PUNICORUM (continued 2)

Excelsæ tum sæva rates spectacula Pœnis

Flammiferam adcepere facem, subitaque procella

Arserunt maria, atque expavit lumina Nereus.

622 seq. Scipio naves a Pœnis traditas et «provectas in altum incendi jussit. Quingentas fuisse omnis generis, quæ remis agerentur, quidam tradunt: quarum conspectum repente incendium tam lugubre fuisse Pœnis, quam si tum ipsa Carthago arderet;» Liv. XXX, 43 extr. —Ibid. Excelsæ rates, μακρὰ πλοῖα, Polyb. —623. procella, vi incendii; Lenz.

625

Mansuri compos decoris per secula rector,

Devictæ referens primus cognomina terræ,

Securus sceptri, repetit per cærula Romam,

Et patria invehitur sublimi tecta triumpho.

625. «Scipio pace terra marique parta, in Siciliam Lilybæum trajecit: inde Romam pervenit, triumphoque omnium clarissimo urbem est invectus;» Liv. XXX, 45 pr. Cf. Polyb. XVI, 23, et Appian. rer. Pun. c. 65 et 66. —626. Ante Scipionem quidem duces Romanos, v.c. Coriolanum, Fidenatem et alios, a populis vel oppidis devictis cognomina adcepisse, sed primum Scipionem a devicta terra, jam monuit Dausq. Cf. Liv. XXX, 45 extr. —627. Securus sceptri, certus de summo imperio Romæ parto Pœnis devictis; Ern. et Lef. Male Dausq. et Cell. repudiato titulo regis, oblato illi in Africa, ut antea in Hispania, XVI, 278 sq. non autem h.l. securus, ut sæpe, negligens, spernens, significat. —cærula, v. ad I, 21.

Ante Syphax, feretro residens, captiva premebat

630

Lumina, et auratæ servabant colla catenæ.

629... 650. Triumphus Scipionis, qualem Romani nondum viderant, ornate et per partes describitur. Cf. Appian. l.l. et similis triumphi pictura ap. Ovid. Trist. IV, 2. —629. Syphacem in triumpho ductum tradunt Polyb. XVI, 23; Appian. rer. Pun. c. 28; Val. Max. VI, 2; Corn. Severus ap. Senec. Suasor. VII, et ipse Silius sup. XVI, 272 sqq. Sed Tibure eum haud ita multo ante triumphum Scipionis mortuum esse, memorant Livius XXX, 45, et Mariana lib. II. Hos sequi Silium, regisque mortui imaginem in ferculo circumlatam esse, quoniam non feretro resederint, qui vivi in triumpho sint circumducti, sed pedibus currum triumphantis imperatoris præcesserint, suspicabantur Cell. Drak. et Lefeb. refragg. Dausq. et Ernesti, cujus hæc nota est: «Videntur mihi argutari et doctrina sua abuti, qui non vivum Syphacem, sed ejus effigiem a poeta describi existimant, in solo ferculo hærentes, quæ simulacrorum tantum machina fuerit. Quis probet poetam, et Silium inprimis, ita in ordinem cogi? Et cui non Syphax residens, premens lumina, catenis indutus, vivum potius, quam pictum persuadeat? Nec rara est consuetudo Silii a Liviana sententia discrepandi, ubi omnis historia dissentit.» Huic opinioni favet alius poetæ locus sup. XVI, 272 sq. nisi et ibi de picto, non vivo Syphace agi censeas. Neque tamen dissimulandum est, ita parum apta esse verba feretro residens. Poeta forte, vel suum ingenium, vel alios scriptores sequutus, putavit, Syphacem et animo et corpore ægrum in ferculo sedisse. —Captivi reges nonnunquam feretris seu ferculis elatis sub tropæis imponebantur; Lenz. collato Burm. ad Propert. III, iii (al. iv), 18, qui illud ex numis illustravit, et mox citra necessitatem signabant pro servabant reponendum censuit. —630. Lumina premebat, pudore subfusus, quia captivus erat. —colla, quæ plerumque mox frangebantur laqueo, aut securi feriebantur, auratæ servabant catenæ, vid. Broekhus. ad Prop. II, i, 33.

Hic Hannon, clarique genus Phœnissa juventa,

Et Macetum primi, atque incocti corpora Mauri,

Tum Nomades, notusque sacro, quum lustrat arenas,

Hammoni Garamas, et semper naufraga Syrtis.

631. Hannon, captus in Hispania. Vid. XVI, 72 sq. —clari κατὰ. genus Phœnissa juventus, Pœni. —632. Macetum, de quibus vid. sup. ad v. 414 —incocti, adusti sole, corpora, nigri, Mauri. Cf. II, 439, et VIII, 267. —633 sq. Nomades, Numidæ. —notus sacro, quum lustrat arenas, Hammoni Garamas, cf. ad I, 414, et III, 648 sq. —634. Syrtis, Nasamones aliique populi Syrtici, semper naufraga, cf. ad I, 408, et II, 63.

635

Mox victas tendens Carthago ad sidera palmas

Ibat, et effigies oræ jam lenis Hiberæ,

Terrarum finis Gades, ac laudibus olim

Terminus Herculeis Calpe, Bætisque lavare

Solis equos dulci consuetus fluminis unda:

635 sq. In ferculis simulacra devictorum oppidorum, montium, populorum, regum, fluviorumque portabantur. —Hic mos gestandi devictarum gentium regumque simulacra pulcherrimis versibus expresserunt Racine, Mithridate, act. III, sc. 1:

et Crébillon, Rhadamiste et Zénobie, act. II, sc. 2:

—victas tendens Carthago ad sidera palmas, feminæ habitu, ut solitum, depicta; Cell. Etiam mœsto vultu. Cf. Ovid. Trist. IV, ii, 2, et 43, 44, ad quæ loca vid. Burm. et Harles. Simulacra urbium eburnea quandoque, quandoque lignea; Dausq. coll. Quintil. VI, 4, et Plin. V, 5. —636. effigies ore jam lenis Hiberæ, veluti vultu declarans se victam et bello fractam; Ernest. —637 sq. Cf. ad I, 141, 142. —638 sq. Bætis lavare solis equos, etc. ut ultimus fere Hispaniæ Occid. fluvius in sinum Gaditanum influens. Cf. ad III, 399.

640

Frondosumque apicem subigens ad sidera mater

Bellorum fera Pyrene, nec mitis Hiberus,

Quum simul inlidit ponto, quos adtulit, amnes.

Sed non ulla magis mentesque oculosque tenebat,

Quam visa Hannibalis campis fugientis imago.

645

Ipse, adstans curru, atque auro decoratus et ostro,

Martia præbebat spectanda Quiritibus ora.

640 seq. subigens, agens, N. Heins. (cf. ad XIII, 610) sursum agens, ut subjicere et submittere, Drak. cf. ad I, 673. —mater bellorum fera Pyrene, quod bellicosissimi populi sub Pyrenæis habitant; Cell. Verbis non mitis Iberus Dausq. putabat Silium pinxisse fluvium velut indignabundum et captivitati obluctantem. Ernesto ambiguum videtur, utrum designaverit adcolas bellicosos et feroces, an fluvii ipsius amnibus multis aucti vim et inpetum, quo in mare Mediterr. inferatur. At posterior sententia non dubia est propter verba v. 642, quibus ratio continetur, cur non sit mitis, de qua voce vid. ad IV, 85. Omnia h.l. ad ornatum spectant. —642. Amnes sunt Sætabis, Turia, seu Turius, Sucro, Bilbilis, Sicoris aliique. Vid. Mela II, 6, et Mariana III, 18. —Vultus innuitur ferox Hiberi, aquam ex urna effusam in pontum impellentis; Lenz.

645. Ipse Scipio. —auro, corona aurea (vid. Gell. V, 6; Liv. XXX, 15), et veste auro sparsa (Plin. IX, 36; XXXIII, 3). —ostro, purpura, toga picta et tunica palmata (cf. Liv. l.l.). Ὁ στρατηγὸς ἔστεπται μὲν ἀπὸ χρυσοῦ καὶ λίθων πολυτίμων, ἔσταλται δ’ ἐς τὸν πάτριον τρόπον πορφύραν, ἀστέρων χρυσῶν ἐνυφασμένων· καὶ σκῆπτρον ἐξ ἐλέφαντος φέρει καὶ δάφνην, etc. Appian. rer. Pun. c. 66, in descriptione triumphi Scipionis.

Qualis odoratis descendens Liber ab Indis

Egit pampineos frenata tigride currus.

Aut quum Phlegræis, confecta mole Gigantum,

650

Incessit campis tangens Tirynthius astra.

Salve, invicte parens, non concessure Quirino

Laudibus, ac meritis non concessure Camillo.

Nec vero, quum te memorat de stirpe Deorum,

Prolem Tarpeii mentitur Roma Tonantis.

647 sq. Cf. ad III, 615, et XV, 79 sq. Comparatio Scipionis cum Baccho et Hercule, qualis ap. Virg. Æn. VI, 802 seq., qui locus Silio haud dubie ante oculos obversabatur. Cf. ibi Heyne. —odoratis ab Indis, ob frutices bene olentes et aromata, quorum ferax est India, inpr. cinnamomum et nardos. Vid. Strab. XV, p. 695; Phot. c. 241; Ovid. Fast. III, 720. —648. currus pampineos, pampino inplexos.

649. De Gigantomachia, in qua præcipue Herculis partes fuere, et campis Phlegræis, vid. ad IV, 275. —confecta mole Gigantum, cæsis Gigantibus, monstris inmensi corporis. Cf. sup. ad v. 556. —650. tangens astra, summa conspicuus gloria, ut sublimi feriam sidera vertice ap. Hor. Od. I, i, 36, ubi vid. Jani.

651 sq. Silius Scipionem Romulo et Camillo æquat, qui ambo adpellantur urbis conditores; Barth. Adv. X, 13. —Salve, ut χαῖρε, voc. pietatis ac honoris, quo, quicumque eo dignissimus est, et cujus favorem expetimus, sive sit Deus, sive homo, sive adeo res, divino honore colenda, compellatur. Cf. Jani ad Hor. Od. I, xxxii, 15. —parens urbis, pater patriæ: cujus tituli honos notus est.

653 sq. Dignus es et dignum te præstas divinæ originis fama. Vid. ad IV, 475, 476.

FINIS.

Liber XVII: Variæ Lectiones

1. descenderet Put. —2. tulerant conj. N. Heins. —5. acciperet Oxon. et Cell. ut v. 14; XVI, 2, et ap. Ovid. Fast. IV, 260; Liv. XXIX, 14, et Cic. harusp. resp. c. 13. Sed vulgatum quoque bene se habet; conf. Gron. ad Liv. XXIX, 11. —6. degerit ex Oxon. et Put. recepit Cell. suadente Barth. Adv. X, 13, ut et ad præteritam Scipionis Nasicæ vitam pertineat. —8. petita aderant, scilicet sacra, reposuit Nicander et deinde alii. Pro vulg. Cybellen, vel Cybelen, Barth. Adv. XIII, 7, Cybele legendum putabat, quod edidere Cell. (qui tamen Cybelle scripsit) et Lefeb. Ego Cybebe edidi, prob. Drak. vid. ad VIII, 363. Cybeben emend. N. Heins. —9. Versus fœde a librariis corruptus; atque omnis, vel in omnis codd. scripti et priscæ edd. præter Mediol. in qua intrepidus legitur, pro quo Wolfius in Basil., Colin. et Dausq. in trepidis substituere. Deinde cedente Senatu Put. Gryph. aliæque edd. antt. accedente S. Ox. Parm. et al. sedente S. ed. Marsi. Hinc atque intrepidus, magno cedente Senatu, edidere Cell. (qui interpretatur, cedente S. id munus tamquam optimo) Drak. et Ernesti, (qui exponit, intrepidus, fretus et excitatus Patrum judicio, ac jussus, cedente Senatu) prob. Barth. Adv. X, 13, et XIII, 7. Sed ex verbis cedente Senatu non, nisi fidiculis adhibitis, commodam extorquebis sententiam: epitheton vero intrepidus non modo alienum est ab h.l. et a Scipione, cui nulla timendi vel trepidandi causa erat, sed etiam ab antiqua omnium fere librorum scriptura nimis abhorret, et haud dubie ex glossa vel emendatione inrepsit. atque ominibus, vel a. in numérum, vel a. in nomen magno cedente Senatu (h.e. concedente S. ut XI, 94), vel denique (quod non displicebat Drak. cui tamen ne sic quidem hic locus persanatus videbatur) a. intrepidus, magno censente Senatu, emend. N. Heins. a. innocuus magno censente S. (h.e. optimus judicio Senatus) reposuit Lefeb. Quæ conject. ceteris omnino præferenda est, judice etiam Ernesti, qui eam in contextum recepisset, nisi eadem sententia jam v. 5... 7, præoccupata esset. Enim vero supra oraculi verba expressit poeta, nunc docet, Scipionem virum optimum a Senatu judicatum esse. Neque tamen dissimulo, vocem innocuus nimis tenuem esse, et vix bene dici posse, innocuus obvius properabat. Quæ quum ita sint, ego levi mutatione antiquæ lect. scripsi, adque os amnis, magno censente Senatu nisi malis jubente Senatu, ut jussus apud Liv. conf. not. Possis etiam h.l. restituere: Puppe; equite en omni magnoque sequente Senatu, Obvius, etc. quibus verbis plane respondet locus Ovid. Fast. IV, 293; Omnis eques mixtaque gravis cum plebe Senatus Obvius ad Tusci fluminis ora venit. voc. intrepidus etiam displicuit Withof. quia obvius sequitur, et ille conj. atque ominibus magno adcedente Senatu, vel potius ex vett. libris, Puppe, atque ante omnes, magno cedente Senatu. —13. trementia Oxon. unde tranantia conj. Barth. Adv. X, 13. —14. sonoram puppim, h.e. cymbalis et tympanis perstrepentem, quod sequitur, corrig. N. Heins. Non male! —15. Vulgo Tibridis. Sed vid. ad VIII, 367.

22. movere, aut liquere, aut fovere (ut fovere nidum) emend. N. Heins. refragg. Burm. et Drak. quia nosse quis loca dicatur, quæ incolat, vel in quibus frequenter versetur, et noscere, quæ adeat; conf. Passerat. ad Prop. I, vi, 1. —23. nota Marsi Ven. sec. operarum lapsu, et hinc aliæ edd.

34. mala R. 1, et Med. probb. Barth. Adv. XIII, 7, Drak. Lefeb. Ern. Vulgo male credita, quod Barth. l.c. exponit, sinistro rumore dilata; non æquæ male credita famæ opinabatur N. Heins. de qua conject. idem valet, quod de simili sup. ad IV, 569, diximus: non æqua populo mala credita fama suspicabatur Hœfftius in Peric. crit. quæ lectio eumdem, quem nostra, sensum præbet, vid. not. —38. gubernant Ox. Put. Tell. R. 1, Parm. Med. prob. N. Heins. quum de omni prole Cybeles agatur. Vulgo gubernat, quod revocavit Lefeb. regno consorte malebat Barth. Adv. XIII, 7, ut simul jugis illa trium regnorum catena, et fratrum dominantium felix et bonarum rerum fecunda concordia indicaretur. —42. auris hoc est aures, Oxon. et Putean. æra conj. N. Heins. quem vide ad Prudent. hymn. Romani v. 200.

56. prægressos, et mox servent suspicabatur N. Heins.

67. Immemor hic Put. Immemoris Marsi Ven. poster. operarum errore, et inde aliæ edd.

77. missique minantur ex emendat. N. Heins. edidi cum Lefeb. missique minentur in Oxon. Putean. omnibusque edd. ante Juntinam, in qua Nicander primus hunc locum corrupit, et ex ingenio etiam addidit integrum versum, Ductori monuisse fuit, sit fidus, et ictum Observet fœdus, neu pacis jura resolvat, Stet regno, etc. Hanc scripturam falsam esse, vel sola vox Observet, quam mox sequitur servet, persuasit Drakenb. Nihil tamen mutare sustinuit, nec eo audacior esse voluit Ern. qui hac interpolatione expeditiorem reddi orationem monet. Recte: sed et languidior fit, præmissis potissimum vss. 67 seq. ubi poeta notionem rupti fœderis jam omnibus fere poetarum coloribus adumbravit; quumque exquisitior doctiorque esset, ab indocto et audaci Nicandro sententia ejus diluta est ac dilatata, adsutis laciniis, quibus sublatis bene procedit, vid. not. —78. pacta Oxon. et Put. Conf. Heins. ad Ovid. Met. VII, 700; XIV, 36, et Ep. Her. XX, 18. Vulgo facta.

83. at pro vulg. et scripsi, probb. Barth. Adv. XIII, 7, N. Heins. et Drakenb. Hæc Latius et sed cassa tacite edidit Lefeb. non inprob. Ern. Deinde monebat Put. Parm. et al. edd. ut et conj. Barth. l.c. Recte, opinor: et non modo monita mox sequuntur, unde vulgatum prætulere N. Heins. et Drak. sed et movet. —87. vafra arte corrig. N. Heins. ad Ovid. Epist. Her. XVI, 314, quoniam de una tantum arte castrorum incensorum h.l. mentio fit.

88. intecta pro vulg. intorta e Put. recepi non inprob. N. Heins. qui tamen malebat intexta, quod etiam adrisit Drak. Lefeb. (qui illud edidit) Cort. et nobis; confer Heins. ad Ovid. Met. V, 446. —90. furtum, non furtim, Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. Deinde nitentibus umbris, R. 1, Parm. Med. intentibus v. Put. invitantibus v. conj. N. Heins. et mox celerata incendia; quod posterius placere potest. Τὸ celata, hoc est clam inmissa, ex compendio forte scribendi ortum, et languet, quia cum tacita jungitur. Totum potius versum ejiciendum censerem, qui salvo sensu abesse potest, nisi in poeta luxuriantis ingenii versarer. —92. conjecti ex probabili conject. N. Heins. edidit Lefeb. —94. late exspatiantur emendat. N. Heins. et claræ, scilicet flammæ, Burm. prob. Drak. ut apud Virg. Æn. II, 569, dant clara incendia lucem; conf. sup. X, 557, 558. Sed τὸ clare eodem sensu et doctius dictum crediderim. —95. ramos pro frenos conj. Dausq. flumine (velut torrente) pro lumine Barth. Adv. X, 13; Et volucri effrenes p. l. flammas, scilicet ignes, vel Et se mox volucri p. l. flammæ emend. N. Heins. Et Pœnos volucri p. flamine (h.e. adflatu, vel vento, quo alitur incendium) flammæ tentabat Burm. Sed sanum esse locum recte existimant Lefeb. et Ern. tenebras pro frenos, et v. 96, ceu pro cum legendum videbatur Withof. ceu turbine, et v. 101, furit undique malebat N. Heins. —103. semustaque scripsere Drakenb. Lefeb. et Ern. Conf. ad III, 16. —104. Albenti favilla Oxon. Put. R. 2, ut cava f. apud Petron. c. 120, et forte candens f. apud Virgil. Æn. III, 573, unde probavit N. Heins. et recepit Lefeb. Vulgatam lect. defendit Drakenb. coll. Martial. I, 42, et recte jam monuit, candentem favillam in Virg. l.l. eodem sensu exponi posse, quo etiam illam ceperint ibi Cerda, et Scalig. ad Sever. Ætn. v. 509.

108. Et somno Put. Et summo Parm. Exsomnem, vel E sponda opinabatur N. Heins. De verbis multa precantem, quæ et me semper obfenderunt, Barth. Adv. XIII, 7, ita disputat: «Hæc captivitatem potius, quam liberationem ab inminentibus flammis, signant. Multa precari regem in suis castris, inter manus satellitum suorum, quam absonum est? potius dira precantem, fastu videlicet barbaro et regio in ausos tam inmane, et quidem furto, hostes. Nam regem minime mollem inducere alioqui vult, quum mox pugna commissa inter agmina adversa medium evolasse dicat.» Reliqui interpretes h.l. tacent. Poeta forte scripsit multa frementem; conf. inf. v. 116. —109. juncto agmine conj. N. Heins. qui tamen recte monuit, juncto aggere pro junctis castris dici posse. Idem malehat sociarunt. At sequitur mox lenierat. —115. Emend. ereptum ex morte, quoniam certe non hostibus Romanis, sed ignibus fuerit cinctus Syphax in castris adcensis, qui et mox jactet, Romanos timuisse claro die pugnæ potestatem facere. —118 sq. Barth. Adv. XIII, 7, et XV, 7, nota dignum dicit, quod poeta h.l. et v. 114, 212, 214, 225, 230, ac al. passim, pluribus spondeis vulgaribusque verbis compositis carmen perdat, quæ cursum orationis incidant, curamque illam, a Plinio indicatam, ingenio plane caruisse arguant.... Omnino studium poetæ in hoc libro et in fine carminis elanguisse videtur; conf. tamen Heyne in not. ad Virgil. Æn. VIII, 596. —120. propera͞nt, vel properarunt Put. properebant R. 2. properabant conj. N. Heins. vel properabat quod ex ed. Benessæ recepit Lefeb.

124. agmina prima Put. oculis librarii in v. 127, evagantibus; Ern. —125. vana manus Oxon. Putean. R. 1, Parm. Med. et Mart. Herbip. ed. unde nava m. ex emendat. N. Heins. edidi cum Lefeb. et Ern. prob. Drak. Conf. ad I, 549. Vulgo sana manus, ut sensus sit, Romani prudenter pugnantes tamquam sanæ mentis homines; Cell. Withof. conjicit: contra sana manus Rutuli, lætusque ruebat. —127. Ita hunc locum restituit N. Heins. vides ut agmine Oxon. Put. Tell. Parm. Med. Mart. Herbip. vides ut ab agmine Benessa. agmine primo Ox. et Ben. Mox volitet Put. Vulgo Videsne, vides, ait, agmine primus Massylus volitat. —130. Voc. casti suspectum et ex castris, quod versu proxime subsequenti obcurrit, prognatum videbatur N. Heins. At vid. not. —137. vectorem emend. N. Heins. ut ap. Ovid. A. A. III, 555. Sed Drak. bene monet, rectorem etiam equitem dici Tac. Ann. I, 65 (ubi confer Ernesti) Claud. in Eutrop. II, 423, et Lucan. VII, 530. —138. vanumque fugæ ex emend. Dausq. et N. Heins. recepi cum Lefeb., qui ita in duobus antiquis, nescio quibus, legi dicit. Vulgo vanamque fugam, ex qua lect. non facile commodam exsculpes sententiam. —139. e vulnere primus edidit Parisiis Colinæus, quem sequuti sunt pauci, sed et ipse Drak. qui toto fere h.l. tacet. —140. pudendum pro vulg. pudenda ex emend. N. Heins. edidi cum Lefeb. (qui nihil de ea re notavit) et Ernest. prob. Drak. Hunc loquendi modum Silius in deliciis habet; vid. App. manicæque pudendæ Additæ corrig. Dausq. manicæque pudendæ Addita scripsit Cellar. —141. o exemplum malebat Barth. Adv. XV, 7, ut magis erigeretur sententia. Male! tollenda potius major distinctio post lætis, quod jam vidit N. Heins. —142. strinxere malebat N. Heins. quia vincla præcesserunt: quod tamen eum non obfendit supra XVI, 72, 74.

147. at invisus conj. Barth. Adv. XV, 7, non male, judice etiam Drakenborch.

150. innixa corrig. N. Heins. et innisa tacite edidit Lefeb. —151. numine emend. Barth. l.c. coll. v. 154, 183, et sup. XVI, 16, 17, ut Hannibalem, ob rerum gestarum magnitudinem, nunc ruente pæne republ. ut Deum tutelarem suspexerint Pœni. —156. patrumque primus edidit Nicander, monentis est ex emend. N. Heins. moventes R. 2. Vulgo monentes. —157. videat, non videas, Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. Mars. et Mart. Herbip. Post hunc versum Nicander duos alios inculcavit, Tolle moras, patriæque celer succurre cadenti, Hannibal, et nostris depelle a mœnibus hostem. Eos jam ejecit Drakenb. suadente N. Heins.

163. Destrictis R. 1, Parm. Med. Vulgo Districtis; vid. ad XVI, 528. —166. capiens Ox. Vulg. cupiens. —169. rapidis scripti, R. 2, Basil., Wolfii et quædam aliae. rapidum pleræque edd. priscæ. raptum conj. N. Heins.

175. agitarit, non agitabat, scripti et primæ edd. trepida conj. Livin. —178. celeratis opinabatur N. Heins. ut sup. v. 91. —180 sq. Ita legitur h.l. in MSS. et antt. edd. ante Junt., in qua Nic. pro referat reposuit referant, et iteram duos adjecit versus, detracturum ignibus atris Omnia, et excidium extremum Carthagini adesse. In quam se referant patriam, suaque inclita facta Commemorant, strages Italis quas fecerit oris. Pro detracturum N. Heins. conj. depasturum; recte, opinor; saltem ingeniose.

184. abtutu Ox. prob. Barth. Adv. X, 13, ut non adspexerit legatos, ob indignitatem rei, sed obliquis limisve oculis intuitus sit. Deinde et ægram Expendit tacite curam, secum, etc. ex cod. Tell. recepit Lefeb. Non male! —185. tacite Oxon. tacitus R. 1, ad marg. Vulgo tacito secum prob. Barth. Adv. l.l. nec inprob. N. Heins. ut tacito non sit adverb. sed a cum pendeat. —187. durum Put. R. 1, Parm. Med. et Mart. Herbip. Conf. Virg. Æn. XII, 924, ibique interpretes. —199. Vertantur ed. Basil. Wolfii, et inde Colin. D. Heins. Dausq. el Cell. —200. Vulg. Anno, vid. ad lib. II, v. 277. —202. fremens maluerit N. Heins. Sed vulgatum quoque bene se habere, jam monuit Drak. coll. Liv. XXX, 20 pr.

203. redeuntum, scilicet in patriam, Oxon. Put. R. 1, Parm. Ben. Mart. Herbip. non inprob. N. Heins. nisi quod prætulerit terga vertentem, vel potius redeunti, vel cedenti, quum sermonem esse de solo Hannibale ex sequentibus adpareat. Sed cum Hannibale etiam milites ejus ex Italia decedebant. —211. reputat satis ex probabili emend. Scalig. et N. Heins. edidit Cell. —212. visu Gryph.

222. Sim dignus, vel Di, dignus castigabat N. Heins. At vid. not. —224. numen Parm. et totum cecidisset nomen E. vel potius cecidissent culmina E. opinabatur N. Heins. Vulgo Elisæ, vid. ad I, 81. —225. Quin! tunc sat reposuit Lefeb. Quid? tum sat compos? corrig. N. Heins. ut repetitio esset verborum v. 221. Ego legendum crediderim: Quid? tum sat compos, scilicet mentis fui, quum non, etc. Sed τὸ qui doctius pro vulg. quum positum videri potest. —231. Quid prohibet malebat N. Heins. quem vid. ad Ovid. Met. X, 88. gressus, non gressum Put. —234. ac vertite conj. Livin. age, vertite N. Heins. qui et v. 235 τὸ ut post faxo concinnius abesse monuit, idque firmavit multis poetarum exemplis, quibus alia adjecit in not. ad Ovid. Met. XIII, 875, et Drak. ad h.l.

240. et rupe Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. Ben. et Mart. Herbip. in quibus etiam mox imbribus pro nubibus legitur, ut et in Marsi edd. Vulgo e rupe. Aliquid gravioris mendi subesse suspicabatur Barth. Adv. XV, 7, qui et h.l. alia perperam, alia nimis severe reprehendit.

249. acer Oxon. et Putean. Vulgo ater, quod præstiterit. —255. veniensque a puppe procella recte, puto, emend. N. Heins. et edidit Lefeb. prob. Drak. qui monet, vento, a puppi vel tergo spirante, Hannibalem longissime a finibus Italiæ rejectum esse, et similiter dixisse Virgil. Æneid. III, 130, surgens a puppi ventus, et Æn. I, 115, ingens a vertice (h.e. desuper, non, a prora, ut Drak. adcepit, nam sequitur) In puppim ferit; Stat. Theb. III, 29, ingens a puppe Notus, Hom. Odyss. δ, 357, ᾗ λιγὺς οὖρος ἐπιπνείῃσιν ὄπισθεν, et Eurip. Troad. 19, μένουσι δὲ Πρύμνηθεν οὖροι. Ernesti putat, hæc loca non satis convenire, inprimis ob sequentia antennæ inmugit: quod non satis adsequor. —257. migrante profundo corrig. Barth. Adv. XV, 7, ubi monet, perire omne videnti profundum (forte profunditatem, altitudinem), quum navis imo videatur subsessura, ipsumque mare migrare ad Superos. Sed vid. not. —258. frementia omnino legendum videbatur Drak. quia Silius ubique Hannibalem inpavidum finxisset. Sed cf. v. 268, ac sup. I, 530, 532, et II, 476, ibique nott.

264. ubi illæ Put. et R. 2. Vulg. et illæ. —267. Tarpeio, non Tarpeii, tres scripti cum R. 2, et Parm.

271. alte exundantis arenæ, ex imis barathri pontici cavernis ebullientis, vi ventorum subtus agente, emend. Barth. Adv. XV, 7, et edidit Cell. Recte, opinor. —278. It pro Hic conj. N. Heins. —280. Capuæ et gaza seposta Rom. 1, Med. Mart. Herbip. Capuæ et gaza et seposta ed. Basil. Wolfii, Colin. D. Heins. Dausq. Cell. —281. duci, h.e. a duce seposta, malebat Lefeb. —289. motoque præstiterit judice N. Heins. At Drak. putabat emphasin esse in voce toto: opus habuisse toto maris inpetu ad obprimendum Hannibalem.

291. transtris, vel rostris pro castris legendum censebat N. Heins. Barthius Adv. XV, 7, castra exponebat naves seu classem, de quo vid. Cerda et Heyne ad Virg. Æn. III, 519, et V, 669. Sed castra adversa vulgari sensu capienda sunt, nec quidquam h.l. mutandum est, vel mutandum credidissent viri docti, nisi grandis h.l. lacunæ suspicione seducti essent, vid. not.

295. Quoniam Flaminii corpus nusquam inventum est post pugnam, neque adeo portari a quoquam vel adferri potuit, Lefeb. emendavit Tu mihi Flaminii portas te in ovantia cæsi Ora ducis, ut τὸ mihi eleganti hellenismo (vid. ad I, 46, in Var. Lect.), et te portas pro te fers vel inpetu ruis dictum sit, de qua vi intensa verbum portare occurrat apud Lucret. VI, 581. Sed præclara est nota Ernesti: «in hoc loco omni non necesse est, ut historiæ veritatem urgeamus, quam nec in ceteris partibus adcurate sequutus est poeta. Quomodo etiam quis ovat, qui cæsus est? et cur quis inpetum faciat in ora cæsi ducis? Vulgata tamen lectio levissima mutatione ita constitui potest, ut cum historia congruat Silius, et sensus sit expeditissimus, et, ni fallor, unice verus. Lego rorantia cæde Ora. Hæc autem Ora non sunt Flaminii, sed ejus militis, qui Flaminium interfecerat. Tu mihi portas, h.e. obfers ora sanguine Flaminii, quem olim cædebas, rorantia, ac veluti ex illa cæde adhuc inbuta, h.e. tu is es, qui olim Flaminium confecisti; eodem modo, quo mox alium adloquitur: Gracchus cadens tibi proluit ensem. Jam etiam sequentia optime cohærent, nosco dextram. Deinde recordemur oportet, supra V, 645. Ducarium quemdam diserte nominari a poeta, qui inprimis inpetum in Flaminium fecerit. Neque in verbis quidquam est, quod a consuetudine Silii abhorreat. Sic de militibus obviam euntibus et se ostendentibus sup. I, 312, obvia quisque Ora duci portat. Sic et rorantia IV, 447; V, 459; VII, 324.» —299. perluit malebat Drak. quia Burm. ad Petron. cap. CXX, docuerit, perluere majoris efficaciæ esse, et notare penitus madefacere, proluere autem leviter adspergere. —302. protulit Oxon. et Put. pertulit edd. Marsi, Junt. et Ald. perculit Gryph. et Nut. prob. Drakenb. —306. comitante libri veteres tam scripti quam editi. cecidit, me tum comitante per hostes, ed. Benessæ, prob. Lefeb.

317. si post veniant legitur in Putean. ed. Junt. et aliis inde expressis. Sed rectius sublntelligitur; vel, ut Drak. putabat, votum Hannibalis est, pugnam cum ipsis Diis exoptantis; cf. not. ad I, 58. —318 seq. Ita h.l. restituit ex vett. libris Lefeb. quem cum Ern. sequutus sum. Cum stetis turmæ Oxon. Tell. R. 2, et edd. Marsi, prob. N. Heins. quum ad plures sermonem esse, ex seqq. satis manifestum sit. Idem et conj. Cum stetit pro me, non inprob. Drak. Cum steteris turmæ Put. Cum steteris turma R. 1, Parm. Mediol. et Mart. Herbip. Cum steteris prope me primus edidit Nicander et deinde alii. Cum stetis prope me? vidi, etc. reposuit Drak. Deinde Quas juga calcantes Put. et R. 2. Vulgo vidi, certantia cælo Cum juga calcastis, s.v. per Alpes. —Dum juga calcatis emend. N. Heins. quoniam τὸ cum, quod præcesserit proxime, ac subsequatur diversa significatione, orationem hic nonnihil reddat perplexam. —323. docilis in comment. Marsi.

324. Ten’ vero, tene exstimulem legendum putabat N. Heins. —326. ac vana omnes libri et scripti et editi, hæc vana, vel ceu vana emend. N. Heins. et illud recepi cum Lefeb. et Ern. etsi ne ita quidem hic locus mihi satisfacit. perstare ferox ad vana conj. Livin. non inprob. Ern. Sed quis ita dicet Quum starem, perstare, etc. videbas pro jubebas R. 2, quod non displicebat Lefeb. Withof. suspicabatur tam vana, vel potius ea vana, ut designentur, quæ ante nominata sint. docebas scribendum putabat Dausq. coll. XII, 629. —328. deleta Saguntus ed. Basil. Wolfii et inde paucæ aliæ, quas sequutus est Lefeb. quia nomen hoc decies octies in Silio et semper in femin. gen. occurrat. Sed nostra lectio firmatur librorum auctoritate, et cur Silio non liceat semel alia vocis forma uti, quæ non minus recta est? conf. ad I, 271; Liv. XXI, 15, 18, al. —336. Libyæ priscæ edd. Abest hic versus a c. Putean. —339. quoties ex emendat. Dausq. Barth. et N. Heins. Vulgo quatiens, quæ lectio ex antiqua scriptura quotiens orta. —340. adfatus, non effatus, Oxon. et sic jam Cell. ex conj. Deinde petebant Oxon. et Putean. Vulgo petebat.

341. speculantem, non spectantem, Oxon. (tres scripti, teste Lefeb.) et Rom. 2; conf. ad VII, 123, et XIII, 163. —342. subacri unica voce scribendum videbatur N. Heins. —343. adfatus iterum corrig. idem et edidit Lefeb. —344. edant emend. N. Heins. —351. tuleris tu exercita gente Put. tulisti e gente Ox. tulisti excita gente Tell. ipsa tulisti exercita gente R. 1, Parm. Med. al. Quam pro te Cadmea tu exercita gente tulisti R. 2. Nostra lectio primum reperitur in edd. Marsi et Ben. Quam pro C. tolerasti exercita gente ex emend. N. Heins. edidit Lefeb. prob. Drak. quia in scriptis priscisque edd. postrema versus verba sint exercita gente, et verbum tulit modo præcesserit, cujus tamen repetitionem h.l. non inprobandam esse, jam recte monuit Ern. Withof. haud dubitabat, Silium scripsisse: quam pro Cadmea subiisti exercita gente. —356. claudenda ex R. 2, omisso τῷ et, recepere Lefeb. et Ern. Recte, opinor. occludenda putabat N. Heins.

357. ego hoc mutare Putean. ego hec mutare R. 2. ego inmutare, vel hæc mutare corrig. N. Heins. ne posterior syll. voc. ego producatur, quod tamen non præter exemplum antiquitatis, tam in cæsura, quam extra eam fieri, monuit Drak. et, quos laudavit, Broekhus. ad Propert. I, viii, 31; IV, ii, 3, et Voss. Art. Gram. I, 27. —358. pendenti in nube Tell. R. 1, Parm. Mediol. Pœno duce nube resedi audacissime castigabat Barth. Adv. X, 13, cui ineptum videbatur epitheton pendenti, quasi nova res esset, nubem pendere, aut Junonem in nube pendenti sedere. At inepta potius est hæc censura, vid. not. Withof. conj. speculatum pro pendenti, v. 427 florenti pro labenti, et v. 432 Latius, ut brevitur Lælii patria designetur, sicut aliorum, qui antea nominati sint. —359. bellumve Put. Teller. et R. 2, quod substitui pro vulg. bellumque. —362. Aut fusos posco conj. N. Heins. parum apte. —363. cineres Trojæ Putean. R. 2, et edd. Marsi, quod jam edidit Cell. Vulgo cineres Latii, quod Dausq. exponebat: «Scipionum duorum cineres, in quorum ultionem armis adcinctus Africanus eam oram debellavit, et regnare potuit, si fata tulissent; certe ejus virtute Africæ domina Roma facta est.» Ut placet, et curæ est, Latii C. regnent infeliciter tentabat Barth. Adv. X, 13.

366. vitæque Marsi Ven. poster. et inde aliæ.

370. e contra breviter Put. et contra breviter Oxon. at contra breviter conj. Drak. at breviter contra tacite reposuit Lefeb. Conf. ad III, 570. —372. percipe scripti, Rom. 2, et Med. præcipe R. 1, Parm. Mars. et Mart. Herbip. non inprob. N. Heins. ut dictum sit pro, prius percipe. —379. bello, non belli, Oxon. Put. et R. 2. —381. post hæc Oxon. et Put.

386. acres, vel potius alacres pro acies malebat N. Heins. At nil mutandum. —388. paria arma primus edidit Marsus. Non male! Paribus uterque vetis ac viribus imperium orbis agitabat; Flor. II, 2. —399. virorumque Oxon. Tell. Rom. 1, 2, Parm. Marsi Ven. prior, quod, quia sonantius est, recepi cum Lefeb. probb. Barth. Adv. X, 13; Cell. N. Heins. Drak. Conf. ad IV, 187. Vulgo virûmque. —401. Ita Oxon. et Put. Vulgo subigit favor ut plerumque. Cortius suspicabatur, inreptitium esse hunc versum. —403. credunt Oxon. Putean. R. 2, Parm. Vulgo essent, quod e censent corruptum esse non male suspicabatur Barth. Adv. X, 13.

407. æquora, h.e. campum, Tell. —412. bibit R. 2. Mars. Ben. vidit Oxon. videt Put. R. 1, Parm. Med. Deinde invita pro invisa ex emend. Heinsiorum reposuere Drak. et Ern. —414. Macedum primus edidit Nicander; vid. ad XIII, 878.

415. campos Put. —417. comino Put. R. 1, Med. camino Oxon. covinno Parm. ut plures libri scripti ap. Lucan. I, 426, unde hanc orthographiam prætulere N. Heins. et Drak. Quæ tamen ratio parum firma est. —419. Invitis nulli adstabat Put. Invitisque adstabat Oxon. Invixisque adstat R. 1. Inmissisque adstat Med non inprob. Ern. Innitis et Innictis in aliis antiquis, si fides habenda Lefeb. Vulgo Innixisque adstat, inepte. Innexisque ex emend Dausq. recepere Drak. et Ern. prob. N. Heins. Inmixtisque conj. Drak quia præcipuum phalangis Macedonicæ robur positum fuerit in hastatis, qui, ordinibus aliorum militum, rem telis gerentium, inmixti, hastas prælongas objiciendo suos ab inpetu adversariorum inmunes præstiterint. Intentisque reposuit Lefeb. quem sequutus sum. Nec tamen contemnenda videtur conject. Dausq. de qua Ernesti ita: «Innexæ hastæ sunt etiam intentæ, sed hac adjunctione, ut hastas, quo fortius resistant inruentibus hostibus, veluti oblique inter se junctas et nexas cogitare possis.» —420. facti quidam veteres teste Lefeb. hos malebat N. Heins. et vers. —422 laxatus funere, quod placebat Drak.

424. more ruinæ, h.e. ut solet ruina, conj. Burm. Male! —426. Rullus, nomen Romanum, ut Norbanus, Calenus, Selius, ex emend. N. Heins. Ruilus Mars. et Gryph. Vulgo Rutilus. Mox ambo, non ambos, scripti et R. 2; vid. ad IV, 175. —427. bibenti ævo Oxon. et Put. flaventi arvo (ob segetes, ut ap. Virg. Ge. I, 316; IV, 126; et Ecl. IV, 28, al. unde et flava Ceres) emend. N. Heins. prob. Drak. Conf. not. et ad XI, 325.

432. Latio Mars. late vastabat corrig. Heinsii et Livin. prob. Drak. At vid. not.

438. Hoc Put. —441. Sanus, Put. Satis Mars. Saris Parm. et Gryph. Sarnus opinabatur N. Heins. a fluvio Italiæ deductum nomen, more Silii, de quo vid. ad I, 306. —443. conscia pro consona R. 2, quod valde adridebat Lefeb. —444. nutantes scripti et edd. priscæ ante Basil. Wolfii, qui primus mutantes substituit. nudantes terga fugæ ex ingeniosa emend. Scalig. et N. Heins. recepere Cellar. Drak. Lefeb. Ern. Ego reposui nudantes terga fuga: nam fuga legitur in scriptis ac primis edd. præter Teller. R. 2, ac Ven. Marsi; et sic in Virg. Æn. V, 586, ubi vid. Heyne. Cf. ad I, 306. —449. Paræthonius male a quibusdam scriptum, etiam a Drak. Lefeb. Ern.

452. Inpetit conj. N. Heins. non inprob. Drak. Deinde Herum Ox. Hirium malebat Dausq. quod nomen notum est ex Plin. IX, 55. Sed Herium quoque in inscriptt. antt. memorari, jam monuit N. Heins. —454. Ilia enim magnum nitenti... manus incita fodit castigabat Withof. Ilia reposui pro vulg. incita, quo servato locus mendosus est, quoniam non dicitur, quam corporis partem foderit. Sic et sup. V, 255, subsidensque ilia nisu Conantis suspensa fodit. Possis et inguina castigare cum Livineio. Ilia huic vel quoi magnum nitenti... fodit emendat Barth. Adv. X, 13, quoniam, qui nitatur, ilia tendat, ut faciliora sint fodienti. Iliaque huic magnum nitenti... fodit legendum omnino videbatur N. Heins. manus incita sedit tacite scripsit Lefeb. quod probavit Hœft. Batavus in Peric. crit. et recepit etiam Ernesti, qui tamen jam recte monuit, hastam quidem vel cuspidem sedere passim dici (vid. ad I, 540) non vero manum, multo minus capuli ad finem. —455. Post hæc versum unum atque alterum excidisse suspicabatur N. Heins. —458. Fleminius Put. Flamminius et Flaminius in priscis edd. Vulgatam lect. quæ et in R. 2, ac Benessæ ed. reperitur, defendit Drak. quum nota figerit apud Romanos gens Plemina, etiam circa tempora belli Punici II.

460. Averno pro vero scribendum censebat N. Heins. quod edidit Lefeb. ut sensus sit: si Averno placet, fratrem tuum tibi reddere, per me licet. Ernesti contra miratur, τὸ vero displicuisse Heinsio, quum illud usurpetur, inpr. a respondentibus, non sine aliqua emphasi, quæ nunc potissimum in Hannibalis sermone requiratur, sed magis sensu interno percipi, quam verbis enuntiari possit. «Cogitabimus, ait, hæc Hannibalem cum acerbo risu respondisse, e quo mox sola acerbitas et furor relinqueretur.» —461. Nostrum Hasdrubalem revocari umbris malebat N. Heins. revocari tacite edidit Lefeb. revocate conj. Livin. —463. corde suspicabatur N. Heins. —465. Vulgata lectio, quam, etsi manifeste corruptam, retinuerunt Drak. et Ern. hæc est: Tum manes inimica sede repellat Æterna; nec libri variant, nisi quod Æternum reperitur in c. Tell. quod recepit Lefeb. et ex conj. jam reposuerat D. Heins. prob. ejus filio. At ne sic quidem omnis difficultas tollitur, et Avernum ab Hannibale parum apte sedem inimicam vocari, unde, si inimica esset, lætus pelleretur, jam monuit Drak. inimicus non male conj. Cell. et, quod eodem redit, inimicos Livineius, probb. Drak. et Ern. ut sensus sit: Si Italo vel Romano cuiquam pepercerim vel parcere possim, tum frater mihi inimicus fiat, quod ultionem ejus negligam, et repellat manes meos aliquando ab æterna sede vel Averno. Hæc sententia placere potest coll. simili loco Juvenal. II, 153... 158; sed æterna sedes recte, opinor, displicuit Ern. Ego levissima literarum mutatione inimicos, vel inimicus æde repellat Æterna reponendum crediderim, ut vetus scriptura, ede fuerit pro æde, quæ orthographia nota est iis, qui priscos libros, tam scriptos quam editos, lectitarunt. Ædes æterna dicitur, ut domus æterna Senec. Hippol. v. 1241, vel δῶμ’ Αΐδαο Hom. Iliad. ο, 251, et æterna, unde mortui numquam redeunt, vid. ad III, 36, et not. ad VII, 586, 741; XIII, 611. Succurrit etiam mihi hæc lectio, tum manes inimica mente repellat Æternum, quæ tamen a vulgata magis abhorret. —471. dolores Ox. —476. ob ora Rom. 1, Parm. Mediol. Benes. Confer. Heins. ad Virgil. Æneid. lib. XII, vers. 865. ab ora Ox. et ed. Ern. errore haud dubie operarum. ab hora Putean. ab orta al.

483. Is saxo Oxon. et Putean. —484. Ast hos ex Oxon. Tell. R. 2, Parm. Beness. recepi cum Lefeb. pro vulg. Atque hos. Deinde projecit tres scripti cum R. 2, et edd. Marsi. Vulgo dejecit. —489. actam, non auctam, Oxon. Put. et R. 2.

496. Quique tuos malebat Livin. —497. Polluerunt emend. N. Heins. quod recte, opinor, probavit Drak. etsi refragg. Lefeb. et Ern. nam sequitur tulit, et præcesserunt rapuere ac fecere. Probabilis etiam est fraus librariorum, qui metro timebant; de quo tamen vid. ad V, 264. —499. mutantur Put. unde multantur opinabatur N. Heins. Sed vulgata lectio exquisitior est, et auctoritate librorum firmatur. —501. reserasse libri scripti et priscæ edd. ante Basil. Wolfii, qui primus edidit pressere, quod male servavit Drak. temerata ferebant Quos s. Deum, et primos reserasse, etc. scribendum censebat N. Heins. hoc sensu: quos referebant primos reserasse secreta Deorum, Alpes hactenus humanis gressibus invias. Withof. corrig. Quis secreta Deum, et primis reseratæ n. —505. infundit e primis edd. recepi pro vulg. infudit, quia sequuntur ventilat, spargit, erumpit. —506. culmina, non nubila, tres scripti et R. 2. —507. rumpit R. 2.

509. diversa v. Prælia conj. N. Heins. ut inf. v. 546, et apud Virgil. de Turno. —514. exercitus omnis Ox. et Put. Vulgo e. omnes contra metri leges; cf. ad XIII, 308. —515. Profectum est Latio primus scripsit Nicander. —516. juncta arma malebat N. Heins. Sed cuncta arma virosque obponi uni Hannibali, ut unum Hannibalem paulo ante omni exercitui, jam monuit Drak.

527. gressum Oxon. Put. R. 1, ad marg. D. Heins. et Raphel. ed. Vulgo gressus contra legem carminis. —528. adjicit ex. Oxon. recepit Drak. pro vulg. addit, quod paulo ante v. 525, præcessit. adjicit R. 2. —533. similatus scripsi pro simulatus; vid. ad II, 553, et XV, 427. —534. At, non Ac, Oxon. et Put. —535. spirans ingentia corrig. N. Heins. Recte, puto, certe concinnius; conf. not. ad III, 240.

546. Diverso alii. Diversæ pugnæ conj. N. Heins. Sed vulgata lectio bene se habet, nec adversatur metrum; vid. ad VII, 618.

548. numine cæco, h.e. occultato, incognito, non viso (vid. not. ad V, 3) ex conj. N. Heins. et Rom. 2, recepit Lefeb. At vid. not. —554. citati equi pro citatis equis (uno enim equo vehebatur Hannibal) edidi cum Lefeb. et Ern. suadente N. Heins. citato equo corrig. Livin. —555. subito occulta tres scripti. subita occulto priscæ edd. subito occultæ conj. Drakenb. quod recepere Lefeb. et Ern. Parum interest.

572. arma Put. non inprob. Lef. cujus hæc nota est: «An, ut v. 432, Latios, Bruttia signa, mutatione ad nobilius genus?» —573. audes Put. —576. Pastori Tell. et inde Lef. —578. superantem Tell. R. 2, Mars. Ben.; properantem Ox. et Put. præparantem R. 1, Parm. Med. proparantem ad marg. R. 1. vasti superantem proxima saltus emend. N. Heins. prob. Drak. ut ambiguitas vitaretur. Lef. saltu pro saltui, h.e. silvæ, positum existimat. Ego contra semper jungendum putavi vasto superantem saltu, ut cursus præceps designetur: quam simplicem rationem nunc etiam defendi video ab Ernestio, coll. Virg. Ge. III, 141 (ubi tamen non adsequor cur commodius et proprie saltus de equis dicatur) et inpr. simill. loco sup. XII, 456 et 460, inmani per proxima motu Evolat Hannibal, et saltu tramittitur alite Ganges a tigride. vastos s. prox. saltus malebat Withof. —580. servat Dea læta salutem conj. N. Heins. cui τὸ celata hic prorsus otiosum ac supervacuum videbatur. At vid. not.

588. sine more, hoc est ἀκοσμως, edidi cum Lefeb. et Ernest. ex emend. Bentl. ad Horat. Od. II, 13, 17, et N. Heins. quam et Drakenb. probavit. sine morte Put. et Oxon. Vulgo sine Marte. —590. Hi reposuit Lefeb. lepida hac addita ratione: «Male Drak. Ac, ut libri antiqui.»

602. Strage vera Oxon. R. 1, Med. Strage fera Parm. et Beness. —613. Præcellis resides hostes legendum esse arbitrabatur N. Heins. Verba resident hostes mihi satque superque jungit Barth. Adv. X, 13, ut sensus sit: satis hostium mihi residuum est, licet Cannensi aliisque præliis innumeros conciderim. Lefeb. resident exponit, tranquilli ab armis abstinent victi. Sic quoque Ernesti, ut sententia cum acerbo contemtu dicta sit hæc: profecto hodie hostes tui resident, quiescunt, quum pugna præcellas, et devictos in fugam converteris: Sed mihi satis est, a Roma metui. Verum ne ita quidem satis concinnus est hic locus: nam nimis abrupte ac sine copula dicitur præcellis, resident; neque etiam omnia sic satis cohærent. Poeta forte scripsit: Dum modo pugna Præcellis, resident hostes mihi satque, etc. ut mens ejus fuerit: dum modo, hoc ipso momento, quo pugna p., hoc est vincis, mihi resident hostes, residui sunt hostes, quos sollicitabo ad bellum tibi inferendum, Antiochus et alii; et quidem hostium satis superque, ut Romani, dum vivam, me exspectent, adventum vel reditum meum perhorrescant, nec pacem pectore norint, nec unquam quieta mente consistant. Τὸ satis ita cum nominat. jungi, vel tironibus notum est; vid. Ernesti clav. Cic. —616. inmixtus malebat N. Heins. et vers. 620, Atque æri incisæ leges, vel Æraque et incisæ leges, h.e. senatusconsulta. Arvaque conj. Dausq.

620. Invisæ leges (ut paulo ante inproba jura) corrigit Withof. ut tollatur contradictio Livii, et de injustis tantum legibus sermo sit, non de tota αὐτονομια, Pœnis relicta. —624. fulmina opinabatur N. Heins. et —627 Securus cœpti, et —631 juventas, de quo vid. ad X, 641. Eodem v. 631, Hannon, non Hanno, vel Anno, Oxon. vid. sup. ad II, 277.

632. Macetum, non Macedum Put. Tell. R. 2, Mars. vid. ad XIII, 878.

637. et finis conj. N. Heins. —640. Frondosumque apicem surgens, h.e. surrigens, vel frondoso apice surgens, emend. nonnemo, quem refellit N. Heins. —644. subientis R. 2. —649. confecta lite Put.

Ad Lectorem Præmonitio. Commentatio de Silii Vita et Carmine. Sectio prima. De genere, studiis, honoribus, vita et morte C. Silii Italici. Sectio secunda. De Carminis indole, de argumenti tam delectu, quam tractatione; et de auctoribus, quos poeta secutus sit. Sectio tertia. De præstantia carminis Siliani, et de utilitate ex eo capienda. Sectio quarta. Historia literaria carminis Siliani, et recensus Codicum MSS. Præfatio Drakenborchii. Sectio quinta. Catalogus editionum C. Silii Italici. Sectio sexta. De hujus editionis ratione et consilio. C. Silii Italici Vita, auctore Crinito. Testimonia veterum de Silio ejusque carmine. Testimonia et judicia recentiorum. Argumenta XVII librorum Silii Italici, auctore Hermanno Buschio Pasiphilo. Ambrosii Nicandri Toletani in singulos libros Silii catalepses. Præfatio Heynii. Index Diatribe de Stylo Poetico