L
Reading edition
LA
La. = Ang.
Laberinto. = Bisan onsang lugar ng̃a guicoros corósan sa mg̃a dalan ng̃a nanagcasógat, arón mabóloc ang mosolód ug díli onta mogatóltol sa alaguían sa paggóa. * Bisan onsa ng̃a nabóloc, nagobót ug nasácot.
Labia. = Pagcadághan sa mg̃a polong ng̃a piníli sa magasoguílon.
Labial. = Polong ug letra ng̃a pagasangpóton sa tinác-om ang bába, sa pagdóol sa mg̃a ng̃abil.
Lábio. = Ng̃abil.
Labor. = Bohat, labra, pagcagóoat.
Laborable. = Ang arang boháton.
Laborador. = Mamomóo, magbobóhat, ang magabóhat.
Laboratorio. = Lugar ng̃a pagahohátan.
Laborear. = Pagbóhat sa bisan onsa.
Laboreo. = Ang pagbóhat sa lugar ng̃a hicaplágan sa boláoan, sa salapí, &c. * Pagcahósay ng̃a maáyo sa mg̃a pisi sa mg̃a sacayán, arón masáyon gamíton con may quinahánglan pa.
Laborío. = Bohat.
Laboriosidad. = Pagcabóhat.
Laborioso. = Macógui, ang mahagógma sa mg̃a bohat, tigbóhat.
Labrada. = Yota ng̃a guibohátan arón pagatámnan con pagapogásan sa somonód ng̃a túig.
Labradero. = Ang maáyo ng̃a pagabohátan.
Labradío. V. Labrantío.
Labrado. = Panápton ng̃a guinooátan, ng̃a may labra, ng̃a linabráhan sa paghábol. * Ang yota ng̃a guibohátan.
Labrador. = Tigbóhat, ang magabóhat sa yota, palaóma, magbabáol.
Labradoresco. = Ang nahatong̃ód sa magabóhat sa yota ug ang ang̃ay canía.
Labrante. = Ang magalíloc, ug magabóhat sa mg̃a bató, ang magasápsap.
Labrantin. = Ang magobóhat sa yota sa diótay ng̃a puhónan.
Labrantío. = Yota ng̃a maáyo ng̃a pagabohátan.
Labranza. = Pagcabóhat, pagbóhat sa yota. * Ang quinaárman sa pagbóhat sa yota ug ang mg̃a yota ng̃a pagabohátan.
Labrar. = Pagbóhat sa bisan onsang opicio. * Pagbóhat sa yota. * Pagpasáquet, pagdáot sa isigcatáuo. * Pagyógot, paglisód sa mg̃a húna húna.
Labriego. = Palaóma, magbabáol ng̃a boquírnon.
Laca. = Dogá ng̃a maíng̃on sa tagoc, ng̃a guibóhat sa mg̃a mananáp ng̃a magamáy ng̃a maíng̃on ing̃on sa mg̃a solom con hormigas, sa India.
Lacayo. = Sologóon ng̃a moobán guihápon sa iang agálon con magacóche sia.
Laceracion. = Pagcabóong, pagcadógmoc sa bisan onsa.
Lacerado. = Anógon, aláot, ang guicayóctan, ang guicalísdan. * Hang̃ol, pobres. * Ang nasaquét sa saquét ng̃a guing̃álan ug de S. Lázaro, lazaróhon.
Lacerar. = Pagbóong, pagdógmoc. * Paghícao, pagdaguínot. * Pagbáyar sa mg̃a salá. * Pagdáot, pagpabíquil sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.
Lacería. = Pagcaháng̃ol, caháng̃ol, pagcapóbres. * Casáquet. * Calisód, cogóol, cayógot.
Lacio. = Ang naláya, ang nalóm-it, ang naláob. * Ang nalóya, ang oaláy gahóm ug cosóg, ang díli macáscog.
Lacónicamente. = Sa pagcaláctor, sa pagcadalí, sa diótay ng̃a polong.
Lacónico. = Lactor, lináctod, dinalí, sa mg̃a diótay ug hamóbong polong, dináclit.
Laconismo. = Pagcaláctor, pagcadalí.
Lacra. = Timáan sa bisan onsang saquét, ulat. * Bisan onsang cadáot sa laoas con sa calág sa mg̃a táuo.
Lacrar. = Pagdáot sa quinabóhi sa isigcatáuo, pagtacód canía sa bisan onsang saquét. * Pagdáot canía sa iang puhónan, sa iang mg̃a baol, sa iang mg̃a mananáp.
Lacre. = Minása ng̃a nagacaláin lain ug color ug magáhi, ng̃a mamahómoc, matúnao ug masíga sa caláyo, ug maáyo sa pagpílit sa mg̃a solat ug sa pagbólit sa bisan onsa, cay magáhi pagópod con mabógnao na.
Lacrimal. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a lohá.
Lacrimatorio. = Baso, sorlánan ng̃a guisórlan ug guibotáng̃an sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa ilang mg̃a lohá, sa paghílac nila tong̃ód sa mg̃a minatáy.
Lacrimoso. = Ang may mg̃a luhá.
Lactancia. = Pagcasóso sa mg̃a báta.
Lactante. = Ang magasóso.
Lácteo. = Ang nahatong̃ód sa gatas.
Lacticinio. = Ang gatas ug bisan onsang calán-on ng̃a sináctan sa gatas.
Lactífero. = Ang alaguían sa gatas cutub sa pagábot sa atng̃al sa soso.
Lactumen. = Saquét ng̃a guinabáti usáhay sa mang̃a báta ng̃a nanagsóso, ng̃a mao ang mg̃a samar ug mg̃a cogan ng̃a diótay sa olo. * Pono.
Lacha. = Isda.
Ladear. = Toang, taquílid, hilig, hilay. * Talíng̃i, tolíng̃i, olíng̃i. * Pagobán sa luyo sa bisan cansa, pagtopál canía. * Pagbía sa dalan ng̃a láctor, paglacát sa toó con sa oála.
Ladeo. = Pagcatóang, pagcataquílid.
Ladera. = Handig, hanáyhay.
Ladilla. = Mananáp ng̃a magamáy oyámot, maíng̃on ing̃on sa cagao.
Ladinamente. = Sa daótan ng̃a húna húna, sa tuyo ng̃a mang̃íl-ad sa pagcabátid.
Ladino. = Batid, malaláng̃on.
Lado. = Quilid, luyo. * Ang manlalában, ang tomalábang.
Ladre. = Pagcaósig sa mg̃a iró.
Ladrador. = Ang magaósig, maosígon.
Ladrante. = Idem. * Ang magapanigíng̃on sa pagósig sa mg̃a iró.
Ladrar. = Pagósig sa mg̃a iró. * Paghólot, paghómot sa oaláy pagcadámag, pagcadósmog.
Ladrido. V. Ladra. * Pagcalíbac libac, pagcabótang botang sa isigcatáuo.
Ladrillado. = Salog ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a ladriyo.
Ladrillal. = Lugar ng̃a pagabohátan ug pagalotóan sa mg̃a ladriyo.
Ladrillero. = Ang magbobóhat ug ang magabalígya sa mg̃a ladriyo.
Ladrillo. = Ladriyo, yota ng̃a minása sa pagcadágoay sa usá ca papán ng̃a diótay, ng̃a pagalotóon ug maáyo, ug may silbi sa pagbóhat sa mg̃a baláy, sa mang̃a Singbahán, sa mg̃a cota, &c.
Ladrilloso. = Ang maíng̃on sa ladriyo ug may color niána.
Ladron. = Caoatán, maninícas, mang̃ang̃áhas.
Ladronamente. = Sa hilom, sa tinágo, sa pagcatinágo.
Ladronera. = Lugar ng̃a pagatagóan ug pagadángpan sa mg̃a caoatán.
Ladronesco. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a caoátan.
Ladronicio. V. Latrocinio.
Lagaña. = Motá.
Lagañoso. = Motáon.
Lagar. = Lugar ng̃a pagapígan sa mg̃a ubas arón gomóa ang dogá.
Lagarero. = Ang magabóhat sa lagar, sa pagpíga sa mg̃a ubas, mg̃a paras.
Lagarta. = Tocó ng̃a baye.
Lagartera. = Bohó ng̃a baláyan sa tocó.
Lagartero. = Langgam con mananáp ng̃a mocáon con magapatáy sa mg̃a tocó.
Lagartija. = Talóto, tiquí, tabíli.
Lagartijero. = Mananáp ng̃a mocáon sa mg̃a tiquí, talóto, tabíli.
Lagarto. = Tocó. * Haló. * Ibid. * Táuo ng̃a malaláng̃on tampalásan.
Lago. = Danao, lanao, lugar ng̃a tubígan.
Lagotear. = Pagálam alam sa bisan cansa, sa pagcóha sa guitúyo, sa guipanghináot.
Lagotería. = Pagcaálam alam.
Lagotero. = Parayégon, tigálam alam.
Lágrima. = Lohá.
Lagrimable. = Ang tacós ng̃a pagahilácan.
Lagrimal. = Himotáan.
Lagrimar. = Paghílac.
Lagrimoso. = Matá ng̃a poláhon guican sa saquét, ug tung̃ód ba cay mahilácon ang táuo ng̃a hingtóngdan. * Ang magapahílac. * V. Lagrimable. * Cahoy ug bisan onsa ng̃a pagatolóan sa dugá con sa tagoc.
Laguna. V. Lago.
Lagunajo. = Danao ng̃a diótay ng̃a mahabílin sa tubig sa ulan.
Lagunero. = Ang nahatong̃ód sa danao, sa lanao, sa tubígan.
Lagunoso. = Lugar, yota ng̃a guidaghánan sa mg̃a danao, mg̃a lanao.
Laical. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a táuo ng̃a díli Padre.
Láico. = Ang díli Padre.
Laja. = Bató ng̃a halagpád ug mahínlo, pasil.
Lama. = Lalog ng̃a mahabílin sa mg̃a sorlánan ng̃a guisódlan sa tubig, sa vino, &c., sa pagcadógay.
Lambrija. = Limátoc.
Lamedal. = Lugar ng̃a guidaghánan sa pisac, sa lapoc.
Lamedor. = Tigtílap, ang nagatílap. * Pagcaálam alam sa salingcápao sa isigcatáuo ng̃a guicasóc-an ng̃a daan, ug ng̃a pagatagáan pa sa casocó.
Lamedura. = Pagcatílap, pagcahámoy.
Lamentable. = Masolóbon, ang tacós ng̃a pagabachóon ug pagahilácan.
Lamentador. = Ang nagabachó, ang nagahílac, ang nagaagólo.
Lamentablemente. = Sa pagcabachó, sa pagcaagólo, sa pagcahílac.
Lamentar. = Pagbachó, paghílac, pagagólo.
Lamentacion. = Pagcaagó, pagcaagoróy, pagcabachó, pagcahílac, pagcaagólo.
Lamento. V. Lamentacion.
Lamentoso. V. Lamentador.
Lameplatos. = Olítan.
Lamer. = Tilap, hamoy.
Lamido. = Ang nacóha coháan sa mahínay hinay, tong̃ód cay guigámit sa masóbsob.
Lamiente. V. Lamedor.
Lámina. = Dahon dahon ng̃a manípis sa tombága, sa boláoan, &c. * Pothao, salapí, &c., ng̃a binácbac sa pagcanípis, &c., ng̃a linilócan con guipintálan sa bisan onsa.
Laminado. = Ang guidáyan dayánan sa mg̃a dahon dahon ng̃a manípis sa tombága, sa salapí, &c.
Laminar. = Pagtílap, paghámoy. * Pagólit.
Laminero. = Ang nagabácbac sa mg̃a tombága, boláoan, &c., sa pagbóhat sa mg̃a dahon dahon ng̃a manípis. * Olítan.
Lamiscar. = Pagtílap sa dagcóng caíbog ug sa madalí caáyo.
Lamoso. = Ang guilalógan, ang may lalog.
Lampacear. = Pagnósnos, pagbalónas sa mg̃a quilid ug sa mg̃a salog sa mg̃a sacayán.
Lámpara. = Ang siga ng̃a guican sa sogá. * Lamparahán, baso, sorlánan ng̃a pagabotáng̃an sa lana ug sa mecha ng̃a pagadagcótan. * Ang mansa sa lana ng̃a mahólog sa bisti.
Lamparero. = Ang magabántay sa mg̃a lamparahán, sa pagbó-bo sa lana ug sa pagdágcot caníla.
Lamparilla. = Lamparahán ng̃a diótay.
Lamparin. = Sorlánan sa tombága ng̃a pagabotáng̃an sa baso sa mg̃a lámpara sa mg̃a Singbahán.
Lamparista. V. Lamparero.
Lamparon. = Hobág ng̃a motóbo sa liog. * Mansa, boling ng̃a dagcó sa bisti.
Lampatan. = Tanóm con gamót ng̃a guican sa Guinharían sa mg̃a insic.
Lampazo. = Tanóm. * Gomon, ponpon sa lanot, &c., ng̃a icanósnos igahínis, icabalónas sa mg̃a quílid sa mg̃a sacayán ug sa mg̃a salog, mg̃a cubierta.
Lampiño. = Laláqui ng̃a oaláy bong̃ot, táuo ng̃a may diótay ng̃a bohóc.
Lampion. = Sogá sa lamparahán ng̃a dagcó.
Lampo. = Casólao, casílao, sogá, pagcagíla guila ng̃a moágui lamang ing̃on sa quilat.
Lampote. = Hinábol ng̃a potíon ng̃a molomabága ug molomasíhag.
Lamprea. = Isda sa dagat ug sa sobá.
Lamprehuela ó lampreilla. = Isda sa sobá.
Lampuga. = Isda sa mg̃a dagat sa España.
Lana. = Balahíbo sa mg̃a carnero. * Hinábol sa mg̃a balahíbo sa carnero.
Lanada. = Capandáyan sa pagnósnos ug paghínis sa mg̃a bohó sa mg̃a lothang: mao ang usá ca cahoy ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa panit sa carnero ng̃a liníquit, sa dapit sa góa ang balahíbo, con guiborbóran sa lanot, &c.
Lanar. = Mg̃a hayópan ng̃a may balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana.
Lanaria. = Dagámi ng̃a icabónac sa balahíbo sa mg̃a carnero.
Lance. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcatolód, pagcayábo. * Pagcatáctac sa mg̃a anod, mg̃a sahid, &c., sa pagpanágat. * Pagcasoríl, paghitábo, bisan onsang bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, masolóbon, ming̃áuon, &c. * Pagáoay, paglális lalis.
Lancear. = Pagsóntoc sa bangcao.
Lanceola. = Tanóm, dagámi.
Lancera. = Bolotáng̃an sa mg̃a bangcao.
Lancero. = Soldado ng̃a guisangcápan sa bangcao, sa pagáoay.
Lanceta. = Labaja ng̃a diótay ug matalínis caáyo ng̃a icalárlit, ng̃a igasangra.
Lancetada. = Pagsámad, pagcárlit sa lanseta ug ang maong samad.
Lancetazo. = Idem.
Lancetero. = Panonórlan sa mg̃a lanseta.
Lancha. = Bató ng̃a halagpád, manípis ug mahínlo. * Sacayán ng̃a diótay ng̃a pagagaóran, sa pagsácoat sa mg̃a sinípit, ug sa paghácot sa mg̃a lulan.
Lanchada. = Ang lulan ng̃a guilúlan sa macaúsa sa lancha.
Lanchar. = Lugar ng̃a cabatóhan ng̃a pagacoháan sa mg̃a bató ng̃a halagpád, ng̃a mahínlo ug manípis.
Lando. = Coche sa opat ca lingcoránan.
Landre. = Losay, hobág. * Poyo poyo ng̃a guibótang sa ilálom sa mg̃a bisti ug sa tinágo.
Lanería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa balahíbo sa mg̃a carnero.
Lanero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa balahíbo sa mg̃a carnero. * Baláy ng̃a bolotáng̃an niána.
Langaruto. = Táuo ug bisan onsa ng̃a hatáas ug maníoang.
Langosta. = Dolon. * Ang macahórot ug macatibáoas sa bisan onsa. * De mar. = Amontáha.
Langostin. = Locton, apán.
Langostino. = Idem.
Langoston. = Mananáp ng̃a maíng̃on sa dolon.
Lánguidamente. = Sa pagcalúya, sa pagcaoaláy cosóg ug gahóm, sa pagcadíli macáscog.
Languidez ó languideza. = Calóya pagcacólang sa cosóg, sa gahóm.
Lánguido. = Maloyáhon, ang guicábsan sa gahóm, sa cosóg, ang díli macáscog. * Táuo sa diótay ng̃a casing casing.
Lanilla. = Ang balahíbo ng̃a diótay ug pino caáyo sa panápton, sa dapit sa nauong. * Hinábol sa balahíbo sa carnero ng̃a manípis uyámot.
Lanosidad. = Balobalahíbo ng̃a magamáy caáyo sa mg̃a dahon sa obán ng̃a mg̃a cahoy, sa mg̃a tanóm, sa mg̃a bong̃a, &c.
Lanoso. V. Lanudo.
Lanudo. = Ang may daghan ng̃a balahíbo ng̃a guing̃álan ug lana.
Lanuginoso. = Bisan onsa ng̃a may bolobalahíbo.
Lanza. = Bangcao. * Ang cahoy sa mg̃a coche ng̃a nahatalioála sa mg̃a mananáp ng̃a managgóyod niána.
Lanzadera. = Sicóhan, lansadera.
Lanzador. = Ang magasalibáy, magabalíbag, magatolód, magayábo.
Lanzamiento. = Pagcabalíbag, pagcasalibáy, pagcatolód, pagcayábo. * Pagcacóha sa bisan cansa sa yota, baláy, &c., ng̃a guiabáng̃an nia, guican sa pagbóot sa matúod ng̃a hocom.
Lanzar. = Balíbag, tolód, yabo. * Pagpagóa, pagpaháoa sa bisan cansa, sa bisan diin.
Lanzon. = Bangcao ng̃a hamóbo ug dagcó, mabága. * Fruta. = Buláhan.
Lapa. = Lauot ng̃a natolotibúoc sa ibábao sa mg̃a sorlánan ng̃a guisórlan sa bino, sa tubig, &c. * Quinháson. * Tanóm, dagámi.
Lapachar. = Cayanáng̃an ng̃a dagcó, lonáng̃an, calonáng̃an.
Lápade. = Quinháson.
Lapicero. = Capandáyan ng̃a pagabotáng̃an sa lápis, sa pagbárlis ug pagsúlat.
Lápida. = Batóng dagcó ug mahínlo caáyo ng̃a pagasolátan sa bisan onsang sulat.
Lapidario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a batóng mahál, ug sa mg̃a sulat ng̃a guisólat sa mg̃a bató. * Táuo ng̃a magasápsap sa mg̃a batóng mahál, ug magapatigáyon, magapálit ug magabalígya niána.
Lapídeo. = Bisan onsa sa bató ug ang nahatong̃ód niána.
Lapidificacion. = Pagcabálhin sa bisan onsa sa bató, pagcabató.
Lapidoso. V. Lapídeo.
Lapila. = Tanóm, dagámi.
Lapizlázuli. = Bató ng̃a asul ng̃a maníndot caáyo ng̃a magáhi pa sa guing̃álan ug mármol.
Lápiz. = Lápis, dagoay sa bató ng̃a mahómoc ug maítom, ng̃a maáyo sa pagsólat ug pagbárlis con pagpíntal.
Lapizar. = Ang lugar ng̃a pagcoháan sa lápis.
Lapo. = Pagcabónal, pagcalambós sa cahoy, sa sogcod con sa espada ba ng̃a tinaquílid.
Larario. = Lugar ng̃a guitagána niádtong tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa pagsíngba sa ilang mg̃a dios dios ng̃a guing̃alánan nila ug dios dios sa baláy.
Lardear. = Pagdíhog sa bisan onsa sa tamboc sa baboy.
Lardo. = Tamboc sa baboy. * Ang tamboc con sebo sa mg̃a mananáp.
Lardon. = Ang sumpay ng̃a ibótang sa dapling sa mg̃a sulat ng̃a guinasáoay na sa pagimprenta. * Papel ng̃a diótay ng̃a mahatóngtong sa ibábao sa mg̃a molde, sa mg̃a marca, sa imprenta, ug ng̃a macaólang ng̃a maíla ang obán ng̃a mg̃a polong ng̃a inimprenta, sa papel ng̃a guimarcáhan.
Lardoso. = Bolíng̃on, ang guidíhog sa tamboc sa baboy.
Láres. = Ang mg̃a dios dios ng̃a guihúna huna sa mg̃a dioatáhan ng̃a caráan ng̃a nanaghópot ug nanagbántay sa caogalíng̃on ng̃a baláy. * Baláy ng̃a caogalíng̃on.
Largamente. = Sa pagcatúman, sa paghíngpit. * Sa pagcadághan. * Sa pagcalólot. * Sa pagcadúgay.
Largar. = Pagbóhi, pagtángtang. * Paglóag sa mahínay hinay. * Pagócal sa natápot, sa nadócot, sa nahapílit. * Pagbóclar sa bisan onsa, sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán, sa mg̃a bandela, &c. * Pagóli, pagoalá sa bisan cansa sa madalí, sa dili madúgay.
Largo. = Hatáas. * Malólot, homalátag, maghahátag. * Halagpád, magnáyon.
Largor. = Pagcatáas.
Largueado. = Ang binórcan sa mg̃a bariles.
Largueza. = Pagcatáas, cahitáson, guitáson.
Larguirucho. = Táuo ug bisan onsa ng̃a hatáas ug maníoang, manípis.
Largura. V. Largueza.
Lárice. = Cahoy.
Larva. V. Disfraz. * Pagcabótang sa obán ng̃a mg̃a mananáp ng̃a magamáy, sa pagcadágoay sa olor, sa oalá pa maíla ang ilang mg̃a olo, mg̃a paa ug obán pang mg̃a bahin sa ilang laoas. * Ng̃alan ng̃a guipanghátag, niádtong tiempo, sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a calág sa mg̃a táuo ng̃a daótan, ng̃a nang̃amatáy sila sa ahát ng̃a camatáyon.
Lascar. = Pagbóhi, paglóag sa mahínay hinay.
Lascivamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, sa caólag.
Lascivia. = Caólag, pagcaláo-ay.
Lascivo. = Maólag, moláo-ay. * Ang nahatong̃ód sa caólag. * Cahoy con tanóm ng̃a malónhao, malángbo.
Laserpicio. = Tanóm ng̃a italámbal.
Lasitud. = Pagcalúya, pagcacápoy, pagcabórlay, pagcacólang sa gahóm ug sa cosóg.
Laso. = Malúya, ang guicápoy, guibórlay, guicotás, ang guicábsan, ug guicoláng̃an sa cosóg ug sa gahóm, ang dili macáscog.
Lastar. = Pagbáyad sa mg̃a otang ug sa mg̃a salá sa lain.
Lástima. = Pagcalóoy, pagcahinóclog, pagcapoáng̃od. * Pagcaagó, pagcaagoróy, pagcabachó, pagcaagólo.
Lastimar. = Pagsámar, pagtólpoc. * Paglóoy, paghinóclog, pagpoáng̃od. * Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo. * Pagagó, pagagoróy, pagbachó, pagagólo.
Lastimero. = Ang tacós ng̃a caloóyan, pagahinoclógan, ng̃a pagabotáng̃an sa pagpoáng̃od.
Lastimosamente. = Sa pagcalóoy sa pagcamacalolóoy.
Lastimoso. V. Lastimero.
Lasto. = Solat ng̃a guihátag sa nagabáyad tong̃ód sa lain, arón macapaníng̃il sia sa matúod ng̃a otáng̃an.
Lastra. = Bató ng̃a halagpád ug maholohínlo.
Lastrar. = Paglólan sa mg̃a bató con bisan onsang lulan ng̃a mabóg-at sa iláom sa mg̃a lolan ng̃a magáan sa mg̃a sacayán, arón malíg-on sila sa layág. * Pagpalíg-on sa bisan onsa sa pagbótang sa mg̃a mabóg-at.
Lastre. = Bató ng̃a manípis ug ng̃a dili maáyo caáyo, ng̃a anáa sa ibábao sa lugar ng̃a pagacoháan sa mg̃a batóng maáyo ug magáhi. * Ang mg̃a bató ug bisan onsang lulan ng̃a ibótang sa ilálom con sa pondo, sa bodega, sa mg̃a sacayán, arón malíg-on sila sa paglayág na, ug arón dili onta mang̃acolób. * Caboótan, boot, salabótan.
Lasun. = Isda.
Lata. = Tagsa ca cahoy ng̃a hatáas ug baol pa, ng̃a icabóhat sa mg̃a salog, sa mg̃a cubierta sa mg̃a sacayán, sa mg̃a atóp, &c. * Sorlánan sa hoja de lata.
Latamente. = Sa pagtaás.
Lataz. = Mananáp sa opát ca teel, sa América ug sa Asia.
Lateral. = Ang anáa sa luyo, sa quilid sa bisan onsa. * Ang dili guican sa pagcaláctud.
Lateranense. = Ang nahatong̃ód sa Singbahán ni san Juan de Letran sa Roma.
Latido. = Pagcaquíbot quibot sa casing casing, sa pulso, &c., sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Pagcang̃ót ng̃ot sa mg̃a hobág.
Latiente. = Ang magaquíbot quibot.
Latigazo. = Pagbónal, paglámbos sa pisi, sa espada ng̃a tinaquílid, sa cahoy, &c. * Pagcahápli. * Pagtonóg sa tomóy sa pisi sa látigo. * Pagcadáot sa bisan cansa ng̃a táuo sa oalá huna hunáon ug paabóton, ug hasta ang pagcasabá.
Látigo. = Ihalámpac sa panit con sa pisi ng̃a icahámpac ug icabónal sa mg̃a mananáp. * Pisi ng̃a igabítay sa timbáng̃an ug ng̃a icabáat sa buot ng̃a pagatimbáng̃on. * Ang pisi ng̃a icahógot sa cincha, sa bacos sa mg̃a mananáp.
Latiguear. = Paghápli, pagtonóg sa látigo.
Latiguera. = Pisi ng̃a icalíg-on ug igahógot sa bacos, sa cincha sa mg̃a mananáp.
Latiguero. = Ang magabóhat, ang macagáma, magbobóhat sa mg̃a látigo.
Latin. = Pinamólong ng̃a linatín.
Latinajo. = Polong sa linatín ng̃a salicoáoot.
Latinamente. = Sa pagcalinatín, sa linatín.
Latinear. = Pagsácot sa mg̃a polong ng̃a linatín sa lain ng̃a pinamólong.
Latinidad. V. Latin.
Latinismo. = Pagpamólong ng̃a ang̃ay sa pinamólong ng̃a linatín.
Latino. = Ang maálam mamólong sa linatín. * Ang nahatong̃ód sa pinamólong ng̃a linatín.
Latir. = Pagquíbot quibot, pagólpot sa bisan onsa, sa pulso, sa casing casing, &c. * Pagng̃ót ng̃ot sa mg̃a hobág.
Latitante. = Ang natágo, nahóbong.
Latitud. = Pagcalapád, calápdon. * Pagcadagcó sa usá ca Guinharían, provincia, longsod, &c. * Pagcahalayó sa usá ca lugar sa equinocial, sa pagísip sa mg̃a grados sa hingtóngdan ng̃a meridiano.
Latitudinal. = Ang dagcó sa pagcalapád.
Lato. = Halagpád, dagcó.
Laton. = Tombága ng̃a malálag.
Latonero. = Ang magabóhat sa bisan onsa, sa laton.
Latría (culto de). = Pagsíngba ng̃a ang̃ay ug nahatong̃ód lamang sa Dios.
Latrocinio. = Pagcacáoat, batásan sa pagcáoat.
Laud. = Tolónggon ng̃a may coldas. * Sacayán ng̃a diótay, hatáas ug haíctin.
Laudable. = Ang tacós ng̃a dayégon.
Laudablemente. = Sa pagcadáyeg. * Sa pagcaáyo.
Láudano. = Opio, anfion, bolígot, bodígot ng̃a inólay.
Laudatorio. = Ang magadáyeg, ang may pagdáyeg.
Laude. = Bató ng̃a itábon sa mg̃a lobóng, sa mg̃a lobng̃ánan.
Laudes. = Pang̃adyéon sa mg̃a Padre ng̃a sonód sa maitines.
Launa. = Dahon dahon sa tombága, tombága ng̃a binácbac sa pagcanípis ug halagpád.
Láurea. = Porong porong ng̃a pagaboháton sa mg̃a sang̃á sa cahoy ng̃a guing̃álan ug laurel.
Laurear. = Pagpórong porong sa porong porong sa laurel.
Laurel. = Cahoy sa España: ang iang mg̃a dahon mahomót caáyo ug magámit sa panácot sa escabeche ug sa mg̃a guinisál. * Porong popong. * Balos.
Laurente. = Ang usá sa mg̃a táuo ng̃a magabóhat sa baláy ng̃a pagabohátan sa papel.
Laureola. = Tanóm ng̃a italámbal. * V. Láurea.
Lauro. = Pagdáyeg, paghimáya ng̃a guican sa mg̃a bohat ng̃a bantógon ug cating̃aláhan.
Lauroceraso. = Cahoy ng̃a diótay ug matahóm.
Lava. = Ang tombága, pothao, mg̃a bató, &c., ng̃a guisóca sa mg̃a bolcan ug ng̃a magabahá maíng̃on sa usá ca sobá ng̃a caláyo.
Lavacaras. = Táuo ng̃a tigálam alam.
Lavadero. = Lugar ng̃a pagabonácan.
Lavado. V. Lavadura.
Lavador. = Ang magabónac, ang magalába. * Capandáyan sa pothao ng̃a malíng̃in sa paghógas ug pagnósnos sa mg̃a bohó sa mg̃a lothang, mg̃a pusil, &c.
Lavadura. = Pagcabúnac. * V. Enjuagadura y Enjuagatorio.
Lavamanos. = Ang sorlánan sa túbig sa paghunáo sa mg̃a camót, panghonáoan.
Lavamiento. V. Lavadura.
Lavanco. = Langgam.
Lavandera. = Babáye ng̃a magbobónac.
Lavandero. = Laláqui ng̃a magbobónac, ng̃a magabónac.
Lavar. = Pagbúnac. * V. Enjuagar. * La cara. = Hilámos. * Las manos. = Honáo. * Los pies. = Basá, pagpahamitíis. * Limpiar heridas con algun líquido. = Honal.
Lavativa. V. Jeringa.
Lavatorio. V. Lavadura. * Pagcahógas sa mg̃a ponóan sa Singbahán sa tiil sa mg̃a pobres, sa pagdómdom ug pagsúmay sa guibúhat ni Jesucristo sa iang mg̃a guintón-an. * Pagcahunáo sa Padre ng̃a magamisa sa iang mg̃a todlo sa obos na nia guiándam ang calis.
Lavazas. = Ang túbig ng̃a guibínlan sa hugao sa guibonácan, hinógas.
Lave. = Pagcadólang sa boláoan, &c., ng̃a sináctan pa sa yota.
Laxacion. = Pagcalóag, pagcahómoc.
Laxamiento. = Idem.
Laxante. = Ang magapahómoc.
Laxar. = Pagpahómoc, pagcóha sa pagcagáhi sa bisan onsa.
Laxativo. V. Laxante.
Laxo. = Ang mahómoc, ang hicaoád-an sa pagcagáhi.
Laya. = Calaínan. * Capandáyan sa pothao, sa pagbóhat ug sa pagcútao sa yota.
Layador. = Ang magabúhat sa yota, sa laya.
Layar. = Pagbúhat sa yota, sa laya.
Lazada. = Binaló. * V. Lazo.
Lazareto. = Lugar sa goa, sa gaoas sa mg̃a longsod, ng̃a guitagána arón managpoyó dihá sa pila ca aldao ang mg̃a táuo ng̃a guican sa mg̃a longsod ng̃a guicatahápan ng̃a may saquét, salot.
Lazarillo. = Báta ng̃a nagaágac sa botá.
Lazarino. = Ang mobáti sa saquét sa baláhac, balahácon. * Ang mobáti sa saquét ng̃a guing̃álan ug Lázaro, lasaróhon.
Lázaro. = Saquét ng̃a guing̃álan ni S. Lázaro.
Lazo. V. Lazada. * Pinónpon sa mg̃a sintas ng̃a binaló balóan, ng̃a icadáyan dayan sa bisan onsa. * Bisan onsang dayan dayan ng̃a liníloc sa bató, sa tombága, &c., ng̃a maíng̃on sa dagoay sa mg̃a binaló sa mg̃a sintas. * Limbong pagcalaláng. * Pagcahiósa, pagcacaobánan. * Catungdánan.
LE
Leal. = Maáyong amigos, matárong, matinománon, masinógton. * Mananáp ng̃a tanód, aghop.
Lealmente. = Sa pagcatárong, sa inamigos gayúd, sa pagcamatinománon, sa pagcamasinógton.
Lealtad. = Pagcatárong, pagcasógot, pagcatóman. * Pagcahinang̃óp. * Pagcahigógma sa mg̃a mananáp sa nagahópot ug nagapacáon caníla, sa ilang mg̃a tagía.
Lebrato. = Mananáp ng̃a guing̃álan ug liebre, ng̃a nati, diótay pa.
Lebrel. = Calaínan sa iró, maáyo sa pagpang̃áyam sa mg̃a liebre.
Lebrela. = Iró ng̃a lebrel, baye.
Lebrero. = Iró ng̃a maáyo sa pagpang̃áyam sa mg̃a liebre.
Lebrillo. = Pasong, sorlánan sa túbig, &c., ng̃a malíng̃in, ng̃a pagabonácan sa panápton, pagahogásan sa mg̃a tiil, &c.
Lebron. = Liebre ng̃a dagcó. * Táuo ng̃a maharlócon, taláoan.
Lebruno. = Ang nahatong̃ód ug ang maíng̃on sa liebre.
Leccion. = Pagtolón-an. * Mg̃a polong ng̃a quinóha sa santos ng̃a Sulat. * Bisan onsa ng̃a guitóon sa magtotóon sa iang mg̃a guintón-an arón saológon nila. * Pagcaoáli, pagcasámbag, pagcatámbag. * Bisan onsang pananglétan ug mg̃a catalágman.
Leccionario. = Libro sa coro ng̃a sinolátan sa mang̃a pagtolón-an con leccion ng̃a pagabasáhon con pagacantáhon dihá.
Leccionista. = Ang magtotóon ng̃a moádto sa mg̃a baláy sa pagtóon sa mg̃a guintón-an.
Lectisternio. = Pagsíngba sa mg̃a dioatáhan sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon, sa pagsalámat caníla con sa pagpaquigtábang caníla.
Lectivo. = Arlao ng̃a guitagána sa mg̃a escolahán, sa mg̃a Universidad, sa pagtóon sa mg̃a guintón-an.
Lector. = Ang nagabása. * Bomalása, magbabása. * Ang magtotóon sa pilosopía, sa teología, &c., sa mg̃a caparían. * Ang táuo ng̃a tong̃ód sa pagodenal canía nagatórlo ug nagatóon, niádtong tiempo, sa mg̃a táuo ng̃a pagaboñágan.
Lectorado. = Ang icadóha ca pagolden sa mg̃a pagolden ng̃a guing̃álan ug diótay.
Lectoral. = Ang usá sa mg̃a opicio sa mg̃a canónigo sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral, canónigo ng̃a guing̃álan ug lectoral, ug may catongdánan sa pagtóon ug pagásoy sa santos ng̃a Sulat.
Lectoría. = Opicio, cahímtang sa pagcalector sa mg̃a caparían.
Lectura. = Pagbása. * Bisan onsa ng̃a guitórlo, guitóon ug guiásoy, sa mg̃a escolahán, sa mg̃a magtotóon.
Lechada. = Minása sa apog con sa yeso lamang, con sa apog ng̃a sináctan sa balás. * Minása sa mang̃a panápton ng̃a icabóhat sa papel.
Lechal. = Ang mananáp ng̃a magasóso pa. * Ang cahoy con tanóm ng̃a may dogá maíng̃on sa gatas.
Lechar. = Idem. * Babáye con baye ng̃a gatasán, ng̃a may gatas sa iang soso.
Leche. = Gatas. * Ang dugá ng̃a mapotí sa obán ng̃a mg̃a tanóm ug mg̃a cahoy.
Lechera. = Sorlánan sa gatas.
Lechería. = Lugar, baláy ng̃a pagabaligyáan sa gatas.
Lechero. = Ang magabalígya sa gatas. * Gatasán.
Lecheron. = Sorlánan sa gatas sa pagpagátas sa mg̃a mananáp.
Lechetrezna. = Tanóm.
Lechigada. = Cadaghánan sa mg̃a mananáp ng̃a guican sa usá lamang ca pagánac. * Cadaghánan sa mg̃a táuo sa usá ca opicio, sa maong batásan.
Lechin. = Como el siguiente.
Lechino. = Hobág ng̃a motóbo sa panit sa mg̃a cabayo, mg̃a calabáo, &c. * Cadaghánan sa mg̃a hílo ng̃a liníquit liquit, ng̃a isolód sa mg̃a mananámbal sa mg̃a samad.
Lecho. = Higdáan sa mg̃a táuo. * Casangcápan, lantay ng̃a guisandígan sa mg̃a caráan ng̃a táuo sa ilang pagcáon. * Balaháan sa mg̃a sobá. * Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a guilóngtor longtod. * Ang nauong sa usá ca bató ng̃a pagalingcóran ug pagaang̃áyan sa lain ng̃a bató.
Lechon. = Bactin, baboy ng̃a mogasóso pa, baboy ng̃a dagcó na. * Táuo ng̃a hugáoan, bolíng̃on.
Lechona. = Baboy ng̃a baye. * Babáye ng̃a bolíng̃on, hugáoan, mahámos.
Lechoso. = Tanóm con cahoy ng̃a may dugá maíng̃on sa gatas, sa pagcapotí.
Lechuga. = Tanóm ng̃a maáyo sa pagbóhat sa ensalada.
Lechugado. = Ang may dagoay sa dahon sa lechuga.
Lechuguino. = Cadaghánan sa mg̃a lechuga ng̃a diótay pa, sa oalá pa ilálin, itanóm. * Ang báta ng̃a magapacadagcóng táuo sa iang pagatóbang sa mang̃a babáye, ug ang maganonót sa bag-ong batásan sa iang pagbistí.
Lechuza. = Bucao. * Caoatán ng̃a mang̃áoat sa gabíy.
Lechuzo. = Táuo ng̃a sinógo sa pagpógos sa iang isigcaíng̃on. * Táuo ng̃a magapanigíng̃on sa bucao sa iang ting̃og, sa iang paglacát sa gabíy.
Ledamente. = Sa calípay, sa paghimáya.
Ledo. = Malipáyon, mahimayáon, táuo sa maáyong boot.
Ledro. = Táuo ng̃a tacós ng̃a pasipád-an.
Leer. = Basá. * Pagtóon sa mg̃a magtotóon sa bisan onsang quinaárman sa cadaigánan. * Pagsábot, pagtágna sa húna húna sa isigcatáuo, sa tung̃ód sa mg̃a timáan sa goa, ng̃a ipaquíta sa gaoas.
Lega. = Monja, binócot ng̃a nahagáoas sa catongdánan sa pagátang sa coro.
Legacía. = Opicio, cahímtang sa pagcalegado. * Ang togon ng̃a guitógon sa usá ca legado. * Sinógo. * Ang yota sa Guinharían con sa provincia ng̃a pagatománan sa sinogó, sa legado, sa iang catungdánan. * Túig ng̃a pagadugáyan sa catongdánan sa legado, sa sinógo.
Legacion. = Idem.
Legado. = Ang hatag ng̃a guibílin, sa bisan cansa, sa guibóhat ug testamento. * Sinógo ng̃a guisúgo sa Santos ng̃a Papa sa bisan cansang hari, con sa mg̃a hari sa maong Santos ng̃a Papa, sa pagsábot ug paghúsay sa bisan onsa.
Legajo. = Bináat, baat sa mg̃a papeles ng̃a oalá ibótang sa pagcadágoay sa libro.
Legal. = Ang guisógo sa batásan ug ang̃ay niána. * Táuo ng̃a matinumánon ng̃a hingpit sa mg̃a catungdánan ng̃a caugalíng̃on.
Legalidad. = Pagcatúman ng̃a hingpit ug matúod sa caugalíng̃on ng̃a catungdánan.
Legalizacion. = Paghátag sa gahúm sa mg̃a sulat sa mg̃a camatoódan, pagmátuod sa ilang pagcabále.
Legalizar. = Idem.
Legalmente. = Ing̃on sa batásan, sa mg̃a leyes. * Sa pagcaáyo, sa pagcaboótan.
Legamente. = Sa oaláy quinaárman.
Légamo. = Pisac, lapoc ng̃a mahágcot, ang tamboc sa ubán ng̃a mg̃a yota.
Legamoso. = Ang may lapoc, pisac ng̃a mahágcot.
Legaña. = Mutá.
Legañoso. = Mutáon.
Legar. = Pagbílin sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo sa bisan onsang hatag, sa iang testamento. * Pagsógo sa bisang cansa, arón matúman ug bisan onsang tugon.
Legatario. = Táuo ng̃a guibínlan sa lain sa bisang onsang hatag sa testamento.
Legible. = Ang arang basáhon.
Legion. = Tapoc sa mg̃a soldados sa canhing tiempo. * Cadaghánan sa mg̃a táuo, sa mg̃a yaoa, &c.
Legislacion. = Pagcadághan, cadaghánan sa mg̃a leyes. * Quinaárman sa mg̃a leyes, sa batásan.
Legislador. = Ang magabóhat ug mohátag sa mang̃a leyes.
Legislar. = Paghátag, pagbóhat sa mg̃a leyes.
Legislativo. = Gahóm sa pagbóhat ug paghátag sa mg̃a leyes.
Legislatura. = Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a nanagbóhat sa mg̃a leyes, ug ang tiempo ang túig ng̃a pagadugáyan nila sa ilang pagting̃ób.
Legisperito. V. Jurisconsulto.
Legista. = Ang quinaarmánon ug mang̃ialáman sa mg̃a leyes ug ang nagaestudio sa maong mg̃a leyes.
Legítima. = Ang bahin ng̃a nahatong̃ód sa tagsa ca anac, sa pohónan ng̃a guibílin sa mg̃a tigúlang, sa pagcamatáy nila.
Legítimamente. = Sa catarúng̃an sa pagcaáng̃ay.
Legitimar. = Pagásoy sa pagcamatúod sa bisan onsa ing̃on sa ang̃ay sa mg̃a tulumánon sa leyes. * Pagángcon sa bisan cansa sa iang anac ng̃a díli sa guintiayónan, arón mahímo ug anac ing̃on sa obán ng̃a natáuo sa magtiáyon, guican sa sentencia sa hocom, con guican ba cay nang̃asáoa ang amahán sa babáye ng̃a guipaáncan nia sa iang pagcadalága. * Paghátag sa gahúm sa bisan cansang tauo, sa pagtúman sa bisan onsang opicio, labon ng̃a oalá onta ug gahóm, ug díli onta sia mahímo niána.
Legitimidad. = Pagcaáng̃ay sa bisan onsa sa mg̃a leyes.
Legítimo. = Ang ang̃ay sa mg̃a leyes. * Ang matúod sa oaláy duha duha.
Lego. = Ang oalá pagaoldenáhan, oldog. * Táuo ng̃a oalá magestudio, ng̃a oaláy quinaárman.
Legon. = Saról, icalále.
Legra. = Capandáyan sa mg̃a mananámbal sa pagháyag ug pagdayág sa bagol bagol sa olo, sa paghíling con may samad con oalá ba.
Legrar. = Pagháyag, pagdayág sa bagol bagol sa olo, sa paghíling con guisamálan ba con oalá ba.
Legua. = Socod sa yota ng̃a nagacaláin lain sa cahitáson, ing̃on sa batásan sa mg̃a Guinharían.
Legumbre. = Mg̃a calaínan ng̃atanán sa mg̃a líso ng̃a calán-on ng̃a nagacaláin lain ug dagoay. * Mg̃a otan ng̃atanán.
Leible. V. Legible.
Leido. = Ang nagabása caáyo, ang maálam.
Lejanía. = Halayó.
Lejía. = Tobig ng̃a lina-gá sa abó. * Casabá ng̃a maháit.
Lejos. = Halayó. * Ang nagacabólag caáyo. * Bayhon ng̃a maáyo con daótan sa bisan onsa ug sa bisan cansa ng̃a guitán-ao cutub sa halayó.
Lelilí. = Pagcatóoao, pagcapóoao, pagcasínggit sa mg̃a táuo ng̃a nagacaáoay.
Lelo. = Boang boang, hong̃og, coliró, coláng̃an sa boot, miné.
Lencera. = Babáye ng̃a magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa mg̃a panápton.
Lencería. = Lugar con baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a panápton. * Cadaghánan sa mg̃a panápton.
Lencero. = Ang comerciante sa mg̃a panápton.
Lendrera. = Solod.
Lendroso. = Losáon.
Lengua. = Dila. * Pinamólong, cadaghánan sa mg̃a polong sa tagsa ca Guinharían. * Táuo ng̃a magalóas, magahóar sa usá ca pinamólong sa lain ng̃a pinamólong. * Balíta ng̃a guipanghináot sa bisan onsang tuyo. * Ang puthao ng̃a icatóctoc, icabágting sa mg̃a campana. * Ang puthao, &c., ang dila dila, ang taláyo sa mg̃a timbáng̃an.
Lenguado. = Isda.
Lenguaje. = Pagpamólong, pinamólong sa tagsa ca Guinharían, provincia con longsod.
Lenguaraz. = Batid, maálam, quinaarmánon sa durúha con capin ba ng̃a mg̃a pinamólong. * Táuo ng̃a tabían hinoguilánon sa oaláy caólao.
Lenguaz. = Ang tabían, ang hinoguilánon sa oaláy hingtúngdan ug cahológan.
Lengüeta. = Dila dila, taláyo sa timbáng̃an. * Capandáyan sa puthao ng̃a icatábas sa mg̃a librero sa papel.
Lengüetada. = Pagcatílap, pagcóha sa dila sa macaúsa sa bisan onsa.
Lengüetería. = Cadaghánan sa mg̃a lengüeta sa mg̃a órgano ug sa mg̃a tolónggon sa música.
Lenidad. = Pagcahínay, pagcahómoc.
Lenitivo. = Ang may gahóm sa pagpahómoc. * Tambal ng̃a icahómoc. * Polong ng̃a icahínay hinay sa buot sa nagasobó con nasocó.
Lentamente. = Sa anam anam, sa mahínay hinay.
Lente. = Salamín ng̃a icasolóng, ng̃a icatán-ao sa mg̃a haláp.
Lenteja. = Liso ng̃a calán-on, bolobalátong ng̃a malíng̃in ug linópiac.
Lentejuela. = Dahon dahon ng̃a diótay ug malíng̃in sa salapí, boláoan, &c., ng̃a icadáyan dayan sa mg̃a pagborda.
Lenticular. = Ang maíng̃on sa lenteja.
Lentisco. = Cahoy sa España.
Lentitud. = Pagcahínay, pagcadógay.
Lento. = Ang madógay sa pagbóhat sa bisan onsa, ang mabóg-at ug laoas, ang mahináyon, maloyáhon.
Leña. = Cahoy sa caláyo, sológnod.
Leñador. = Ang magadaguínot ug magabalígya sa mg̃a cahoy sa caláyo.
Leñera. = Ang lugar ng̃a paghipósan ug pagatipígan sa mg̃a cahoy sa caláyo, sa sológnod.
Leñero. V. Leñador.
Leño. = Cahoy con pinótol sa cahoy ng̃a quinoháan sa mg̃a sang̃á ug sa panit.
Leñoso. = Ang bahin sa mg̃a cahoy ng̃a díli panit, ang cahoy.
Leon. = Mananáp sa opát ca tiil sa África, sa color ng̃a molomalálag ug mapolá polá, ng̃a maísog ug cosógon caáyo. * Mananáp ng̃a diótay ug pac-an. * Ang icalíma ca timáan sa zodiaco. * Saoa. * Táuo ng̃a mapíntas, pongtánon, maligotgóton ug mabáng̃is. * Mananáp ng̃a mabóhi sa tubig ug sa yota, ng̃a guing̃álan ug leon marino.
Leona. = Leon ng̃a baye.
Leonado. = Ang may color maíng̃on sa color sa balahíbo sa leon.
Leonera. = Lugar ng̃a pagbilanggóan sa mg̃a leon. * Baláy ng̃a pagasogálan.
Leonero. = Táuo ng̃a magabántay ug magaalíma sa mg̃a leon.
Leonino. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa leon.
Leopardo. = Mananáp sa opát ca tiil sa África ug sa Asia, maísog ug cosógon caáyo.
Lepidio. = Tanóm ng̃a mahálang caáyo ug italámbal.
Lepra. = Baláhac, cagídquir, agís is, amomótol.
Leproso. = Balahácon.
Lerdamente. = Sa pagcahínay, sa pagcadúgay, sa pagcabóg-at.
Lerdo. = Ang madógay, ang mahínay, ang mabóg-at sa paglacát. * Ang díli mosábot, ang díli macahímo sa pagbóhat sa bisan onsa.
Lerdon. = Hobág ng̃a motóbo sa tohod.
Lesion. = Cadáot guican sa pagbónal, sa samad con sa saquét.
Lesivo. = Ang arang magdáot.
Lesna. = Hilíhod ng̃a pagagamíton sa mg̃a magbobóhat sa mg̃a sapín.
Lesnordeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála, sa calang sa timog ug sa amíhan. * Ang guinicánan sa maong hang̃in.
Leso. = Táuo con mananáp ng̃a nagadáot sa iang laoas. * Táuo ng̃a coloculiró, coláng̃an sa boot, boang boang.
Lesueste. = Ang hang̃in ng̃a calang sa timog ug sa sueste.
Leste. = Timog. * Casobáng̃an.
Letal. = Bisan onsa ng̃a macamatáy.
Letanía. = Pagámpo sa Dios, sa paghing̃álan sa Santísima Trinidad, ug sa pagbótang sa pagcamanlalában cang Jesucristo, cang María Santísima ug sa mg̃a santos, sa pagsámpit caníla sa pagcasonód sonód. * Procesion ng̃a pagaboháton sa pagcanta sa letanía. * Listáhan sa daghánan ng̃a mg̃a botang con mg̃a ng̃alan ng̃a magacasonód sonód.
Letargo. = Pagcapógdao, pagcaoalá sa buot ug sa mg̃a balatían.
Letificante. = Ang macalípay, ang magapahimáya.
Letra. = Letras. * Dagoay ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a letra sa mg̃a sulat. * Ang hingtóngdan ng̃a caogalíng̃on sa cahológan sa mg̃a polong.
Letrada. = Babáye ng̃a maálam, ng̃a quinaarmánon. * Ang asáoa sa abogado, sa maálam sa mg̃a leyes.
Letrado. = Ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman. * Ang mamólong caáyo ug hinoguilánon sa oaláy hingtóngdan.
Letrero. = Mg̃a polong ng̃a guisólat. * Ang guisólat arón pagadomdómon ug timaánan hasta sa dugay ug bisan onsa.
Letrina. = Calibáng̃an, pamos-ónan.
Leudar. = Pagtóbo, pagálsa sa binócboc ng̃a minása ug sináctan sa lebadura, sa binhi.
Leudo. = Tinápay ng̃a sináctan sa lebadura, sa binhi.
Leva. = Pagguícan sa mg̃a sacayán, pagbótar, pagsácoat sa mg̃a sinípit, sa mg̃a ancla. * Pagdaguínot sa pagdácop sa mg̃a táuo ng̃a tigsóroy soroy, arón magasílbi sa pagcasoldados. * Pagcalaláng, limbong, pagcaólo olo.
Levadero. = Ang otang, tampa, tampo, amot, &c., ng̃a paninínglon.
Levadizo. = Ang arang sacoáton ug arang ibótang pagopód.
Levador. = Ang caoatán ng̃a molaguéu sa madalí, sa human na ang pagpang̃áoat, caoatán ng̃a malaláng̃on.
Levadura. = Ang minása sa binócboc, sa oaláy asín, ng̃a paságdan hasta ng̃a maáslon.
Levantadamente. = Sa pagcatáas. * Sa mg̃a polong ng̃a piníli.
Levantador. = Ang magasácoat. * Ang moálsa, ang magasócol sa mg̃a ponóan, ang magahópo sa mang̃a isigcatáuo arón manóqui sila ug somócol.
Levantamiento. = Pagcasácoat. * Pagcaálsa, pagcasócol sa mg̃a ponóan, pagcatáas, pagcaósoag. * Pagcacábis, pagcahósay sa mg̃a cuentas.
Levantar. = Sacoat, bang̃on, pagtáas, pagósoag. * Pagpatíndog sa nagahígda, sa nagacalígad. * Pagbóhat, pagpatíndog sa mg̃a baláy, sa mg̃a Singbahán, sa mg̃a caparían, sa mg̃a cofradía, &c. * Pagbótang bótang, pagsáng̃il. * Pagpadagcó, pagológ, pagdáyeg.
Levante. = Bisan onsa ng̃a mabáng̃on, motíndog. * Casobáng̃an. * Hang̃in ng̃a guican sa casobáng̃an, timog.
Levantisco. = Táuo con bisan onsa sa casubáng̃an, ng̃a natáuo con guican sa dapit sa casobáng̃an.
Levar. = Pagguícan, paglayág sa mg̃a sacayán. * Pagbótar, pagsácoat sa sinípit, sa ancla.
Leve. = Magáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot, sa húna húna. * Ang ualáy bale ug hingtúngdan.
Levedad. = Pagcagáan. * Pagcaoaláy calig-ónan sa buot ug sa húna húna.
Levemente. = Sa pagcahínay. * Sa pagcahómoc. * Pagpacasalá sa diótay ng̃a salá.
Levita. = Israelita, judío sa banay ni Leví ng̃a nagaalágad sa Singbahán. * Bisti sa laláqui ng̃a hatáas ug halagpád, ng̃a nagacacóros ug nagacasápao ang mang̃a paco paco dapit sa atobáng̃an.
Levítico. = Ang usá sa mg̃a libro sa batásan ng̃a caráan. * Ang icatólo sa mg̃a libro ng̃a guing̃álan ni Moisés, ng̃a guisolátan sa mg̃a tolománon sa mg̃a paghálad ug sa catongdánan sa mg̃a saserdote.
Ley. = Batásan. * Gugma. * Pagcatúman. * Cahímtang, socod, timbang sa mg̃a botang, ing̃on sa batásan, ing̃on sa mg̃a leyes. * Bale ng̃a tinúod sa salapí. * Catilíngban sa mg̃a leyes.
Leyenda. = Bisan onsa ng̃a guibása ug ng̃a arang pagabasáhon.
LI
Lia. = Pisi, lubid ng̃a binúhat sa pagcasinalápid, ng̃a icabáat sa mg̃a pardo, &c.
Liar. = Pagbáat, pagtácgos sa mg̃a fardo, sa mg̃a potús, &c., sa pisi. * Pagábian, paghigála sa bisan cansa.
Libacion. = Tolománon sa mg̃a canhing tiempo sa mg̃a dioatáhan, sa pagyabó sa bino, &c., ng̃a guisolód sa baso, sa obus na guitiláo nila.
Libar. = Pagyópyop, pagsóyop, sa pagcahómoc, sa dogá sa bisan onsa. * Pagtiláo, pagdímdim sa bino, &c. * Pagyabó sa bino, &c., sa mg̃a paghálad, sa mg̃a dioatáhan.
Libelo. = Papel ng̃a sinolátan sa pagpang̃áyo sa bisan onsa. * Papel con libro ng̃a sinolátan sa mg̃a polong ng̃a icabóncag sa dong̃og sa isigcatáuo. * De repudio. = Sulat con camatuódan ng̃a guibotáng̃an, sa canhing tiempo, sa mg̃a hingtóngdan, sa pagbía sa bana sa iang asáoa ug sa pagbóncag sa pagcamagtiáyon.
Liberacion. = Pagcabáoi, pagcatángtang.
Liberal. = Malólot, homalátag, mahahátag. * Madalíon sa pagbóhat sa bisan onsa sa masingcámot, sa pagcatólin.
Liberalidad. = Pagcalólot.
Liberalmente. = Sa pagcalólot. * Sa pagcadalí, sa pagcamasingcámot.
Libertad. = Pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a táuo. * Pagcabáoi, pagcatángtang sa bisan cansa. * Cahímtang, pagcabótang sa táuo ng̃a díli olípon, ng̃a díli bihag. * Pagtógot sa bisan cansa, arón macatúman sa iang cabobót-on. * Pagcatalápas, pagcalípas sa batásan ug sa mg̃a catungdánan. * Pagcaoaláy caólao, cahárloc ug catáhap.
Libertadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, cahárloc, pagtáhod ug catahá.
Libertado. = Cásing casíng̃an. * Táuo ng̃a oaláy caúlao, pagtáhor, ug catahá.
Libertador. = Mamamáoi, manlolócat, manlolóoas.
Libertar. = Baoi, locát, looas. * Tangtang, bohi, paggáoas sa bisan cansa sa catongdánan.
Libertinaje. = Pagcatampalásan, pagcaoaláy caúlao sa mg̃a bohat ug sa mang̃a polong. * Pagcacólang sa pagtáhor, sa catahá ug sa pagsógot.
Libertino. = Tampalásan. * Táuo ng̃a coláng̃an sa pagsógot, sa pagtáhor ug sa catahá.
Liberto. = Táuo ng̃a migóa sa pagcaolípon, sa pagcabíhag.
Libidinoso. = Maólag, maláo-ay.
Líbitum (ad.) = Polong ng̃a linatín: ing̃on sa pagbóot ng̃a caogalíng̃on.
Libra. = Pagcabóg-at ng̃a pagaaguíon sa timbáng̃an ug may napólo ug unóm ca onzas.
Libracion. = Pagcalíhoc sa bisan onsang botang sa iang guitindúgan, hasta ng̃a mopoyó sa pagcatárung.
Libraco. = Libro ng̃a talamáyon, ng̃a oaláy bale ug polós.
Libramiento. = Pagsógo ng̃a sinólat sa bisan cansa, arón magbáyad ang iang sologóon sa guipabáyad canía.
Libranza. = Idem.
Librar. V. Libertad.
Libre. = Ang magabóot sa iang caogalíng̃on ng̃a cabobót-on ug húna húna. * Ang díli bihag, olípon. * Táuo ng̃a díli mosógot, ng̃a díli motáhod ug magtahá. * Ang guibohían, ang guitángtang sa presohan, sa bilanggóan. * Maólag, maláo-ay. * Baláy, dalan, &c., ng̃a usá da, ng̃a oaláy ug bisan onsa sa cadoólan nia. * Ang guigáoas, ang nahamísic sa catongdánan ug sa mg̃a tolománon. * Ang oaláy casamócan ug caoláng̃an.
Librea. = Bisti ng̃a caugalíng̃on ng̃a guipanghátag sa ubán ng̃a mg̃a dagcóng táuo sa ilang mg̃a sologóon.
Libremente. = Sa caogalíng̃on ng̃a pagbóot.
Librería. = Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a libro. * Solód ng̃a guibotáng̃an sa mg̃a libro ng̃a nagacaláin lain.
Librero. = Ang may opicio sa pagbóhat, sa pagtahí ug sa pagbalígya sa mang̃a libro.
Libreta. = Tinápay sa timbang sa usá ca libra. * Librong diótay sa papel ng̃a oalá solátan.
Librete. = Bagáhan ng̃a pagainítan sa mg̃a babáye sa mg̃a tiil.
Libro. = Cadaghánan sa papel ng̃a guiláquip, guinasápao sapao ug guinatahí sa usá ca daplin, ug ng̃a guisapáoan usáb sa lain ng̃a papel, sa panit, &c., libro.
Librote. = Librong talamáyon, ng̃a oaláy polós.
Licantropía. = Pagcamíng̃ao, pagcasobó ng̃a dagcó sa boot, sa húna húna.
Licencia. = Pagtógot, pagbóot ng̃a caogalíng̃on sa pagbóhat ug sa pagpamólong.
Licenciadillo. = Táuo ng̃a guitáptan sa mg̃a bisti sa pagcapadre, ug ng̃a mahímo sia ug talamáyon sa iang dagoay con sa iang mg̃a paglíhoc ug pagatúbang.
Licenciado. = Táuo ng̃a nagapacamaálam. * Ang guitogótan arón magatóman sa iang pagbóot. * Ang magabísti sa bisting hatáas ug ng̃a ang̃ay sa mg̃a estudiante. * Polong ng̃a ióna sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a abogado, sa mg̃a quinaarmánon sa mg̃a leyes. * Ang guitogótan sa opicio sa pagcaabogado.
Licenciar. = Pagtógot. * Pagpanamílit sa bisan cansa. * Pagtógot sa bisan cansa sa opicio sa pagcaabogado, tung̃ód cay maálam sa mg̃a leyes.
Licenciosamente. = Sa pagcaoaláy pagtáhor ug pagtahá, sa oaláy caólao ug catáhap.
Licencioso. = Táuo ng̃a oaláy caólao ug pagtáhor. * Maólag, maláo-ay.
Liceo. = Escolahán.
Licitacion. = Pagpabíli sa bisan onsa ng̃a guibalígya sa cadaigánan.
Lícitamente. = Ing̃on sa batásan, sa catarúng̃an.
Licitador. = Ang nagapabíli sa bisan onsa ng̃a ibalígya sa cadaigánan.
Licitar. V. Licitacion.
Lícito. = Maáyo, matárong, ang̃ay sa catarúng̃an ug sa batásan.
Licor. = Tubig, bino, aguardiente, &c.
Licorista. = Ang nagabóhat sa mg̃a ilímnon, sa aguardiente, &c., ang nagabino, ang nagadalísay.
Licoroso. = Bino, &c., ng̃a maísog ug mahomót.
Licuacion. = Pagcatónao, pagcalínis, pagcahílis sa bisan onsa ng̃a natibúoc.
Licuar. = Pagtúnao sa natibúoc.
Lid. = Pagáoay pagpang̃óbat. pagdámag, pagdósmog. * Pagtóbag tubag, pagíndig indig.
Lidiador. = Ang magaáoay.
Lidiante. = Idem.
Lidiar. V. Lid. * Pagatúbang sa mg̃a táuo ng̃a coti cutíhan, ng̃a samócan.
Liebraston. = Liebre ng̃a diótay.
Liebraton. = Idem.
Liebre. = Mananáp sa España ng̃a may opát ca tiil ng̃a maíng̃on ing̃on sa conejo, ug matúlin caáyo. * Táuo ng̃a mahadlócon, taláoan.
Liebrecilla. = Tanóm.
Liendre. = Losá.
Lientera. = Saquét ng̃a guican sa pagcadíli mahílis ang quináon sa cotó cotó.
Liento. = Bisan onsa ng̃a naómog.
Lienzo. = Panápton. * Ang cota ng̃a calang sa mg̃a baluarte, mg̃a bantayán. * Ang atobáng̃an sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.
Liga. = Italácgos sa mg̃a medias. * Dogá sa mg̃a bong̃a ug sa mg̃a panit sa mg̃a cahoy, ng̃a mahágcot ug mapílit. * Sacót ng̃a diótay ng̃a guibótang sa pagtónao sa boláoan, sa salapí, &c.
Ligacion. = Pagcasácot. * Pagcapílit. * Pagcahiósa.
Ligadura. = Pagbórbor ug pagtácgos sa bisan onsa, sa tinábas ng̃a panápton, sa lobid, &c.
Ligamaza. = Ang dugá ng̃a mahágcot sa obán ng̃a mg̃a bong̃a ug mg̃a dahon, sa dapit su goa.
Ligamento. = Pagcahiósa. * Bisan onsa ng̃a igatácgos ug igabórbor.
Ligamiento. = Idem. * Pagáng̃ay sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo.
Ligar. = Pagsácot sa boláoan, sa salapí, &c., sa tombága, sa tingga, &c. * Pagpaáng̃ay, paghósay, sa mg̃a cabobót-on sa mg̃a táuo. * Paghiósa. * Paghícot pagtácgos.
Ligazon. = Pagcahiósa. * Cadaghánan sa mg̃a cahoy ng̃a igabóhat sa mg̃a sacayán.
Ligeramente. = Sa pagcatólin, sa pagcalágmit, sa pagcadalí. * Sa pagcahínay, sa pagcahómoc, sa ibábao lamang. * Sa pagcaoaláy húna húna ug pagcamátng̃on.
Ligereza. = Pagcatólin, pagcalágmit, pagcadalí. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna, pagcalobád sa cásing cásing.
Ligero. = Matúlin, malágmit, madalí, madalíon, malágsic. * Ang oalay polós. * Calán-on ng̃a masáyon mahílis, malínis. * Táuo ng̃a oaláy calig-ónan sa iang mg̃a polong ug mg̃a húna húna, ng̃a masáyon pagalobálan sa iang cabobót-on.
Lignum crucis. = Reliquia, bahin, tipac sa crus ng̃a guicamátyan sa atang Guinóong Jesucristo, ng̃a ibótang sa pagcadágoay sa crus.
Ligona. = Saról, icalále.
Lija. = Isdang dagcó. * Quilquígan.
Lijar. = Paghínlo, pagquílquig sa bisan onsa, sa quilquígan.
Lila. = Cahoy cahoy ug ang iang bolac ng̃a maníndot ug mahomót caáyo.
Lilili. = Pagsínggit sa mg̃a moros, sa ilang mg̃a piesta.
Lima. = Cahoy ug ang bong̃a sa maong ng̃alan. * Sooa, limon ng̃a diótay ug matám-is. * Limbas ng̃a igahínlo ug igacágod sa mg̃a pothao, sa tombága, &c. * Pagcasáoay sa guihúna húna ng̃a daan. * Ang magacágod, magahorót ug magatibáoas, sa mahínay hínay, sa bisan onsa.
Limadura. = Pagcalímbas. * Linímbas, ang quináon sa limbas.
Limalla. = Cadaghánan sa mg̃a limbas.
Limar. = Paglímbas. * Paghínlo sa bisan onsa.
Limaton. = Limbas ng̃a dagcó ug maháit caáyo.
Limazo. = Laoay ng̃a mahágcot.
Limbo. V. Infierno desde lugar ng̃a guimpóyan hasta santos ng̃a pagábot.
Limen. = Ganháan.
Limero. = Ang magabalígya sa mg̃a lima. * Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a lima.
Limeta. = Boteya.
Limitacion. = Pagcaólot, caotlánan. * Pagcapogóng, pagcadilí, arón díli boháton ug bisan onsa.
Limitadamente. = Sa pagcapogóng, sa pagcadilí.
Limitado. = Táuo ng̃a cabós, sa diótay ng̃a húna húna ug salabútan.
Limitáneo. = Ang anáa sa dool sa caotlánan sa bisan onsang Guinharían, provincia con longsod.
Limitar. = Pagólot pagbótang sa mang̃a mojon, pagtimáan sa caotlánan sa mg̃a yota. * Pagpogóng, pagdilí sa pagbóhat sa bisan onsa.
Límite. = Caotlánan, catapúsan sa yota sa bisan onsang Guinharían, provincia con longsod.
Limítrofe. = Mg̃a Guinharían, mg̃a provincia con mg̃a longsod ng̃a magacanáyon, ng̃a magacasómpay.
Limo. = Lapoc, pisac, yánang.
Limon. = Limon, sooa, ug ang cahoy ng̃a mobóng̃a niána.
Limonada. = Ilímnon ng̃a magáma sa tubig, sa asúcar con calámay ug sa dugá sa limon.
Limonado. = Ang color sa limon.
Limonar. = Lugar ng̃a guitámnan sa mg̃a cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a limon.
Limonero. = Ang magabalígya sa mg̃a limon. * Ang cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a sooa.
Limosidad. = Ang may yota, yánang, lapoc. * Qui-qui, hugao sa mg̃a ng̃ipon.
Limosna. = Limos.
Limosnero. = Ang nagalímos ug ang nagapaquiglímos. * Sologóon sa mg̃a dagcóng táuo, ng̃a may catongdánan sa pagpáhat sa limos sa mg̃a hang̃ol, mg̃a pobres.
Limoso. = Ang naponó sa yota, sa lapoc, sa pisac, sa yánang.
Limpia. = Pagcaháoan, pagcahínis, pagcanósnos, pagcabalónas, pagcapáhid.
Limpiador. = Ang maganósnos, ang magahínis, ang magabalónas, ang mopáhid.
Limpiadura. V. Limpia. * Ang hogao ng̃a guican sa bisan onsa.
Limpiamente. = Sa pagcahínlo, sa pagcaólay. * Sa pagcaoaláy limbong sa mg̃a pagsogál. * Sa pagcabátid, sa pagcaálam. * Sa pagcaháoan sa boot, sa húna húna.
Limpiamento. V. Limpia.
Limpiar. = Pahid, hínis, nosnos, balónas. * Pagólay sa bisan onsa. * Pagpaháoa, pagpalálin, paghing̃ílin sa bisan diin sa mg̃a táuo con sa mg̃a mananáp ng̃a daótan. * Pagdáog sa mg̃a sogál.
Limpieza. V. Limpia. * Pagcaólay ug pagcaoaláy salá ng̃a panolóndon ni María Santísima, pagsámcon canía sa iang inahán. * Pagcacastos, pagcabóg-os sa mg̃a táuo.
Limpio. = Ang oaláy boling. * Ang oaláy sacót sa bisan onsa.
Limpion. = Pagcahínis, pagcapáhid, pagcanósnos sa ibábao lamang.
Linaje. = Lioat, calioátan sa mg̃a táuo, calaínan, pagcahímtang sa bisan onsa. * Humano. = Cadaghánan sa mg̃a lioat ng̃atanán ni Adan.
Linajudo. = Ang magaándac ng̃a guican sia sa maáyong guinicánan.
Lináloe. = Cahoy sa Indias.
Linar. = Yota ng̃a guitámnan sa lino.
Linaria. = Tanóm ng̃a italámbal.
Linaza. = Binhi sa lino.
Lince. = Mananáp sa España sa opát ca tiil. * Mg̃a matá, isololóng ng̃a matalínis. * Táuo ng̃a batid, malaláng̃on.
Lindamente. = Sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcatahóm, sa pagcatóman, sa pagcahíngpit.
Lindente. = Magnáyon.
Lindar. = Pagnáyon.
Linde. = Caotlánan.
Lindero. = Ang magnáyon sa lain.
Lindeza. = Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm.
Lindo. = Maníndot, matahóm, maáñag. * Táuo ng̃a magabántay caáyo sa iang bisti. * Babayénon.
Lindura. V. Lindeza.
Línea. = Barlis. * Calaínan. * Lioat. * Calioátan. * Catapúsan, caotlánan. * Ang icapólo ug duhá ca bahin sa guibágon sa usá ca torlo, ug ang icapólo ug unóm sa usá ca pulgada. * Pagcataláy sa mg̃a soldados.
Lineal. = Ang nahatong̃ód sa línea, sa lioat, sa calioátan.
Lineamento. = Pagcabótang sa mg̃a barlis sa mang̃a pintal, arón maíla ang ilang dagoay.
Lineamiento. = Idem.
Linear. = Pagbárlis.
Linfa. = Dugá sa laoas.
Linfático. = Ang nahatong̃ód sa dogá, ug ang guidaghánan sa dogá.
Lingual. = Ang nahatong̃ód sa dila.
Linimento. = Tambal ng̃a icahómoc sa mg̃a hobág.
Lino. = Tanóm ng̃a pagacoháan sa mg̃a lugás ng̃a icabóhat ug igahábol sa mg̃a panápton. * Panápton, hinábol sa lino.
Linterna. V. Farol.
Liño. = Taláy sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.
Lio. = Potús, baat, bináng̃an.
Liquefaccion. = Pagcatúnao.
Liquen. = Tanóm ng̃a motoróc sa mg̃a pangpang, sa mg̃a cota ug sa panit sa mg̃a cahoy.
Liquidable. = Ang arang pagatonáuon.
Liquidacion. = Pagcatúnao.
Liquidambar. = Tagoc sa usá ca cahoy sa América, malálag ug mahomót.
Líquidamete. = Sa pagcatúnao.
Liquidar. = Pagtúnao sa bisan onsa ng̃a natibúoc.
Liquidez. = Pagcatúnao.
Líquido. = Bisan onsa ng̃a magabasá ug magahomód. * Casayódan ng̃a guican sa pagtándig sa guidáoat ug sa guigasto sa mg̃a cuentas.
Lira. = Arpa, tolónggon ng̃a may coldas ng̃a pagcablíton.
Lirio. = Tanóm ng̃a italámbal ug bulácan.
Liron. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá.
Lisamente. = Sa pagcaoaláy coti coti. * Sa pagcahínlo.
Lisiar. = Paglisá sa bisan onsang bahin sa laoas.
Lisimaquia. = Tanóm.
Liso. = Mahínlo. * Datág, patag. * Daláno, bolános, lison.
Lisonja. = Pagdáyeg ng̃a guilabíhan, pagólo olo sa pagcóha sa maáyong buot sa isigcatáuo, pagálam alam sa salingcápao lang, pagológ ológ.
Lisonjeador. = Ang magadáyeg, ang moálam alam, ang magaólo olo.
Lisonjeante. = Idem.
Lisonjear. = Pagdáyeg, pagológ ológ sa salingcápao lamang, pagólo olo, pagálam alam.
Lisonjeramente. = Sa pagcaológ ológ, sa pagparáyeg ng̃a salingcápao.
Lisonjero. V. Lisonjeador. * Ang macalípay, ang macalíng̃ao ug macalípat.
Lista. = Tinábas sa papel, sa panápton, &c., ng̃a hatáas ug haíctin. * Boloc sa mang̃a hinábol. * Ang paghing̃álan sa mg̃a táuo ng̃a may catongdánan sa pagátang ug pagting̃ób sa bisan diin. * Papel ng̃a sinolátan sa mg̃a ng̃alan sa mg̃a táuo sa mg̃a mananáp, sa mg̃a casangcápan, &c.
Listado. = Panápton, hinábol ng̃a binóloc bolócan sa mg̃a boloc ng̃a piníntal.
Listeado. = Idem.
Listo. = Madalíon, macógui, cacoguíhan, madásig, malágmit.
Liston. = Sintas ng̃a igagáma haíctin. * Cahoy ng̃a haíctin ng̃a maáyo sa mg̃a marco, &c.
Listonería. = Cadaghánan sa mg̃a liston.
Listonero. = Ang magabóhat sa mg̃a liston.
Lisura. = Pagcahínlo, pagcadalámo, pagcabolános, pagcalíson. * Pagcadatág, pagcapátag.
Lita. = Saquét sa mg̃a iró.
Litacion. = Paghálad sa Dios sa bisan onsa ng̃a himót-an nia.
Lite. = Capolong̃ánan.
Litera. = Lincoránan ng̃a pagasác-yan sa táuo ug ng̃a pagabalsáhan sa mg̃a mananáp.
Literal. = Casayóran ng̃a ang̃ay sa maong cahológan sa mg̃a solat.
Literalmente. = Íng̃on sa nahamótang sa mg̃a sulat.
Literario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a quinaárman.
Literato. = Ang maálam, ang quinaarmánon, ang mang̃ialáman, ang mahibaló sa obán ng̃a mg̃a quinaárman.
Literatura. = Pagcaálam, paghibaló sa mg̃a quinaárman.
Litigante. = Ang may capolong̃ánan contra sa lain.
Litigar. = Pagbótang sa capolong̃ánan. * Pagtóbag tobag, paglális lalis.
Litigio. = Capolong̃ánan. * Pagcalális, pagcaíndig indig, pagcatóbag tobag.
Litigioso. = Ang may duha duha ng̃a tacós ng̃a ipadayág sa capolong̃ánan, ang mahagúgma sa mg̃a capolong̃ánan.
Lítis. = Capolong̃ánan.
Liticonsorte. = Ang may capolong̃ánan ng̃a ubán sa lain.
Litiexpensas. = Ang mg̃a pagasto sa mg̃a capolong̃ánan.
Litipendencia. = Capolong̃ánan ng̃a oalá pa matibáoas, ng̃a oalá pa sentensiáhan sa hocom.
Liticola. = Bulit ng̃a pagabuháton sa batóng mármol ng̃a dinócdoc ug maáyo, sa salong ug sa lang̃it lang̃it sa itlog, ng̃a icapílit ug igatápot sa mg̃a bató.
Litografía. = Quinaárman sa paglíloc sa mg̃a bató, arón domághan ang mg̃a solat con mg̃a laráoan, &c., ng̃a buot ng̃a pagaboháton.
Litografiar. = Paglíloc sa mg̃a bató arón ihúar sa papel, &c., ang solat, laráoan, &c., ng̃a guitúyo.
Litográfico. = Ang nahatong̃ód sa litografía.
Litógrafo. = Ang panday sa litografía.
Litoral. = Ang nahatong̃ód sa pilio, sa baybáyon sa dagat.
Liturgia. = Tolománon ng̃a guisógo sa santa Iglesia sa pagbóhat sa mg̃a piesta sa Singbahán, ug labí pa sa misa.
Livianamente. V. Deshonestamente.
Liviandad. = Pagcagáan sa bisan onsa. * Pagcaoaláy calig-ónan sa húna húna, pagcalubár sa buot.
Liviano. = Magáan, ang díli mabóg-at. * Ang oaláy calig-ónan sa iang húna húna, ang masáyon magasíbog sa iang polong. * Ang oaláy bale ug polós. * Ang maólag, maláo-ay, mang̃íl-ad.
Lívido. = Molomaítom, bonól.
Liza. = Isda.
Lizo. = Ang hilo sa mg̃a hablon, sa mg̃a hinábol. * Coughon.
Lizon. = Tanóm.
LO
Lo. = Ang.
Loa. = Sinógdan sa mg̃a dula. * Pagdáyeg, pagológ.
Loable. = Dalayégon, ang tacós ng̃a pagaológon.
Loablemente. = Sa tacós ng̃a pagadayégon, ng̃a pagaológon.
Loado. = Dináyeg, inológ.
Loador. = Ang nagaológ, ang magadáyeg.
Loar. = Dayeg, dayao, ológ.
Loba. = Ang bisti ng̃a hatáas sa mg̃a Padre, ug sa mg̃a estudiantes. * Ang ogdo sa talioála sa mg̃a turlis ng̃a guibóbat sa daro.
Lóbado. = Hobág ng̃a motóbo sa mg̃a laoas sa mg̃a mananáp.
Lobagante. = Amontáha, banágan.
Lobanillo. = Ogoc, hobág ng̃a magáhi ng̃a magáma la laoas, sa mahínay hinay, sa maánam anam.
Lobato. = Ang anac ng̃a diótay sa lobo.
Lobaton. = Caoatán ng̃a mang̃áoat sa mg̃a canding ug sa mg̃a carnero.
Lobera. = Solóp ng̃a dalángpan sa mg̃a lobo.
Lobero. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a lobo.
Lobezno. V. Lobato.
Lobina. = Isda.
Lobo. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa usá ca iró, maísog caáyo ug manunúbad sa mg̃a hayúpan. * Isda. * Cahobóg, pagcahobóg.
Loboso. = Yota ng̃a guitobóan sa daghánan ng̃a mg̃a lobo.
Lóbrego. = Mang̃ít ng̃it. * Masolóbon, maming̃áuon.
Lobreguecer. = Pagpang̃ít ng̃it.
Lobreguez. = Cang̃itng̃ítan.
Locacion. = Pagpaábang.
Local. = Ang nahatong̃ód sa bisan onsang lugar. * Ang guibotáng̃an sa bisan onsa.
Locamente. = Sa pagcabóang, sa cabóang. * Sa guilabíhan, sa oaláy casaráng̃an.
Locion. = Pagcabúnac.
Loco. = Boang. * Táuo ng̃a culang sa salabútan, ng̃a coláng̃an sa boot.
Locuacidad. = Pagpamólong ng̃a hatáas, ng̃a guilabíhan.
Locuaz. = Tabían, tigsoguílon, hinoguilánon.
Locucion. = Pagpamólong.
Locuela. = Pagpamólong ng̃a caogalíng̃on sa tagsa tagsa.
Locura. = Pagcabóang, cabóang. * Buhat ng̃a oalá húna hunáon ug maáyo.
Locutorio. = Lugar ng̃a guitagána sa mg̃a conbento sa mg̃a monja, ng̃a pagdaoátan sa mg̃a bisita, sa pagsólte sa mg̃a monja sa mg̃a táuo ng̃a managdúao caníla.
Locha. = Isda ng̃a diótay.
Lodazal. = Cayanáng̃an, lapócan, pisácan.
Lodazar. = Idem.
Lodo. = Pisac, lapoc, yánang, yota ng̃a mahágcot.
Lodoso. = Ang lapócan, pisácan, cayanáng̃an.
Lógica. = Quinaárman ng̃a nagatóon sa mg̃a táuo sa paghúna húna ug maáyo.
Lógicamente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa lógica.
Lógico. = Ang nahatong̃ód sa lógica ug ang nagaestudio sa lógica.
Lograr. = Pagcóha, pagdáng̃at sa guitúyo, sa guipanghináot.
Logrear. = Pagpatigáyon sa pagpaólos sa salapí tong̃ód sa tobo.
Logrería. = Pagcatóbo.
Logrero. = Ang magapaólos sa salapí tong̃ód sa tobo.
Logro. = Tobo ng̃a guican sa salapí ng̃a guipaólos. * Ang ganancia sa bisan onsa ng̃a icolomersio. * Pagcóha, pagdáng̃at sa guitúyo ng̃a guipanghináot.
Loma. = Bolobóngtod. * Ogdo.
Lombarda. = Lothang ng̃a guinagámit, sa canhing tiempo, sa mg̃a pagpang̃óbat, sa pagsalibáy sa mg̃a batóng dagcó.
Lombardada. = Pagcabóhi sa lombarda.
Lombardear. = Pagbóhi sa mg̃a lombarda.
Lombardería. = Cadaghánan sa mg̃a lombarda.
Lombardero. = Soldado ng̃a nagabóhi sa mg̃a lombarda.
Lombriguera. = Ang bohó ng̃a guibóhat sa yota sa mg̃a oati. * Tanóm.
Lombriz de tierra. = Oáti. * Del cuerpo humano y de los demás animales. = Bitoc.
Lomear. = Paglíhoc sa mg̃a mananáp sa ilang bocó bocó.
Lomo. = Cosóg, licód, ang bahin sa laoas sa táuo cutub sa haoac hasta sa igot igot. * Ang bocó bocó sa mg̃a mananáp, ug ang bahin cutub sa bocó bocó hasta sa quinatórcan sa icog. * Ang bocó bocó sa mg̃a libro. * Ang ogdo sa yota ng̃a calang sa mg̃a turlis. * Colod, bocó bocó sa mg̃a espada, mg̃a campílang, mg̃a cuchillo, &c.
Lomudo. = Ang may dagcóng licód, dagcóng cosóg.
Lona. = Panápton ng̃a potíon ng̃a mabága ug malíg-on, ng̃a igabóhat sa mg̃a layág sa mg̃a sacayán.
Loncha. = Bató ng̃a manípis ug halagpád, ng̃a maíng̃on ing̃on sa ladriyo. * Hioa ng̃a manípis sa carne.
Longanimidad. = Pagcadagcó sa cásing cásing sa pagántos sa mg̃a calisdánan, pagílob sa maáyong boot sa mg̃a cahágo, mg̃a cabalísa, &c.
Longánimo. = Táuo ng̃a cásing casíng̃an, sa malíg-on ng̃a boot ug húna huna, ng̃a díli padáog sa mg̃a calisód ug cagolánan.
Longaniza. = Pinótol sa tináe ng̃a diótay, ng̃a sinódlan sa onód ug sa tamboc sa baboy ng̃a tinártar ug guinamós ng̃a daan.
Longevidad. = Pagcatáas, pagcadógay sa quinabóhi.
Longevo. = Ang tigúlang, ang madúgay caáyo sa calibútan ang may hatáas ng̃a edad.
Longicuo. = Halayó, ang nabólag ug maáyo.
Longitud. = Cahitáson, guitáson, pagcatáas. * Pagcalayó sa usá ca lugar sa nahaónang meridiano, sa pagísip sa mg̃a grados sa pagcatáas.
Longitudinalmente. = Sa pagcatáas.
Longuera. = Baol ng̃a hatáas ug haíctin.
Lonja. = Bisan onsa ng̃a hatáas ug haíctin. * Lugar sa cadaigánan ng̃a pagaatáng̃an sa mg̃a comerciante, sa ilang pagpálit, sa pagbalígya ug sa ilang pagpatigáyon. * Tiendahán ng̃a pagabaligyáan sa cacao, asúcar, &c. * Ganháan sa mg̃a Singbahán ug sa obán pang mg̃a baláy, ng̃a holohatáas sa mg̃a cadalánan.
Loquear. = Pagbóhat ug pagpamólong ing̃on sa ang̃ay sa boang, paglípay, paghimáya sa dagcóng pagcabánha ug pagcacúndat.
Loquero. = Ang may opicio sa pagbántay sa mg̃a buang.
Loquesca (á la). = Ing̃on sa ang̃ay sa batásan sa mg̃a boang.
Lord. = Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a dagcóng táuo sa Ingláterra.
Lorenzana. = Panápton ng̃a putíon ug mabága.
Loriga. = Batong batong, salingpócot ng̃a binúhat sa mg̃a dahon dahon ng̃a manípis sa puthao, sa tumbága, &c.
Loriguillo. = Cahoy cahoy ng̃a itilína.
Loro. = Perico. * Cahoy ng̃a maíng̃on ing̃on sa laurel. * Bisan onsa sa color ng̃a molomaítom.
Losa. = Bató ng̃a manípis ug mahínlo.
Lotería. = Ripa sa mg̃a manggad, sa salapí, &c. * Baláy ng̃a pagabaligyáan sa mg̃a número sa lotería.
Lotero. = Ang mobalígya sa mg̃a número sa lotería.
Loto. = Cahoy.
Loza. = Mg̃a sorlánan ng̃a guibóhat sa yota, mg̃a pínggan, mg̃a panácsan, &c.
Lozanamente. = Sa pagcalángbo sa mg̃a cahoy.
Lozanear. = Paglángbo, paglúnhao sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.
Lozanía. = Pagcalángbo, pagcalónhao sa mg̃a tanóm ug cahoy. * Pagcasópang sa mg̃a táuo ug sa mang̃a mananáp, pagcaáng̃ay sa laoas.
Lozano. = Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, malónhao. * Táuo con mananáp ng̃a malipáyon, sa maáyo, maáng̃ay ug masópang ng̃a laoas.
LU
Lubricidad. = Pagcabóyoc sa mg̃a salá ug labí pa sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.
Lúbrico. = Ang masáyon mahólog sa mg̃a salá ug labí pa sa papacaólag, sa pagcaláo-ay.
Lucerna. = Aninípot. * Isda.
Lucérnula. = Tanóm ng̃a masíga sa gabíy.
Lucero. = Bitóon ng̃a guing̃álan de Vénus. * Alaguían sa sugá sa mg̃a talambóan. * Casólao, casílao. * Casínao.
Lucidamente. = Sa minaáyo, sa pagcahíngpit. * Sa pagcadayág.
Lucidez. = Pagcadayág sa mg̃a soguílon, sa mg̃a sulat.
Lucido. = Magbobóhat sa bisan onsa sa maáyo, sa pagcaáng̃ay, sa pagcatúman. * Malólot, parayégon sa mg̃a combida.
Lucidura. = Pagpotí sa mg̃a bongbong, sa mg̃a pared.
Luciente. = Ang masíga, ang magaguíla guila, ang may casólao, casílao.
Lucierna. = Aninípot.
Lucifer. = Táuo ng̃a palábi labíhon, mabáng̃is ug daótan caáyo. * Ang yaoa.
Luciferino. = Ang nahatong̃ód sa Lucifer.
Lucífero. V. Luciente.
Lucífugo. = Ang malaguéu sa sugá.
Lucillo. = Long̃on, sorlánan sa bató ng̃a pagalóbng̃an sa obán ng̃a mg̃a dagcóng táuo.
Lucimiento. = Pagcasíga, pagcagíla guila. * Pagcatúman ug maáyo sa bisan onsa.
Lucio. = Ang masínao. * Isda sa sobá.
Lucir. V. Brillar. * Paglabí, paglabáo.
Lucrativo. = Ang mohátag sa tobo, sa ganansia, sa polós.
Lucro. = Tobo, ganansía, polós, caposlánan.
Lucroso. V. Lucrativo.
Luctuoso. = Ang masolúbon ug ming̃áuon, ang tacús ng̃a pagahilácan.
Luctuosamente. = Sa casobó, sa camíng̃ao, sa pagcabachó ug pagcaagólo.
Lucha. = Pagdámag, pagdósmog, paggácos sa duhá ca táuo ng̃a magadúla con magaáoay. * Pagáoay sa mg̃a mananáp. * Paglális lalis, pagtóbag tobag.
Luchador. = Ang magaáoay sa isigcatáuo sa paggácos canía.
Luchar. = Pagáoay sa pagcaguinácos.
Ludibrio. = Pagpasipála, pagcatámay, pagcayóbit.
Ludimiento. V. Fricacion.
Ludir. V. Frotar.
Luego. = Oña, sa taod taor, sa toon toon. * Cadón carón, dihá dihá, carón gayód, guiláyon, sa madalí caáyo.
Lugano. = Langgam.
Lugar. = Lugar, ang bolotáng̃an sa bisan onsa. * Longsod, pinoyánan sa mg̃a táuo. * Opicio, cahímtang.
Lugareño. = Tagilóngsod, longsolánon, mulópio sa longsod. * Ang nahatong̃ód sa mg̃a calongsódan.
Lugarteniente. = Ilis, ang nagasalíli, ang nagaalíli sa lain, sa bisan onsang opicio con catongdánan.
Lugre. = Sacayán ng̃a diótay sa totólo ca talároc.
Luisa. = Tanóm ng̃a italámbal.
Lujo. = Paggásto ng̃a guilabíhan, ng̃a labí sa casaráng̃an, sa pagcáon, sa pagbísti, &c.
Lujoso. = Ang magagasta caáyo sa pagcáon, sa pagbísti, &c.
Lujuria. = Caólag, pagcaláo-ay. * Pagcalabí sa casaráng̃an sa bisan onsa.
Lujuriante. = Ang masámoc sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay. * Cahoy con tanóm ng̃a malángbo, malúnhao caáyo.
Lujuriar. = Pagbóhat sa salá sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay, pagcasta sa mg̃a mananáp.
Lujuriosamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaláo-ay.
Lujurioso. V. Lujuriante.
Lula. = Isda.
Lumbar. = Ang nahatong̃ód sa licód, sa cosóg ug sa mg̃a payod.
Lumbrada. = Daob ng̃a dagcó, dagcóng caláyo.
Lumbrarada. = Idem.
Lumbre. = Caláyo. * Siga, sugá.
Lumbrera. = Guinicánan sa sugá, sa siga. * Táuo ng̃a hamíli, mahál ug bilídhon, ng̃a nagatórlo sa ubán sa iang batásan ng̃a maáyo ug sa quinaárman nia. * Alaguían sa sugá, sa mg̃a baláy.
Luminar. = Ang arlao, ang bulan ug ang mg̃a bitóon, cay magaíoag sila ug nasíga.
Luminaria. = Sugá ng̃a ibótang sa mg̃a ganháan, sa mg̃a pultahán, sa mg̃a talambóan, sa mg̃a cadalánan, &c., sa timáan sa calípay ug sa himáya. * Ang sugá ng̃a nasíga sa canónay sa mg̃a Singbahán, sa atubáng̃an sa Santísimo Sacramento.
Luminoso. = Ang masíga, ang magagíla gila.
Luna. = Bulan. * Salamín ng̃a pagatapótan sa asogue, arón pang̃anináoan. * Salamín sa mg̃a anteojos.
Lunacion. = Pagcadógay sa bulan cutub sa bag-ong bulan hasta sa himatáyon nia.
Lunar. = Alom. * Pagcapildi sa dong̃og sa táuo ng̃a nagabóhat sa bisan onsang cadaótan, ug sa bisan onsang talamáyon. * Ang nahatong̃ód sa bulan.
Lunario. = Ilisípan.
Lunático. = Táuo ng̃a nagasalí ug cabóang usáhay.
Lunes. = Lunes: ang icadóha ca adlao sa semana, apil ang domingo.
Luneta. = Ang salamín ng̃a diótay sa mg̃a anteojos. * Lingcoránan sa mg̃a baláy ng̃a pagabuhátan sa dula, sa mg̃a comedia.
Lupanar. V. Burdel.
Lupia. = Hobág ng̃a magáhi.
Luquete. = Inádlip sa limon, sa sooa, cun sa naranja ug sa ocban, ng̃a ibótang sa bino arón malalím. * Gung̃i ng̃a diníhog sa asufre sa pagdágcot sa mg̃a sugá.
Lustracion. = Tolománon, sa canhing tiempo, sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a paghálad, sa pagólay sa mg̃a táuo, sa mg̃a baláy ug sa mg̃a longsod.
Lustral. = Ang tubig ng̃a guibó-bo, niádtong tiempo, sa mg̃a botang ng̃a guipanghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios.
Lustrar. = Pagólay sa mg̃a tolománon ng̃a ang̃ay sa mg̃a dioatáhan, sa mg̃a botang ng̃a guipacaíng̃on níla ng̃a guinatácdan sa bisan onsang cahugáoan. * Pagpasínao sa tombága, sa mg̃a cahoy, &c. * Paglacát lacát sa mg̃a Guinharían, sa mg̃a provincia, &c.
Lustre. = Casínao. * Maáyong dong̃og, pagcamahál, pagcahamíli, pagcabilídhon.
Lustro. = Cadugáyan, pagcadúgay sa opát con sa limá ca túig.
Lustrosamente. = Sa pagcasínao. * Sa maáyong dong̃og, sa pagcahamíli, sa pagcamahál, sa camahálan.
Lútea. = Langgam ng̃a diótay.
Luteranismo. = Pagtóo ni Lutero. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanagnotnót sila sa pagtolón-an ni Lutero.
Luterano. = Ang nahatong̃ód cang Lutero, ug ang moápas sa iang pagtolón-an.
Luto. = Baláta. * Ang mg̃a tabil ng̃a maítom ng̃a ibótang sa baláy ng̃a guicamátyan, sa diha pa ang minatáy.
Luz. = Sugá. * Pagcaíoag sa húna húna. * Táuo ng̃a mang̃ialáman, ng̃a nagatórlo sa obán sa iang quinaárman.