

Desahitarse. = Pagcóha sa calóod sa guinháoa.

Desahogado. = Táuo ng̃a díli maólao caáyo. * Lugar, solód, &c., ng̃a dagcó, ng̃a maháoay, ang díli pagasamócan sa bisan onsa.

Desahogar. = Pagoalá sa mg̃a calisdánan ug mg̃a cahágo ng̃a nacayógot sa húna húna ug sa casing casing sa táuo. * Pagbáyad sa mg̃a otang. * Pagásoy, pagsáyor sa isigcatáuo sa mg̃a casáquet. * Pagsógid sa isigcatáuo sa mg̃a calisód ug casaquétan ng̃a guibáti sa bisan cansa.

Desahuciado. = Ang masaquét ng̃a guicoháan sa pagláom ng̃a macóha ang saquét nia. * Ang táuo ng̃a guipapaháoa sa guipúy-an nia ng̃a baláy con yota.

Desahuciar. = Pagpaoalá sa pagláom sa bisan cansa. * Pagtáhap sa mg̃a mananámbal ng̃a dili mabóhi ang masaquét ng̃a guitambálan nila. * Pagpaháoa sa omalábang sa baláy, sa yota, &c., tong̃ód cay dili mobáyad sa hingtóngdan ng̃a abang.

Desahumado. = Vino, aguardiente ug bisan onsang ilímnon ng̃a natáb-an, ng̃a guicoháan sa caísog cay nahong̃áo.

Desahumar. = Pagcóha sa asó.

Desairadamente. = Sa pagcaoaláy caang̃áyan.

Desairado. = Ang oaláy caang̃áyan.

Desajustar. = Pagbótang ug bisan onsa ng̃a dili topóng, ng̃a dili macaígo sa lain ng̃a botang. * Pagsíbog, paggobá, pagláin, pagbálhin sa gicaoyónan, sa guisabótan ng̃a daan.

Desalar. = Pagcóha sa asín sa bisan onsa.

Desalentar. = Pagcótas, pagguinháoa ug molomalisód tong̃ód sa pagcacápoy. * Pagpahádloc, pagpatálao.

Desaliento. = Calóya, pagcacólang sa gahóm, sa cosóg.

Desaliño. = Cagobót, pagcaoaláy ang̃ay sa bisan onsa ng̃a dili maáyo ang pagcabótang.

Desalivar. = Paglóa, paglóda, pagláoay.

Desalmado. = Mabáng̃is. * Sa oaláy Pagtóo.

Desalojar. = Pagbía sa pinoyánan ng̃a daan.

Desalquilar. = Pagbía sa bisan onsa ng̃a guiabáng̃an. * Pagóndang sa pagábang.

Desalumbradamente. = Sa pagcabóloc.

Desalumbrado. = Ang dili magatóltol sa iang pagaboháton.

Desamable. = Ang dili tacós ng̃a higogmáon, ng̃a palanggáon.

Desamar. = Pagóndang sa paghigógma.

Desamarrar. = Pagbóhi sa guihóctan, sa guibáat.

Desamistarse. V. Desamar. * Pagóndang sa pagcaábian sa bisan cansa.

Desamor. = Balos, pagbálos ng̃a daótan sa gogma sa isigcatáuo.

Desamorado. = Ang oaláy paghigógma.

Desamorar. V. Desamar.

Desamoroso. V. Desamorado.

Desamorrar. = Pagpaháng̃ad sa nagadocó, nagayang̃ó. * Pagpatíng̃og, pagpabalíbad, pagpatóbag sa nagahílom.

Desamotinarse. = Pagbólag sa mg̃a nanagpacaálsa.

Desamparar. = Bia, dili pagtábang, paglában, paglába.

Desamparo. = Pagcabía, pagcaoaláy tabang, pagcaoaláy magalában, dalángpan.

Desancorar. V. Desaferrar hasta paglóoat.

Desandar. = Pagsíbog, pagisíos, pagísol.

Desangrar. = Pagsangra, pagpagóa sa daghan dogó. * Pagtíti sa tobig sa atábay ug sa bisan díin.

Desanidar. = Pagbía sa mg̃a langgam sa ilang mg̃a salag.

Desanimadamente. = Sa pagcaoaláy guinháoa, cosóg, cásing cásing.

Desanimar. = Pagpahárloc, pagpatálao.

Desanudar. = Hobar, bochad, boscag.

Desañudadura. = Pagcahóbad sa mg̃a balígtos, balíghot.

Desapacible. = Ang macasobó, macasocó, ang dili maáyo sa mg̃a balatían.

Desaparear. = Pagbólag, pagláin sa bisan onsang botang sa iang pares, sa guiparáng̃an nía.

Desaparecer. = Pagoalá.

Desaparecimiento. = Pagcaoalá.

Desaparejar. = Pagcóha sa mg̃a siya ug mg̃a hapín sa mg̃a cabayo. * Pagcóha, paghípos sa mg̃a casangcápan sa mg̃a sacayán.

Desapasionadamente. = Pagbóhat sa bisan onsa ing̃on da sa catadóng̃an.

Desapasionar. = Pagcaoalá sa caíbog, sa gogma ng̃a guibótang sa bisan cansa ng̃a táuo ug sa bisan onsa mg̃a botang.

Desapego. = Pagcaoaláy cahícao, gugma ug caíbog sa mg̃a botang ng̃a calibotánon.

Desapercibidamente. = Sa pagcaoaláy pagtagána, pagándam.

Desapercibido. = Ang oalá magaándam, magtagána, maándam, matagána, ang guicalítan, ang guiahátan.

Desapestar. = Pagtámbal sa mg̃a masaquét sa peste, sa salot.

Desapiadadamente. = Sa pagcabáng̃is, sa oaláy calóoy.

Desapiadado. V. Desalmado.

Desaplicacion. = Pagcatapólan, catápol.

Desaplicadamente. = Sa oaláy cacógui.

Desapoderadamente. = Sa pagcadalí, sa pagcahanáyac.

Desapoderado. = Madalí dalíon, ang dili papogóng, ang dili capónggan.

Desapoderar. = Pagcóha sa bisan onsa ng̃a dihá nahamótang sa ilálom sa gahóm sa isigcatáuo.

Desapolillar. = Pagcóha sa bocboc. * Paglacát sa tiempo sa cahodós sa hang̃in.

Desaposentar. = Pagpaháoa sa bisan cansa sa solód, sa baláy.

Desapoyar. = Pagcóha sa sandígan.

Desapreciar. V. Desamar.

Desaprender. = Paglímot sa guisaólog ng̃a daan.

Desapretar. = Paglóag, paghóbad.

Desaprisionar. = Pagtángtang, paggóa sa bilanggóan, sa presohan.

Desaprobar. = Dili pagóyon, dili pagáng̃ay.

Desapropio. = Pagdilí, pagáyad sa gahóm ng̃a ang̃ay sa táuo, tong̃ód sa mg̃a dona ng̃a caogalíng̃on nía.

Desaprovechado. = Ang oalá macóha sa polos sa pagestudio nía, sa iang opicio con sa guitón-an nía. * Ang dili macapólos ing̃on sa arang onta.

Desaprovechar. = Pagósic sa bisan onsa.

Desapuntar. = Tastas, bingcas.

Desarbolar. = Pagpócan, pagbalí sa mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán.

Desarenar. = Pagcóha sa balás sa bisan díin ug sa bisan onsa ng̃a balasán.

Desarmar. = Pagcóha, pagágao sa mg̃a hing̃aníban sa mg̃a longsod, sa mg̃a cota, mg̃a baluarte, &c., con sa mg̃a táuo. * Pagdíli sa pagdála dala sa mg̃a hing̃aníban, ug pagcóha sa hocom sa mg̃a hing̃aníban ng̃a guidilí.

Desarraigar. = Ibot. V. Arrancar. * Pagaoalá sa mg̃a salá ug sa mg̃a saquét. * Pagpaháoa sa bisan cansa sa iang pinoyánan.

Desarropado. = Táuo ng̃a guibistíhan sa bisti ng̃a daan, noog ug guisi.

Desarrebozar. = Pagpaháyag, pagpadayág sa bisan onsa.

Desarrebujar. = Paghósay, pagsóhay sa nagobót, sa nabódbod.

Desarregladamente. = Sa oaláy cahosáyan, sa pagcaoaláy casadáng̃an.

Desarreglado. = Ang mocáon ug moínom labí sa casaráng̃an.

Desarreglar. = Pagbótang ug bisan onsa sa dili maáyo ng̃a pagcabótang, sa pagcagobót.

Desarrimar. = Pagírog, pagbólag, pagtolór sa nasán dig, sa nahadóol.

Desarrimo. = Pagcacólang sa sandígan, sa sal-ígan, sa dalángpan.

Desarrollar. = Pagbóclar sa liníquit, sa nalóco; pagdagcó sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug sa mang̃a tanom.

Desarropar. = Pagcóha sa bisti, panápton.

Desarrugar. = Hinat, pagcóha sa mg̃a conót.

Desasado. = Bisan onsa ng̃a oaláy caláptan, coloptánan.

Desaseadamente. V. Desadorno.

Desasear. V. Desadornar.

Desasegurar. = Pagcóha sa calig-ónan.

Desaseo. V. Desadorno.

Desasimiento. = Pagcabóhi, pagcalóoat sa guicáptan.

Desasir. = Pagbóhi, paglóoat sa guicoítan, sa guicáptan.

Desasosiego. = Pagcadíli mahamótang.

Desastradamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot.

Desastrado. = Anógon, aláot. * Ang guicalísdan. * Ang táuo ng̃a guiguisían sa bisti, ng̃a nagabísti sa mg̃a noog.

Desatar. V. Desamarrar. * Paglabí sa pagpamólong. * Pagoalá sa caólao.

Desatascar. = Paggóa sa lapoc, sa cayanáng̃an, sa pisácan.

Desataviar. V. Desadornar.

Desatavío. V. Desadorno.

Desate de vientre. = Calíbang, hibólos caólo.

Desatencion. = Pagcaoaláy pagmátng̃on. * Pagcacólang sa pagábi abi. * Pagpalábi labi, pagcapasipála.

Desatender. = Dili pagpamáti, dili pagpatalínghog, dili pagmátng̃on.

Desatentadamente. V. Desadvertidamente. * Sa oaláy pagcatóltol.

Desatentar. = Pagoalá sa boot, díli pagtóltol.

Desatento. = Ang dili magapamátng̃on, dili magapamáti. * Dili magapatalínghog. * Ang dili magaábi abi, ang magapasipála.

Desatesorar. = Paggasto sa salapí ng̃a guitipígan, ng̃a guitagóan.

Desatiento. = Pagcaoalá sa boot, pagcaoaláy pagcatóltol.

Desatinadamente. = Sa oaláy paghóna hóna.

Desatinado. = Ang nagabóhat sa aoláy húna húna ng̃a maáyo.

Desatinar. = Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan, sa mg̃a polong ng̃a daótan, díli pagtóltol.

Desatolondrar. = Pagbálic sa maáyong húna húna sa gincaoádan sa boot, paghióli.

Desatollar. V. Desatascar.

Desatontarse. = Pagcóha sa pagcahóng̃ong, sa pagcabóng̃og, pagbálic sa pagcaboótan.

Desatracar. = Pagbólag sa usá ca sacayán sa lain sacayán ng̃a guibangáan, ng̃a guidoólan, con sa lain ng̃a logar ng̃a guidonggóan.

Desatraer. = Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Desatrancar. = Pagcóha sa tranca sa mg̃a poltahán, mg̃a tacop ug mg̃a talambóan.

Desatrahillar. = Pagcóha sa tangcol sa mg̃a iró.

Desaturdir. V. Desatontarse.

Desautorizar. = Pagcóha sa opicio ng̃a hatáas ug sa gahóm sa bisan cansa ng̃a táuo.

Desavahar. = Pagpatigáyon arón macóha ang caalísng̃ao sa maínit caáyo.

Desavecindado. = Lugar con baláy ng̃a oaláy táuo, ng̃a guicahalínan sa mg̃a táuo.

Desavenencia. = Pagbíquil biquil sa cabobót-on, pagcaoaláy caoyónan, caang̃áyan.

Desavenido. = Ang dili moóyon, moáng̃ay sa pagbóot sa lain.

Desavenir. = Pagsóqui sa lain, dili pagáng̃ay, pagóyon, pagtándo, pagándo canía.

Desaviar. = Pagpasayóp sa lain sa dalan ng̃a tacús unta ng̃a pagalácoan nia. * Pagdíli, pagcóha sa balon sa táuo ng̃a magalacát con sa quinahánglan sa iang pagaboháton.

Desavío. = Pagcasayóp sa dalan, pagcaoalá sa balon con sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan.

Desayudar. = Pagólang sa boot motábang, sa arang magtábang sa bisan cansa.

Desayunarse. = Pagcáon sa bisan onsa sa bontag, pagínit.

Desayuno. = Nahaónang pagcáon sa bisan onsa, sa bontag, pagínit.

Desazon. = Pagcaoaláy lamí sa guicáon tong̃ód sa pagcaláin sa bába. * V. Desabor. * Casaquét.

Desazonado. = Ang masaquét, ang nasáquet.

Desazonar. V. Desaborar. * Pagbáti sa saquét ng̃a dili dagcó. * Pagpasáquet, pagpasocó, pagpasobó.

Desbalijar. = Pagcáoat sa nagacalacát sa iang dala.

Desbaratado. = Táuo sa daótan ng̃a batásan. * Ang dili maálam maghópot sa iang panimaláy.

Desbaratamiento. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcagobá.

Desbaratar. V. Arruinarse algo, arruinar. * Paggobót, pagbóloc. * Pagósic. * Pagbóhat, pagpamólong sa dili macaígo, sa oaláy hingtóngdan.

Desbarate de vientre. V. Desate de vientre.

Desbarbado. = Ang oaláy bong̃ot.

Desbarbar. = Alot. * Paggónting sa mg̃a tomóy tomóy sa hilo ng̃a molábao sa mg̃a panápton. * Pagpótol sa mg̃a gamót ng̃a magamáy sa mg̃a tanom.

Desbarrigado. = Ang may diótay ng̃a tian.

Desbarrigar. = Pagsámad sa tian.

Desbarro. = Sayóp, bohat con hona hona ng̃a dili maáyo.

Desbastar. = Sapsap, pagbíngcong.

Desbocadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, sa oaláy pagtáhod, catahá.

Desbocado. = Capandáyan, paló, gobia, tiguíb, &c., ng̃a guiguibáng̃an, guicabalían sa bába, sa soláb. * Táuo ng̃a naánad sa pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a daótan.

Desbocar. = Pagcóha sa bába sa bisan onsa, sa saro, boteya, tinghoy, &c. * Ang cabayo ng̃a mahanáyac sa pagdalágan, sa oaláy tagád sa preno.

Desbravar. = Pagoalá sa pagcaísog, sa mg̃a ilímnon, pagpatáb-an.

Desbrazarse. = Pagtóyod sa linogsánay sa mg̃a bocton, paghíoid ug quinósog caáyo.

Desbriznar. = Pagbóhat sa bisan onsa ug maga tipac ng̃a diótay ug magamáy caáyo.

Desbrozar. = Pagcóha sa sagbot.

Desbulla. = Ang mahabílin sa baláyan sa quinháson, sa nacóha na ang onód.

Descabal. = Ang dili toman, dili topóng, dili igo.

Descabalgar. = Pagcanáog sa cabayo, sa calabáo, sa baca, &c.

Descabelladamente. = Sa pagcabóloc, sa oaláy cahosáyan, sa pagcahóng̃og.

Descabellado. = Ang oaláy cahosáyan.

Descabezadamente. V. Descabelladamente.

Descabezado. V. Descabellado.

Descabezar. V. Degollar. * Pagpótol sa mg̃a tomóy sa bisan onsa.

Descabritar. = Paglótas sa mg̃a anac sa mg̃a canding.

Descabullirse. = Pagbalíbad sa mg̃a polong ng̃a icalícay sa camatóod.

Descaderar. = Pagdáot sa bisan cansa ng̃a táuo sa payod.

Descaecer. = Pagoalá paghínay hínay sa maáyong quinabóhi, sa salapí, sa dong̃og, &c.

Descaecimiento. = Calóya, pagcacólang sa gahóm, sa cosóg.

Descalabrado. = Táuo ng̃a colang sa salabótan.

Descalabradura. = Samad ng̃a diótay sa olo.

Descalabrar. = Pagsámar sa olo.

Descalabro. = Casaquétan, calisdánan.

Descalcez. = Pagcahóbo sa tíil, pagcaoaláy sapín ug sinelas.

Descalzar. = Pagcóha, paghóso sa mg̃a sapín con mg̃a sinelas.

Descalzo. = Ang dili magamedias ug magasapin.

Descaminadamente. = Sa oaláy pagcatóltol, pagsayóp sa dalan, pagsaláag.

Descaminar. V. Desaviar.

Descamino. V. Desavío.

Descamisado. = Táuo ng̃a oaláy sinína, táuo ng̃a hang̃ol caáyo, macalolóoy.

Descampado. = Lugar ng̃a maháoan, ng̃a oaláy samoc, mg̃a sagbot, mg̃a cahoy, &c.

Descansadamente. = Sa oaláy cahágo, cabórlay.

Descansadero. = Lugar ng̃a pagahoáyan, ng̃a pahamodláyan.

Descansar. = Hoay, hooay, pagpahamódlay. * Paglíngcod, pagsándig sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Descanso. = Paghóay, pagpahamórlay, pagpoyó.

Descantar. = Pagcóha sa mg̃a bató sa bisan díin.

Descantillar. = Pagbóong, pagdócdoc sa bisan onsa, pagtípac, pagtípic.

Descañonar. = Bolbol, paghimólbol. * Pagálot pagopód sa human na ang pagálot ng̃a nahaóna, sa paghodót sa bong̃ot ng̃a nahabílin. * Paghorót sa salapí, sa sugal con sa lain ng̃a caling̃áoan.

Descaradamente. = Sa oaláy caólao.

Descarado. = Táuo ng̃a oaláy caólao.

Descararse. = Pagatóbang, pagpamólong, pagsoguílon sa oaláy caólao.

Descarga. = Pagcóha sa lolan sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa ng̃a guibála, guipás-an sa mg̃a táuo ug guibalsa sa mg̃a mananáp. * Pagbóhi sa mg̃a lothang ug mg̃a posil.

Descargadero. = Lugar ng̃a guitagána sa pagbótang sa mg̃a lolan ng̃a guiháo-as sa mg̃a sacayán, ug sa bisan onsa ng̃a guibála, guipanagyáyong ug guipás-an sa mg̃a táuo, ug sa guipanagbálsa sa mg̃a mananáp.

Descargar. = Pagháo-as sa lolan sa mg̃a sacayán, pagdáoat ug pagcóha sa mg̃a guidála, guibála, guipás-an ug guiyáyong sa mg̃a táuo ug sa guibalsa sa mang̃a mananáp. * Pagbóhi sa mg̃a lothang, sa mg̃a posil, mg̃a paná, mg̃a bató, &c. * Paggóa sa mg̃a posil ug sa mg̃a lothang sa pólvora, taco ug bala ng̃a guisolód. * Pagbía sa opicio con catongdánan. * Pagtóman sa guitógon sa lain.

Descariñarse. V. Desamar.

Descariño. V. Desamor.

Descarnar. = Pagbólag, pagtáctac sa onód sa mang̃a bocóg, pagdiscárne.

Descaro. = Pagcaoaláy caólao.

Descarriar. = Pagbúlag, pagoalá sa bisan cansa sa íang caobán. * Pagbólag, díli pagóyon sa cataróng̃an.

Descarrillar. = Pagdáot, paggobá sa aping.

Descartar. = Pagáyad sa bisan onsa. * Pagbalíbag sa mang̃a dahon sa baraja ng̃a díli macaígo, ing̃on sa húna húna sa nagasogál * Pabalíbad sa bisan cansang táuo, arón díli ona nía pagaboháton sa guisógo canía.

Descarte. = Mang̃a dahon sa baraja ng̃a guipanagáyad sa mg̃a táuo ng̃a nanagsogál.

Descasamiento. = Pagcabólag sa mg̃a táuo ng̃a guicasál, tong̃ód cay guiásoy ug guisentencia sa hocom sa pagcaoaláy bale sa ilang pagtiáyon.

Descascar. = Palot.

Descaspar. = Pagpanhingáspa, pagcóha sa dalícdic, sa daquí.

Descastado. = Táuo ng̃a oaláy gogma ug colang sa paghináng̃op sa íang mg̃a tigúlang ug mg̃a caobánan.

Descaudalado. = Ang guicahódtan, ang hingcaoád-an sa iang pohónan, sa iang salapí.

Descendencia. = Guinicánan, guilioátan, sinogdánan.

Descendiente. = Ang gomícan sa lain. * Ang manáog.

Descender. = Canáog, naog, togbong. * Pagguícan sa bisan cansa ug sa bisan onsa, sa lain.

Descendimiento. = Pagcanáog, pagós-os, pagtógbong. * Paghógos sa mahal ng̃a laoas ng̃a pinatáy sa atong Guinóong Jesucristo, sa cruz.

Descension. = Idem.

Desceñir. = Paghóbad sa bacos, bagcos.

Descepar. = Pagíbot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm obán ang mg̃a gamót.

Descercar. = Paggobá sa alad ug mg̃a cota ng̃a nagalibót sa bisan díin.

Descerrajado. = Táuo sa daútan ng̃a batásan, ng̃a andam sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a daútan ug mang̃íl-ad.

Descerrajar. = Pagíbot, pagtángtang, pagócal sa yaoíhan. * Pagbóhi sa mg̃a lothang ug mg̃a posil.

Descifrar. = Pagásoy, pagsáyor sa cahológan sa mg̃a polong ng̃a dinalí sa pagsólat, ng̃a oalá sangcápan sa mg̃a letra ng̃atanán.

Desclavador. = Capandáyan ng̃a pothao sa pagíbot sa mg̃a lansang.

Desclavar. = Pagíbot sa mg̃a lansang.

Descoagular. = Pogtúnao sa tobig, vino, &c., ng̃a natibúoc. * Paghínis, paglínis.

Descocadamente. = Sa pagcaoaláy caólao.

Descocado. = Táuo ng̃a díli maólao.

Descocar. = Pagpádpad, pagcóha sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm sa mg̃a olod ng̃a nang̃adáot caníla.

Descoger. = Pagbódbor, paghínat sa nalóco, sa nalíquit ug sa naconót.

Descogotado. = Táuo ng̃a guialótan sa bohóc sa tingcoy, sa tangcógo.

Descolar. = Pagpótol sa icog sa mg̃a mananáp, pagótod.

Descolgar. = Palos, coha, abot, long̃at, dal-os, daliós-os. * Pagcóha, paghípos sa mg̃a tabil, mg̃a pabellon, &c.

Descolmar. = Pagcalés, pagcóha, sa olong.

Descolmillar. = Pagíbot, pagcóha ca tang̃o.

Descolorar. = Pagpalóbar, pagcóha sa color.

Descolorido. = Malospád, malopsád.

Descolorimiento. = Pagcalóbad sa color, pagcalospád.

Descollar. = Labáo, toybo, labí.

Descombrar. = Paghípos, pagcóha sa mg̃a botang ng̃a nasámoc sa bisan díin.

Descomedido. = Táuo ug bisan onsa ng̃a dagcó, ng̃a díli maíng̃on sa obán, díli ing̃on sa casadáng̃an.

Descomedimiento. = Pagcacólang sa pagtáhod ug sa pagábi abi, sa catahá.

Descomedirse. = Pagbóhat ug pagpamólong sa oaláy pagtáhod.

Descomer. = Libang, caólo.

Descompadrar. = Pagoalá sa pagcahigála, sa pagcaábian. * Pagbíquil biquil sa cabobót-on.

Descomponer. = Gobá. * V. Arruinarse algo, arruinar.

Descompostura. = Pagcaoaláy caang̃áyan. * Pagcaoaláy pagtáhor, ug caólao.

Descomulgado. = Daútan oyámot, mang̃íl-ad.

Descomunal. = Ang dagcóan caáyo ug labí sa obán ng̃a isigcaíng̃on.

Desconcertado. = Maosícon, sa daótan ng̃a batásan.

Desconcertar. = Pagbóloc, paggobót. * Pagbíquil sa mg̃a cabobót-on ng̃a nahósay ng̃a daan. * Paglisá sa bocton, sa paa, &c.

Desconcierto. = Pagcabóloc, pagcadáot. * Pagcaoaláy paghópot. * Hibólos calíbang.

Desconcordia. = Pagcabíquil, pagcaoaláy caang̃áyan.

Desconfiadamente. = Sa oaláy pagláom, sa may catáhap.

Desconfiado. = Matahápon, ang díli magaláom.

Desconfianza. = Catáhap, pagcaoaláy pagláom.

Desconfiar. = Tahap, díli pagláom.

Desconformar. = Díli pagáng̃ay, díli pagóyon, lalis, socol.

Desconforme. = Ang díli omóyon, ang díli ománg̃ay.

Desconformidad. = Pagcaoaláy caang̃áyan.

Desconocer. = Díli pagíla.

Desconocido. = Ang díli magatámod, ang díli matalámdon. * Ang oalá hiílhan, ang oalá hibalóan, ang oalá sabóton ug hisáydan.

Desconsentir. = Díli pagtángdo, díli pagándo.

Desconsideradamente. = Sa oaláy húna húna, sa oaláy boot.

Desconsoladamente. = Sa oalay calípay, sa pagcaming̃ao, sa pagcasobó.

Desconsuelo. = Cayógot, calisód, camíng̃ao.

Descontar. = Pagcópos, pagcóha sa obán sa guiísip, sa cuenta.

Descontentadizo. = Ang malisód pagalipáyon, ang masáyon saquétan.

Descontentar. = Pagpasocó, pagpasobó.

Descontento. = Casucó, casobó.

Descontinuar. = Paglápas sa pagcanáyon, sa canayónan.

Descontinuo. = Ang díli manáyon.

Desconvenir. = Díli pagáng̃ay, díli pagóyon sa húna húna, sa mg̃a cabobót-on, sa mg̃a pagbóot.

Descorazonadamente. = Sa calóya sa boot, sa húna húna, sa cásing cásing.

Descorazonar. = Pagíbot, pagócal, paggóa sa cásing cásing. * Pagpatálao, pagpahádloc sa bisan cansa.

Descordar. = Paghípos, pagtángtang, pagcóha sa coldas sa mg̃a tolónggon, sa mg̃a sesta, mg̃a rabel, &c.

Descorderar. = Paglótas sa mg̃a anac sa mg̃a carnero, pagbólag sa mg̃a nati sa ilang mg̃a inahán, arón omóndang sa pagsóso.

Descornar. = Pagócal, sa mg̃a song̃áy sa mg̃a mananáp ng̃a song̃áyan.

Descorrer cortinas, &c. = Honos, hipos.

Descortés. = Táuo ng̃a colang sa pagábi abi, ng̃a, oalá torlóan ug maáyo.

Descortezar. = Palot, panit, pagócal sa panit sa bisan onsa.

Descosedura. = Tinástas, biníngcas, guisi.

Descoser. = Tastas, bingcas, bocdas.

Descosido. = Táuo ng̃a mahanáyac sa pagpamólong sa díli mao.

Descostillar. = Pagbónal ug maáyo sa licód. * Pagpócan sa pagcaháyang.

Descostrar. = Pagócal sa cogan.

Descoyuntamiento. = Pagcalisá sa mang̃a bocóg, paggóa sa ílang hingmotáng̃an.

Descoyuntar. = Lisá.

Descrecer. = Copos, cobos, pagdíot. * Honás.

Descrecimiento. = Pagcacópos, pagdíot, paghonás.

Descrédito. = Pagcaoalá, pagcadáot sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan.

Descreer. = Pagbía sa Pagtóo. * Díli pagtóo sa isigcatáuo.

Descreido. = Ang díli motóo, ang colang sa Pagtóo.

Descrestar. = Pagpótol sa pasóng.

Describir. = Pagbárlis, pagpíntal sa bisan onsa, arón maásoy ang mg̃a bahin ng̃atanán. * Pagsógil sa bisan onsa sa macóti coti ng̃a pagásoy, pagsáyod.

Descrismar. = Pagbónal sa olo sa mabáscog. * Pagpacoyó ng̃a dagcóan.

Descuadernar. = Paggobá sa mg̃a libro ng̃a tinahían sa mg̃a dahon. * Paggobá sa bisan onsa.

Descuajar. = Pagtúnao sa vino, tobig, &c., ng̃a natihúoc. * Pagíbot sa mg̃a tanóm ug sa ubán ng̃a mg̃a gamót.

Descuartizar. = Lapa. * Pagbáhin bahin sa mg̃a calán-on, sa carne, sa isda, sa mg̃a bong̃a, &c.

Descubiertamente. = Sa pagcaháyag, sa pagcadayág, sa maásoy.

Descubierto. = Ang nadayág, ang oaláy taclob ug tabon. * Pagcadayág sa cadaygánan sa Santísimo Sacramento, sa mg̃a Singbahán.

Descubridor. = Ang macáplag, macabálag sa bisan onsa ng̃a tinágo, ng̃a oalá hiílhan. * Ang maquigsáyor, maquigásoy, maquisósi sa bisan onsa. * Maghihíling. * Ang guisógo pagóna, arón masáyor sa pagcabótang sa bisan onsa.

Descubrimiento. = Pagcáplag, paghibálag sa bisan onsa.

Descubrir. = Dayág, hayag, asoy, bocas, oas oas. * V. Descubrimiento. * Solóng, tan-ao, híling, li-li.

Descuello. = Pagcadagcó ng̃a labí sa ubán ng̃a isigcaíng̃on. * Paglabáo sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa usá ca boquid sa lain ng̃a boquid, &c. * Pagpalábi labi.

Descuerno. = Caólao. * Pagcaáyad sa isigcatáuo.

Descuidadamente. = Sa pagcaoaláy pagbántay, sa pagláng̃ay lang̃ay, sa pagcalíng̃ao.

Descuidado. = Malapáson, malipáson, lang̃ay lang̃áyon. * Ang díli magaalíma sa iang bisti.

Descuidar. = Díli pagbántay, lipas, lapas, líng̃ao ling̃ao, lang̃ay lang̃ay.

Descuido. = Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcalimót, pagcalípas, pagcalápas.

Descular. = Pagcóha sa sampot sa bisan onsa.

Desde. = Cotub.

Desdecir. = Pagláin ug bisan onsa sa iang guinicánan, sa sinógdan nía. * Díli pagáng̃ay, díli pagóyon.

Desden. = Pagpasipála, pagtámay, díli palagár sa isigcatáuo.

Desdentado. = Hing̃ó.

Desdentar. = Pagíbot, pagpagóa sa ng̃ipon.

Desdeñador. = Tigtámay. * Ang nagapasipála, ang díli mahagógma, ang díli motagád sa isigcatáuo, ang magpalábi labi.

Desdeñable. = Talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an.

Desdeñar. = Pasipála, tamay.

Desdeñoso. V. Desdeñador.

Desdevanar. = Paghódad sa binódbod.

Desdicha. = Calisód, cayógot, cagóol. * Pagcapobres, pagcaháng̃ol ng̃a dagcó.

Desdichadamente. = Sa pagcalisód, sa pagcaanógon, sa pagcaaláot.

Desdichado. = Aláot, anógon, ang oálay palad.

Desdoblar. = Boclad, pagbóchad.

Desdonado. = Ang oaláy caang̃áyan sa pagbóhat ug sa pagpamólong.

Desdonar. = Pagcóha, pagbáoi, pagágao sa guihátag ng̃a daan.

Desdorar. = Pagcóha, pagócal sa boláoan ng̃a guipílit, guidócot sa bisan diin. * Paglóbad sa dong̃og sa bisan cansa.

Deseable. = Ang tacús panghinaóton, caíbgan, boóton, higogmáon.

Deseador. = Maibógon, ang maíbog, ang magapanghináot, ang boot mahagógma.

Desear. = Ibog, hináot, boot, gugma.

Desecante. = Ang macamalá, ang macaogá, ang macagáhi.

Desecativo. V. Desecante.

Desechar. = Ayad, bia. * Pasipála, tamay. * Balíbag, salibáy, yabó.

Desecho. = Ináydan, pinilían. * Bisan onsa ng̃a botang ng̃a pagbiáan cay oalá nay bale.

Desembalar. = Pagbóchad, pagbóscag, pagbalóscag sa bisan onsa ng̃a guipótus.

Desembanastar. = Paggóa sa bisan onsa sa bocág, sa tagácan, sa bacat. * Pagpamólong sa oaláy hingtóngdan. * Pagíbot sa mg̃a hing̃aníban sa mg̃a socób.

Desembarazadamente. = Sa oaláy casámoc, sa pagcamasáyon.

Desembarazado. = Ang masáyon magabóhat ug mamólong, ang díli maólao caáyo.

Desembarazar. = Pagcóha sa mg̃a casámoc, pagháoan.

Desembarcadero. = Caoásan, donggoánan, tomódan.

Desembarcar. = Caoas. * Pagháoas sa lolan sa mang̃a sacayán. * Pagcanáog sa coche, sa cabayo, sa calabáo, &c. * Pagánac sa mg̃a babáyeng mabdos.

Desembargar. V. Desembarazar. * Pagóli sa tagía ang guiembargo sa hocom.

Desembarque. = Pagháoas, pagcaháoas, pagcacáoas.

Desembarrar. = Pagcóha, pagtáctac sa yánang, sa pisac, sa bisan díin.

Desembaular. = Pagóa, pagcóha sa guisolód sa caban, sa caja, sa honos, sa poyo poyo, &c.

Desembebecerse. = Pagbálic, pahióli sa napógdao sa iang boot ng̃a maáyo, sa iang cabobót-on.

Desembelesarse. = Idem.

Desembocadero. = Bohó, alaguían, guiboáng̃an.

Desembocar. = Agui, goa, losot, boáng.

Desembolsar. = Paggóa sa bisan onsa sa poyo poyo.

Desembolso. = Pagbáyad, paghátag sa salapí.

Desemborrachar. = Papahóoas sa bisan cansa sa pagcahobóg.

Desemboscarse. = Paggóa sa solóp, sa cacahóyan, sa calibónan.

Desembravecer. = Pagtanód, pagpaánad, pagiháyop, pagpaághop.

Desembrazar. = Pahóso sa bocton sa bisan onsa. * Pagtolód, pagdosó.

Desembriagar. V. Desemborrachar.

Desembrollar. = Hosay, dayág, sohay.

Desembuchar. = Paggóa sa mg̃a langgam sa guisolód nila sa balónan. * Pagásoy, pagtóg-an sa ng̃atanán ng̃a hingbalóan.

Desemejante. = Ang díli magsáma, ang díli ing̃on.

Desemejanza. = Pagcaláin.

Desemejar. = Díli pagíng̃on, díli pagsáma. * Pagláin, palbálhin sa dagoay sa bisan onsa.

Desempacar. = Paggóa sa mg̃a manggad sa mg̃a postánan. * Paglípay, paghóoas sa casocó. * Pagbóchad.

Desempachar. = Pagcóha sa calóod sa atáy sa cotó cotó, pagoalá sa empacho. * Pagoalá sa caólao.

Desempalagar. = Pagcóha sa pagcasóm-ol.

Desempañar. = Pagcóha sa mg̃a hapín ng̃a guipótos sa mg̃a báta ng̃a diótay. * Paghínis sa salamín ug bisan onsa ng̃a nasínao, ng̃a nasihág.

Desempapelar. = Pagcóha sa bisan onsa ng̃a guipótos sa papel.

Desemparentado. = Ang oaláy caobánan.

Desempatar. = Pagcóha sa pagcatopóng sa bisan onsa.

Desempedrar. = Pagócal sa mg̃a bató ng̃a guibótang sa mg̃a dalan, sa mg̃a saoang, sa mg̃a silong, &c.

Desempeñar. = Locát, baoi.

Desempeño. = Paglócat sa bisan onsa ng̃a guiprenda. * Pagcatóman sa catongdánan ng̃a caogalíng̃on.

Desempeorarse. = Pagáyo ayo, pagárang arang.

Desemperezar. = Pagyábyab sa catacá. * Hioid.

Desempolvar. = Pagyábyab sa bisan onsa arón macóha ang agbon.

Desemponzoñar. = Pagbáoi sa bisan cansa sa calála ng̃a guican sa hiló.

Desenalbardar. = Pagcóha sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo, sa mg̃a borrico, &c.

Desenamorar. V. Desamar.

Desenastar. = Paghóso, pagíbot sa bangcao, salapáng, &c., sa togdánan, sa cahoy.

Desencadenar. = Pagcóha sa talicalá sa táuo ng̃a guipreso, ng̃a guihíctan niána, bohí, tangtang.

Desencajar. = Hoso, long̃at, otal, otng̃a.

Desencajonar. V. Desembaular.

Desencalabrinar. = Paoalá sa cabórong sa olo, sa húna húna ng̃a guihóna húna sa bisan cansa.

Desencalear. = Paglóag sa guibáat paghogót.

Desencallar. = Paglotáo sa sacayán ng̃a misánglad.

Desencaminar. = Pagsaláag, pagoalá sa dalan. * Paglápas sa catongdánan ng̃a caogalíng̃on.

Desencantar. = Pagoalá sa mg̃a pagdioáta, sa mang̃a pagbálio. * Paghióli sa dagoay ng̃a daan sa táuo ug sa bisan onsa ng̃a guibálhin sa lain ng̃a botang sa mg̃a balbal, sa mg̃a asoang, sa mg̃a dioatáhan.

Desencaprichar. = Pagsámbag arón maoalá ang toyo con ang guihóna hona ng̃a díli maáyo, sa bisan cansa.

Desencarcelar. = Bohi, tangtang, pagpagóa sa bilanggóan sa guipreso.

Desencarecer. V. Abaratar.

Desencastilar. = Pagpaháoa sa cota, sa lantáoan, sa baluarte, sa bantayán, &c., sa mg̃a táuo ng̃a nanagsócol.

Desencerrar. = Paggóa sa táuo con sa mananáp ng̃a guibilánggo. * Pagábli, pagócab sa guisara, sa guiyaoíhan. * Pagdayág, pagháyag sa tinágo.

Desencintar. = Paghóbar sa mg̃a cintas ng̃a guibáat sa bisan onsa.

Desenclavar. V. Desclavar.

Desenclavijar. = Pagíbot, pagócal, pagcóha sa mang̃a clavijas.

Desencojer. = Boclad, hinat, toyod.

Desencolar. = Ocal.

Desencolerizarse. = Lipay, paghóoas sa casocó, sa caligótgot.

Desenconar. = Pagárang arang sa nang̃ótng̃ot, sa nahápdos, sa nacalamáyo, sa nahobág. * Pagpogóng sa casocó.

Desencordar. = Pagcóha sa coldas sa tolónggon, sa rabel, sa sesta, &c.

Desencordelar. = Paghóbad, pagcóha sa mg̃a písi sa bisan onsa ng̃a guihíctan, guibáat.

Desencorvar. = Pagtól-id sa nabalicó, sa nabalíquig.

Desencuadernar. V. Descuadernar.

Desendemoniar. = Pagpaháoa sa mg̃a yaoa sa laoas ng̃a guisódlan nila.

Desenfadado. = Ang díli maólao caáyo. * Lugar ng̃a dagcó, halagpád, maháoay.

Desenfadar. V. Desencolerizarse.

Desenfado. = Caling̃áoan sa boot.

Desenfardar. = Pagbóchad, pagbóscag sa mg̃a pardo, sa mg̃a potos.

Desenfrenar. = Pagcóha sa preno sa mg̃a cabayo. * Pagpaságad sa mg̃a salá ug mg̃a bohat ng̃a mang̃íl-ad.

Desenfurecerse. V. Desencolerizarse.

Desenganchar. = Pagpálos sa bisan onsa ng̃a nasáb-ong.

Desengañado. = Talamáyon, daótan.

Desengañar. = Oli, pagíla sa sayóp.

Desengaño. = Pagcaíla, pagíla sa matóod, sa camatóod. * Polong ng̃a icabóyboy sa isigcatáuo, sa matúod.

Desengarzar. = Paghónhon, paghóshos sa bisan onsa ng̃a nalang̃áquit sa pagcadágoay sa talicalá.

Desengastar. = Paggóa, pagcóha sa mg̃a motia, mg̃a batong mahál, &c., ng̃a guipanaglobóng sa boláoan, sa salapí, &c.

Desengrasar. = Pagcóha sa tamboc.

Desengrosar. = Pagníoang.

Desengrudar. = Pagcóha sa atóle.

Desenhebrar. = Paggóa sa lugás sa bohó, sa matá sa dagom.

Desenhornar. = Paggóa sa horno sa guisolód dihá.

Desenjaular. = Pagpagóa sa bisan cansa sa jaula, sa alad, sa tangcal.

Desenlutar. = Hubcas.

Desenmarañar. = Hosay, sohay.

Desenmohecer. = Pagcóha sa agóp-op.

Desenmudecer. = Pagtíng̃og sa mama. * Pagtíng̃og sa nagahílom.

Desenojar. = Pagpalípay sa nasocó.

Desenojo. = Pagbia sa casocó.

Desenredar. V. Desenmarañar.

Desensañar. V. Desencolerizarse.

Desensartar. = Paghónhon, paghóshos sa natohóg.

Desensillar. = Pagcóha sa siya sa cabayo con sa lain ng̃a mananáp.

Desensoberbecerse. = Pagóndang sa pagpalábi labi, pagóbos.

Desentablar. = Pagócal sa mg̃a papán sa mg̃a salog, &c.

Desentenderse. = Pagcaíng̃on ng̃a oalá sabóton ug bisan onsa ng̃a guipamólong.

Desenterrador. = Ang magapagóa, ang magacóha sa guilobóng. * Pagdómdom sa bisan onsa ng̃a tacós na ng̃a hingcalímtan onta.

Desentierramuertos. = Ang magalíbac ug magabótang botang sa mg̃a minatáy.

Desentoldar. = Paglóng̃at sa mg̃a panápton ng̃a guibótang sa paglándong, sa mg̃a tolda, mg̃a cayáng, &c.

Desentonar. = Boloc, dili pagáng̃ay. * Pagpaóbos sa palábi labíhon. * Pagtíng̃og sa mabáscog ng̃a ting̃og, sa masíngcang polong.

Desentrañar. = Pagbósbos sa tian, pagpagóa sa mg̃a tináe. * Pagsábot, pagsósi sa labing halálom sa bisan onsa ng̃a quinaádman.

Desentumecer. = Pagcóha sa cabínhod, sa cabánhod.

Desenvainar. = Ibot, gabnot.

Desenvendar. = Paghóbad sa mg̃a baat sa mg̃a samad.

Desenvergar. = Pagcóha sa mg̃a layág sa mg̃a verga.

Desenvoltura. = Pagcaoaláy caólao. * Pagcasáyon sa pagcagóla, sa pagsólti, sa pagsoguílon. * Pagcaólag.

Desenvolver. = Boclar. * Pagdayág, paghósay sa nabóloc, sa oalá masáyor caáyo.

Desenvueltamente. = Sa pagcasáyon, sa oaláy caólao caáyo.

Desenvuelto. = Táuo ng̃a oaláy caólao. * Táuo ng̃a magabóhat ug mamólong sa pagcasáyon.

Deseo. = Ibog, caíbog, gogma, pagpanghináot.

Deseoso. = Ang nagaíbog, ang naíbog, ang nagapanghináot.

Desercion. = Pagcalágueu, pagcaoála, pagcabólag.

Desertar. = Lagueu, bia, bolag.

Desertor. = Ang nalágueu, ang mibólag.

Deservicio. = Salá, sayóp contra sa táuo ng̃a tacús onta ng̃a pagaalágdan ug sogton.

Deservidor. = Ang díli magatóman sa iang catongdánan.

Despaldar. = Pagsámar, pagbalí sa licód sa táuo con sa mananáp.

Desesperacion. = Pagcaoalá sa pagláom. * Casocó, caligótgot, capong̃ót, ng̃a dagcóan.

Desesperanzar. = Pagcóha, pagoalá sa pagláom.

Desesperar. = Idem. * Pagbóot sa pagcóha sa quinabóhi. * Socó, panoyó.

Desesterar. = Pagsácoat, pagcóha, paghípos sa mg̃a baníg.

Desestimacion. = Dili paghigógma, dili pagpalángga.

Desestimar. = Idem. * Pagáyad.

Desfajar. = Paghóbar, pagcóha sa bacos.

Desfalcar. = Pagcóha sa usá ca bahin sa bisan onsa.

Desfallecer. = Capoy, loya, pogdao.

Desfallecimiento. = Pagcalóya, pagcacápoy, pagcapóogdao, pagcaoalá sa boot, sa guinháoa.

Desfavorecer. = Pagáyad sa isigcatáuo, díli pagtábang, paglában canía.

Desfigurar. = Pagbálhin, pagláin, paglágsot sa pagcabáihon sa táuo. * Pagsóguid sa bisan onsa sa dili linao, sa pagcacólang con sa pagcacápin.

Desfijar. = Pagócal sa bisan onsa sa iang himotáng̃an.

Desfiladero. = Alaguían ng̃a haíctin, masígpit, malisód. * Dalan ng̃a masíot caáyo.

Desfilar. = Paglacát sa pagcataláy sa tinagórha con sa tinagótlo ba ca táuo.

Desflemar. = Paglóa sa laoay ng̃a mahágcot, colíhad.

Desfloramiento. = Pagpacasalá sa dalága sa linugsánay.

Desflorar. = Pagcóha sa casínao sa bisan onsa. * V. el anterior.

Desfollonar. = Pagháoan sa mg̃a cahoy sa mg̃a dahon ug mg̃a sang̃á ng̃a daútan.

Desfondar. = Pagbóong, pagcóha sa sampot sa bisan onsa ng̃a sodlánan, sa bocág, sa saro, &c. * Pagbóong, pagbohó se mg̃a sacayán dapit sa obos, dapit sa palcot.

Desgaire. = Pagcaoaláy caang̃áyan sa pagcabótang ug sa paglíhoc sa laoas.

Desgajar. = Guing̃i, sipi, tigpo. * Paglápa, pagbóong, pagtípac, pagtípic.

Desgalgadero. = Pagcabang̃ílid, pagcabaquílid.

Desgalgar. = Pagpaámbac cotob sa lugar ng̃a hatáas.

Desgalichado. = Táuo ng̃a díli ang̃áyan.

Desgana. = Pagcaoaláy ganas sa pagcáon. * Pagcaoaláy cacógui. * Pagcaoaláy gogma sa bisan onsa. * Pagdáo, coyap.

Desgañitarse. = Singgit, siágit, tiábao.

Desgargantarse. = Pagpagáo sa pagsinggit, sa pagtiábao.

Desgaritar. = Anod, dagsa.

Desgarrado. = Táuo sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, ng̃a oaláy caólao.

Desgarrar. = Guisi, si-si, quísi, lablab.

Desgarro. = Pagcagísi, pagcaláblab. * Pagcaoaláy caólao, pagcang̃íl-ad.

Desgastar. = Pagcóha, paghílis, paghodót pagánam anam. * Paglóya.

Desgobernado. = Táuo ng̃a díli maálam maghópot sa iyang caogalíng̃on ng̃a huna huna ug sa íang mg̃a catigayónan.

Desgobernar. = Gobá, boloc, gobót. * Pagsayóp sa nagahópot sa bansálan sa mg̃a sacayán.

Desgobierno. = Pagcagobá, pagcabóloc, pagcagobót.

Desgorrarse. = Pagbócas sa olo, pagcóha sa cálo, sa tacócong, &c.

Desgracia. = Casáquet, cagóol, cayógot, calisód. * Pagcaoaláy caang̃áyan sa pagbóhat ug sa pagpamólong.

Desgraciado. = Táuo ng̃a guiábtan sa casáquet, sa mg̃a cagóol ug mg̃a calisód, quinasaquétan, quinayógtan, guicalísdan, anógon, aláot.

Desgraciar. = Pagbólag, pagáoay sa mg̃a higála. * Pagoalá sa maáyong boot sa isigcatáuo. * Pagábot sa pagcaaláot, sa pagcaanógon. * Pagábot sa saquét.

Desgranar. = Losoc, guíoc, homo, lobo.

Desgranzar. = Alíg-ig.

Desgrañar. = Palpag.

Desguarnir. = Pagcóha sa mg̃a dayan dayan. * Paghóbad, pagbádbad sa mg̃a pagbódbod sa pisi, sa cable ng̃a nabódbod sa mg̃a cabrestante sa mg̃a sacayán.

Desguazar. = Pagbíngcong, pagsápsap.

Desguindar. = Pagóbos sa nahamótang sa itáas. * Dal-os, daliós-os.

Deshabitar. = Pagbía sa pinoyánan.

Deshabituar. = Pagoalá, pagpabía sa batásan.

Deshacer. V. Arruinarse algo, arruinar. * Badbad, hobad. * Tonao, hilis, linis.

Desharrapado. = Ang nagbisti sa bisti ng̃a noog ug guisi caáyo.

Deshebrar. = Pagbárbar sa panápton ng̃a hinábol, sa pagpagóa ug paghóso sa mg̃a logás.

Deshechizar. = Pagsómpa sa mg̃a bohat sa mg̃a balbal.

Deshelar. = Pagtúnao sa vino, tubig, &c., ng̃a natibóoc.

Desheredar. = Paggáoas sa bahin sa cabílin sa bisan cansa.

Deshermanar. = Pagcóha sa pagcatopóng sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang ng̃a magsáma. * Pagbóngcag, pagtalápas sa pagcamagsúon.

Desherrar. = Pagtángtang sa mg̃a preso, pagcóha sa mg̃a talicalá ug mg̃a pothao ng̃a guipreso caníla.

Desherrumbrar. = Paghílis sa tayá.

Deshilachar. = Cascas.

Deshilar. = Idem.

Deshincar. = Ibot, long̃at, gabnot.

Deshinchar. = Copós, holpá.

Deshojar. = Pagcóha sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.

Deshollinar. = Pagcóha sa anóos.

Deshonestamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaoaláy caólao, sa pagcang̃íl-ad, sa pagcaláo-ay.

Deshonestidad. = Pagcaólag, pagcahóca.

Deshonesto. = Maólag, mahóca, mang̃íl-ad, maláo-ay.

Deshonor. = Pagcaoaláy dong̃og. * Caólao.

Deshonra. = Idem.

Deshonrabuenos. = Malibácon, tigbótang botang sa mang̃a táuo ng̃a maáyo.

Deshonradamente. = Sa pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo.

Deshonrar. = Pagcóha sa dong̃og. * Paglógos, pagpacasalá sa linogsánay sa babáye sa maáyong dong̃og.

Deshonroso. = Maoólao, ang macaólao, ang díli ang̃ay sa táuo ng̃a boótan ug maáyo.

Deshora. = Tiempo, túig, horas ng̃a díli ang̃ay sa bisan onsa ng̃a arang pagaboháton. * Sa ahat, sa calit, tagcoláhao.

Deshuesar. = Pagcóha sa mg̃a bocóg.

Deshumedecer. = Malá, ogá.

Desiderable. = Ang tacós ng̃a caíbgan, higugmáon, panghinaóton, boóton.

Desidia. = Tacá, pagcaoaláy cacógui, calóya.

Desidiosamente. = Sa catacá, sa oaláy cacógui, sa pagcalóya.

Desidioso. = Matalác-on, matác-hon, maloyáhon, táuo ng̃a oaláy cacógui.

Desierto. = Caming̃áoan, cabaoánan. * Logar ng̃a oaláy baláy ug mg̃a tauo.

Designar. = Todlo, timáan.

Designio. = Húna húna, pagcahanáyac sa boot, ang guitúyo sa boot.

Desigual. = Díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on. * Yota ng̃a cabatóan, capangpáng̃an, ng̃a díli patag, dili datag.

Desigualar. = Pagcóha sa pagcatopóng.

Desigualdad. = Sa pagcadíli topóng, sa pagcadíli magsáma, sa pagcadíli maíng̃on. * Pagcadíli topóng, díli magsáma, dili ing̃on, hitod hitod, hoyot.

Desimaginar. = Pagoalá sa huna huna, sa boot.

Desimpresionar. = Oali, pagásoy sa isigcatáuo ng̃a ang guihóna hona nía díli mao.

Desinflamar. V. Deshinchar.

Desinteres. = Pagcaoaláy cahícao, sa oaláy húna húna sa mg̃a pagtóbo.

Desistir. = Ondang, arang, bia. * Bolag.

Desjarretar. = Pagpótol sa mg̃a paa. * Pagpalóya, pagcóha sa cosóg, pagquíting.

Desjugar. = Poga, piga.

Deslastrar. = Pagcóha sa lastre, sa mg̃a bató con sa onsa ng̃a mabóg-at, ng̃a ilólan sa mg̃a sacayán, arón macalayág sa oaláy catáhap sa pagcacólob.

Deslavar. = Pagbónac sa bisan onsa sa salingcápao lamang, sa dili maáyong pagcabónac. * Pagcóha sa cosóg, sa gahóm, sa caísog sa bisan onsa.

Desleal. = Borhíon, macálit.

Deslealmente. = Sa pagcabórhi, sa pagcacálit.

Deslealtad. = Pagcabórhi, pagcacálit.

Desleir. = Tunao, atóle, logao, hinis, linis.

Deslendrar. = Sicsic, salícsic, solod.

Deslenguado. = Ang mamólong sa mg̃a polong ng̃a mang̃íl-ad, tigpamólong ug daútan. * Tampalásan.

Deslenguar. = Pagíbot, pagpagóa, paglóng̃at, pagcóha sa dila. * Pagpamólong sa daótan, sa oaláy caólao.

Desliar. = Hobad, boscag, balóscag, bochad.

Desligar. = Hobar, pagcóha sa baat. * Hosay, sohay. * Pagpaháyag. * Pagtángtang sa mg̃a saláan ng̃a dagcó sa mg̃a castigo ng̃a guing̃álan ug mang̃a censura, ng̃a guibótang caníla sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia.

Deslindar. = Olot, pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa mg̃a Guinharían, sa mg̃a provincia ug sa mg̃a longsod, paggáma sa mg̃a mojon. * Pagpaháyag sa bisan onsa arón madayág ug maáyo.

Desliz. = Pagcadalín-as, pagcabaquínas, dolános, toládos, bolángsod. * Salá, sayóp.

Deslizar. = Dalín-as, baquínas. * V. el anterior. * Dal-os, os os, daliós os. * Pagpamólong sa oalá honahonáon ug maáyo, paghanáyac sa pagpamólong ug sa pagbóhat.

Deslucidamente. = Sa oaláy pagdáyan dayan.

Deslucido. = Ang díli maálam magpatigáyon sa iang salapí, ang magaósic sa íang salapí sa oaláy polos. * Ang magaoáli, mamólong̃ ug magabóhat sa lain ng̃a bohat sa cadaigánan, sa oaláy caang̃áyan.

Deslucimiento. = Sa pagcaoaláy catahóman ug caang̃áyan.

Deslucir. = Pagcóha sa catahóman, sa caníndot sa bisan onsa.

Deslumbramiento. = Pagcasoláo. * Pagcacólang sa maáyong paghóna hona.

Deslumbrar. = Soláo.

Deslustrar. = Pagcóha sa casínao. * Paglíbac libac sa isigcatáuo. * Pagpacopós pagpacóbos sa pagcabilídhon sa bisan onsa.

Deslustroso. = Malágsot, mang̃íl-ad, maláo-ay.

Desmadejamiento. = Pagcalóya, pagcaoaláy cosóg.

Desmadejar. = Loya.

Desman. = Casáquet, calisód.

Desmandar. = Pagsíbog sa guisógo ng̃a daan, pagsógo sa batoc sa guisógo ng̃a daan. * Paghanáyac sa pagpamólong sa díli mao, sa díli tiempo. * Túig ng̃a igapamólong sa díli macaígo.

Desmantecar. = Pagcóha sa tamboc.

Desmantelado. = Baláy ng̃a oalá hoptan ug oalá pagdáyan dayánan sa mg̃a casangcápan.

Desmantelar. = Paggobá, pagláglag, pagbóngcag sa mg̃a cota ug sa mg̃a baluarte.

Desmaña. = Pagcaoaláy caálam.

Desmañado. = Táuo ng̃a colang sa caálam, borong caáyo.

Desmarrido. = Ang nalóya. * Ang nasobó, ang namíng̃ao. * Ang oaláy gahóm ug cosóg.

Desmatar. = Pagíbot sa mg̃a sagbot mg̃a tanóm ug mang̃a bongláyon obán ang mg̃a gamót.

Desmayado. = Color ng̃a obos, malospálon, ng̃a díli maáyo.

Desmayar. = Pogdao, pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían.

Desmayo. = Capógdao, pagcaoalá sa boot.

Desmazalado. = Malóya. * Ang guipaóbsan sa boot.

Desmedidamente. = Sa oaláy pagcatopóng, sa oaláy caang̃áyan. * Ang oaláy socod.

Desmedirse. V. Descomedirse.

Desmedrar. = Pagcópos sa bisan onsa.

Desmedro. = Pagcacópos.

Desmelancolizar. = Pagoalá, pagcóha, sa casobó, sa camíng̃ao sa boot.

Desmelar. = Pagpíga, pagcóha sa dogos sa odlan sa potiócan.

Desmelenar. = Pagpálpag, paggobót sa bohóc.

Desmembrar. = Pagbólag sa bahin sa laoas, lapa.

Desmemoriado. = Ang colang sa panomdóman, malimóton, mang̃ilímtan.

Desmemoriarse. = Limót, díli pagdómdom.

Desmentir. = Pagpanghimácac, paghing̃álan ug bacácon sa isigcatáuo.

Desmenuzable. = Ang masáyon pagatípac tipácon, dogmócon.

Desmenuzar. = Tipac, tipic, dogmoc, gamáy, dogdog. * Pagsósi, pagquisáyod, pagquigásoy ug maáyo.

Desmeollar. = Pagcóha sa otoc, sa onód, sa solód sa bisan onsa.

Desmerecedor. = Ang díli tacós, ang oaláy pahanóngdan.

Desmerecer. = Pagoalá sa pahanóngdan. * Pagoaalá, pagcópos sa bili sa bisan onsa.

Desmesura. V. Descomedimiento.

Desmesurado. = Ang dagcóan caáyo ug labíng dagcó sa obán ng̃a isigcamagsáma, isigcaíng̃on.

Desmesurar. = Boloc, gobót. * V. Descomedirse.

Desmigajar. = Pagdógmoc, paggamáy sa bisan onsa, pagmómho.

Desmigar. = Pagdógmoc sa tinápay.

Desmirriado. = Maníoang. * Ang nasobó, namíng̃ao.

Desmochar. = Pagpótol sa bisan onsa dapit sa itáas, dapit sa tomóy.

Desmogar. = Pagtáctac sa mg̃a song̃áy sa mg̃a osa.

Desmolado. = Ang oaláy bag-ang, hing̃ó sa mang̃a bag-ang.

Desmontar. = Tagá, caíng̃in. * Paggobá sa bisan onsang tapóca con ogdo ba. * Pagcanáog sa mananáp ng̃a guicabayóan.

Desmonte. = Como el anterior.

Desmoñar. = Paggónting sa pinángco.

Desmoralizacion. = Pagcang̃íl-ad, pagcalágsot, pagcadáot sa mg̃a batásan, sa mg̃a cagaoían sa mg̃a táuo.

Desmoralizado. = Táuo sa mang̃íl-ad, maláo-ay, malágsot ug daótan ng̃a batásan.

Desmoralizar. = Pagdáot sa batásan.

Desmoronar. = Paggobá sa pagcahínay hinay, sa anam anam, sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.

Desmurador. = Iring ng̃a manóbad, tigdácop sa mang̃a ilagá.

Desmurar. = Paghorót sa mg̃a ilagá.

Desnarigado. = Pong̃ag.

Desnatar. = Pagcóha sa gatas sa vino, &c., ang natolotibúoc dapit sa ibábao. * Pagpíli sa labíng matolotibúoc dapit sa ibábao. * Pagpíli sa labing maáyo sa bisan onsa.

Desnaturalizar. = Hing̃ílin, pagcóha sa mg̃a táuo sa mg̃a caposlánan ng̃a nahatong̃ód onta caníla, tong̃ód sa ilang pagcatagilóngsod.

Desnegar. = Pagdilí, paglimód, pasíbog sa guiíng̃on ng̃a daan.

Desnevar. = Pagtónao sa tobig ng̃a natibóoc guícan sa tugnao.

Desnivel. = Pagcaoaláy tonton, pagcataquílid.

Desnivelar. = Pagcaoalá, Pagcóha sa pagcatónton, sa pagcatádong.

Desnudador. = Ang nagahobó, ang nagapahócas.

Desnudamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa oaláy licó licong polong.

Desnudar. = Hobó, hocas, pagcóha, pagágao sa bisti sa bisan cansa, ug sa tabon sa bisan onsa.

Desnudez. = Pagcaoaláy bisti.

Desnudo. = Hob-an, hinób-an, hinobóan. * Táuo ng̃a guitáptan sa laoas, ng̃a guibísti sa malágsot ug noog ng̃a bisti. * Táuo ng̃a oaláy pahanóngdan. * Ang oaláy tabang, ang oaláy dalángpan.

Desobedecer. = Soqui.

Desobediencia. = Casóqui, pagcasóqui.

Desobediente. = Soquíhan, masinoquíhon, masóquing táuo con mananáp, masinocoáhi.

Desobligar. = Pagóndang sa catongdánan.

Desocupacion. = Pagcaoaláy bohat.

Desocupadamente. = Sa oaláy samoc, sa oaláy macaólang, sa oaláy bohat.

Desocupar. = Pagháoan sa bisan onsa ng̃a logar, pagcóha sa mg̃a samoc ug sa bisan onsa ng̃a macaólang.

Desojar. = Bitas, botas. * Toctoc, totoc, pagsolóng sa oaláy lang̃an, sa oaláy calíng̃ao.

Desolacion. = Pagcaláglag, pagcahorót ng̃a tuod, pagcagobá, pagcabóngcag, pagcatápus, pagcatibóas, pagcatibáoas.

Desolado. = Quinayógtan, quinalísdan, guicasaquétan, ang oaláy calípay, ang namíng̃ao ug dacó.

Desolar. V. Arruinarse algo, arruinar.

Desolladamente. = Sa pagcaoaláy caólao.

Desollado. = Táuo ng̃a oaláy caólao.

Desollador. = Ang nagapánit. * Lugar ng̃a pagapanítan, pagacoháan sa panit sa mg̃a mananáp.

Desollar. = Panit, pagpánit, pagcóha sa panit. * Pagdáot sa dong̃og sa bisan cansa, sa iang dona con sa iang laoas.

Desopinar. = Pagdáot, pagcóha sa dong̃og sa isigcatáuo.

Desoprimir. = Pagbáoi sa bisan cansa sa pagcapógos canía, sa pagcabíhag, &c.

Desórden. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcasinácot sacot.

Desordenar. = Boloc, gobót, sacot, pagbóhat sa oaláy casadáng̃an.

Desorejar. = Palong, pagpótol sa dalónggan.

Desorganizar. V. Desordenar hasta pagbóhat.

Desorganizacion. V. Desórden.

Desorillar. = Pagtábas sa mg̃a bocóg sa onód.

Desovar. = Pagdócloy, pagbílin sa bíhod sa mg̃a isda.

Desovillar. = Pagbárbad, paggobá sa mg̃a binódbod.

Despabiladera. = Isológui.

Despabilado, sin poder dormir. = Hocao, mahócao.

Despabilador. = Ang magasógui.

Despabilar. = Sogui.

Despacio. = Sa hínay hinay, hinay, sa mahínay.

Despacito. = Sa mahínay caáyo.

Despachaderas. = Pagtóbag, pagbalíbad sa mg̃a masíngcang polong, sa ting̃og ng̃a magáhi.

Despachar. = Tapos, homan, tibáoas, obos, camhan. * Pagsógo sa bisan cansa, sa bisan díin, sa bisan asa. * Pagpatáy, pagcóha sa quinabóhi. * Pagcóha sa mg̃a casámoc.

Despacho. = Pagcahanáyac. * Pagsógo, sinógo. * Pagcahóman, pagcatápos, pagcatibáoas, * Solód ng̃a pagahócman sa mg̃a hocom, ug ang pagabohátan sa bisan cansa sa íang boloháton.

Despachurrar. = Posdac, bosdac, bagsac.

Despajar. = Pagláin, pagcóha sa dagámi, sa tahóp.

Despaldillar. = Pagdáot sa bocó bocó sa táuo con sa mananáp.

Despanzurrar. = Bosbos, boslic, pagsámad sa tian.

Desparramado. = Halagpád. * Dagcó. * Quinátag.

Desparramar. = Catag, sabólac, sab-oag. * Pagósic sa bahándi, sa salapí. * Paglíng̃ao ling̃ao sa caling̃áoan ng̃a díli maáyo.

Despartir. = Pagbólag, pagbáhin.

Despatarrarse. = Toláros, pagdalín-as sa nabiláca ang mg̃a paa.

Despavoridamente. = Sa cahádloc, sa calisáng, sa cacógmat.

Despearse. = Paol, pagdáot sa tíil guican sa paglacát ug hatáas.

Despechadamente. = Sa caligótgot, sa capong̃ót.

Despechar. = Pagpapong̃ót, pagpasocó, pagpaligótgot.

Despecho. = Casocó ng̃a dagcó, capong̃ót, caligótgot.

Despechugar. = Pagíbot, pagtáctac, pagcóha sa aba sa mg̃a langgam, * Pagdayág sa doghan.

Despedazador. = Ang magalápa, ang magatípac, magatípic, magabáhin bahin sa bisan onsa.

Despedazar. = Lapa, tipac, tipic, gosbat, bahin. * V. Destrizar.

Despedida. = Pagpanamílit, panamílit, pagpaháoa.

Despedir. = Panamílit, paháoa. * Bohi, bia, balíbag, salibáy.

Despedregar. = Pagcóha sa mg̃a bató sa yota.

Despegable. = Ang arang maócal, ang maócal.

Despegadamente. = Sa pancaháit ng̃a ting̃og.

Despegado. = Ang dili maábi abíhon.

Despegar. = Ocal, bolag, ibot, tactac, acac, acnit, pacsi.

Despego. V. Desamor.

Despeinar. = Paggobót sa bohóc, pagpágpag, pagpálpag.

Despejado. = Batir, sa matín-ao ug matalínis ng̃a húna húna. * Táuo ng̃a maálam mamólong sa pagcaígo, ug ng̃a maálam magatóbang sa isigcaíng̃on.

Despejar. V. Desembarazar. * Paglínao, pagpáoa, paglámdag.

Despelotar. V. Despeinar.

Despeluzar. V. Despeinar.

Despeluznar. = Idem.

Despellejar. V. Desollar. * Pacsi, lacsi.

Despenar. = Pagcóha sa casáquet, sa calisód, sa cayógot.

Despendedor. = Maosícon.

Despender. = Paggasto sa salapí.

Despensa. = Pinsa, lugar ng̃a pagabotáng̃an ug tipigánan sa calán-on ug sa bisan onsa.

Despensero. = Ang magahópot ug magabántay sa pinsa.

Despensadamente. = Sa pagcahanáyac.

Despeñadero. = Ambácan, capangpáng̃an, lugar ng̃a hatáas ug cabatóhan.

Despeñar. = Ambac, holog, balíbag. * Pagsámoc sa mg̃a cailíbgon.

Despeño. = Pagcaámbac. * Calíbang, hibólos, caólo.

Despepitarse. = Pagsínggit sa macosóg, sa mabáscog caáyo.

Desperdiciadamente. = Sa pagcaósic.

Desperdiciador. = Maosícon, ang magaósic.

Desperdiciar. = Osic, dagmal.

Desperdicio. = Pagcaoalá sa bahándi, sa salapí, con sa bisan onsa pa, pagcahodót. * Bisan onsa ng̃a oaláy polos, ng̃a biniáan.

Desperdigar. = Bolag.

Desperezarse. = Hioid.

Despernado. = Paol, ang guicápoy, ang guibódlay sa paglacát.

Despernar. = Pagpótol, pagdáot sa mg̃a paa.

Despertador. = Ang magapócao, magpopócao, magpolócao. * Ang macayógot sa hona hona.

Despertar. = Pocao, matá, mocag mocag, paghigmatá. * Pagdómdom sa bisan onsa ng̃a nabía ug hingcalímtan na onta. * Pagábot sa pagcabátir sa táuo ng̃a hong̃og ug borong ng̃a daan.

Despestañar. = Pagíbot sa piloc.

Despezonar. = Pagíbot, pagcóha sa doldógan sa mang̃a bong̃a.

Despicar. = Balos.

Despiertamente. = Sa pagcabátid.

Despierto. = Ang namatá, ang nahigmatá. * Ang táuo ng̃a batid.

Despilfarrar. = Pagbádbad sa bisan onsa sa oaláy caang̃áyan. * Paggasto sa salapí sa oaláy hingtóngdan.

Despintar. = Pagquías, pagpánas sa piníntal.

Despiojar. = Paghing̃óto. * Pagtábang sa isigcatáuo, arón macóha ug gomóa sa pagcaháng̃ol.

Despique. = Pagbalos.

Desplegar. = Hinat, boclar. * Pagháyag, pagdayág sa tinágo ng̃a daan.

Desplomar. V. Desnivelar.

Desplomo. V. Desnivel.

Desplumar. = Paghimólbol.

Despoblado. V. Desierto.

Despoblar. = Pagcaálsa sa mg̃a táuo ng̃a nanagpoyó sa longsod.

Despojar. = Coha, agao, caoat. * Hobó, hocas, pagcóha sa bisti.

Despojo. = Ang guibiáan sa mg̃a pang̃obátan, sa mang̃a sóldados ng̃a guipanagdáog sa ilang mg̃a caáoay.

Despolvar. = Yabyab.

Despolvorear. = Idem.

Desportillar. = Tipac, locab, longcab.

Desposado. = Ang guigápos sa iang camót sa singsing ng̃a pothao. * Ang bag-ong quinasál.

Desposar. = Pagcasál, pagatóbang ug pagtámbong sa Padac cura sa mg̃a táuo ng̃a buot mamíño ug pagdaláng̃in sa ilang pagcamíño.

Desposeer. = Pagcóha, pagágao sa bisan cansa sa iang dona, sa iang pohónan, salapí, mg̃a mananáp, &c.

Desposorio. = Pagsáad sa babáye ug sa laláqui ng̃a mamíño sila, paghátag ug polong sa pagcamiño. * Pagángcon ug pagdáoat sa bana sa iang asáoa ug sa asáoa sa iang bana, sa pagcasál na caníla.

Déspota. = Hadi ng̃a magahópot sa mg̃a calongsódan ng̃a hingsácpan nia sa ia lamang ng̃a caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa oaláy batásan, mg̃a leyes ng̃a iang pagasóndan ug pagatágdon. * Mamomógos.

Despotismo. = Pagbóot ng̃a hariánon ng̃a díli motágad ug díli mosonód sa bisan onsa ng̃a batásan.

Despotricar. = Pagpamólong somála lamang sa caogalíng̃on ug húna húna, bisan díli macaígo.

Despreciable. = Talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an.

Despreciador. = Tigtámay, ang nagatámay, nagapasipála.

Despreciar. = Tamay, pasipála.

Desprecio. = Pagpasipála, pagtámay.

Desprender. = Bolag, bohi, badbad, tactac, hobad, * Tonton, pagóbos.

Desprendimiento. = Pagcaoaláy tagad sa bisan onsa, pagcaoaláy caoíli.

Despreocupacion. = Paghúna húna ng̃a maáyo, sa díli pagaobánan sa bisan onsa dihá ng̃a magapasayóp. * Paghóna hona ing̃on da sa catadóng̃an.

Despreocupar. = Pagpaíla sa bisan cansa sa mg̃a sayóp ng̃a nagaobán sa iang guihóna hona.

Desprevenidamente. = Sa oaláy pagcatagána, pagcaándam.

Desprevenido. = Ang oalá magtagána, magaándam. * Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan.

Desproporcion. = Pagcaoaláy pagcatopóng, pagcasáma, pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay.

Despropósito. = Bohat con polong ng̃a díli macaígo, pagbóhat ug pagpamólong ng̃a díli mao.

Desproveer. = Pagcóha, pagágao sa bisan cansa sa iang mg̃a quinahánglan sa pagcabóhi, sa cabohían.

Desproveidamente. V. Desprevenidamente.

Desprovisto. = Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan.

Después. = Oña, onya, sa toon toon, sa taod taod, sa tuod tood.

Despulsarse. = Pagíbog, pagpanghináot, pagbóot, paghigógma sa bisan onsa, sa mabáscog.

Despuntar. = Pagpótol, pagcóha sa mg̃a tomóy sa bisan onsa ng̃a tomóyan. * Paglípot sa mg̃a catárman sa mg̃a nanagsacáy. * Pagpóyos, pagbólac sa mg̃a cahoy. * Pagháyag, pagdayág sa pagcabátir sa bisan cansa ng̃a táuo, sa iang caálam. * Pagsógod sa pagcalámdag, pagaláman daman, pagdóol na ang cabontágon, ang caadláuon, pagcacaadláuon.

Desquejar. = Pagbólag sa mg̃a sahá sa ilang ponóan, arón itanóm sa lain ng̃a lugar.

Desquiciar. = Pagíbot, pagpagóa, pagcóha sa tacop con talambóan sa lugar ng̃a pagatoyócan, pagalisóan, sa iang quicióhan. * Paggobá sa bisan onsa sa pagcóha sa iang calig-ónan. * Pagpatigáyon arón maoalá sa bisan cansa ng̃a táuo ang maáyong cabobót-on, ang pagcapalángga sa isigcatáuo canía.

Desquijarar. = Pagcóha, pagdáot sa apapáng̃ig.

Desquitar. = Baoi, pagbálos sa daótan ng̃a bohat sa isigcatáuo. * Pagbáoi sa napildi sa sogál.

Desquite. = Pagcabáoi, pagcabálos.

Desrancharse. = Pagbía sa pinoyánan.

Desreputacion. = Pagcacólang, pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo.

Desrizar. = Paggobá sa quinólong, paghínat sa naconót.

Desronar. = Pagtagá, pagpótol sa mg̃a sang̃á ng̃a malágsot sa mg̃a cahoy, arón somópang ug domagcó ang obán ng̃a maáyo ayo.

Destacamento. = Ang tapoc sa pila ca táuo con sa mg̃a soldados ng̃a nabólag sa cadaghánan, sa pagátang sa lugar ng̃a pagaatáng̃an nila, ing̃on sa sugo sa ilang ponóan.

Destajar. = Pagsábot, pagpólong polong sa mg̃a tolománon sa bisan onsa ng̃a pagaboháton.

Destajo. = Paquiao, pacyao.

Destapar. = Bocas. * V. Descubrir y Descubrimiento.

Destapiar. = Paggobá sa mg̃a cotang hamóbo.

Destartalado. = Ang nagobót, ang nabóloc, ang nasácot, ang oaláy cahosáyan.

Destazar. = Pagtípac, pagtípic sa bisan onsa.

Destechar. = Tocas, tastas, tangcas.

Destejar. = Pagcóha sa mg̃a tesa sa mg̃a atóp.

Destejer. = Paghóbad, pagbádbad sa hinábol.

Destemplanza. = Paglabí sa bisan onsa, sa tognao, sa init, sa gotom, sa mg̃a caíbog, &c. * Pagláin sa pagcabótang sa laoas, pagsáquet saquet ug diríot, pagínit init. * Pagcahílao, pagcaoalá sa sobo sa mg̃a capandáyan. * Pagbóhat, pagpamólong, pagcáon, pagínon, &c., labí sa casadáng̃an.

Destemplar. = Boloc, pagcóha sa caang̃áyan. * Pagsógod sa hilánat, pogsáquet sáquet. * Paghílao sa soláb sa mg̃a capandáyan.

Destemple. = Pagcabóloc, pagcaoaláy caang̃áyan sa mang̃a tolónggon. * Pagcaláin sa laoas.

Desteñir. = Paglóbad, pagcóha sa tina, sa color sa guitína, pagpánas sa mg̃a color.

Desterrar. = Hing̃ílin, pagpaháoa. * Pagpahalayó.

Desterronar. = Pagdógmoc sa yota ng̃a natibúoc, sa mg̃a ogdo.

Destetadera. = Capandáyan ng̃a toncan ng̃a itáod sa bába sa mg̃a mananáp, ug labí pa sa mg̃a baca, sa pagpalótas caníla.

Destetar. = Lotas, pagóndang sa pagsóso. * Pagbólag sa mg̃a anac sa ilang tigúlang, con magaángcon sila sa bisan onsang opicio con cahímtang.

Destete. = Pagcalótas.

Destiempo (a). = Bisan onsang bohat con polong ng̃a díli macaígo sa maáyong tiempo.

Destierro. = Pagcahing̃ílin, pagpaháoa, pagpahalayó.

Destilacion. = Pagcatólo, pagcaágas, pagcadalígdig, pagcadahing̃ay.

Destiladera. = Honóban sa vino, tobig, &c.

Destilador. = Ang nagapadalísay.

Destilar. = Dalísay, paglóto sa vino, tobig, &c., sa binóhan. * Tolo, agas, dalígdig, dahíng̃ay.

Destinar. = Sogo, pagbóot.

Destino. = Pagbóot sa Lang̃it, sa Dios con sa mang̃a ponóan sa calibótan, somála sa boot ng̃a boháton. * Opicio, cahímtang, bohat.

Destitucion. = Pagcacóha sa opicio con sa cahímtang con sa bisan ansa pa, sa bisan cansa.

Destituir. = Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo.

Destorcer. = Badbad, solbad.

Destornillado. = Táuo sa magáan ng̃a boot, boang boang, coliró.

Destoserse. = Pagóbo sa oaláy quinahánglan, sa pagbóhat ug señas con sa lain tuyo ba.

Destrabar. = Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Destral. = Oásay, ooásay sa dohá ca bába con soláb.

Destraleja. = Ooásay ng̃a diótay.

Destramar. = Pagbádbad, paghóso sa holog sa mang̃a hinábol. * Pagoalá, pagpaháyag, pagpadayág sa mang̃a paglaláng ug mg̃a paglímbong ng̃a guilaláng sa obán ng̃a mg̃a táuo.

Destreza. = Caálam, quinaádman, pagcaníndot, pagcaáñag sa pagbóhat sa bisan onsa.

Destripar. = Bosbos, pagpagóa sa mg̃a tináe. * V. Despanzurrar. * Pagcóha, pagpagóa sa onód sa solód sa bisan onsa.

Destripaterrones. = Táuo ng̃a mang̃íta sa iang pagcabóhi sa pagcále sa yota.

Destriunfar. = Paglógos sa obán ng̃a nanagsogál sa baraja sa ilang mg̃a contra arón ibótang nila ang mg̃a triunfo.

Destrizar. = Guisí, tabas, potol. * V. Despedazar.

Destrocar. = Pagbádbad sa pagbáilo ug pagtagílis ng̃a guibóhat sa mg̃a táuo, sa pagángcon sa tagsa tagsa sa iang caogalíng̃on ng̃a hias ug bisan onsa ng̃a guibáilo sa lain ng̃a botang.

Destron. = Ang nagaágac sa botá.

Destronar. = Pagcóba, pagpaháoa sa Guinharían sa mg̃a hari.

Destroncar. = Pagtagá sa mg̃a cahoy dapit ug haróol sa mg̃a gamót. * Pagpótol con paglisá sa bisan onsang bahín sa laoas sa mg̃a táuo. * Pagpótol, pagóndang, pagárang sa soguílon. * Pagbótang sa mg̃a cacolían, mg̃a caoláng̃an, sa isigcatáuro, arón díli macadáng̃at sa guitúyo nia.

Destrozar. V. Despedazar y Destrizar. * Pagdáot, paggobá, pagósic, pagámong among. * Paggobá, pagdáog sa mg̃a caáoay.

Destrozo. = Pagcagobá. * Pagcadáot. * Pagcaósic.

Destrozon. = Ang macaguísi, macadáot, macaósic ug dili magbántay ug maáyo sa iang guibísti ng̃a mg̃a panápton, mg̃a sapín, &c.

Destruccion. = Pagcaláglag, pagcatibáoas, pagcatápus, pagcagobá ng̃a oaláy sompa ug tambal.

Destrueque. = Ang pagóli sa tagsa ca tagía sa bisan onsa ng̃a natagílis, natagáilo, sa lain ng̃a botang.

Destruible. = Ang arang laglágon, ang arang gobon.

Destruidor. = Ang macagobá, ang macaláglag.

Destruir. V. Arruinarse algo, arruinar.

Destruvente. V. Destruidor.

Desudar. = Pagcóha, pagtó-ang sa sing̃ót.

Desuellacaras. = Ang magalálot ng̃a dili maálam magálot. * Táuo ng̃a oaláy caólao, sa daótan ng̃a báta san ug mang̃íl-ad ng̃a quinabóhi.

Desuello. = Pagpánit, pagcapánit. * V. el anterior desde Táuo.

Desunidamente. = Sa pagcabólag, sa oaláy paghiósa, pagcalang̃áquit.

Desunir. = Bolag, irog. * Pagbíquil sa mang̃a cabobót-on ng̃a nagacaóyon ng̃a daan. * Pagáoay sa mg̃a daan ng̃a higála.

Desuñar. = Paghing̃ocó, paggónting sa cocó.

Desusar. = Pagoalá, pagcóha sa batásan.

Desuso. = Pagcólang sa batásan, pagcaoaláy batásan, pagcaoaláy paggámit sa bisan onsa.

Desustanciar. = Pagcóha sa cosóg, sa caísog, la lamí, pagpatáb-an.

Desvahar. = Pagcóha, pagpótol sa mg̃a sang̃á ug mg̃a dahon ng̃a namalá ug naláya sa mg̃a tanóm.

Desvaido. = Táuo ng̃a hatáas ug dili ang̃áyan.

Desvalido. = Ang oaláy tabang, ang dili pagalabánan, ang oaláy dalángpan, ang biniáan sa ng̃atanán.

Desvalimiento. = Pagcaoláy paglában, pagtábang ug dalángpan, pagcaoaláy hihála, abian.

Desvan. = Paga.

Desvanecer. = Pala, hanap, taob, pagoalá sa bisan onsa. * Pagpadáyeg, pagpalábi labi.

Desvanecidamente. = Sa pagparáyeg, sa pagpalábi labi.

Desvanecimiento. = Paráyeg, pagpalábi labi.

Desvaporizadero. = Hong̃áoan, caalisng̃áoan.

Desvarar. V. Deslizar hasta pagpamólong. * Paglótao sa sacayán ng̃a nasánglad.

Desvaríadamente. = Sa pagcaoaláy hingtúngdan ug cahológan.

Desvariado. = Ang salimoáng̃on, ang tigyámyam, ang nasalimóang, nagayámyam.

Desvariar. = Salimóang, yamyan. * Pagpamólong ug bisan onsa sa oaláy hingtóngdan ug cahológan.

Desvarío. = Polong cong bohat ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcayámyam, pagcasalimóang. * Botang ng̃a dili ang̃ay sa isigcaíng̃on. * Pagcaoaláy calig-ónan sa boot. * Huna huna ng̃a paráyon bisan ng̃a dili onta macaígo sa cataróng̃an ug sa tacós ng̃a hona honáon.

Desvedado. = Ang guidilí ng̃a daan ng̃a dili na pagadid-an.

Desvedar. = Pagtógot sa guidíd-an ng̃a daan.

Desveladamente. = Sa pagcatócao, sa pagcaoaláy católog.

Desvelar. = Tocao, pocao hocao.

Desvelo. = Pagcatócao, dagcóng cacógui sa pagbóhat ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa.

Desvencijar. = Pagbólag ug paglóag sa mg̃a bahin sa bisan onsa ng̃a nahiósa ug hinógtan onta. * Paglisá, pagdáot, pagbalí sa bisan onsa ng̃a bahin sa looas.

Desvendar. = Paghóbag, pagbádbad, paglóag sa mg̃a baat ng̃a guibáat ug guitábon sa bisan onsa.

Desventaja. = Ang pagcacúlang con pagcadíli ang̃ay, ng̃a guican sa pagtándig sa duhá ca táuo, mananáp con sa bisan onsa.

Desventar. = Pagpagóa sa hang̃in.

Desventuradamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcalisód.

Desventurado. = Anógon, aláot, ang oaláy palad, ang guicasaquétan. * Pobres, hang̃ol. * Hicáoan, daguinótan uyámot.

Desvergonzadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, pagtáhod ug pagtahá.

Desvergonzado. = Ang mamólong sa oaláy caólao, pagtáhod ug catahá.

Desvergonzarse. = Pagpamólong sa oaláy tagád sa pagtáhod ug pagtahá, sa oaláy caólao.

Desvergüenza. = Pagcacólang sa pagtáhod, sa caólao, sa pagtahá, tampálas.

Desviar. = Bolag, irog, pagpahalayó. * Pagsámbag sa bisan cansa arón dili parayónon ang guihóna hona nia.

Desvío. = Pagcabólag, paghalayó.

Desvirgar. = Pagcóha sa pagcaólay sa mg̃a dalága, pagpacasalá pasógod sa babáye ng̃a oalá pa aguían sa laláqui.

Desvirtuar. = Pagcóha sa caísog, sa cosóg, sa gahóm, sa lamí, sa bisan onsa.

Desvivirse. = Paghigógma, pagíbog, pagpanghináot sa bisan onsa sa dagcóng cacógui, sa dagcóng pagpatigáyon sa pagdáng̃at niána.

Deszumar. = Pagpíga, pagpóga, pagbádyet.

Detal (en). = Sa pagcaánam anam, sa pagcatinágsa, sa tagsa tagsa.

Detallar. = Pagsógid, pagásoy sa bisan onsa sa pagcasáyod caáyo, sapagcacóti coti.

Detencion. = Pagcadógay, pagcaláng̃an, pagcahínay.

Detenedor. = Ang macaháoid, ang magapaláng̃an, ang magapadógay.

Detener. = Pagpadógay, pagpaláng̃an, pagháoid. * Pagpreso, pagbilánggo. * Dogay, lang̃an. * Pagsólong, pagtán-ao sa mahínay sa pagcatinótoc.

Detenidamente. = Sa pagcahínay, sa pagcadógay, sa pagcaláng̃an.

Deterior. = Ang dolodaótan sa obán ng̃a isigcaíng̃on.

Deterioracion. = Pagcadáot sa bisan onsa.

Deteriorar. = Pagdógang sa cadáot sa bisan onsa.

Determinacion. = Pagcahanáyac. * Pagcaísog, pagcaoaláy catálao ug cahádloc.

Determinado. = Maísog, casing casíng̃an, ang oaláy cahárloc ug catálao.

Determinar. = Hanáyac, pagbóhat ug pagpamólong sa guihóna huna ng̃a daan.

Detersion. = Pagcanósnos, paghínis sa bisan onsa, pagcapáhid. * Pagcahónal.

Detestable. = Dolómtan, ang tacós ng̃a pagadómtan.

Detonacion. = Tonóg ng̃a dagcó, dalógdog, botó.

Detraccion. = Pagbótang botang, pagsóguid, pagcagóla, ng̃a mang̃íl-ad, paglíbac ng̃a icacóha sa dong̃og sa isigcatáuo.

Detractor. = Tigbótang botang, tiglíbac, malibácon, ang macacóha sa dong̃og sa isigcatáuo sa iang pagpamólong.

Detraer. = Pagbólag, pagírog sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, paghalayó. * Pagbótang botang, paglíbac.

Detras. = Sa licód, licód, so loyo, sa oláhi.

Detrimento. = Cadáot.

Deuda. = Otang.

Deudo. = Caobánan, pagcacaobánan.

Deudor. = Otáng̃an, ang may otang, ang nacaótang.

Deuteronomio. = Ang usá ca libro sa santos ng̃a Sulat.

Devanadera. = Galíng̃an, barbádan.

Devanador. = Tigbádbad, ang magabádbad.

Devanar. = Badbar.

Devanear. V. Delirar.

Devaneo. V. Delirar. = Bohat ng̃a caoang ng̃a oaláy polos.

Devantal. = Usá ca pedazo ng̃a panápton ng̃a ibótang ug ibisti sa mg̃a babáye sa ibábao sa mg̃a saya, dapit sa atobáng̃an, ng̃a guitágcos nila sa ilang haoac.

Devastar. V. Arruinarse algo, arruinar.

Devengar. = Pagángcon sa salapí ug sa bisan onsa ba dihá, ng̃a tacós ng̃a ihátag sa agálon con sa nagpamóo sa sológoon con sa namóo, tung̃ód sa iang pagalágad con trabajo.

Devocion. = Pagtáhod, pagsíngba sa Dios cang María Santísima ug sa mg̃a santos. * Pagatóbang ug maáyo, sa mahípos ng̃a laoas ug sa mahíngpit ng̃a casing casing sa mg̃a piesta ug mg̃a tolománon sa pagcacristianos, sa mg̃a Singbahán. * Pagándam sa pagtóman sa santos ng̃a pagbóot sa Dios.

Devocionario. = Libro ng̃a alampóan, ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ng̃a maáyo ug canhic calág.

Devolucion. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang pagcabótang ng̃a daan.

Devolver. = Oli, balic.

Devorador. = Hing̃áon caáyo, ang magalámoy, manonóbad.

Devorar. = Sobád, lamoy, caon, tolon.

Devoto. = Táuo ng̃a maampóon, mapoang̃ódon, ng̃a mahagógma magtóman sa mg̃a bohat sa pagcacristianos. * Laráuan, Singbahán con logar ng̃a tacós ng̃a pagaampóan.

DI

Dia. = Adlao.

Diabla. = Pagbóhat sa bisan onsa sa daótan ng̃a pagbóhat.

Diablillo. = Táuo ng̃a batid, condátan, ng̃a malíhoc caáyo. * Ang nagapacayáoa sa mg̃a piesta ug mang̃a procesion.

Diablo. = Yaoa. * Táuo ng̃a maísog, ng̃a oaláy cahárloc. * Táuo ng̃a malágsot ug mang̃íl-ad caáyo.

Diabólicamente. = Sa pagcayináoa yaoa, sa pagcadaótan oyámot.

Diabólico. = Ang ang̃ay, ang nahatong̃ód sa yaoa. * Ang daótan caáyo, ang mang̃íl-ad oyámot.

Diaconal. = Ang nahatong̃ód sa Diácono.

Diaconato. = Cahímtang sa Padre ng̃a guioldenáhan sa pagcadiácono.

Diaconisa. = Babáye ng̃a nagaalágad sa Singbahán.

Diácono. = Padre ng̃a oalá pa magamisa, ng̃a guioldenáhan sa pagcaorden ng̃a guisóndan sa pagcasacerdote.

Diadema. = Bacos, bogcos ng̃a mapotí ng̃a ibácos, ng̃a ibogcos sa mg̃a hari sa ilang olo. * Porong porong.

Diáfano. = Masíhag, matín-ao.

Dialéctica. = Quinaádman sa paghóna huna ug maáyo.

Dialecto. = Pinamólong ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca Guinharían, provincia con longsod, ng̃a maíng̃on ing̃on sa obán ng̃a pinamólong, apan ng̃a nagacaláin sa pagsángpot ug sa obán pa ng̃a mang̃a calaínan.

Diálogo. = Pagsólti con soguílon sa pila ca táuo ng̃a nanagcaólos olos sila sa pagpang̃ótana ug sa pagsabát, sa pagtúbag.

Diamante. = Bató ng̃a mahál oyámot, masíhag ug magíla gila caáyo.

Diamantino. = Ang ang̃ay ug nahatong̃ód sa diamante.

Diamantista. = Ang nagabóhat, nagahíngpit ug nagalobóng sa mg̃a diamante.

Diametralmente. = Cutob sa loyo hasta sa loyo, sa isigcadáplin.

Diámetro. = Ang talioála sa usa ca malíng̃in.

Diana. = Pagbágting sa tambol sa caadláuon.

Diario. = Ang nahatong̃ód sa matagádlao. * Soguílon con solat, ng̃a mahasácop sa nahatábo sa adlao adlao ng̃atanán. * Bisan onsang solat ng̃a pagasoláton sa matagádlao. * Ang quinahánglan, con ang gasto sa matagádlao sa tagsa ca panimaláy, sa pagcáon ug pagínom.

Diarista. = Ang magasólat sa gaseta ng̃a guing̃álan ug diario.

Diarrea. = Calíbang, hibólos, otol, caólo.

Dibujar. = Pagbárlis, pagpintal.

Diccion. = Polong, ang usá ca bahin sa mg̃a sogílon.

Diccionario. = Libro ng̃a guisolátan sa mg̃a casayódan ug cahológan sa mg̃a polong sa tagsa ca pinamólong, sa pagcasónod sonód sa mg̃a letra.

Diciembre. = Diciembre, ang catapósan ng̃a bolan sa tagsa ca túig.

Dictado. = Cahímtang sa mg̃a dagcóng táuo, bansag ng̃a igaásoy sa cahímtang sa mg̃a dagcóng táuo, maíng̃on ng̃a marques, consejero, &c.

Dictámen. = Paghóna húna sa bisan onsa, ug sa bisan cansa, caogalíng̃on ng̃a húna hona.

Dictar. = Pagpamólong, pagpólong sa mahínay hinay, pagsángpot sa maánam anam, sa mahínay hinay, sa mg̃a polong ng̃a buot sa bisan cansa ng̃a soláton sa lain. * Pagsámbag, pagtámbag.

Dicterio. = Polong ng̃a daótan ng̃a magatóyo, ng̃a magapasocó sa isigcatáuo.

Dicha. = Palad ng̃a maáyo, capaládan, cabolahánan, caolgánan.

Dicharacho. = Polong ng̃a díli piníli, ng̃a guipamólong sa mg̃a táuo ng̃a obos.

Dicho. = Polong. * Pagtaláy sa mg̃a táuo ng̃a boot mamiño, arón soquíton sila sa hocom con sa Padre. * Ang pagásoy sa testigos.

Dichoso. = Táuo ng̃a paládan, boláhan. * Ang macapálad, ang macaboláhan.

Diente. = Ng̃ipon.

Diestra. = Camót sa toó.

Diestramente. = Sa pagcabátid, sa quinaádman.

Diestro. = Táuo ng̃a to-hon, ng̃a mogámit guihápon sa camót ng̃a toó. * Táuo ng̃a batid, ng̃a maálam magpatigáyon sa iang pagaboháton, ng̃a macadáog sa mang̃a cacolían. * Bisan onsa ng̃a maáyo, ng̃a oyon, ng̃a macalában ug macatábang. * Ang macapálad, ang macatábang, ang macaboláhan. * Pisi ng̃a icabótad ug icagóyod sa mg̃a mananáp.

Dieta. = Pagpogóng sa pagcáon sa obán ng̃a mg̃a calán-on ng̃a guisógo, guidilí ug guitódlo sa mg̃a mananámbal. * Catilíngban sa mg̃a dagcóng táuo sa obán ng̃a mg̃a Guinharían.

Diez. = Napólo.

Dieziseisavo. = Ang icapólo ug onóm ca bahin sa bisan onsa.

Diezmar. = Pagláin, pagbólag sa mg̃a icapólo ca bahin sa bisan onsa.

Diezmero. = Ang mobáyad sa mg̃a icapólo, ug ang modáoat.

Diezmesino. = Ang may napólo ca bolan, con ang nahatong̃ód niíning tuíga, tiempóha.

Diezmo. = Ang icapólo ca bahin sa bisan onsa.

Difamar. = Pagcóha sa dong̃og sa isigcatáuo, sa pagbántog sa bisan onsa ng̃a polong con sogílon contra canía.

Diferencia. = Calaínan, bisan onsa ng̃a magacaláin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Pagcacápin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Diferenciar. = Pagláin. * Díli pagáng̃ay, díli pagóyon.

Diferente. = Lain, díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on.

Diferir. = Dogay, arang, ondang. * V. Diferenciar.

Difícil. = Macóli, malisód.

Difícilmente. = Sa malisód, sa macóli, macóli, malisód.

Dificultad. = Caculían, calisdánan. * Doha doha.

Dificultar. = Pagbótang ug mg̃a cacolían, paglisód sa bisan onsa.

Dificultosamente. V. Dificilmente.

Dificultoso. = Difícil. * Nauong, báihon, pagatóbang sa bisan cansa ng̃a díli maáyo.

Difidencia. = Pagcabódhi, paglímbong.

Difidente. = Borhíon, malimbóng̃on, malilímbong, macálit.

Difundir. V. Derramar, y Derramarse, &c. * Pagbántog, pagbaláod, pagmantalá.

Difunto. = Táuo ng̃a patáy, pinatáy, minatáy.

Difusion. = Pagcatáas sa soguílon, sa oáli, &c.

Difuso. = Dagcó, halagpád, hatáas.

Digerible. = Ang masáyon mahílis, malínis, malóto sa tian, sa cotó cotó, sa mg̃a calán-on, sa quináon.

Digerir. = Hilis, linis. * Pagpalándong, paghúna hona ug maáyo sa bisan onsa sa díli pa boháton con ipamólong.

Digestible. V. Digerible.

Digestion. = Pagcahílis sa quináon.

Digestivo. = Ang motábang sa paghílis sa quináon. * Tambal ng̃a ibótang sa mg̃a samad arón gomóa ang nana.

Dignacion. = Pagtógot sa mg̃a ponóan sa guipang̃áyo sa mg̃a guinsacópan. * Pagcapalángga. * Paglában, Pagtábang sa bisan cansa.

Dignamente. = Sa pagcatacús, sa pagcaígo sa mang̃a pahanóngdan.

Dignidad. = Hingtóngdan ng̃a magabóhat ug tacós sa bisan onsa. * Opicio, cahímtang ng̃a dagcó ug bantog.

Digno. = Tacós. * Ing̃on sa pagcaígo sa mg̃a pahanóngdan.

Digresion. = Pagsácot sa mg̃a soguílon con sa mang̃a solat sa mg̃a polong ng̃a díli onta macaígo.

Dije. = Dayan dayan, bitay ng̃a itáod sa laoas sa mg̃a báta. * Mang̃a dayan dayan, mg̃a hias ng̃a pagagamíton ug ibisti sa mg̃a babáye.

Dilacion. = Pagcadógay, pagcaláng̃an.

Dilapidador. = Maosícon.

Dilapidar. = Osic.

Dilatacion. = Pagdagcó, pagónat sa bisan onsa. * Paghínay hinay sa mg̃a casáquet ug mg̃a calisdánan.

Dilatar. = Pagdagcó, pagónat, pagtáas sa bisan onsa.

Dileccion. = Gogma, palángga, maáyong boot.

Diligencia. = Cacógui, pagcasingcámot, pagbántay.

Diligenciar. = Pagpatigáyon sa pagdáng̃at sa boot dang̃áton.

Diligente. = Macógi, cacoguíhan, magbalántay, matinománon. * Ang madalí magabóhat sa bisan onsa.

Dilucidacion. = Pagcaásoy, pagcasáyor sa bisan onsa.

Dilucidar. = Asoy, sayod, indig indig.

Diluir. = Tonao, hilis, linis.

Diluvio. = Lonóp, pagcalonóp sa calibútan. * Lanao. * Cadaghánan sa bisan onsa, sa mg̃a táuo, mang̃a polong, &c.

Dimanacion. = Guinicánan, sinógdan.

Dimanar. = Guican, sogod.

Dimension. = Socod, pagcadagcó ug pagcalapád sa bisan onsa.

Dimes y diretes (andar en). = Paglális lalis, pagtolotóbag.

Dimidiar. = Pagpótol sa talioála, pagtong̃á.

Diminucion. = Pagcacópos, pagcacábos, pagcadíot diot sa bisan onsa.

Diminutamente. = Sapagcacólang, hapit dili moábot, dili paígo. * Sa tolotagídyot.

Diminutivamente. = Idem.

Diminutivo. = Ang macadíot, ang macacópos.

Diminuto. = Ang coláng̃an sa bisan onsa arón mahímo unta toman ug hingpit.

Dimision. = Pagbía, pagdíli, pagáyad sa bisan cansa sa iang caogalíng̃on ng̃a opicio, cahímtang, ug hasta sa iang salapí ug mg̃a dona, mg̃a manggad, &c.

Dimitir. = Bia, arang, ondang, dili.

Dinastia. = Cadaghánan sa mg̃a hari sa usá ca calioátan, sa usá ca guinicánan, sa usá ca pagcacaobánan, ug ang túig sa ilang pagcahári ug pagbóot.

Dinerada. = Cadaghánan, isip ng̃a dagcó sa salapí.

Dineral. = Idem.

Dinero. = Salapí, cuartas, salapíng boláoan.

Dineroso. = Salapían, salapiánon, adonáhan.

Dintel. = Ang bahin sa mg̃a tocop ug mang̃a talambóan ng̃a mohónong ug molíngcod dapit sa ibábao sa balábag, ng̃a nahatóngtong sa mg̃a marco con mg̃a pinatíndog sa luyo ug sa loyo.

Diocesano. = Ang nahatong̃ód sa diócesis. * Ang Obispo sa tagsa ca provincia.

Diócesi. V. el siguiente.

Diócesis. = Yota ng̃a hingsácpan sa gahóm sa tagsa ca Arzobispo con Obispo.

Dios. = Dios. * Díos dios ng̃a bacácon sa mg̃a dioatáhan.

Diosa. = Dios dios ng̃a babáye sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a táuo ng̃a oalá macaíla sa matúod ng̃a Dios.

Diploma. = Camatoódan ng̃a guícan sa pagbóot sa bisan cansa ng̃a hari.

Diplomacia. = Quinaádman ug ng̃atanán ng̃a nahatong̃ód sa mg̃a holosáyon sa mg̃a hari ug sa mg̃a Guinharían.

Diplomático. = Táuo ng̃a nahilábot sa mg̃a holosáyon sa mg̃a hari ug sa mang̃a Guinharían.

Diputacion. = Catilíngban sa pila ca táuo ng̃a mang̃a sinógo sa pagsábot ug paghósay sa bisan onsa.

Diputado. = Ang táuo ng̃a guing̃álan ug guitódlo sa usá ca ciudad con longsod, con sa usá ca catilíngban sa mg̃a táuo, ug guisógo sa bisan asa, orón mahímo ang ilang ilis sa pagsábot ug paghósay sa ilang mg̃a holosáyon.

Diputar. = Pagpíli ug pagtódlo sa bisan cansang tauo, sa bisan onsang toyo, con sa bisan onsa ng̃a opicio.

Dique. = Casampóng̃an sa mg̃a tobig. * Cota ng̃a macapogóng sa cabahá sa tobig. * Lugar ng̃a guitagána sa pagsánglad, pagsolót, pagáyo ug pagcarena sa mang̃a sacayán.

Direccion. = Pagtóon, Pagtódlo, pagsámbag, pagtámbag.

Directamente. = Lactor, sa pagcaláctor, sa oalá licó, sico sico.

Directo. = Ang lactod. * Matól-id, matános. * Ang may tuyo ng̃a lactod sa bisan onsa.

Director. = Ang magaalíma ug magahópot sa bisan onsa. * Padre ng̃a magapacompisál sa bisan cansa ng̃a táuo, ug magahópot ug maáyo sa iang conciencia ug calág.

Dirigir. = Pagtól-id, toon, todlo, oáli, asoy. * Pagtódlo, paghátag ug timáan con señas sa dalan ng̃a pagaláctan onta sa bisan cansa. * Paghóna hona ug maáyo sa catapósan sa pagaboháton onta. * Paghópot sa conciencia, sa calág sa bisan cansang táuo.

Dirimir. = Gobá, badbad.

Dirruir. V. Arruinarse algo, arruinar.

Disceptar. V. Argüir.

Discernimiento. = Paghóna húna ng̃a maáyo, ng̃a icaíla sa boot ilhon.

Discernir. = Pagíla sa mg̃a calaínan sa mg̃a botang.

Disciplina. = Caálam sa mahatong̃ód sa calág. * Batásan ng̃a maáyo ug mahósay sa quinabúhi. * Saplina, ihalámpac.

Disciplinante. = Ang magahámpac sa iang laoas. * Táuo ng̃a ipagóa sa hocom sa cadaigánan arón maólao. * Ang guihámpac sa cadaigánan tong̃ód sa iang mg̃a salá.

Disciplinar. = Toon, todlo, asoy, sayod, oáli, sambag, tambag. * Hampac, pagpasáquet sa laoas.

Discipulado. = Cahímtang sa pagcatinón-an.

Discípulo. = Tinón-an, guintón-an, tinodlóan.

Díscolo. = Condatán, soquíhan, maggolobót, magboboruca.

Disconformidad. = Pagcadíli ang̃ay, dilí omóyon, díli topóng, díli magsáma, díli maíng̃on.

Discontinuo. = Ang nabólag, ang díli nayon, ang pinótol, ang bógto.

Discordancia. V. Disconformidad.

Discordar. = Díli pagáng̃ay. * V. Disconformidad desde díli omóyon.

Discorde. = Idem.

Discordia. = Pagcabíquil sa mg̃a cabobót-on. * V. Disconformidad.

Discrecion. = Salabótan, caboótan, paghóna húna ng̃a maáyo, matalínis. * Pagcabátid. * Polong ng̃a macaígo. * Pagtóman sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot.

Discrepancia. V. Disconformidad.

Discrepante. V. Discorde.

Discrepar. V. Discordar.

Discretamente. = Sa may salabótan, sa caboótan, sa maáyong paghúna húna.

Discreto. = Táuo ng̃a boótan, ng̃a may salabótan, batid.

Discrimen. = Catáhap, catahápan. * V. Disconformidad.

Disculpa. = Balíbad.

Disculpable. = Ang tacós balibádon, ng̃a ibalíbad.

Discurrir. = Lacáo, lacát, sodoy, dalágan sa bisan díin. * Paghúna huna. * Pagsolosámbag, pagíndig indig sa bisan onsa.

Discursar. = Paghúna húna.

Discursivo. = Ang magahúna huna, ang arang maghúna húna.

Discurso. = Húna húna, ihibaló. * Pagcabóot, pagcaboótan, boot. * Soguílon ng̃a hatáas sa tong̃ód sa bisan onsa. * Pagcadógay, cadogáyan sa tiempo, sa túig.

Discusion. = Paghóna huna, pagsolosámbag, pagíndig sa bisan onsa.

Discutir. = Idem. * Pagásoy, pagsáyod ug maáyo sa bisan onsa.

Disecar. = Pagbólag, pagbáhin, paglápa sa mg̃a minatáy, arón hisáydan sa mg̃a mananámbal sa pagcabótang sa mg̃a bahin sa solód sa laoas, ug sa saquét ng̃a nacamatáy caníla.

Diseccion. = Pagcabólag sa mg̃a bahin sa laoas.

Disector. = Ang magalápa sa mg̃a minatáy, ang magabólag sa mg̃a bahin sa laoas.

Diseminar. = Pogas, sab-oag, catag.

Disension. V. Discordia.

Disenso. = Pagcadilí, pagdilí.

Disenteria. = Hibólos, calíbang sa dogó, otol.

Disentimiento. V. Disenso.

Disentir. = Pagdilí. * V. Discordar.

Diseñar. V. Dibujar.

Disertacion. = Pagíndig indig.

Disertar. = Idem.

Diserto. = Táuo ng̃a maálam mamólong ug guidaghánan sa mg̃a polong.

Disfamar. V. Difamar.

Disfavor. = Díli pagtagád sa bisan cansa, díli paglában, díli pagtábang canía.

Disforme. = Ang oaláy maáyong dagoay, maáyong báihon, maáyong pagatóbang. * Ang dagcóan caáyo ug labí sa isigcaíng̃on.

Disformidad. = Pagcadagcó, cadacóon ng̃a guilabíhan.

Disfraz. = Pagcabálhin sa dagoay sa bisan onsa, arón díli onta hiílhan. * Pagbísti ng̃a lain caáyo ug pagtábon sa nauong sa mg̃a pagsabáy, ug sa totólo ca adlao ng̃a guinsóndan sa barlis, sa miércoles sa abó, arón díli hiílhan ang mg̃a táuo ng̃a apil sa sabáy, ng̃a nanagdóla.

Disfrazar. = Pagláin, pagbálhin sa dagoay sa bisan onsa. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a díli ang̃ay sa guihúna húna.

Disfrutar. = Agom, polos.

Disgregar. = Bolag, ocal, irog.

Disgustado. = Táuo ng̃a guicasaquítan, ng̃a nasocó, nasobó.

Disgustar. = Pagsobó, pagpasocó. * Pasáquit, pagpanoyó. * Paglális lalis, pagáoay.

Disgusto. = Casocó, casobó, casáquit, pagláis, pagáoay.

Disidente. = Ang mosócol sa mg̃a ponóan, ang díli boot magsógot. * Ang nabólag sa guihúna húna sa cadaghánan ng̃a mg̃a caobán nia.

Disímil. = Díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on.

Disimilitud. = Pagcadíli magsáma, ing̃on ug topóng, pagcaláin, pagcahalayó.

Disimulado. = Ang díli magpaquíta ug díli magpasábot sa guihóna húna nía.

Disimular. = Pagtábon sa guihúna húna sa bisan cansa. * Pagpatigáyon arón díli hisáydan ug hibalóan sa obán sa anáa sa iang húna húna. * Díli pagtagád, pagpasáilo sa mg̃a ponóan sa mg̃a sayóp sa ilang mg̃a guinsacópan, cay guipacaíng̃on ng̃a oalá quit-on ug hingbalóan. * V. Disfrazar. * Pagtábon, pagsácot sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, arón dilí hiílhan ug arón díli madayág. * Hanip. * Paligás, pagpaligás sa soguílon.

Disipacion. = Pagcaósic, pagcadágmal. * Pagcabáhin, pagcabólag sa mg̃a bahin sa bisan onsa. * Pagcaalísng̃ao, pagcahong̃áo. * Batásan ng̃a maláo-ay, mang̃íl-ad. * Pagcasámoc sa táuo sa mg̃a calipáyan sa calibótan.

Disipado. V. Disipador. * Táuo ng̃a mahagógma sa mang̃a calipáyan ng̃a calibotánon.

Disipador. = Maosícon sa bahándi, sa salapí, tigdágmal.

Disipante. = Idem.

Disipar. = Bolag, bahin. * Hong̃áo, alísng̃ao. * Lao-ay, ng̃íl-ad. * Paghigógma sa calipáyan sa mg̃a caling̃áoan sa calibótan.

Dislocacion. = Pagcalisá.

Dislocadura. = Idem.

Dislocar. = Lisá.

Disminuir. = Cópos, cobos, coha, diot, colang.

Disociacion. = Pagcabólag, pagcabáhin.

Disociar. = Bolag, bahin.

Disoluble. = Ang arang mahínis, malínis.

Disolucion. = Pagcahínis, pagcalínis. * Pagcang̃íl-ad, pagcaláo-ay sa batásan, sa quinagaoían, sa quinabóhi.

Disolutamente. = Sa pagcang̃íl-ar, sa pagcamaláo-ay.

Disoluto. = Táuo sa batásan ng̃a maláo-ay, mang̃íl-ad.

Disolver. = Hobar, badbad. * Bolag, bahin. * Honóng, poyó, arang, ondang. * Hilis linis.

Disonancia. = Pagcadíli ang̃ay, pagcadíli oyon, pagcabóloc.

Disonante. = Ang díli ang̃ay, ang díli oyon, ang nabóloc.

Disonar. = Díli pagáng̃ay, díli pagóyon, pagbóloc.

Disono. V. Disonante.

Disparador. = Ang mabóhi sa mg̃a lothang, mang̃a posil, mg̃a paná, &c. * Honóng̃an sa pothao ng̃a macacaláyo sa mg̃a posil.

Disparar. = Bohi, lothang. * Balíbag, bonó, salibáy sa mabáscog, sa bisan onsa. * Pagdalágan sa oaláy toyo.

Disparatadamente. = Sa oaláy cataróng̃an, sa oaláy maáyong paghúna buna.

Disparatado. = Ang magabóhat ug mamólong sa oaláy húna huna ng̃a maáyo, sa pagcahanáyac.

Disparatar. = Pagpamólong ug pagbóhat sa oaláy húna húna ng̃a maáyo, sa pagcaoaláy boot.

Disparate. = Polong con bohat ng̃a díli ang̃ay sa maáyong húna húna.

Disparidad. = Pagcadíli topóng, díli magsáma, díli macaígo, pagcadíli ang̃ay, díli ing̃on, díli oyon. * Pagcaláin.

Disparo. = Pagcabóhi, pagcabonó, pagcasalibáy, pagcabalíbag.

Dispendio. = Paggastang dagcó, pagcaoalá, ng̃a guican sa boot, sa quinahóhi, sa dong̃og, &c.

Dispensa. = Pagtógot ng̃a guican sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot sa may gahóm sa pagtógot, sa bisan onsa ng̃a guidilí sa batásan.

Dispensable. = Ang arang itógot.

Dispensador. = Ang magatógot.

Dispensar. = Tógot, pagbúot.

Dispersar. = Bolag, Sab-oag, catag. * Paggobá, pagpadalágan, pagpalágueu sa mg̃a tapoc sa mang̃a soldados, sa mg̃a caoatán, &c.

Dispersion. = Pagcabólag, pagcalágueu.

Disperso. = Ang nabólag. * Ang magalacát sa mang̃a calongsódan ug sa bisan diin sa oaláy tuyo, con sa pagcalágueu.

Displicencia. = Daútan ng̃a boot, casucó.

Displicente. = Ang magapabóg-at sa boot. * Ang guicabog-átan sa boot, ang nagasobó ug nasucó.

Disponedor. = Ang magatagána, ang magaándam, ang macahósay.

Disponente. = Idem.

Disponer. = Hosay, sohay, pagbótang ug maáyo, * Tagána, andam. * Pagbóot, pagsógo. * Pagbóhat ug testamento, pagpatigáyon sa paghing̃álan sa táuo ng̃a modáoat sa cabílin.

Disponible. = Ang arang ug masáyon magámit, galamíton.

Disposicion. = Pagcahósay, pagcabótang ug maáyo. * Pagsógo, pagbóot, pagtagána, pagándam. * Pagcasáyon, pagcaálam sa pagbóhat sa bisan onsa, con sa pagpamólong. * Pagcabótang sa quinabóhi, pagcaáyo con pagcasaquét sa laoas.

Dispositivo. V. Disponedor.

Dispuesto. = Ang̃áyan, baihónan, táuo sa maáyong pagatóbang.

Disputa. = Pagcalális, pagcaíndig indig, pagsolosámbag. * Pagáoay.

Disputador. = Ang mahagúgma maglális lalis, magcontra sa polong sa isigcatáuo.

Disputante. = Idem.

Disputar. = Lalis, indig indig, solosámbag, aoay, socol.

Disquisicion. = Pagcasósi sa pagcacóti coti, paghíling ug maáyo, pagquigásoy, pagquisáyod.

Distantemente. = Sa halayó, sa pagcahalayó.

Distantísimo. = Halayó, oyámot.

Distar. = Halayó, hilayó. * V. Diferenciar.

Distincion. = Pagcaláin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Opicio con cahímtang ng̃a macahímo ug donggánon, donggan, sa bisan cansa ng̃a táuo. * Maáyong paghósay, pagháyag sa bisan onsa, maáyong pagcabótang.

Distinguible. = Ang arang paglaínon.

Distinguido. = Táuo ng̃a donggánon, mahál, bilídhon, halángdon, dacó.

Distinguir. = Lain, ila, bolag. * Dayág, hayag. * Tan-ao, solong, quita. * Paghigógma, pagpalángga sa obán ng̃a mg̃a táuo ug labí ng̃a sa obán. * Pagdáog, pagóna sa obán sa quinaádman, sa ihibaló, sa pagcaboótan, sa cacógui, &c.

Distintamente. = Sa pagcaláin.

Distintivo. = Timáan ng̃a magapaláin sa usá ca táuo, con botang sa láin ng̃a botang con táuo.

Distinto. = Lain, ang díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on. * Ang madayág, ang maháyag, ang maquíta caáyo.

Distraccion. = Caling̃áoan, pagláng̃ay lang̃ay sa boot, díli pagmátng̃on caáyo sa caogalíng̃on ng̃a catongdánan. * Batásan, cagaoían ng̃a díli mahósay caáyo.

Distraer. = Bolag. * Ling̃ao, lang̃ay lang̃ay.

Distraidamente. = Sa pagcalíng̃ao, sa pagcaoaláy cacógui.

Distraido. = Táuo ng̃a masámoc sa quinabóhi ng̃a díli mahósay, sa batásan ng̃a malágsot.

Distribucion. = Pagcabáhin, pagcapáhat. * Pagbótang sa tagsa tagsa ca botang sa hingtóngdan niang lugar con bolotáng̃an.

Distribuidor. = Ang magapáhat, ang magabáhin.

Distribuir. = Pahat, bahin. * Paggobá sa mg̃a marca, mg̃a molde sa mg̃a imprenta sa pagbótang sa tagsa tagsa ca letra sa iang caogalíng̃on ug hingtóngdan ng̃a sodlánan con cajon cajon.

Distributivo. V. Distribuidor. * Catadóng̃an ng̃a mohátag sa tagsa tagsa sa nahatong̃ód canía.

Distributor. V. Distribuidor.

Distribuyente. = Idem.

Distrito. = Yota ng̃a hisácpan sa logar sa mg̃a provincia con longsod.

Disturbar. = Pagbóloc, pagsámoc, paggobót.

Disturbio. = Pagcagobót, pagcabóloc, pagcasámoc. * Pagaoalá, paggobá sa cadáet.

Disuadir. = Pagsámbag sa bisan cansa arón díli onta padayónon ang guihóna húna nia.

Disuasion. = Idem.

Disuasivo. = Ang macasámbag, macatámbag.

Disyuncion. = Pagcabólag, pagcabáhin, pagláin.

Disyuntivamente. = Sa pagcabólag, sa pagcaláin.

Diurno. = Ang nahatong̃ód sa matagádlao. * Pang̃adyéan sa mg̃a Padre.

Diuturnidad. = Pagcadógay, cadogáyan, túig ng̃a hatáas.

Diuturno. = Ang nadógay caáyo.

Divagar. = Pagláin sa soguílon sa nahaónang tuyo ng̃a guitóyo sa nagasoguílon, pagligás sa suguílon.

Divergencia. = Pagcabólag sa mg̃a casólao sa adlao.

Diversamente. = Sa pagcaláin.

Diversidad. = Pagcaláin, pagcadíli maíng̃on, díli magsáma, dili magtopóng. * Pagcadághan sa bisan onsa.

Diversificar. V. Diferenciar.

Diversion. = Caling̃áoan, dola, cadoláan.

Diverso. = Lain, ang díli magsáma, díli magtopóng, díli maíng̃on.

Divertido. = Malipáyon, táuo sa maáyong boot, matístis, tigtíao. * Táuo ng̃a malíng̃ao sa mg̃a paghigógma ug pagmoral sa mg̃a babáye, sa mg̃a pagsogál, sa mg̃a pagínom inom, &c.

Divertir. = Bolag, paghalayó. * Ling̃ao, dola.

Dividir. = Bolag, bahin, pahat, lapa. * Pagpabíquil sa mg̃a cabobót-on. * Pagoalá, pagbólag sa pagcaábian, sa pagcahigála, sa pagcaáyong boot.

Divieso. = Hobág ng̃a magáhi ug maól-ol uyámot.

Divinamente. = Sa pagcadiósnon. * Sa dagcong pagcating̃ála, sa dagcóng pagcahíngpit.