H
Reading edition
HA
Ha. = Abá, Abáa.
Haba. = Tanóm ug ang iang bong̃a. * Mg̃a hobág hobág ng̃a magáhi ug macatól usáhay. * Habas, hobág ng̃a motoróc sa bába sa mg̃a cabayo, &c., ng̃a macaólang caníla sa pagcáon.
Habano. = Tabaco ug bisan onsa sa Habana.
Haber. = Dona, aróna, may, naa, anía.
Haberado. = Arunáhan, salapían, salapiánon.
Habichuela. = Judía, balátong.
Hábil. = Quinaadmánon, mang̃ialáman, táuo ng̃a masáyon magabóhat sa bisan onsa.
Habilidad. = Caálam, quinaárman. * Pagcasáyon sa pagbóhat sa bisan onsa.
Habilitacion. = Pagcaásoy, pagcahímo sa bisan cansang táuo sa pagbóhat sa bisan onsa.
Habilitado. = Ang soldado ng̃a guitódlo ug guitógnan sa pagdáoat sa salapí ug sa obán ng̃a quinahánglan sa mg̃a isigcasoldados nia.
Habilitar. = Pagíla sa bisan cansa sa pagcatacós sa pagdáoat sa bisan onsang opicio con sa lain ng̃a bohat. * Pagsángcap sa bisan cansa sa mg̃a quinahánglan.
Hábilmente. = Sa quinaádman, sa caálam, sa pagcaboótan, sa salabótan.
Habitable. = Ang maáyo pagapóy-an.
Habitacion. = Pinoyánan, pagapóy-an, guinpóy-an.
Habitador. = Ang magapoyó, ang molópio sa bisan diin.
Habitante. = Idem.
Habitar. = Poyó, pagpoyó.
Hábito. = Bisti ng̃a caogalíng̃on. * Ang bisti sa mg̃a Padreng religioso. * Gaui, cagauían, batásan.
Habitual. = Bisan onsa ng̃a guibáti, guihúna húna, guipamólong ug guibóhat sa masóbsob, sa masócot, sa canónay, ug ang guican lamang sa batásan, sa pagcaánad.
Habitualmente. = Sa canónay, sa masóbsob, sa masócot, tong̃ód sa batásan, sa pagcaánad.
Habituar. = Anád, pagbatásan.
Habitud. = Pagcaáng̃ay, pagcaóyon sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.
Habla. = Pinamólong, ting̃og, tining̃ógan.
Hablador. = Tigsoguílon, hinoguilánon, tabían.
Habladorcillo. = Tolotabían.
Habladorzuelo. = Idem.
Habladuría. = Polong, soguílon, ng̃a caoang, ng̃a oaláy hingtóngdan, ng̃a díli macaígo.
Hablanchin. V. Hablador.
Hablantin. V. Habladorcillo.
Hablar. = Pagpólong, pagsoguílon, pagcagóla, pagsólti, pagtíng̃og.
Hablilla. = Solosoguílon, bacac ng̃a nabolobántog sa longsod.
Habon. = Hobág ing̃on sa dagoay sa habas.
Haca. = Cabáyong diótay, hamóbo.
Hacanea. = Cabayo dolodagcó sa haca ug dolodíot sa cabayong túod.
Hacedero. = Ang maáyong pagaboháton, himóon, gamon.
Hacedor. = Ang magabóhat, ang macagáma, ang macahímo, magbobóhat. * Ang magabántay sa mang̃a cabalánan, sa mg̃a hayópan, &c. * Ang Dios.
Hacendado. = Táuo ng̃a guidaghánan sa mg̃a yota ug sa mg̃a cabalánan.
Hacendar. = Paghátag sa bisan cansa sa mg̃a yota con mg̃a cabalánan. * Pagpálit sa mg̃a baol, mg̃a oma.
Hacendera. = Bohat ng̃a pagatambóng̃an sa mg̃a táuong tanán sa longsod.
Hacendero. = Ang macógi sa pagtóbo, sa pagdógang sa catigayónan sa iang panimaláy.
Hacendoso. = Macógi, cacoguíhan sa mg̃a catongdánan, ug sa pagpatigáyon sa pohónan. * Mang̃ibohátan.
Hacer. = Bohat, himo, gama. * Pagándam, pagtagána, pagpatigáyon.
Hácia. = Dapit.
Hacienda. = Ang yota ng̃a guibohátan. * Pohónan, cadaghánan sa mg̃a manggad, sa mg̃a dona, sa mg̃a casangcápan.
Hacina. = Tapoc sa mg̃a baat, sa mang̃a bogcos, sa mg̃a bináng̃an.
Hacinador. = Ang magatápoc.
Hacinamiento. = Pagcatápoc.
Hacinar. = Pagtápoc, pagógdo, pagting̃ób, pagtígom.
Hacha. = Candelang dagcó, calócod. * Ooásay, oásay, palácol.
Hachazo. = Pagpócpoc, pagbónal sa oásay, sa palácol.
Hachear. = Pagsápsap sa mg̃a cahoy sa oásay, sa palácol.
Hachero. = Candelero ng̃a hatáas ng̃a pagatolpócan ug pagabotáng̃an sa mg̃a candelang dagcó. * Ang magasápsap sa oásay.
Hacho. = Soló.
Hachon. = Idem.
Hado. = Pagcatóman sa guibóot sa Dios cutob sa oaláy sinógdan. * Guinicánan sa caayóhan ug sa cadaótan, ng̃a díli ang Dios, ing̃on sa pagtóo sa mg̃a dioatáhan.
Halagador. = Ang magaálam alam, ang mosámbag sa maáyong suguílon.
Halagar. = Alam alam. * Pagpaquíta sa bisan cansa sa mg̃a timáan sa maáyong boot, sa mg̃a polong con sa mg̃a bohat. * Pagólo olo. * Pagdáyeg.
Halago. = Pagcaálam alam, bisan onsa ng̃a guibóhat ug guipamólong sa pagpaquíta sa lain sa maáyong buot. * Pagcadáyeg. * Pagólo olo.
Halagüeñamente. = Sa pagcaálam alam sa mg̃a polong ng̃a mahómoc, mahínay.
Halagüeño. = Ang macaálam alam. * Ang macacábig sa pagcahómoc, sa pagcahínay hinay, ang macabíhag sa cabobót-on, sa cásing cásing.
Halar. = Pagbótar sa mg̃a pisi.
Halcon. = Langgam ng̃a manágit.
Halda. = Ang bisti ng̃a hatáas, saya, &c., cutub sa haoac hasta sa tiil. * Poyo poyo, pontél ng̃a hatáas ug halagpád.
Haldear. = Paglacát sa madalí sa mg̃a táuo ng̃a nanagbísti sa mg̃a bisting hatáas.
Halieto. = Langgam ng̃a manágit.
Hálito. = Pagguinháoa ng̃a guincan sa bába sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp. * Alísng̃ao, alísbo sa bisan onsa. * Paghoyóp ng̃a mahínay sa hang̃in.
Hallador. = Ang macáplag, ang macabálag, ang macaquíta.
Hallar. = Quita, caplag, balag. * Tagbo, tabo, sogát. * Pagsolóng, pagtán-ao. * Pagpaquigsáyod, pagsósi, pagíla guican sa maáyong paghúna húna.
Hallazgo. = Pagcáplag, pagquíta, paghibálag. * Ang hingquít-an, hingcaplágan, hingbálgan. * Gala ng̃a ihátag sa tagía sa bisan onsa ng̃a naoalá, sa nacáplag niána.
Hamaca. = Doyan.
Hamaquero. = Ang nagayáyong sa bisan cansa ng̃a payáyong sa doyan.
Hambre. = Gotom. * Caíbog, ganas sa pagcáon.
Hambrear. = Pagpagótom sa bisan cansa sa pagdilí canía sa mg̃a calán-on, paggótom.
Hambriento. = Ang guigótom, ang gotmon, ang gotómon.
Hambron. = Idem.
Hampo ó Hampon. = Maísog, mapíntas, cásing casíng̃an.
Hanega. V. Fanega.
Haragan. = Tapólan, ang nagalícay sa mg̃a cahágo, sa pagbóhat.
Haranganamente. = Sa Pagcatápol.
Haraganear. = Pagtápol, pagsóroy soroy, paglícay sa pagbóhat.
Haraganería. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat.
Harapo. = Tinábas ng̃a bitay sa mg̃a bisti sa mg̃a táuo.
Harina. = Binócboc.
Harinado. = Binócboc ng̃a sináctan sa tobig.
Harinero. = Ang magapatigáyon sa pagpálit ug sa pagbalígya sa binócboc.
Hartar. = Bosog, ponó. * Bodlay, aling̃ása, pool.
Hartazgo. = Pagcabósog tong̃ód sa pagcáon ng̃a guilabíhan.
Harto. = Ang nabósog. * Igo, sa pagcaígo sa pagcatóman.
Hartura. = Pagcabósog. * Pagcadághan, cadaghánan, daghan, daghánan. * Pagcatóman ng̃a hingpit sa bisan onsang caíbog, sa bisan onsa ng̃a guipanghináot.
Hasta. = Cutub.
Hastío. = Pagcasóm-ol. * Pagcapóol. * Casocó, panoyó.
Hatajar. = Pagbáhin sa mg̃a hayópan sa mg̃a panón.
Hatajo. = Panón ng̃a diótay sa mg̃a hayópan. * Pagcadághan, cadaghánan.
Hatear. = Paghípos sa bisan cansa sa iang bisti, pagándam sa balon ug sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan, sa magalacát.
Hatería. = Ang balon ng̃a ihátag, igo sa pila ca adlao, sa mg̃a baquero, sa mg̃a magbalántay sa mg̃a hayópan. * Ang mg̃a noog, mg̃a balon ug obán pang mg̃a quinahánglan ng̃a guidála sa mg̃a baquero, sa pagbántay nila sa mg̃a hayópan.
Hatero. = Ang nagahátod sa balon sa mg̃a baquero, ug ang mg̃a mananáp ng̃a pagabalsáhan niána.
Hato. = Panón sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan. * Lugar ng̃a pagahoáyan ug pagahigdáan sa mg̃a baquero, sa pagbántay nila sa mg̃a hayópan. * V. Hatería hasta ang mg̃a noog. * Catilíngban, tapoc sa mg̃a táuo ng̃a daótan, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan. * Pagcadághan, cadaghánan.
Haya. = Cahoy ng̃a hatáas.
Hayo. = Cahoy ug diótay, hamóbo, sa Indias.
Haz. = Bogcos, baat, bináng̃an.
Haza. = Yota ng̃a maáyo ng̃a pagabohátan ug pagapogásan.
Hazaña. = Bohat ng̃a cating̃aláhan, hibólng̃an, banságon, bantógon. * Buhat ng̃a mang̃íl-ad, daótan.
Hazañero. = Ang magabóhat sa mg̃a bohat ng̃a cating̃aláhan.
Hazañosamente. = Sa dagcóng cásing cásing, sa pagcating̃ála.
Hazañoso. V. Hazañero.
Hazmereir. = Táuo ng̃a tong̃ód sa iang dagoay ug batásan mahímo sia ug hing̃alatáoan ug doláan sa obán.
Hazteallá. = Pagcaísog sa gaui.
HE
He. = Agó, agá, agoróy. * Onsa?
Hebdómada. = Semana, cadaghánan sa pitó ca túig.
Hebdomadario. = Ang Padre ng̃a tinórlo sa pagsógod sa mg̃a pagpang̃ádye ug sa pagtóman sa obán ng̃a mg̃a tolománon sa tagsa ca semana, sa coro sa mg̃a catedral ug sa mg̃a conbento.
Heben. = Táuo ug bisan onsa ng̃a oaláy polós.
Hebilla. = Galong galong, sab-it sa pothao con sa tombága ng̃a nagacaláin lain ug dagoay. * Saplot.
Hebra. = Lugás, gobhay, nahot. * Guhay.
Hecatomba, hecatombe. = Paghálad sa usá ca gatús ca baca, ng̃a guipanaghálad sa mg̃a dioatáhan sa ilang mg̃a dios dios.
Hechicería. = Bohat ng̃a bacácon, daótan, contra sa isigcatáuo, guican sa gahóm sa yaoa, ing̃on sa pagtúo sa mg̃a táuo ng̃a obos ug ng̃a colang sa salabótan. * Pagcalómay.
Hechicero. = Lomáyan, ang nagabóhat sa mg̃a bohat ng̃a bacácon cay boot magdáot sa isigcatáuo. * Táuo ng̃a tong̃ód sa iang catahóm ug pagcaáng̃ay guihigógma sa obán, ug nagacábig ug nagabíhag sa cabobót-on ug cásing cásing sa isigcatáuo.
Hechizar. = Paglómay, pagbóhat sa mg̃a bohat ng̃a daótan, guican sa gahóm sa yaoa, sa pagdáot sa isigcatáuo, sa iang laoas ug sa iang quinabóhi. * Bisan onsa ng̃a magacábig ug magabíhag sa cabobót-on ug sa cásing cásing sa táuo, tong̃ód sa pagcatahóm, pagcaníndot ug pagcaáng̃ay.
Hechizo. = Bisan onsang bohat, ng̃a ang̃ay sa mang̃a dioatáhan. * Mg̃a lana, mg̃a dahon, mg̃a gamót, &c., ng̃a guinagámit sa obán ng̃a mg̃a táuo, sa pagdáng̃at sa ilang tuyo, somála sa ilang mg̃a toloúhan ng̃a bacácon. * Dahóla, lomay, hoclog tanggal, tagádlom. * Táuo ug bisan onsa ng̃a tacós ng̃a higogmáon, ng̃a moágao ug magabíhag sa cásing cásing sa mg̃a táuo, tong̃ód sa pagcatahóm, pagcaníndot ug pagcaáñag nia.
Hecho. = Bohat. * Salá, sayóp. * Bisan onsa ng̃a guiásoy, guisáyod ug guisoguílon.
Hechura. = Pagcabóhat. * Binóhat sa bisan cansa ug labí pa sa Dios. * Pagcabótang sa bisan onsa, sa mg̃a laoas, sa mg̃a baláy, sa mg̃a bató, sa mang̃a cahoy, &c. * Dagoay, baihon sa bisan onsa. * Ang sohol ng̃a ibáyad sa mananáhi tong̃ód sa pagtahí sa bisan onsang bisti.
Hedentina. = Bahó ng̃a daótan ug maísog, ug ang lugar ng̃a guibahóan.
Heder. = Pagbahó sa mang̃íl-ad ug maísog ng̃a bahó, pagángso, pagpán-os, paglángto, paglángsa, pagláng-og, pagánghit. * Pagbáng̃-og.
Hediondamente. = Sa pagcabahó.
Hediondez. = Pagcabahó.
Hediondo. = Mobahó, &c. * Táuo ng̃a macasámoc, macabórlay, macaaling̃ása.
Hedor. = Bahó ng̃a daótan ug maísog.
Hegira. = Sinógdan sa pagísip sa mg̃a moros sa mg̃a túig, ng̃a mao cutub sa pagcalágueu ni Mahoma sa longsod sa Meca ng̃adto sa Medina.
Helada. = Pagcatibúoc sa vino, sa tobig, &c., guican sa dagcóng tognao.
Heladizo. = Tobig, vino, &c., ng̃a matibúoc.
Helado. = Ang mabógnao caáyo. * Táuo ng̃a hingcolbáan, ng̃a nating̃ála caáyo. * Ang borong, ang boquídnon, ang díli maálam magatóbang sa isigcatáuo. * Bisan onsa ng̃a natibúoc guican sa dagcóng tugnao.
Helamiento. V. Helada.
Helar. = Pagtibúoc sa tubig, sa vino, &c., tong̃ód sa tugnao ng̃a dagcó. * Pagpahárloc, pagcólba sa bisan cansa.
Helgado. = Táuo ng̃a guihinágan sa mg̃a ng̃ipon.
Heliocopio. = Anteojo, salamín sa pagsolóng sa adlao.
Heliotropio. = Tanóm sa Perú.
Hembra. = Babáye, baye sa mg̃a mananáp.
Hembrear. = Pagbóot sa mg̃a laqui sa mg̃a baye, paghigógma sa mg̃a laláqui sa mg̃a babáye. * Paglíoat sa lonlon ng̃a mg̃a babáye, con mg̃a baye, con sa daghánan ng̃a mg̃a babáye ug baye.
Hemigránea. = Tampíhag.
Hemisferio. = Ang tong̃á sa usá ca milíng̃in.
Hemorragia. = Paghibólos, pagágui sa dogó sa bába, sa ilong, &c.
Hemorroida. = Botbot.
Hemorroide. = Idem.
Hemorroo. = Saoa, halas, bitin.
Henar. = Lugar ng̃a ponó sa dagámi ng̃a laya.
Henchidor. = Ang magaponó, ang magadásoc, ang magagósa.
Henchidura. = Pagcagósa, pagcaponó, pagcadásoc.
Henchimiento. = Idem.
Henchir. = Ponó, dasoc, gosa.
Hendedor. = Ang magabóoac, magabádyet, magapalíqui, magapabalána, magabís-ac, magapís-ac, magabásag, magalótac.
Hendedura. = Balána, liqui, bis-ac, lotac, basag, gona. * Guang.
Hender. = Idem, pagbóoac, pagguíhay, paggólay.
Hendidura. V. Hendedura.
Hendimiento. = Pagcabóoac, pagcalótac, pagcabalána, pagcalíqui, pagcabís-ac, pagcapís-ac, pagcabásag, pagcagóna, pagcagóang, pagcaguíhay, pagcagólay.
Henil. = Lugar ng̃a pagatipígan sa dagámi ng̃a laya.
Heno. = Dagámi ng̃a laya.
Hepática. = Ng̃alan sa mg̃a tanóm ng̃a italámbal sa atáy.
Herbáceo. = Ang nahatong̃ód sa dagámi.
Herbajar. = Pagsolód sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan, sa lugar ng̃a may daghan ng̃a dagámi, arón maning̃áoan. * Pagpaning̃áon sa mg̃a mananáp.
Herbaje. = Cadaghánan sa mg̃a dagámi ug sa mg̃a tanóm ng̃a manoróc sa mg̃a solóp.
Herbajero. = Ang magaábang sa mg̃a dagámi, sa mg̃a calán-on sa mg̃a mananáp.
Herbario. = Ang macaíla sa gahóm sa mg̃a dagámi ug sa mg̃a tanóm. * Cadaghánan sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi ng̃a laya.
Herbazal. = Lugar ng̃a guinatórcan sa mg̃a tanóm ug mg̃a dagámi.
Herbecer. = Pagguítib, pagsógor sa pagtoróc sa mg̃a dagámi.
Herbolado. = Ang guihílog sa dogá ng̃a malála sa mg̃a tanóm con sa dagámi.
Herbolario. = Ang mang̃íta ug magadaguínot sa mang̃a tanóm ng̃a italámbal, sa oaláy quinaádman niána.
Herborizar. = Pagbólong sa banua ug sa mg̃a solóp sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a dagámi.
Herboso. V. Herbazal.
Heredad. = Yota ng̃a guibohátan, guibalánan, baol, cabalánan.
Heredado. V. Hacendado.
Heredar. = Pagdáoat sa cabílin, pagsonód. * Pagáoat, paghóad, paglíoat sa mg̃a anac sa ilang mg̃a tigúlang, sa mg̃a bohat ng̃a maáyo con daótan, sa ilang gaui, sa ilang batásan.
Heredero. = Manononód, ang modáoat sa cabílin. * Ang nagahúad, minonót ug milíoat sa mg̃a batásan sa iang mg̃a tigúlang.
Hereditario. = Ang nahatong̃ód sa cabílin. * Ang mg̃a batásan ng̃a maáyo con daótan, ang mg̃a saquét, &c., ng̃a guihóad sa mg̃a tigúlang, sa mg̃a guinicánan.
Hereje. = Ang cristianos ng̃a díli mutóo sa obán ng̃a mg̃a toloóhan sa santa Iglesia, ng̃a guisógo ug guitórlo sa Dios.
Herejía. = Sayóp, sa tinóyo sa boot, contra sa toloóhan sa santa Iglesia ug sa mg̃a matúod ng̃a cristianos.
Herencia. = Gahóm sa pagdáoat sa cabílin ng̃a guibílin sa bisan cansa, sa horas sa iang icamatáy, sa pagcamatáy nia, sa iang camatáyon. * Cabílin ng̃a pagadaoáton.
Heresiarca. = Táuo ng̃a guinicánan sa bisan onsa ng̃a herejía.
Herético. = Ang nahatong̃ód sa herejía.
Herida. = Samad. * Casámdan, nina.
Herido. = Ang guisamad, samálan, sinamálan.
Heridor. = Ang nagasámad.
Herimiento. = Pagcasámad.
Herir. = Pagsámad, pagbonó, pagsóntoc, pagtóctoc, pagtígbac, pagtácbas, pagtígbas. * Pagdáot, sa dong̃og, ug pagyógot, pagsáquet sa isigcatáuo. * Pagbónal, paglámbos, paglátos, pagpócpoc. * Pagíoag sa adlao sa iang mg̃a casólao. * Pagcáblit sa órgano, sa arpa, sa sesta, &c.
Hermafrodita. = Táuo ng̃a may quinatáuo sa pagcalaláqui ug sa pagcababáye.
Hermana. = Sinína. * Gunting. * Dalónggan.
Hermanable. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a igsóon, ang masáyon mahiósa.
Hermanablemente. = Sa pagcamagsúon.
Hermanar. = Paghiósa, pagting̃ób, pagáng̃ay sa bisan onsa.
Hermandad. = Pagcamagsúon. * Pagcahigála, pagcaábian, pagcahiósa sa mg̃a cabobót-on. * Pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay sa mg̃a botang. * Catilíngban sa mg̃a táuo ng̃a nanaghiósa sila sa pagtúman sa mg̃a botang ng̃a maalampóon ug sa calóoy, sa isigcatáuo.
Hermanear. = Pagtáoag sa bisan cansa sa ng̃alan sa igsúon.
Hermano. = Igsúon. * Ang religioso ng̃a oldog ug donado sa mg̃a caparían. * Ang sacop sa mg̃a cofradía con hermandad.
Hermosamente. = Sa pagcatahóm, sa pagcaníndot, sa pagcaáñag, sa pagcaáyo sa pagcaáng̃ay, sa pagcahíngpit.
Hermosear. = Pagtahóm, pagdáyan dayan.
Hermoso. = Matahóm, maníndot, maáñag, maáyo oyámot, mahíngpit, toman caáyo. * Bilírhon, hamíli, mahál.
Hermosura. = Catahóm, catahóman, pagcaníndot, pagcaáñag, pagcaáng̃ay.
Hernia. = Dagcóng lagáy, daloac.
Hernioso. = Ang may dagcóng lagáy, daloácan.
Herodes á Pilato (andar de). = Pagábot sa labíng daótan, pagpíli sa pinilían.
Héroe. = Táuo ng̃a banságon, bantógon, cating̃aláhan, hibólng̃an tong̃ód sa iang mg̃a bóhat.
Heroicidad. = Bohat ng̃a cating̃aláhan ug hibólng̃an.
Heróico. V. Héroe.
Heroina. = Babáye ng̃a hamíli, bilídhon, mahál, cating̃aláhan tong̃ód sa iang mg̃a bohat.
Heroismo. = Pagcadághan sa mg̃a bohat ng̃a macahímo sa bisan cansang táuo ug cating̃aláhan, banságon ug bantógon.
Herpes. = Cascaro, bon-i, aláp-ap.
Herrada. = Timba, cabo.
Herradero. = Ang magamarca sa mg̃a hayópan sa mg̃a mananáp, ug ang lugar ng̃a pagamarcáhan.
Herradura. = Pothao ng̃a holohalágpad ug balicó, ng̃a itáod ug ilángsang sa cocó sa mg̃a cabayo, dapit sa obus ug sa itolónob nila.
Herraje. = Cadaghánan sa mg̃a pothao ug sa mang̃a guinamíton ng̃a pothao, ng̃a quinahánglan sa pagbóhat sa bisan onsa, mang̃a langsang, mg̃a yaoíhan, &c.
Herramental. = Sorlánan sa mg̃a capandáyan.
Herramienta. = Capandáyan, cadaghánan sa mg̃a capandáyan. * Mg̃a ng̃ipon.
Herrar. = Paglánsang sa mg̃a pothao sa cocó, sa itolónob sa mg̃a cabayo, &c. * Pagmárca sa pothao ng̃a guibága sa mg̃a mananáp, sa mg̃a hayópan.
Herrería. = Salsalán. * Ang opicio sa pagcamananálsal sa pothao. * Banha, sabá ng̃a dagcó, pagsínggit ng̃a mabóloc.
Herrerico. = Langgam ng̃a diótay.
Herrero. = Mananálsal sa pothao.
Herreron. = Mananálsal ng̃a baol, ng̃a díli maálam caáyo.
Herreruelo. = Langgam.
Herrete. = Caoat, dagom ng̃a icatóhog sa mg̃a bohó sa mg̃a sinta, sa mg̃a saguioálo, &c.
Herrezuelo. = Pothao ng̃a diótay.
Herrumbrar. = Paghátag sa lalím sa tayá sa vino con sa tobig.
Herrumbre. = Tayá, boay.
Herrumbroso. = Ang guitayá.
Herventar. = Pagpabócal sa bisan onsa.
Hervidero. = Pagcaalimbócad, ug ang tonóg sa vino, tubig, &c., con magabócal na. * Tobóran ng̃a pagaolbóhan ug pagaalimbocáran sa tobig. * Pagcahágong, pagcadághong sa doghan sa obán ng̃a mg̃a táuo ng̃a malisód sila magguinháoa.
Hervir. = Bocal, alimbócad. * Pagbolá, pagbálod sa dagat.
Hervor. = Pagcabócal sa tobig, sa vino, &c. * V. Hervidero. * Pagalimbócad sa tobig sa dagat, sa mang̃a danao, &c. * Pagcaínit sa mg̃a cailíbgon sa mg̃a báta pa.
Heterogéneo. = Ang nahímo sa mg̃a bahin ng̃a nagacaláin lain.
Hética. = Hilánat ng̃a macalóya caáyo ug macahorót sa maghínay hinay sa gahóm, sa cosóg sa laoas.
Hético. = Ang mobáti sa saquét sa hética. * Ang maníoang caáyo.
Hetiquez. = Saquét sa hética.
Hez. = Lalog, lonoc, nalog, bas-og.
HI
Híadas. = Tapoc sa mg̃a bitóon sa timáan sa Lang̃it ng̃a guing̃álan ug Tauro.
Hibernal. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa tugnao.
Hibierno. V. Invierno.
Híbrido. = Mananáp ng̃a lioat sa nagacaláin lain ng̃a guinicánan, maíng̃on sa guing̃álan ug mulo ng̃a lioat sa cabayo ug borricong baye.
Hidalgamente. = Sa pagcaháoan, sa pagcapotóng sa cásing cásing, sa pagcalólot.
Hidalgo. = Táuo sa guinicánan ng̃a mahál, hamíli ug bilírhon. * Táuo sa maháoan ug potóng ng̃a cásing cásing.
Hidalgon. = Idem.
Hidalgote. = Idem.
Hidalguejo. = Táuo ng̃a lioat sa limpio ug maáyong guinicánan apan pobres, hang̃ol ug sa díli mabántog ng̃a ng̃alan.
Hidalguete. = Idem.
Hidalguía. = Pagcahímtang sa táuo ng̃a dato, hamíli ug mahál. * Pagcalólot. * Pagcaháoan, pagcapotóng sa boot.
Hidra. = Saoa, halas, bitin.
Hidráulica. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagpadápit ug sa pagtáas sa mg̃a tobig.
Hidráulico. = Ang maálam sa hidráulica, ang nahatong̃ód sa hidráulica.
Hidria. = Tolotibór, sorlánan sa vino, sa tubig, &c., sa yota.
Hidrofobia. = Pagcalícay, pagcadomót sa tobig, sa mg̃a mananáp con sa mg̃a táuo ng̃a guipamáac sa mg̃a mananáp ng̃a nabóang. * Saquét ng̃a guing̃álan sa rabia, sa cabóang.
Hidrófobo. = Ang mubáti sa saquét ng̃a guiíng̃on carón, ang guipáac sa mg̃a mananáp ng̃a nabóang.
Hidrogogia. = Quinaárman sa pagpátag sa mg̃a tubig.
Hidrografía. = Quinaárman ng̃a magaásoy sa pagcabótang sa mg̃a tobig ug sa dagat, sa pagbóhat sa mg̃a mapa ng̃a casayóran sa mg̃a sológ, sa mang̃a pagtáob ug paghonás, sa mg̃a tacót ug mg̃a pasil, sa mg̃a loog, sa mg̃a laoígan, &c., sa dagat, arón hingbalóan sa mg̃a táuo ng̃a nanagsacáy.
Hidrógrafo. = Ang maálam sa hidrografía.
Hidromancía. = Toloóhan ng̃a bacácon, tong̃ód sa mg̃a timáan sa tobig.
Hidromántico. = Ang mutóo sa mg̃a toloóhan ng̃a bacácon tong̃ód sa mg̃a timáan sa tubig.
Hidropesía. = Saquét ng̃a guican sa oháo ng̃a mabáscog.
Hidrópico. = Ang mobáti sa hidropesía. * Ang díli mabósog guihápon.
Hiedra. = Tanóm, balágon ng̃a nagatápot, nagacoyátot sa mg̃a pared, sa mg̃a cahoy, &c.
Hiel. = Apdo. * Pagcapáit.
Hielo. = Tubig ng̃a natibúoc tong̃ód sa dagcóng tugnao. * Pagcacólba sa boot.
Hiemal. = Ang nahatong̃ód sa tiempo sa tugnao.
Hiena. = Mananáp ng̃a ihálas ug maísog uyámot, sa Asia ug sa África.
Hieros. = Tanóm.
Hierrecico. = Pothao ng̃a diótay.
Hierro. = Pothao.
Higa. = Dayan dayan sa azabache sa pagcadágoay sa camót ng̃a guibítay sa laoas sa mg̃a báta.
Higadillo. = Atáy sa mg̃a langgam, sa mg̃a isda ug sa obán pang mg̃a mananáp ng̃a diótay.
Hígado. = Atáy. * Gahóm, cosóg, caísog.
Higiene. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa pagpatigáyon sa bisan onsa ng̃a macaáyo ug ang̃ay sa quinabóhi, ng̃a icabátoc sa mg̃a saquét.
Higo. = Higos.
Higuera. = Cahoy ng̃a mobóng̃a sa mg̃a higos. * Del infierno. = Tang̃an tang̃an.
Higueron. = Cahoy ng̃a dagcó, sa América.
Hijastro. = Hináblos.
Hijo. = Anac.
Hijodalgo. V. Hidalgo.
Hijuela. = Tinábas ng̃a idógang sa bisti ug sa bisan onsang panápton ng̃a haíctin, arón mahalagpád. * Panápton ng̃a laro ug magáhi gahi, ng̃a icatábon sa bába sa calis sa pagmisa sa mg̃a Padre. * Alaguían, balaháan ng̃a diótay sa tubig. * Dalan ng̃a diótay ng̃a nagacóros ug nabalábag sa mg̃a dalan ng̃a dagcó. * Camatoódan ng̃a ihátag sa mg̃a manononód sa táuo ng̃a namatáy, arón hingbalóan sa tagsa tagsa sa cabílin ng̃a nahatong̃ód caníla, ug ang maong cabílin.
Hila. V. Hilera. * Tináe ng̃a magamáy. * Pagcabílic. * Mg̃a logás ng̃a guicóha sa panápton ng̃a guibádbad, sa pagbótang ug pagtámbal sa mg̃a samad.
Hilacha. = Pinótol ng̃a hilo ng̃a nacáscas sa panápton.
Hilada. V. Hilera. * Tagsa ca pagtaláy sa mg̃a bató, sa mg̃a ladriyo, &c., sa mg̃a cota.
Hiladillo. = Sintas sa hilo con sa igagáma ng̃a haíctin.
Hilado. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a binílic.
Hilador. = Ang magabílic.
Hilandero. = Idem. * Lugar ng̃a pagabilícan.
Hilar. = Bilic. * Pagbóhat sa mg̃a olod ug sa mang̃a laoa laoa sa ilang mg̃a balay balay, sa pagípon nila sa mg̃a logás ng̃a guigáma nila. * Paghúna húna sa maáyong pagcatóltol.
Hilaza. V. Hilada, desde tagsa ca. * Hilo ng̃a díli topóng, ng̃a may pagcanípis ug pagcabága. * Hilo ng̃a igahábol sa bisan onsang hablon.
Hilera. = Taláy, taláytay.
Hilero. = Timáan ng̃a maquíta sa dagat ug sa mg̃a sobá sa guiaguían sa mg̃a sológ.
Hilo. = Hilo. * V. Hebra. * Caoat ng̃a manípis ng̃a binótong. * Pagcadalígdig ng̃a diótay, manípis, sa tubig, sa dogó, &c. * Pagcasómpay, pagcadáyon sa soguílon, sa oáli, &c. * Lugás ng̃a icagáma sa mang̃a olod ug sa mg̃a laoa laoa sa ilang mg̃a baláyan.
Hilvan. = Pagcahalóghog, pagcadoláhot.
Hilvanar. = Pagdoláhot, paghalóghog. * Pagbóhat sa bisan onsa sa madalí caáyo. * Paghóna húna sa pagbóhat sa bisan onsa.
Himeneo. = Pagcasál.
Himno. = Pagcanta, paggóya goya ng̃a ipahanong̃ód sa Dios ug sa mg̃a santos.
Hincadura. = Pagcatólpoc, pagcalánsang, pagcaógdoc, pagcabógsoc, pagcatonóc, pagcasóntoc.
Hincapié. = Sicad, pagcasícad, pagpanícad.
Hincar. = Tolpoc, lansang, ogdoc, bogsoc, tonóc, sontoc.
Hincha. = Domót, daótan ng̃a boot.
Hinchadamente. = Sa pagcahobág.
Hinchado. = Palábi labíhon. * Soguílon, oáli, &c., ng̃a sináctan sa mang̃a polong ng̃a díli macaígo, ng̃a oaláy hingtóngdan.
Hinchar. = Pagponó sa hang̃in sa bisan onsa ng̃a oaláy solód. * Paghobág, pagbotód, paglámhong, paglámhoy. * Pagpalábi labi. * Hopong.
Hinchazon. = Hobág, cabotód, calámhong, calámhoy. * Pagpalábi labi, pagcadagcó sa boot, sa cásing cásing. * Pagcahópong.
Hinojo. = Tanóm ng̃a mahomót, ug hasta ang iang bong̃a ng̃a maíng̃on ing̃on sa anís.
Hipar. = Sod-oc, siclo. * Pagháng̃os, pagónto, pagbórlay, pagcotás tong̃ód sa dagcóng bohat. * Pagíbog pagpanghináot sa minatúod, sa bisan onsa.
Hiperdulía. = Pagtáhod cang María Santísima, pagsíngba ng̃a nahatong̃ód cang María Santísima.
Hipo. = Sod-oc, siclo. * Caíbog ng̃a dagcó sa bisan onsa. * Domót, daótan ng̃a boot sa lain.
Hipocondría. = Saquét ng̃a nahamótang sa pagcabotód sa tian, sa pagcadíli mahílis sa quináon, guican sa casobó ug camíng̃ao ng̃a dagcóan.
Hipocondríaco. = Ang mobáti sa saquét sa hipocondría.
Hipocóndrico. = Ang nahatong̃ód sa hipocondría.
Hipocrás. = Ilímnon ng̃a magáma sa vino, asúcar con calámay, canela ug sa obán pang mg̃a panácot ng̃a mahomót.
Hipocresía. = Pagbóhat sa bisan onsa sa pagcasalingcápao, sa pagcatalonháyag. * Pagcadayág sa bisan onsa sa pagcabátoc sa matúod.
Hipócrita. = Ang magabóhat ug mamólong sa salingcápao, sa pagcatalonháyag lamang, labon ng̃a halayó caáyo ang anáa sa iang húna húna. * Pagbóhat ug pagpamólong sa díli oyon, sa díli ang̃ay sa guihúna húna.
Hipócritamente. = Sa pagcasalingcápao, sa pagcatalonháyag.
Hipócrito. V. Hipócrita.
Hipoteca. = Baláy con yota ng̃a ihátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia, hasta ng̃a magbáyad sa iang otang.
Hipotecar. = Paghátag sa otáng̃an sa guiotáng̃an nia sa iang baláy con baol, hasta ng̃a magbáyad sa otang nia.
Hirco. = Mananáp ng̃a maíng̃on ing̃on sa canding ng̃a ihálas.
Hirviente. = Ang mubócal.
Hisca. = Dogá ng̃a mahágcot sa pagcóha sa mang̃a langgam.
Hiscal. = Pisi sa totólo ca labid.
Hisopada. = Pagcasáblig sa tobig.
Hisopar. = Pagsáblig sa tobig.
Hisopillo. = Panápton ng̃a liníquit ug ng̃a pagaholóman sa tobig, sa sabáo, sa vino, &c., sa pagpaínom sa mg̃a masaquét ug sa pagpabógnao sa ilang totónlan. * Tanóm.
Hisopo. = Tanóm, dagámi. * Cahoy ng̃a hamóbo ng̃a guibotáng̃an sa usá ca tomóy sa mg̃a balahíbo sa baboy con sa cabayo, con sa usá ca malíng̃in ng̃a tombága ng̃a binóho bohóan, sa pagsáblig sa mg̃a Singbahán ug sa bisan diin sa tubig ng̃a bendita.
Hispánico. = Ang nahatong̃ód sa España.
Hispano. = Ang natáuo sa España. * Ang nahatong̃ód niíning Guinharían.
Híspido. = Bisan onsa ng̃a maháit.
Histérico. = Coyáp.
Historia. = Soguílon sa ng̃atanán ng̃a nahitábo sa canhing tiempo ug sa mg̃a bohat ng̃a tacús ng̃a timaánan. * Soguílon, pananglétan ng̃a guimáo mao. * Casayóran sa pagcabótang sa mg̃a mananáp, sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Pagcabíquil sa mang̃a cabobót-on.
Historiado. = Piníntal ng̃a guibotáng̃an sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a laráoan con dagoay.
Historiador. = Ang nagasólat sa historia.
Historiar. = Pagsólat sa historia, paggáma sa mang̃a soguílon. * Pagpíntal sa papel, sa papán, sa panápton, &c., sa nahitábo sa canhing tiempo.
Historieta. = Soguílon ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan.
Historiógrafo. V. Historiador.
Histrion. = Táuo ng̃a magapacaláin sa bisti sa mg̃a dola sa cadaigánan.
Hita. = Lansang ng̃a diótay, laro ug sa oaláy olóhan.
Hito. = Mojon, halígueng cota ng̃a hamóbo, ng̃a guibótang arón hingbolóan sa mg̃a táuo ng̃a nanaglacát sa pagadolóng̃an sa mg̃a dalan, ug sa pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa yota.
HO
Hobachon. = Táuo ng̃a matámboc ug sopang, apan malóya sa pagbóhat.
Hocicada. = Pagcahilugcapá, pagcasocámod, pagcahidagpá.
Hocicar. = Paghilugcapá, pagcasocámod, paghidagpá, paghidagmá.
Hocico. = Song̃ad, iolóng̃ad, icaóng̃ad, song̃ó. * Bába sa mg̃a táuo ng̃a guidagcóan sa mg̃a ng̃abil. * Nauong. * Pagcacolíot, pagcasocó.
Hocicudo. = Mananáp sa dagcóng song̃ad, song̃ó.
Hocino. = Capandáyan sa pothao ng̃a quinalaháan ug maháit, maíng̃on sa dagoay sa sanggot, galab ng̃a diótay.
Hogaño. = Carón tuíga, niíning túig ng̃a atóbang, ng̃a nagalacát.
Hogar. = Dapóg, abó. * Baláy, pinoyánan.
Hogaza. = Tinápay ng̃a dagcó.
Hoguera. = Daob, pagcasiláb, dagcóng siga.
Hoja. = Dahon. * Ang espada lamang, ang cales, campílang, sondang, bangcao, &c., sa oaláy polóan ug togdánan. * Tagsa ca pecas sa mg̃a tacop ug mg̃a talambóan. * Pothao, tombága, &c., ng̃a halagpád ug manípis. * Tagsa ca papel sa mg̃a libro, sa mg̃a cuaderno, &c.
Hojalatero. = Ang magabóhat sa bisan onsa, sa hoja de lata.
Hojaldrado. = Inojáldre, ang may dagoay sa ojaldre.
Hojaldrar. = Pagbóhat sa ojaldre.
Hojaldre. = Tinápay ng̃a sináctan sa manteca ug sa asúcal con calámay ng̃a nagáma sa mg̃a dolodáhon ng̃a haíctin, manípis ug liníquit.
Hojaldrista. = Ang magabóhat sa mg̃a ojaldre.
Hojarasca. = Cadaghánan sa mg̃a dahon ng̃a natágas sa mg̃a cahoy. * Bisan onsa ng̃a oaláy bale, ng̃a oaláy polós. * Mg̃a polong ug mg̃a pagsáad ng̃a oaláy hingtóngdan ug cahológan, ng̃a bacácon.
Hojear. = Pagágui agui sa madalí sa mg̃a dahon sa mg̃a libro con mg̃a cuaderno. * Pagbása sa madalí sa mg̃a bahin sa mg̃a libro. * Pagbácbac sa mang̃a tombága arón nipíson ug boháton ug mg̃a dahon.
Hojoso. = Ang guidaghánan sa mg̃a dahon.
Hojudo. = Idem.
Hojuela. = Dahon ng̃a manípis caáyo, hatáas ug haíctin, sa boláoan, sa salapí, &c.
Hola. = Nan, hoy, ¿onsa quiní? ¿onsa caná? ¿onsay? ¿onsa ba cadto?
Holanda. = Panápton ng̃a putíon ng̃a pino, manípis caáyo.
Holandilla. = Panápton ng̃a igasápao sa mg̃a bisti.
Holgachon. = Táuo ng̃a maánad sa pagcáon ug pagsoróy soroy lamang, sa oaláy buhat, tiglíbod libod.
Holgadamente. = Sa pagcalóag.
Holgado. = Ang oaláy buhat. * Ang dagcó, ang halóag.
Holganza. = Pagpahóoay, pagcaoaláy cabórlay. * Calípay, dola, paghimáya, maáyong buot.
Holgar. = Pagpahamórlay, paghóoay. * Pagtápol, paglícay sa pagbóhat.
Holgazan. = Tapólan, ang díli mahagógma magbóhat, ang magalícay sa cahágo, tigsóroy soroy, tiglíbod libod.
Holgazanear. V. Holgar, desde pagtápol.
Holgazanería. = Pagcatápol, pagcalícay sa pagbóhat, sa mg̃a cahágo. * Pagcasóroy soroy.
Holgorio. = Piesta, caling̃áoan, calípay, dula.
Holgura. = Idem.
Holocáusto. = Paghálad sa mg̃a judíos.
Hollar. = Tonób. * Pagpasipála, pagtámay, pagyóbit sa isigcatáuo.
Hollejo. = Panit sa obán ng̃a mg̃a bong̃a.
Hollin. = Anóos.
Holliniento. = Ang guianoósan.
Hombracho. = Táuong laláqui ng̃a matámboc, hatáas, sopang ug sa dagcóng hosog.
Hombre. = Táuo ng̃a laláqui.
Hombrear. = Pagpacalaláqui sa mg̃a báta pa.
Hombrecico, llo, to. = Laláquing diótay. * Tanóm ng̃a nagacoyátot sa mg̃a pared ug sa mg̃a cahoy.
Hombrillo. = Tinábas sa panápton ng̃a icalíg-on sa mg̃a abága sa mg̃a sinína.
Hombro. = Abága.
Hombron. V. Hombracho. * Laláqui sa maáyong batásan. * Batid ug cosógon.
Hombronazo. = Idem.
Hombruno. = Ang nahatong̃ód ug ang maíng̃on sa laláqui.
Homenaje. = Pagpanómpa ng̃a pagaboháton sa pagtáhor ug pagsílbi sa hari con sa agálon. * Pagsingba, pagtáhor, pagsógot.
Homicida. = Ang magapatáy sa isigcatáuo. * Ang macamatáy sa táuo.
Homicidio. = Pagcapatáy, pagcabonó sa isigcatáuo.
Homilía. = Pagoáli, oáli sa pagásoy sa mg̃a táuo sa nahatong̃ód sa religion.
Homiliario. = Librong sinolátan sa mang̃a homilía.
Hominicaco. = Laláqui sa daótan ng̃a dagoay.
Homólogo. = Mg̃a polong ng̃a magacaláin lain sa pagsángpot, apan sa usá lamang ca cahológan ug hingtóngdan.
Honda. = Salápid, pisi ng̃a igabonó, igasalibáy sa mg̃a bató.
Hondamente. = Sa pagcahalálom. * Sa hatáas oyámot ng̃a pagásoy, pagpamólong, paghúna húna.
Hondazo. = Pagcabonó, pagcasalibáy sa bató, sa honda.
Hondero. = Soldado ng̃a nacagámit sa honda, sa canhing tiempo, sa pagpang̃óbat.
Hondillo. = Mg̃a pinótol ng̃a panápton ng̃a icagáma sa balát-ang sa mg̃a calsones.
Hondo. = Halálom.
Hondon. = Sampot, sampótan sa bisan onsa; sa bocág, sa saro, sa boteya, sa balóyot, &c. * Ang matá sa mg̃a dagom.
Hondonada. = Yota ng̃a halálom, sapá.
Hondura. = Pagcahalálom.
Honestamente. = Sa pagcaólay, sa pagcacastos. * Sa pagcatahá, sa pagcatáhod.
Honestar. = Pagtáhod, pagtahá.
Honestidad. = Pagcacastos, pagcaólay pagcabóg-os. * Pagcahósay sa laoas sa táuo, sa iang pagbóhat ug mg̃a paglihoc. * Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a ang̃ay sa pagcaboótan.
Honesto. = Ang maáyo. * Táuo ng̃a mahagógma sa pagcacastos, ng̃a olay, bog-os, sa mahósay ng̃a batásan. * Bisan onsa ng̃a matárong, ng̃a ¡go sa cataróng̃an.
Hongo. = Ohong, libgos, poclilay.
Honor. = Catahóran, catahá. * Dong̃og, maáyong ng̃alan. * Pagcacastos, pagcaólay sa mg̃a babáye. * Opicio con pagcahímtang ng̃a dagcó, mahál.
Honorable. = Talahóron.
Honorablemente. = Sa catahóran, sa maáyong ng̃alan ug dong̃og.
Honorario. = Ang mohátag sa maáyong dong̃og sa bisan cansa. * Sohol ng̃a ihátag sa bisan cansa tong̃ód sa mg̃a bohat nia.
Honoríficamente. V. Honorablemente.
Honorífico. V. Honorario, hasta sohol.
Honra. = Dong̃og ng̃a maáyo, maáyong ng̃alan. * Pagcacasto, pagcaólay sa mg̃a babáye. * Pagámpo sa cadaigánan tong̃ód sa calág sa mg̃a minatáy.
Honradamente. = Sa maáyong dong̃og.
Honradez. = Pagbóhat ug pagpamólong ing̃on sa ang̃ay sa táuo ng̃a may dong̃og ng̃a maáyo.
Honrado. = Táuo ng̃a may dong̃og ng̃a maáyo, donggánon, boótan.
Honrador. = Ang magatáhod, ang magtahá, ang mohátag sa catahóran.
Honramiento. = Pagcatáhod, pagtáhor, pagtahá.
Honrar. = Tahor, tahá.
Honrilla. = Caólao.
Honrosamente. V. Honradamente.
Honroso. V. Honorario, hasta sohol.
Hontanar. = Lugar sa mg̃a tobóran.
Hopa. = Bisti ng̃a maíng̃on sa sotana sa mang̃a Padreng clérigo.
Hopalanda. = Bisti ng̃a dagcó ug halagpád. * Bisti sa mg̃a táuo ng̃a nanagestudio sa mg̃a Universidad.
Hopear. = Paglíhoc, pagquíuo quiuo sa mg̃a mananáp sa ilang icog.
Hopo. = Icog sa mg̃a mananáp ng̃a balahibóan caáyo. * Asintos sa mg̃a capa ug mg̃a capote.
Hora. = Horas. * Cadugáyan sa usá ca horas ng̃a pagapalandóng̃an sa mg̃a cristianos sa adlao sa pagsáca, sa mg̃a Lang̃it sa atong Guinóong Jesucristo * Librong diótay ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ng̃a nahatong̃ód cang María Santísima.
Horadable. = Ang arang bohóan.
Horadacion. = Pagcabohó.
Horadador. = Ang magabohó, ang magahilíhod.
Horadar. = Pagbohó sa pagcalápos.
Horado. = Bohó ng̃a magalápos.
Horario. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a horas. * Ang pothao, tombága, &c., sa horásan ng̃a magatórlo sa mg̃a horas.
Horca. = Bitáyan: pagahógtan, pagapátian sa mg̃a táuo ng̃a saláan. * Sang̃á sang̃á.
Horcadura. = Ang bahin sa mg̃a cahoy ng̃a pagabolágan sa mg̃a sang̃á. * Sinógdan sa mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.
Horcajadas (a). = Pagcabayo sa pagbítay sa tagsa ca paa sa dapit sa toó ug sa oála sa tian sa mananáp ng̃a pagacabayóan.
Horcajadura. = Balát-ang.
Horco. = Tohog sa mg̃a ajos ug mg̃a seboyas.
Horcon. = Sang̃á sang̃á.
Horchata. = Ilímnon ng̃a magáma sa tubig ug sa mang̃a liso sa atímon, sa calabasa, sa melon, sa almendras, &c., ng̃a dinócdoc.
Hordiate. = Ilímnon ng̃a magáma sa sebada.
Horizontal. = Bisan onsa ng̃a nacaligád, ng̃a díli motíndug.
Horizonte. = Ang lang̃it ng̃a atóbang sa mg̃a matá sa mg̃a táuo. * Ng̃atanán ng̃a maquíta paglíbot cotob sa tagsa ca bahin sa yota.
Horma. = Hormahan sa pagbóhat sa bisan onsa, sa mg̃a sapín, sa mg̃a calo, &c.
Hormero. = Ang magabóhat sa mg̃a hormáhan.
Hormica, lla, ta. = Cahoy, bocóg, &c., ng̃a pagaboháton ug botones.
Hormiga. = Holomigas, solom, alioálang, palá, hantic, ananácyod, antóng̃al, bahao bahao.
Hormigon. = Sacót sa mg̃a batóng magamáy, sa apog ug sa bolit.
Hormigoso. = Ang nahatong̃ód sa holomigas.
Hormiguear. = Pagbánhod, pagbínhor sa mg̃a bocton, mg̃a paa, mg̃a camót ug mg̃a tiil. * Pagcatól sa maháit caáyo sa ilálom sa panit. * Pagquíbot quibot, pagquípot quípot.
Hormigueo. = Pagcabánhod, pagcabíhod. * Pagcacatól. * Pagcaquíbot quibot, pagquípot quipot.
Hormiguero. = Baláyan sa mg̃a holomigas, sa mg̃a solóm, &c.
Hornacina. = Bohó ng̃a guibílin sa mg̃a cota, ug labí pa sa mg̃a Singbahán, sa pagáng̃ay dihá sa mg̃a altar.
Hornacho. = Bohó, lang̃ob lang̃ob ng̃a pagaboháton sa mg̃a caboquílan, sa mg̃a bang̃ílid ng̃a pagacalían ug pagacoháan sa yota, sa balás, &c.
Hornachuela. = Payág, balong balong.
Hornada. = Cadaghánan sa mg̃a tinápay, &c., ng̃a pagalotóon pangdóng̃an sa horno.
Hornaguear. = Pagcále sa yota, sa pagcóha sa olíng ng̃a guing̃álan de piedra, sa bató.
Hornaguera. = Olíng ng̃a guing̃álan de piedra, sa bató.
Hornaguero. = Ang nahalóag. * Ang naháoan, ang naháoay. * Lugar ng̃a pagacoháan sa oling ng̃a guing̃álan de piedra, sa bató.
Hornaza. = Horno ng̃a diótay, ng̃a pagtunáoan sa mg̃a tombága, sa salapí, &c. * Color ng̃a igasínao ug icabólit sa mg̃a sorlánan sa yota dapit sa solód.
Hornazo. = Tinápay ng̃a linóto sa horno ug sináctan sa mg̃a itlog. * Gasa, regalo, ng̃a guipanghátag sa mg̃a tagilóngsod sa Padre ng̃a nagaoáli sa cuaresma, sa human na ang oláhing oáli.
Hornear. = Pagtúman sa opicio sa paglóto sa tinápay.
Hornería. = Opicio sa paglóto sa tinápay.
Hornero. = Ang may opicio sa paglóto sa tinápay.
Hornija. = Sológnod, mg̃a cahoy ng̃a magámay ng̃a icaínit sa horno sa paglóto sa tinápay.
Hornijero. = Ang magahácot sa mg̃a sológnod sa horno.
Hornilla. = Bohó ng̃a pagaboháton sa mg̃a dapóg ng̃a pagabotáng̃an sa caláyo ug pagalotóan sa bisan onsa. * Bohó sa mg̃a salapatíhan ng̃a salágan sa mang̃a salapáti.
Hornillo. = Hornong diótay.
Horno. = Horno ng̃a paglotóan sa tinápay ug sa bisan onsa. * Pagabohátan sa apog ug pagalotóan sa tesa, sa ladriyo, &c.
Horquilla. = Sang̃á sang̃á. * Dagom sa caoat, sa salapí, &c., ng̃a icalíg-on sa mg̃a babáye sa ilang pinángco, ng̃a icalógpit sa bohóc.
Horra. = Mananáp ng̃a baye, ug langday.
Horrendamente. = Sa pagcacógmat, sa pagcalísang.
Horrendo. = Ang macalísang, ang macacógmat.
Hórreo. = Tangcal, lugar ng̃a pagatipígan sa trigo, sa humáy, &c.
Horribilidad. V. Horrendo.
Horrible. = Idem. * Macalilísang.
Horriblemente. V. Horrendamente.
Hórrido. V. Horrendo.
Horrífico. = Idem.
Horripilacion. = Taquig.
Horripilativo. = Ang macatáquig.
Horrísono. = Ang macalísang, ang macacógmat sa iang ting̃og, sa iang tonóg. * Ting̃og, tonóg ng̃a macahahárloc, macalilísang.
Horro. = Ang bihag ng̃a nalocát na, ng̃a nahamísic sa cabihágan.
Horror. = Cacógmat, calísang, cahárloc ng̃a dagcóan.
Horrorizar. = Paglísang, pagcógmat.
Horrorosamente. = Sa pagcacógmat, sa pagcalísang.
Horroroso. V. Horrendo. * Ang malágsot oyámot, ang daótan caáyo, ang mang̃íl-ad.
Hortaliza. = Mg̃a tanóm ng̃a macáon, mg̃a dahon, mg̃a gamót, &c.
Hortelana. = Asáoa sa hortelano.
Hortelano. = Ang magabántay sa mg̃a lauerta, sa mg̃a tanáman. * Langgam sa España.
Hortera. = Yahóng, panácsan sa cahoy.
Hosco. = Color ng̃a maíng̃on ing̃on sa maítom. * Táuo sa maísog ng̃a gaui, mapíntas, palábi labíhon.
Hoscoso. = Bisan onsa ng̃a maháit.
Hospedable. = Ang tacós pasác-on sa baláy.
Hospedador. = Ang magapasáca sa lain sa iang baláy.
Hospedar. = Pagpasáca sa baláy, paghátag sa pinoyánan sa bisan cansa.
Hospedería. = Solód ng̃a guitagána sa mg̃a caparían sa pagpoyó sa boot magpoyó dihá ug sa mohápit, sa mg̃a homalápit, halapítan.
Hospedero. = Ang magabántay, magahópot ug magaalíma sa mg̃a homalápit.
Hospiciano. = Pobres. * Hang̃ol ng̃a magapoyó sa baláy ng̃a guing̃álan de misericordia, sa calóoy.
Hospicio. = Baláy ng̃a guitagána sa mg̃a calongsóran sa paghípos, sa paghátag sa pinoyánan, sa pagpacáon ug sa pagbísti sa mg̃a pobres, sa mg̃a hang̃ol.
Hospital. = Baláy ng̃a pagabotáng̃an, pagaalimáhan ug pagatambálan sa mg̃a masaquét. * V. Hospicio.
Hospitalario. = Caparían ng̃a, ing̃on sa iang mang̃a tolománon, modáoat, magahípos ug magahópot sa mg̃a pobres ug sa mg̃a homalápit.
Hospitalero. = Ang magabántay sa hospital.
Hospitalidad. = Paghípos, paghópot, pagbísti ug pagpacáon sa mg̃a hang̃ol, sa mg̃a homalápit. * Pagábi abi sa mg̃a domolóong. * Pagpoyó sa mg̃a masaquét sa hospital.
Hostería. = Baláy ng̃a pagasác-an sa mg̃a homalápit ug domolóong sa pagcáon ug sa pagpoyó tong̃ód sa sohol con sa bayad ng̃a guipang̃áyo caníla.
Hostiario. = Cajon cajon ng̃a diótay ng̃a sorlánan sa mg̃a hostia.
Hostiero. = Ang magabóhat sa hostias.
Hostigador. = Ang magasámoc sa isigcatáuo.
Hostigar. = Samoc, borlay.
Hostigo. = Bahin sa pared con sa cota ng̃a dayág sa olan ug sa hang̃in. * Onós sa mabáscog ng̃a olan ug sa hang̃in, ng̃a magadáot sa pared ug sa mg̃a cota.
Hostil. = Caáoay, batoc.
Hostilidad. = Pagcadáot, cadaótan ng̃a guibóhat sa usá ca Guinharían sa lain ng̃a Guinharían, sa usá ca hadi sa lain ng̃a hadi.
Hostilizar. = Pagdáot sa mg̃a caáoay.
Hotentote. = Táuo ng̃a salvajes, ihaláson caáyo, ng̃a magapoyó sa yota ng̃a haróol sa cabo de buena Esperanza.
Hoy. = Carón arláoa.
Hoya. = Bohó ng̃a dagcó sa yota.
Hoyada. = Yota ng̃a halálom, sapá.
Hoyo. = Bohó.
Hoyoso. = Bohóan, binohóan, ang guibohóan, ang may daghan ng̃a mg̃a bohó.
Hoz. = Galab, capandáyan sa pothao ng̃a balicó, ng̃a igagálab sa humáy, sa trigo, &c.
Hozadero. = Lugar ng̃a pagaong̃álan, pagaóad oáran sa mg̃a baboy.
Hozar. = Ong̃ar, oad oad.
HU
Hucha. = Caban, caja ng̃a dagcó. * Lolónggan, longgánan, sorlánan sa yota, ng̃a guibotáng̃an sa usá ca bohó, sa pagtípig ug pagdaguínot pagánam anam sa salapí. * Ang salapí ng̃a guidaguínot pagánam anam.
Huebra. = Yota ng̃a pagadaróhan sa dohá ca buoc ng̃a baca, cabayo, calabáo, &c., sa usá ca adlao. * Dohá ca mananáp, mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c., ug ang usá ca táuo ng̃a pagaabáng̃an sa pagbóhat sa usá ca adlao ng̃a tibúoc.
Hueca de huso, tornillo, &c. = Piliryan.
Hueco. = Caoang, ang oaláy solód, ohang, gong̃ab, loang. * Táuo ng̃a palábi labíhon, parayégon ng̃a guilabíhan. * Tonóg, ting̃og ng̃a cagábcab. * Bisan onsa ng̃a mahómoc, binósgan, binóscag.
Huelga. = Cadugáyan sa tiempo, sa túig ng̃a pagahoáyan, ng̃a díli pagabohátan. * Caling̃áoan.
Huelgo. = Pagguiháoa. * Guininháoa. * V. Holgorio.
Huella. = Tonób, timáan ng̃a mahabílin sa moágui sa bisan diin. * Pagcatonób, timáan ng̃a mahabílin sa bisan onsang marca sa pagamarcáhan.
Huello. = Lugar ng̃a pagatónban. * Ang cocó sa mg̃a mananáp dapit sa obos.
Huérfano. = Ylo. * De Padre y madre. = Ylo ng̃a tolápos.
Huero huevo. = Ba-óg, baóg.
Huerta. = Laoerta, tanáman.
Huerto. = Idem, lugar ng̃a pagatámnan sa mg̃a otan ug sa mg̃a tanóm ng̃a bolácan.
Huesa. = Lobóng̃an, lobóng, lolóbng̃an.
Hueso. = Bocóg. * Liso. * Bató ng̃a apógon ng̃a oalá malóto, ng̃a oalá maápog. * Ang macalisód, ang macayógot, ang macasámoc. * Ang daótan ug ng̃a oaláy bale.
Huesoso. = Ang nahatong̃ód sa bocóg.
Huesped. = Homalápit, ang magpoyó sa baláy ng̃a díli ia. * Ang tagía sa halapítan. * Ang magapasáca sa iang baláy sa mg̃a homalápit.
Hueste. = Pang̃obátan.
Huesudo. = Ang bocógan caáyo. * Táuo sa dagcóng hosog.
Huevar. = Pagítlog sa mg̃a langgam.
Hueva. = Bihod.
Huevera. = Pagoáncan sa mg̃a langgam. * Copa con sodlánan ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a itlog ng̃a linóto sa pagcahómoc.
Huevero. = Ang mopálit ug magabalígya sa mg̃a itlog.
Huevo. = Itlog.
Huida. = Pagcalágueu, pagcalósot.
Huir. = Lagueu, oalá, paháoa.
Hule. = Panápton ng̃a guidíhog sa bolit ng̃a magáhi ug malíg-on caáyo. * Tagoc sa Indias ng̃a icabólit sa mg̃a panápton.
Humanamente. = Sa calóoy. * Ing̃on sa ang̃ay sa pagcatáuo.
Humanar. = Pagbóhat sa isigcatáuo ug malolóyon, mapoang̃ódon, sa mahínay ug sa maáyong boot. * Pagtáuo sa calibótan, pagsógod sa pagcatáuo, pagtoróc sa táuo sa tian sa iang inahán.
Humanidad. = Pagcatáuo. * Catámboc, pagcadagcóng hosog. * Pagcasáyon sa pagángdo sa mg̃a pagtándog sa laoas ug sa mg̃a cailíbgon ng̃a calibotánon, laoásnon. * Pagcalóya ng̃a onay sa táuo ng̃a guican sa salá ng̃a panolóndon. * Poáng̃od, calóoy. * Maáyong boot, maáyong gaui.
Humano. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa táuo.
Humareda. = Pagcaasó.
Humazo. = Asó ng̃a dagcó. * Ang asó sa papel con sa lana ng̃a ipatong̃ód sa ilong con sa bába, sa pagtámbal sa guiasóhan con sa pagtíao canía.
Humeante. = Ang magaasó.
Humear. = Pagasó, pagalísbo, pagalísng̃ao. * Pagbílin sa mg̃a timáan sa mg̃a pagáoay ug mg̃a cagobót sa canhing tiempo.
Humedad. = Pagcaómog.
Humedal. = Yota ng̃a mabasá basá.
Humedecer. = Pagómog, pagbasá basá sa bisan onsa.
Húmedo. = Ang naómog, ang nabasá basá.
Humero. = Alaguían sa asó.
Humildad. = Pagpaóbos. * Pagcatáuo ng̃a obos, lioat sa guinicánan ng̃a díli hamíli, ng̃a díli mahál. * Pagcasácop.
Humilde. = Mapaobsánon. * Tauo ng̃a hamóbo. * Tauo ng̃a lioat sa guinicánan, guilioátan ng̃a obos ng̃a díli mahál.
Humildemente. = Sa pagpaóbus.
Humillacion. = Pagpaóbos, pagcaóbos.
Humilladero. = Lugar sa mg̃a ganháan sa mg̃a Singbahán, ng̃a guibotáng̃an sa usá ca crus, con sa bisan onsang laráoan.
Humillar. = Pagdong̃ó, pagdocó sa olo, pagyócbo sa timáan sa catahóran. * Pagpaóbos sa pagpalábi labi sa bisan cansa. * Pagpaóbos sa boot.
Humillo. = Pagpalábi labi, pagparáyeg ng̃a guilabíhan.
Humo. = Asó. * Alísbo, alísng̃ao. * Pagpalábi labi.
Humor. = Dogá sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mang̃a mananáp. * Gaoi, cagaoían. * Caogalíng̃on ng̃a pagbóot sa pagbóhat sa bisan onsa, con sa pagpamólong ba.
Humorada. = Polong con bohat ng̃a matístis, malipáyon, ug ng̃a oalá paabóton.
Humoral. = Ang nahatong̃ód sa dogá sa mg̃a lauas.
Humorosidad. = Pagcadághan sa dogá.
Humoroso. = Ang may dogá.
Humoso. = Ang magaasó, alasóhan. * Ang maalísbo, ang magaalísng̃ao.
Hundir. = Lomos, lanas. * V. Arruinarse algo, arruinar. * Pagdáog sa bisan cansa sa mg̃a camatúod. * Pagdáog, pagpaóbos. * Pagáoay, paglális lalis, pagsócol. * Pagcaoalá sa bisan onsa, sa díli gayód hiquít-an ug hicaplágan.
Hura. = Hobág ng̃a motoróc sa olo ug daútan caáyo.
Huracan. = Onós ng̃a mabáscog oyámot, hang̃in ng̃a dagcóan ng̃a magaalimpólos, baguio.
Hurañía. = Pagcalícay sa pagatóbang sa isigcatáuo.
Huraño. = Borong, buquírnon, ang molágueu ug molícay sa pagatóbang sa isigcaíng̃on.
Hurgamandera. = Babáye ng̃a bigáon, sa mang̃íl-ad ng̃a batásan.
Hurgar. = Holhog, colcog, lihoc, cotao. * Pagsámbag, pagágda.
Hurgon. = Capandáyan sa pothao sa pagcótao ug pagcólcog sa caláyo.
Hurgonada. = Pagsóntoc.
Hurgonazo. = Idem.
Hurgonear. = Pagcótao, pagcólcog, paghólhog sa caláyo.
Huron. = Mananáp ng̃a diótay ug molomaítom, ng̃a tigpang̃íta sa mg̃a conejo sa ilang mg̃a baláyan. * Ang maquigsáyod, magapaháyag ug magapadayág sa bisan onsa ng̃a tinágo. * V. Huraño.
Huronear. = Pagcóha sa mg̃a conejo sa uron, pagpaquigsáyod, pagpaháyag, pagpadayág sa bisan onsa ng̃a tinágo.
Huronera. = Lugar ng̃a pagasórlan sa uron. * Lugar ng̃a pagatagóan, pagahobóng̃an sa bisan cansa, con pagalaguíuan ba.
Huronero. = Ang magabántay, bomolántay sa mg̃a uron.
Hurtable. = Ang arang ug ang masáyon caoáton.
Hurtador. = Caoatán, mang̃ang̃áhas, maninicás.
Hurtar. = Caoat, cahas, ticás. * Pagcáncan sa mg̃a sobá sa yota sa ilang baibáyon. * Paglícay, pagságang.
Hurto. = Quináoat, pagpang̃áoat.
Husada. = Hilo, seda, &c., ng̃a binílic na sa bilícan.
Husillo. = Cáhoy, tombága, pothao, &c., ng̃a guicanálan paglibót ug nayon ng̃ádto sa tomóy, ng̃a icapógos sa mg̃a pigsánan.
Husma (andar á la). = Pagpatigáyon, pagpaquigásoy pagpaquigsáyod, sa pagcacógui caáyo sa bisan onsa ng̃a tinágo. * Pagmatúod sa bisan onsa ng̃a tinágo, tong̃ód sa mg̃a catáhap ug mg̃a timáan.
Husmeador. = Ang macáplag sa bisan onsa tong̃ód lamang sa bahó.
Husmear. = Pagcáplag, paghibálag, pagquíta sa bisan onsa cay guipang̃íta sa iang bahó. * Pagpaquigsáyod pagpaquigásoy, pagsósi sa bisan onsa ng̃a tinágo, sa hilom lamang, díli sa dayág. * Pagsógod sa bahó, sa pagbahó sa bisan onsa.
Husmo. = Ang bahó sa bisan onsa, sa carne, sa baboy, sa manteca, &c. * Paghólat, pagpaábot sa maáyong cahigayónan, ocasion, sa pagcóha sa bisan onsa ng̃a guitúyo.
Huso. = Bilícan.
Huta. = Balong balong, payág.
Hutia. = Mananáp sa América ng̃a maíng̃on ing̃on sa ilagá.