PUNICORUM (continued 2)

525

Ac parat hostili resoluta puppe receptos

Avehere, et paribus pelago diducere ab armis.

516. Perseus navis Rom. et Io Sidonia, h.e. Punica, ab Io Inachi filia. —518 seq. Conf. omnino Lucan. III, 565 sqq.

520. arundine, sagitta, longe, eminus, fusa, missa. Vid. ad I, 267. —521. prælia miscent; vid. ad lib. I, v. 69.

524. Hortatur Crantor, vel Mela, vel nescio quis. Vid. Var. Lect. —525. hostili, Romana. —receptos Romanos, in navem Pœnorum transgressos. —526. diducere, sejungere, paribus ab armis, a suis, a sociis.

Ætnæo Polyphemus erat nutritus in antro;

Atque inde antiquæ nomen feritatis amabat.

Ubera præbuerat parvo lupa: corporis alti

530

Terribilis moles, mens aspera, vultus in ira

Semper, et ad cædes Cyclopia corde libido.

Isque relaxatis membrorum pondere vinclis

Inpulerat puppim, et mergebat gurgite tonsas,

Duxissetque ratem, pressa Laronius hasta

535

Ni propere duro nitentem exsurgere velox

Adfixet transtro: vix morte incepta remittit.

527. Consilium illud exsequi conatur Polyphemus, sed a Laronio occiditur. Polyphemus miles fingitur oriundus a Cyclope illo, qui notus est ex Virg. Æn. III, 641 sq. et ejusdem feritatis homo. —Ætnæo in antro, antris et officinis Cyclopum. Conf. Virg. l.l. et v. 570 sq., ubi v. Heyne.

530. vultus in ira, h.e. iratus erat. Per hypallagen pro, ira in vultu; Drak. Lef. et Ern.

533. mergebat gurgite tonsas, remos mari inmittebat, ut navem suam a Romana amoveret. Gurges μέγα λαῖτμα ἁλὸς, vel θαλάσσης. —536. Arguta sententia, quales in deliciis habent hujus ætatis poetæ: transfixus hasta et jamjam moribundus Polyphemus pergit remum ignavum (languida manu pertractum a moribundo, qui proprie ipse ignavus, h.e. debilis erat) movere, ut fit ab his, qui in medio actu et manuum agitatione repente telo occupantur; Ern. Similis ingenii lusus supra XI, 479 sq.

Namque manus servat dum suetos languida ductus,

Ignavum summa traxit super æquora remum.

Perculsi cuneo Pœni densentur in unum,

540

Quod caret hoste, latus; subito quum pondere victus,

Insiliente mari, submergitur alveus undis.

537. servat ductus, pergit remos ducere, adducere et movere. Conf. ad I, 334, in Var. Lect. et Gronov. Obss. lib. I, 13. —538. Ignavum, ignaviter, manu languida, Drakenb.

539 seq. Imitat. Lucan. III, 647 sqq. —Percussi Pœni densentur; v. Var. Lect. —cuneo, v. ad IV, 144, in Var. Lect. —541. alveus, navis Rom.

Scuta virum, cristæque, et inerti spicula ferro,

Tutelæque Deum fluitant: hic robore fracto

Pugnat inops chalybis, seseque in prælia rursus

545

Armat naufragio: remis male fervidus ille

Festinat spoliare ratem, discrimine nullo

Nautarum interdum convulsa sedilia torquens.

Non plectro ratis, aut frangendæ in vulnera proræ

Parcitur, et pelago repetuntur nantia tela.

550

Vulneribus patulis intrat mare: mox sua ponto

Singultante anima propulsa refunditur unda.

542. Cf. Virg. Æn. I, 101, 119. —inerti ferro, quod nunc sine vi et inutile erat. Cf. ad VII, 629. —543 sqq. Deorum tutelæ, imagines in puppe. Vid. sup. ad v. 410. Imitat. Luc. III, 670 sqq. —robore fracto, fragmine trabis ligneæ: nam remos abreptos mox commemorat separatim; Ern. —544. inops chalybis, destitutus ferro, telis, gladiis. —545. naufragio, ruinis fragminibusque navis mersæ.

548. plectro, ut sup. v. 402. —frangendæ in vulnera proræ, ut ea pro telo uterentur et hostibus vulnera inferrent, quo sensu in pugnam fregere rates dixit Lucan. III, 674; Drak.

550. Conf. Lucan. III, 660 seq. Versum 551 Silius addidit, quo eam imaginem absolveret: unda e vulneribus propulsa refunditur, propellitur ponto, singultante anima, h.e. motu illo convulsivo, et veluti singultibus quibusdam, qui animæ exitum consequuntur; Ern. Conf. ad lib. II, 362. Verba tamen h.l. sic junxerim: unda, quæ intraverat in vulnera, refunditur ponto, in pontum, propulsa e vulneribus singultante anima, singultibus morientium.

Nec desunt, qui conreptos amplexibus artis

Inmergant pelago, et, jaculis cessantibus, hostem

Morte sua perimant: remeantum gurgite mentes

555

Crudescunt, ac pro ferro stat fluctibus uti.

Haurit sanguineus contorta cadavera vortex.

Hinc clamor, gemitus illinc, mortesque, fugæque,

Remorumque fragor, flictuque sonantia rostra.

552 sq. Et hæc petita ex Lucano III, 693... 696. Cf. etiam sup. IV, 589 seq. —554. Morte sua, ita ut simul cum eo demersi moriantur, ut permixta morte IV, 590, et mergentes mori ap. Lucan. l.c. —Remeantum gurgite, ex undis emergentium. —Crudescunt mentes, ut IV, 449, ubi v. not. —555. stat, ut II, 235. —pro ferro fluctibus uti, quos ferro interficere non possint, fluctibus inmersos suffocare; Ern. Cf. Lucan. l.l.

558. flictu, ut IX, 322.

Perfusum bello fervet mare: fessus acerbis

560

Terga fuga celeri Libyæ convertit ad oras,

Exigua sese furatus Himilco carina.

559. Perfusum bello fervet mare; conf. Virg. Æn. VIII, 676 sq., et sup. I, 456; VIII, 620. —Hic non abs re fore visum est similem navalis pugnæ descriptionem, vivide, et quasi quodam impetu adumbratam, e scriptore gallico referre: «Cependant l’on combat de tous côtés; sur une vaste étendue de mer régne le carnage. On se méle; les proues heurtent contre les proues; les manœuvres sont entrelacées dans les manœuvres; les foudres se choquent et retentissent... Le Dévonshire, semblable à un volcan allumé, tandis qu’il est consumé au dedans, vomit au dehors des feux encore plus terribles. Les Anglais d’une main lancent des flammes; de l’autre, ils tâchent d’éteindre celles qui les environnent... Ce fut un horrible spectacle... de voir ce vaisseau immense brûlé en pleine mer, la lueur de l’embrasement réfléchie au loin sur les flots; tant d’infortunes errants en furieux, ou palpitants immobiles au milieu des flammes; s’embrassant les uns les autres, ou se déchirant eux-mémes; levant vers le ciel des bras consumés, ou précipitant leurs corps fumants dans la mer; d’entendre le bruit de l’incendie, les hurlements des mourants, les vœux de la religion mélés aux cris du désespoir et aux imprécations de la rage, jusqu’au moment terrible où le vaisseau s’enfonce, l’abyme se referme, et tout disparait.» Thomas, Éloge de Dugay-Trouin. Uter melius pingit, romanusne poeta, an gallicus scriptor? Ed. —560. sese furatus, ut X, 74, et XII, 300, clam, furtim discedens.

Concessere mari tandem Graiusque Libysque,

Et jam captivæ vinclis ad litora longo

Ordine ducuntur puppes; flagrantibus alto

565

Stant aliæ tædis: splendet lucente profundo

Mulciber, et tremula vibratur imagine pontus.

562. Graius, Syracusani. Conf. sup. ad v. 50 sqq. —564. alto, in mari. —565 seq. Conf. ad lib. II, v. 663 seq.

Ardet nota fretis Cyane, pennataque Siren.

Ardet et Europe nivei sub imagine tauri

Vecta Jovi, ac prenso tramittens æquora cornu;

570

Et quæ, fusa comas; curvum per cærula piscem

Nereis humenti moderatur roscida freno.

567 sqq. Cyane, Siren, Europe, etc., nomina navium. Cf. ad vers. 500. —Cyane et v. 575 Anapus naves, ita dictæ a fontibus, de quibus v. ad vers. 515. —nota fretis, quoniam Cyane fons in Anapum fl. isque in portum magnum Syracusarum influit. —pennata, velox, Mars. sed rectius Drak. a pennata, seu alata Sirene nomen habens. Cf. Var. Lect.

568 seq. Europe navis, sic dicta ab Europa, quæ nivei, etc. Hæc fabula notissima, vel ex Ovid. Met. II, 850 sq. Ad ejus originem h.l. respici putabat D. Heins. coll. Polluc. I, 83: ἔστι μέν τινα πλοῖα Λύβια λεγόμενα κριοὶ καὶ τράγοι (καὶ ταῦροι), ὡς εἰκάζειν, ὅτι τοιοῦτον ἦν πλοῖον καὶ ὁ ταῦρος, ὁ τὴν Εὐρώπην ἀγαγών. Cf. Tzetz. et Meurs. ad Lycophr. Cass. vers. 1299, p. 319 sq.; Festus, V, et al. —570 seq. Nereis, nomen navis, proprie forsan Thetis, quæ curvo pisce, h.e. Delphine vehitur; Drak. Recte: sed et reliquæ Nereides belluis marinis vehi solent. Vid. Heyne et Broukh. ad Tibull. I, v, 45 (al. vi, 10); Burm. ad Val. Fl. I, 130 seq.; Claudian. de nupt. Hon. et Mar. 159 seq.; Montfauc. Suppl. aux Antt. expl. T. I, pl. 27; Lippert. Dactyl. I, 74; Borioni collect. antiq. t. 49; Maffei gem. ant. P. III, t. 90 et 91; Pitt. ant. d’Ercol. T. III, t. 16 et 17. —fusa comas; cf. Virg. Georg. IV, 337, de Nercidibus, et sup. ad IV, 137.

Uritur undivagus Python, et corniger Hammon,

Et, quæ Sidonios vultus portabat Elissæ,

Bis ternis ratis ordinibus grassata per undas.

575

At vinclis trahitur cognata in litora Anapus,

Gorgoneasque ferens ad sidera Pegasus alas.

Ducitur et Libyæ puppis signata figuram,

Et Triton captivus, et ardua rupibus Ætne,

Spirantis rogus Enceladi, Cadmeaque Sidon.

572. Python nomen navis ductum a dracone, Oraculi Delphici custode, quem Apollo occidit. —corniger Hammon; cf. supra v. 438 sq. —573. Elissæ, ut I, 81. —574. Bis ternis ratis ordinibus; cf. sup. ad v. 487.

575. cognata in litora, quia Anapus propr. fluvius est. Cf. ad v. 515 et 567. —576. Gorgoneas alas: nam Pegasus propr. equus alatus, et progenies Neptuni ex Medusa, quæ κατ’ ἐξοχὴν Gorgon dicebatur, etsi plures Gorgones fuisse finguntur. De Pegaso et Gorgonibus, v. Apollod. II, iii, 2, et iv, 2, ibique Heyne p. 288, 295... 308; Hermanni Mythol. T. I et III.

577. siqnata figuram, h.e. figura Libyæ, filiæ Epaphi, unde Libya terra nomen adcepisse fertur. Vid. Heyne ad Apollod. II, i, 4, p. 258. —578. Triton; cf. sup. v. 373. —579. Ætna sup. vers. 196, non Encelado, sed Typhœo inposita dicitur, de qua fabularum diversitate v. ad VIII, 540, et Heyne ad Virg. Æneid. III, 578, ex quo loco Enceladum petiit Silius, qui sup. v. 196, aliorum poetarum auctoritatem sequutus est, et vel eorum, quæ supra dixerat, inmemor fuit, vel doctrinam expromere voluit, quod tamen intempestive fecisse censendus est. —Cadmea, Phœnicia, ut Cadmea Tyros apud Prop. III, xiii, 7, quia Cadmus fuit Phœnix. Cf. ad I, 6.

580

Nec mora, quin trepidos hac clade inrumpere muros

Signaque ferre Deum templis jam jamque fuisset,

Ni subito inportuna lues inimicaque pestis,

Invidia Divum pelagique labore, parata,

Polluto, miseris rapuisset gaudia, cælo.

580 seq. Levi transitu poeta, ut solet in omni carmine, ad pestilentiam illa in clade ortam describendam progreditur: causas morbi et omnem hanc calamitatem Livius, XXV, 26, adcuratius enarrat; Ern. Conf. similes pestilentiæ descriptiones ap. Virg. Ge. III, 474 sqq., et Æn. III, 137 sq.; Thucyd. II, 47 sq.; Lucret. VI, 1136 sqq.; Manil. I, 880 sqq.; Ovid. Met. VII, 518 sqq.; Lucan. VI, 80 sqq., et alios, quos laudat Heyne ad Virg. ll.ll. —Nec mora, nihil impediisset, obstitisset, quin fuisset datum, concessum, h.e. licuisset; sine inpedimento ac difficultate hac occasione in urbem inrumpere potuisset Marcellus. Cf. ad I, 163. —581. Signa ferre, exercitum ducere. —templis Deum, ad templa, ut I, 142. —583. Invidia Divum; cf. ad III, 78 (in V.L.); VI, 84, 340, 402, et VII, 61. —pelagi labore, ut XV, 179; Lefeb. In calamitate pugnæ navalis cogitari possunt adfecta ex humoribus marinis, frigore, cadaveribus, quibus pollutum cælum dicitur, corpora: quæ omnia per partes mox poeta enumerat; Ern.

585

Criniger æstiferis Titan fervoribus auras,

Et patulam Cyanen lateque palustribus undis

Stagnantem Stygio Cocyti obplevit odore,

Temporaque auctumni, lætis florentia donis,

Fœdavit, rapidoque adcendit fulminis igni.

590

Fumabat crassus nebulis caliginis aer:

Squalebat tellus, vitiato fervida dorso;

Nec victum dabat, aut ullas languentibus umbras;

Atque ater picea vapor exspirabat in æthra.

585. Poeta exornavit verba Liv. XXV, 26: «Tempore auctumni, et locis natura gravibus, multo tamen magis extra urbem, quam in urbe, intoleranda vis æstus per utraque castra omnium fere corpora movit.» Hæc luxuriante varietate imaginum elata, et in vers. 590 seq., singula fere verba rei imaginem sistunt, sed ad miraculum quoque aucta sunt; Ern. cf. Senec. Œd. 37 sqq. —Titan, Sol, criniger, propter radios, vel quia Apollo crinitus et intonsus est. Vid. ad I, 358, et VII, 196. —586. Cyanen; vid. sup. ad vers. 515. —587. Stygio odore Cocyti, pestifero vapore, qualis Cocyto est. Cf. ad VI, 146 sq., 154; XII, 117 sq., 137; XIII, 566. —588 sq. Tempora auctumni fœdavit et adcendit; cf. Virg. Ge. III, 479, ibique Heyne, et Horat. Od. II, xiv, 15, ubi vid. Jani. Proprie aer inflammatur et vaporibus corrumpitur.

591. Squalebat tellus; v. ad I, 211. —dorso, superficie telluris. —592. Cf. Virg. Æn. III, 137... 142. —593. Conf. Scalig. Poet. V, 11. —picea æthra, ut mox nubibus atris.

Vim primi sensere canes: mox nubibus atris

595

Fluxit deficiens penna labente volucris:

Inde feræ silvis sterni: tum serpere labes

Tartarea, atque haustis populari castra maniplis.

Arebat lingua, et gelidus per viscera sudor

Corpore manabat tremulo: descendere fauces

600

Abnuerant siccæ jussorum alimenta ciborum.

594. Peste primum adficiuntur animalia, ut ap. Virg. Ge. III, 480, 494 seq. et, quos Drak. laudavit, Thucyd. II, 50; Lucret. VI, 1222 seq.; Ovid. Met. VII, 536 seq.; Claud. in Rufin. I, 303 sq., et Ammian. Marcell. XIX, 4, ubi v. Lindenbrog. Dausq. ad h.l. «Poetæ magistri vestigiis inhærescunt Homer. Iliad. α, 50 (quod etiam Ammian. l.l. notavit); ratio autem, quod boves, oves aliaque pecora et jumenta solo incubant, indeque perniciabilem vaporem prima trahunt. Quod præcipue verum, si inferne ea labes oboritur: nam si cælo, aeriæ volucres contagionem primæ sentiant. Est et in canibus peculiaris ratio, quia narem mergunt odoribus, et auram vitiatam uberius sibi inspirant.» —595. Fluxit, defluxit, delapsa est. Cf. ad II, 131, et VII, 633. —597. Tartarea labes, ut Acherusia pestis, v. 613. Cf. ad VI, 154, et VIII, 21.

598. Graphice morbi symptomata et indicia adumbrantur, sed breviter tantum, quia ornatius eadem extulerant poetæ supra ad v. 580 laudati. —599 sq. Abnuerant fauces siccæ, faucium siccitas inpedierat, ut nisi abnueret duritia ap. Plin. XXXVII, 10. Conf. Var. Lect. —fauces siccæ et tumidæ, quas obsessas dixit Virgil. Ge. III, 508, ubi v. Heyne. —600. ciborum jussorum, quos quis jusserat descendere, vel capere voluerat, jubente ac cogente fame et natura. Cf. ad IX, 504.

Aspera pulmonem tussis quatit, et per anhela

Igneus efflatur sitientum spiritus ora.

Lumina, ferre gravem vix subficientia lucem,

Unca nare jacent, saniesque inmixta cruore

605

Exspuitur, membrisque cutis tegit ossa peresis.

Heu dolor! insignis notis bellator in armis

Ignavo rapitur leto! jactantur in ignem

Dona superba virum, multo Mavorte parata!

601. Conf. Lucret. VI, 1187, et Virg. Ge. III, 496 sq. —tussis Aspera, quæ asperos facit homines et fauces raucas, ut ap. Martial. XI, lxxxvii, 1.

603 sq. Lumina jacent, dejecta sunt et demissa in terram, ut ap. Ovid. Met. IV, 144, et XI, 618. Jacens vultus languido obtutu stupet dixit Seneca, Agam. 238, et in descriptione pestis Œdip. 187, Oculi rigent, ut Virg. Ge. III, 523, oculos stupor urqet inertes. Sed possis etiam intelligere oculos depressos, vel ut sup. II, 465, lumina retro exesis fugientia genis. Sic cavati oculi ap. Lucret. VI, 1192. —604. Unca nare, ut apud Lucret. VI, 1191, Compressæ nares, nasi primoris acumen Tenue, et apud Senec. Œd. 189, Stillatque niger naris aduncæ Cruor.

607. Ignavo leto, ut ignobile letum, III, 123, ubi vid. not. Conf. Hermanni Mythol. Tom. I, p. 384 not.

Subcubuit medicina malis: cumulantur acervo

610

Labentum, et magno cineres sese aggere tollunt.

Passim etiam deserta jacent inhumataque late

Corpora, pestiferos tetigisse timentibus artus.

Serpit pascendo crescens Acherusia pestis,

Nec leviore quatit Trinacria mœnia luctu,

615

Pœnorumque parem castris fert atra laborem.

Æquato par exitio, et communis ubique

Ira Deum, atque eadem leti versatur imago.

609. Subcubuit medicina malis, ut ap. poetas, a Drak. jam laudatos, Lucret. VI, 1224 (Nec ratio remedî communis certa dabatur); Manil. I, 885 (Nec locus artis erat medicæ, nec vota valebunt); Ovid. Met. VII, 527. —609 sq. Cf. Liv. XXV, 26; Manil. I, 887 sq.; Lucr. VI, 1213 sq., 1233... 1256; Scalig. Poet. V, 11.

613... 617. Magna orationis luxurie poeta expressit verba Liv. XXV, 26 extr. «Multo major vis pestis Pœnorum castra quam Romana ad fecerat, etc.» —pascendo, depascendo, carpendo, consummendo. —Acherusia pestis; vid. ad v. 597. Tria verba serpit pascendo crescens ejusdem significatus esse putabat Barth. Adv. XXII, 14. Eum tamen ineptire, et nullam hic esse tautologiam monet Lefeb. —614 sq. Nec leviore luctu et parem laborem; immo multo major vis pestis, apud Liv. l.l. —Trinacria, Sicula, mœnia, Syracusas. —615. Pœnorum castris, ante urbem positis, quibus Himilco et Hippocrates præerant. Livius, XXV, 26; Lenz. —laborem; cf. ad VI, 386, et XII, 78.

Nulla tamen Latios fregit vis dura malorum,

Incolumi ductore, viros, clademque rependit

620

Unum inter strages tutum caput: ut gravis ergo

Primum letiferos repressit Sirius æstus,

Et minuere avidæ mortis contagia pestes;

Ceu, sidente Noto quum se maria alta reponunt,

Propulsa invadit piscator cærula cymba;

625

Sic tandem ereptam morbis grassantibus armat

Marcellus pubem, lustratis rite maniplis.

618 sqq. Adcuratius rerum ordinem exponit Liv. XXV, 27 seq., 30 sq. —621. Sirius h.l. æstus cæli, qui eo oriente ingruit, et pestilentiæ causa est, ut XVI, 99, et ap. Virg. Æn. III, 141, et Ge. IV, 425, ad quæ loca vid. Heyne.

Circumstant alacres signa, auditisque tubarum

Respirant læti clangoribus: itur in hostem;

Et, si fata ferant, juvat inter prælia ferro

630

Posse mori: socium miseret, qui sorte pudenda

In morem pecudum effudere cubilibus atris

Inlaudatam animam; tumulos inhonoraque busta

Respiciunt, et, vel nullo jacuisse sepulcro,

Quam debellari morbis, placet. Ardua primus

635

Ad muros dux signa rapit: tenuata jacendo

Et macie galeis abscondunt ora, malusque,

Ne sit spes hosti, velatur casside pallor.

631. cubilibus atris, tentoriis vel obscuris casis terrenis, vel sepulcris; Lenz. Immo in lectis tristibus. —632. Inlaudatam animam, et inhonora busta; conf. ad lib. III, v. 123. —634. placet, scil. magis, vel potius, quæ particulæ in comparationibus passim omittuntur, ut Gr. μᾶλλον; cf. Stroth. ad Liv. III, 40, not. b. Ernesti ad Tac. Ann. I, 57; Intpp. Plaut. Rud. IV, iv, 70, et Justin. VI, 1; Schol. ad Homer. Iliad. α, 117; Kœn. ad Gregor. p. 20, et Valken. ad Herodot. III, 40. Nolim tamen id inter hebraismos referre cum Lefeb. —635. Mirum poetæ commentum, galeis et casside milites ora ex morbo marcescentia et pallida contexisse: sed id quodammodo excusat addita causa, ne sit spes hosti, ne conspecto militum pallore et macie hostes spem victoriæ concipiant; Ern. —jacendo, languendo, ut ap. Tibull. I, iv, 31, vel potius ægrotando, ut ap. Plin. Ep. V, 9, et Cic. ad Div. IX, 20 extr. —636. Quoniam pallor utique hosti videndus fuisset, si milites caput solum texissent, non et faciem, veteribus etiam clausiles fuisse galeas, quales recentiori ævo, ab equitibus præcipue, in bello gestatæ sint, putabat Barth. Adv. XXII, 14, ad Stat. Theb. IV, 20; XI, 373 sq. et ad Claud. in Rufin. II, 257, quod ex eo repetiit Fabrett. ad Column. Traj. c. VII, p. 213: conf. tamen Lips. Mil. Rom. III, 5; Drak.

Infundunt rapidum convulsis mœnibus agmen,

Condensique ruunt: tot bellis invia tecta,

640

Totque uno introitu capiuntur militis arces.

638. De expugnatione urbis vide fragm. Polybii n. 11, Opp. Tom. V, pag. 32... 35, edit. Scweigh. Liv. XXV, 24, 30, 31; Plut. in Marcello, pag. 308. De foro magno quod Achradinæ, et de vasto theatro (v. 644), quod in alia urbis parte, Neapoli, erat, vide Bartel’s Briefe über Calabrien und Sicilien, T. III, pag. 126... 135; Lenz. —639. tot bellis invia tecta; conf. sup. v. 281 seq. —640. Tot arces; vid. sup. ad v. 181 et 277 sqq.

Totum, qua vehitur Titan, non ulla per orbem

Tum sese Isthmiacis æquassent oppida tectis.

Tot delubra Deum, totque intra mœnia portus;

642. Isthmiacis tectis, Syracusis, vid. ad v. 50 sq. et 341.

643. De direptione urbis conf. Liv. XXV, 25 et 31. Silius eam ita definite et per partes more poetico effert, ut recensum faciat operum et monimentorum in Syracusis memorabilium, de quibus passim disputavit Cic. in Verrinis; Ern. Liv. (XXV, 31) contentus est dixisse, in hac urbe «tantum fuisse prædæ, quantum vix capta Carthagine tum fuisset, cum qua viribus æquis certabatur.» —Tot delubra Deum, conf. Cic. Verr. IV, 53... 59, tot portus: duo tantum, quod sciam, memorantur, major, et minor, qui Laccius dicebatur. Vid. Dorvill. ad Charit. p. 282. —intra mœnia portus; vid. Cic. Verr. IV, 52, extr. 53, pr. V, 37, et Dorvill. l.c. pag. 598.

Adde fora, et celsis subgesta theatra columnis,

645

Certantesque mari moles; adde ordine longo

Innumeras spatioque domos æquare superbas

Rura: quid, inclusos porrecto limite longis

Porticibus, sacros juvenum certamine lucos?

644. subgesta, exaltata, inposita. —645. Certantes mari moles, fluctibus obpositas marisque inpetum frangentes, ingentium saxorum substructiones; recte Mars et Dausq. coll. II, 408; IV, 295 sq.; Virg. Æn. IX, 711 al. «Urbs est situ munito,» et «in insula fons aquæ dulcis, cui nomen Arethusa est, quique fluctu totus operiretur, nisi munitione ac mole lapidum a mari disjunctus esset,» Cic. Verr. IV, 52, 53. Ernesti monet, ambiguum esse, utrum poeta pilas in litore Syrac. collocatas designet, an vero iis comparet grandia urbis ædificia. Nescio an mentem V. C. recte ceperim: ad hæc tamen ædificia verba ista referri non possunt, quia voce adde a molibus distinguuntur. —ordine longo... domos, ut apud Cic. loco laud. «Cætera Achradinæ partes una lata via perpetua... privatis ædificiis continentur.» Cf. Bartels, Tom. modo cit. pag. 89. De porticibus Achradinæ et de illustri gymnasio, ejusque porticu (στοὰ Σκυθικὴ, vel potius Συκικὴ, seu Τυχικὴ) Cic. loc. laud. Polyb. VIII, v, 2; ibique not. Schweigh. Tom. VI, p. 442; Lenz. —646. æquare spatio superbas, ut III, 374, et XII, 433. —647. Rura, villas. —Quid, scil. memorem. —porrecto limite lucos, magni spatii, cf. ad I, 267, et IV, 461. —648. Intell. gymnasia; Cell. Parum apte, opinor, ab Ernesti V. Cl. comparatur locus Virg. Æn. IX, 584, ubi ejusmodi Martis lucum designari suspicatur, quo juvenes certaminibus bellicis exerceri consueverint. Sermo est h.l. de gymnasiis, quæ et porticibus (στοαὶς) et umbrosis silvis cingi solebant, unde notus est versus Eupolis, Ἐν εὐσκίοις δρόμοισιν Ἀκαδήμου θεοῦ, et Horatii (Epist. II, ii, 45), Atque inter silvas Academi quærere verum, cf. Var. Lect.

Quid tot captivis fulgentia culmina rostris;

650

Armaque fixa Deis, aut quæ Marathonius hostis

Perdidit, aut Libya quæ sunt advecta subacta?

649. culmina, ædes sacras deorum, quibus præda navalis, ἄφλαστα, ἀκροστόλια, κόρυμβα, aliaque navium fragmenta, olim p.m. a Syracusanis, quum Athenienses devicissent, dedicari solebant. Cf. Potteri Archæol. Gr. T. II, L. III, c. 22; Köppen ad Hom. Iliad. ι, 241, et Heyne ad Apollod. p. 199. Huc et spectant arma devictorum hostium fixa Deis; postibus templorum, ἀναθήματα in templis suspensa, cf. sup. I, 617 sq.; Cerda et Heyne ad Virg. Æn. III, 286 seq. et VII, 183 sqq.; Köppen ad Hom. Iliad. η, 83; Potter. l.l. cap. 12. —650. Marathonius hostis, Athenienses, qui h.l. ut ap. Scat. Theb. XII, 196 et al. ita vocantur, non quod ipsi a Syracusanis in campo Marathonio (ut Ernesti lapsu haud dubie calami vel memoriæ vitio notavit), sed quod Persæ ibi ab illis duce Miltiade devicti sunt; quæ satis nota res est. —651. Perdidit in duplici prælio, quo a Syracusanis et Gylippo Spartanorum duce victi sunt Athenienses; de quo vid. sup. ad v. 281 sqq. —quæ sunt advecta ab Agathocle, notissimo Syracus. tyranno, qui Pœnos et in Africa aliquoties devicit, et Sicilia expulit, vid. Diodor. XIX (in quo libro præter alia hæc leguntur, ἐπανῆλθεν εἰς τὰς Συρακούσας, καὶ τῶν ναῶν τοὺς ἐπιφανεστάτους τοῖς σκύλοις ἐκόσμησε) et XX; Polyb. VIII, 12; IX, 23; XII, 15; XV, 35; Justin. XXII, 1 sq.; XXIII, 1 sq.; Liv. XXVIII, 43.

Hic Agathocleis sedes ornata tropæis:

Hic mites Hieronis opes: hic sancta vetustas

Artificum manibus: non usquam clarior illo

655

Gloria picturæ seclo: non æra juvabat

Quem adcire ex Ephyre: fulvo certaverit auro

Vestis, spirantes referens subtemine vultus,

Quæ radio cælat Babylon, vel murice picto

Læta Tyros, quæque Attalicis variata per artem

660

Aulæis scribuntur acu, aut Memphitide tela.

652. sedes, vid. Var. Lect. —sedes sacra vel potius ædes ex conjectura Heinsii; templum, opinor, Minervæ in Insula cujus parietes interiores vestiti erant tabulis, in quibus picta equestris pugna Agathoclis: vid. Cic. Verr. IV, 55; Bartels, Tom. III, p. 181 sq. Lenz. —653 seq. mites Hieronis opes, Gron. Obss. III, 7, recte exponit monimenta ornamentaque pacis splendorem significantia, quæ urbi addidit Hiero, ut in paucis pugnis egregius, ita mirificus in tranquillis rebus conservandis et otio civibus præstando, cf. ad II, 601. —sancta vetustas Artificum manibus, opera artificum, nondum vetustatis injuria victa, venerabili et inviolata vetustate, Gron. l.l. monimenta, quibus vetustas sanctum aliquid et venerandum addebat; Drak. —sancta vetustas, quatenus animum sanctitatis et venerationis cujusdam sensu inplet; Ern. conf. sup. ad XI, 278. —654. Artificum manus, non labor in materia, sed ipsa exempla, sive res effectæ, opera, ut Gr. χεὶρ, Gron. l.c. qui auctores et Græcos et Rom. laudavit, cf. Burm. ad Petron. Sat. c. 83. Mox designatur artis varietas, quæ spectabat ad picturam, sculpturam, texturam, etc. —655. Gloria picturæ; conf. Cic. Verr. IV, 55, de tabulis, in quibus picta Agathoclis pugna equestris. Ars omnino pingendi magno in honore fuit Syracusis, et Siculos primos fuisse, qui cum coloribus pingerent, testatur Plin. XXXV, 3. —æra, statuas, signa, vel vasa ex ære, non juvabat aliquem Syracusanorum adcire ex Ephyre, e Corintho, h.e. nemini in mentem veniebat Corinthia emere, nemo ea cupiebat, desiderabat, quum Syracusana non minoris pretii artisque essent. —656. Ephyre, eadem ac Corinthus, vid. sup. ad v. 52. Præstantissima autem erant Corinthia vasa, et æs, quod ex diversis metallis artificiose miscebatur, et auro carius erat. De hoc quidem ære locus noster non capiendus videtur Draken. et Ern. quum excidium Corinthi diu post Syracusas a Marcello captas adciderit, et ex illius urbis incendio ista variorum metallorum mixtura ipsaque adeo æra Corinthia nata dicantur. Sed Burmannus jam recte monuit, hanc fabulam esse, et quamvis id verum foret, a poetis tamen talia per πρόληψιν fingi posse. Romæ forsan illud æs post dirutam demum a Mummio Corinthum innotuit, aliis vero populis jam diu ante notum fuit. Vid. de ejus pretio et origine fabulosa Harduin. ad Plin. XXXIV, 2 et 3; Duker. ad Flor. II, 16; Bochart. Hieroz. II, vi, 16. Ceterum æra possunt etiam statuæ esse ac signa: nam præter ceteras artes statuariam quoque Corinthi maxima cum laude viguisse constat. —Hos versus eodem modo, quo dudum eos explicandos vidi, interpretatur Ernesti, et quidem ita: «Fulvo auro vestis (nam hæc jungenda, non certaverit auro, ut cetera cohæreant), h.e. vestis aurata, auro intertexto elaborata, spirantes referens subtemine vultus, in qua figuræ tela lextæ ea arte erant, ut spirare et vivere viderentur, certaverit iis, quæ radio cælat Babylon, etc. Jam radius est instrumentum, quo subtemen trajicitur inter tramas staminis: cælare autem nunc cum delectu ex arte statuaria ad telas traductum, ut earum expressas imagines commendet.» Vestis auto fulvo dicitur, ut τεύχεα χαλκῷ Homer. Iliad. ζ, 504; ductor nomine tanto, sup. VI, 462, vel acuto robore valli, antiquo robore quercus, stipites robore duro, et alia ap. Virg. Ge. II, 25, 332; Æn. XI, 893 al. —657. spirantes vultus, vid. ad II, 430. De veterum vestes texendi arte v. Salmas. ad Capit. Pertin. c. 8. —658. «Colores diversos picturæ vestium intexere Babylon maxime celebravit et nomen inposuit.... Metellus Scipio triclinaria Babylonica sestertium octingentis millibus venisse jam tunc, posuit in Catonis criminibus, quæ Neroni principi quadragies sestertio nuper stetere;» Plin. VIII, 48, seu 74, cf. Martial. VIII, 28; XIV, 150; Lucret. IV, 1023; Plaut. Stich. II, ii, 541 ubi vid. Salmas. —murice picto, purpura, quæ acu pingebatur, ut mox acu scribuntur. De murice, qui propr. a purpura differt, vid. Harduin. ad Plin. IX, 36, et Jani ad Hor. Od. II, xvi, 35. —659. «Auram intexere vestibus in Asia invenit Attalus rex;» Plin. l.l. Inde Attalica aulæa, vestis, et tori ap. Prop. II, xxxii, 12 (al. xxiii, 46); III, xviii (al. xvi), 19; IV, v, 24; et Attalica peripetasmata, apud Ciceron. Verr. IV, 12. —660. tela Memphitide, Ægyptia. «Plurimis liciis texere, quæ polymita adpellant, Alexandria instituit;» Plin. l.l. cf. idem XXXV, 11; Martial. XIV, 150; Plaut. Pseud. I, ii, 14, ubi vid. Salmas. et Harduin. ad Plin. ll.cc.

Jam simul argento fulgentia pocula, mixta

Quîs gemma quæsitus honos, simulacra Deorum

Numen ab arte datum servantia: munera rubri

Præterea ponti, depexaque vellera ramis,

665

Femineus labor. His tectis opibusque potitus

Ausonius ductor, postquam sublimis ab alto

Aggere despexit trepidam clangoribus urbem,

662. mixta, inserta, gemma quæsitus honos poculis argenteis, pretium majus datum, auctum est; cf. ad Juvenal. V, 37... 45. —663 sq. munera rubri ponti, margaritæ. «Præcipue laudatur margarita circa Arabiam in Persico sinu maris Rubri;» Plin. IX, 35, seu 54, ubi vid. Dalech. cf. Martial. V, xxxix, 4; et Stat. Silv. IV, 6, 18. —665. Femineus labor dicuntur sericum et fila bombycina, quæ a mulieribus duci solent. —«Marcellus, ut mœnia ingressus ex superioribus locis urbem oculis subjectam vidit, inlacrimasse dicitur, partim gaudio perpetratæ rei, partim vetusta gloria urbis, etc.» Liv. XXV, 24, et cap. 25: «Edixit militibus ne quis corpus liberum violaret, etc.» Præter hæc loca Silius etiam Ciceronianum de Marcelli humanitate Verr. IV, 54, ante oculos habuisse videtur. Ex eodem Cic. (Verr. I, 51, 55; II, 21 sq.) notum est, Marcellum postea Siciliæ patronum fuisse, et in ejus honorem a Siculis celebrata esse Marcellea, quibus Verres substituerit Verrea: quo forte poeta mox v. 680... 684, respexit. —667. clangoribus, audito tubarum sonitu, ut sup. v. 628.

Inque suo positum nutu, stent mœnia regum,

An nullos oriens videat lux crastina muros,

670

Ingemuit nimium juris, tantumque licere

Horruit, et, propere revocata militis ira,

Jussit stare domos, indulgens templa vetustis

Incolere atque habitare Deis: sic parcere victis

Pro præda fuit, et sese contenta, nec ullo

675

Sanguine pollutis plausit Victoria pennis.

668. Et postquam in suo nutu, potestate, positum, scil. videbat. —mœnia regum, Syracusas, sedem regiam. —670 sq. Ingemuit nimium juris, vid. Var. Lect. Eadem sententia exprimitur verbis seq. —tantumque licere horruit, quæ tamen Barthius Adv. IX, 3, ita exponebat: horrebat tantum militi suo, quem revocandum censebat, licere, ut patriæ quoque periculum memoriæ subierit. —673 sq. parcere victis Pro præda fuit, acute: non aliter animum satiavit parcendo hostibus, quam alii prædam diripiendo; Barth. Adv. XXII, 14. —675. Victoria h.l. Dea est, quo imago rei fit poetica ac vivida. De alis Victoriæ res nota, etiam ex numis, gemmis aliisque monimentis antt. cf. XV, 99, 737; Stat. ad Tibull. II, v, 45. Ill. Doering. Comment. de alatis imaginibus apud veteres, Gothæ, 1786; Klotz. ad Tyrt. p. 78. Lenz. suspicatur, poetæ animo obversatam esse imaginem Victoriæ post triumphatorem in curru stantis.

Tu quoque, ductoris lacrimas memorande tulisti

Defensor patriæ, meditantem in pulvere formas,

Nec turbatum animi, tanta feriente ruina.

676. De Archimedis nece cf. Liv. XXV, 31; Cic. Fin. V, 19, et Plut. in Marcello. —Tu ductoris lacrimas tulisti, tuæ neci inlacrimavit Marcellus. Cf. Cic. Verr. IV, 58. —677. pulvis ac forma propria vocab. in disciplina Geometr. et Mathematica; Drak. qui laudat Colv. ad Appul. Apol. pag. 284, Barth. ad Claud. Paneg. Mall. Theod. v. 128 et al. —678. tanta feriente ruina, quum tanta clades, mors tanto viro manu militis, ignari quis esset, inlata, obprimeret meditantem... animi, h.e. ut Livii verbis utar, «Archimeden, in tanto tumultu, quantum capta urbs in discursu diripientium militum ciere poterat, intentum formis, quas in pulvere descripserat.» Poeta forte respexit verba Horat. Od. III, iii, 8: «Inpavidum ferient ruinæ orbis justum virum.» Possis etiam ruinam referre ad expugnationem urbis, qua tantus vir perierit.

At reliquum vulgus, resoluta in gaudia mente,

680

Certarunt victi victoribus: æmulus ipse

Ingenii Superum servando condidit urbem.

Ergo exstat seclis, stabitque insigne tropæum,

Et dabit antiquos ductorum noscere mores.

Felices populi! si, quondam ut bella solebant,

685

Nunc quoque inexhaustas pax nostra relinqueret urbes.

At ni cura viri, qui nunc dedit otia mundo,

Effrenum arceret populandi cuncta furorem,

Nudassent avidæ terrasque fretumque rapinæ.

679. resoluta in gaudia mente, cf. XI, 303. —680. Certarunt victi victoribus: communis omnibus lætitia erat, victoribus, quod vicissent Syracusas, victis, quod urbi et sibi pepercerat Marcellus, æmulus Ingenii Superum imitator Deorum, clementia et humanitate, qui servando condidit urbem, veluti novus conditor et restaurator urbis, quam servaverat; (cf. Cic. Verr. IV, 52: «a Marcello, qui cepit, conditas dicetis Syracusas,» et Barth. ad Stat. IV, iii, 72) quæ itaque urbs exstat seclis... insigne tropæum, ut insignis clementiæ documentum, vel exemplum et decus posteris commendabitur; Ernesti.

685 sq. Aptissime et paucis quidem, sed gravibus verbis poeta designat miseram conditionem sæculi sui et provinciarum Rom. quæ tum ab avaris hominibus, qui illis præerant, in pace magis, quam a ducibus olim in bello, exhauriri ac diripi solebant. Similiter Cicero passim in Verrinis actt. humanitatem clementiamque Marcelli cum inmani crudelitate et avaritia Verris comparat.

687 sq. Laus Domitiani, non sine adulatione. Cf. ad III, 594 sq. et 607 sq.

Liber XIV: Variæ Lectiones

1. Heliconia numina, ut supra Heliconia turba, opinabatur N. Heins. —3. Præstiterit forte hinc, ab hoc tempore. —4. Sicanos R. 1, Parm. et Med. ut passim. —5. Macetum Col. vid. ad XIII, 878. Vulgo Macedum. Deinde Achaïa Oxon. quod pro vulg. Achaica reposuit Drak. quia optimi quique poetæ illud malint, ut et Troïus, Balearius, Bacchius aliaque similia; conf. XV, 306. Intp. Virgil. Æn. II, 462; Jani ad Horat. Od. I, xv, 35; Heins. ad Ovid. Ep. Her. I, 28, et ad Met. II, 727; III, 517 al. —6. tinguere scripti, tingere R. 2. Vulg. cingere, quod frustra tuebatur Dausq. —7. magalia, vel rectius magaria pro mapalia scribendum videtur. Mapalia vel omnino nihili sunt, vel diversa a magaribus, agrestibus ædificiis stativis, inpr. suburbiis Carthaginis, nam Orientalibus מגור, vel مغارة, habitatio dicitur; conf. omnino Heyne ad Virgil. Æn. I, 421, in Var. Lect., Petit. ad Plaut. Pœn. Prol. v. 86; Schweighæus. ad Appian. de reb. Pun. c. 117. De mapalibus vid. loc. class. inf. XVII, 89, 90, et Liv. XXX, 3, extr. Conf. sup. ad II, 85, et III, 290 seq. —8. Extremumve scripti et R. 2. Vulg. Extremumque.

16. Discidit scripti et edd. ante Junt. in qua Nicander Disjicit perperam primus edidit. Dissicit conj. Colvius ad Appul. pag. 108. Sed vid. supra ad XI, 455. —17. convulsis Colon. Oxon. et Rom. 2, unde recepit Lefeb. —18. Suspicari possis rabidus Nereus, et mox dividuas terras, Italiam et Siciliam. —19. æstus scripti.

23. fœnus Col. sevus Oxon. scimus Put. Vulgo semen. —24. Dea pro olea Oxon. R. 1, Med. non inprob. Barthio Adv. IX, 3, ut Pallas subintelligatur. Deæ Put. —26. accedere est ex emendat. Barthii Adv. IX, 3; N. Heinsii, Salmasii ad Solin. p. 106 (p. 75, ed. post.) et Gron. Obss. III, 7. Vulgo accendere. —27. Secunda syll. voc. Pæonios corripitur, ut passim ap. poetas, quod mirum videri potest, vid. Heyne ad Virgil. Æn. VII, 760. —28. digna, non dignum, scripti, R. 1, 2, venerabere est ex emend. Gronon, Obss. III, 7, et N. Heins. Vulg. venerabile, vid. not. Hæc Phœbo digna et Musis (venerabile!) vatum Ora (locus, insula, regio) excellentum, vel Hic et Pæonius arcano sulphure fons est, Hæc Phœbo digna et Musis, fecundaque vatum Ora e. opinabatur Barth. Adv. IX, 3. Neutra ratio probanda. —31. quum bella cierent malebat N. Heins. quo sensu arma ac bella vocare dicuntur; conf. not. ad lib. IV, vers. 508.

33. Cyclopia Colon. Ceclopia Putean. Vulgo Cyclopea. Sed vid. Heins. ad Virgil. Æneid. I, 101 et 665. —34. Sicani Put. Vulgo Sicano. Male! primo etiam vel primi malebat N. Heins. —36. Abscitum Oxon. quod perperam probabat Barth. Adv. IX, 3, quia nomen demtum fluvio, ut ejus memoria penitus exolesceret, et novæ terræ adsuesceretur melius. —39, 40. Nec res dedecori fuit: accola duxerat actos Mœnibus e centum... Minos Colon. Ita quoque codices scripti et priscæ edd. nisi quod in Oxon. duxerat avos Mœnibus eventum, in Put. duxerit actus Mœnibus ereptum, in R. 1, Parm. ac Med, duxerat arctos Mœnibus hærentum, in edd. Marsi et Martini Herbip. duxerat actos M. Eteretum. Pessime locum primus conrupit Nicander in ed. Junt. novo inserto versu, Nec res dedecori fuit aut mutasse pudebat Sicanum Siculo nomen: mox adcola Minos Duxerat Eteretum non fausta ad bella cohortes: quam scripturam edd. recentt. expresserunt. Vocem Eteretum quum nihili esse videret Dausq., emendabat Dux Eteocretum, non fausta ad bella cohortans, Dædaleam repetit pennam. Rectius Cluver. in Sicil. ant. I, 2, et Salmas. ad Solin. p. 105 al. 74. Duxerat et Cretum... cohortes; Scaliger ad marg. edit. D. Heinsii Raphel. Duxerat et Cretam; Cellar. Duxerat e Creta. Sed veram Silio lectionem restituit N. Heins. ex conjectura et libris priscis; actum pro actos reposuit Lefeb. quasi Cres adcola non collective dici possit. —41. pennam idem Nicander primus edidit. —43. casso, vel misso conj. Dausq. pro fesso. Sed poeta docte loquutus est pro turba fessa bellandi studio.

45. Acestu R. 1, in cujus marg. Acestus emend. manus docta. —49. zelo pro telo Ox. —50. Hennæis Col. Hannæis Ox. Hannadis Med. Ethneis Put. Ætneis Cell. ex emend. Scalig. Vulgo Ennæis; conf. ad I, 93. —51. ab Hista Col. Oxon. R. 1, Parm. Med. —53. recepit primæ edd. præter R. 2. Sed receptare dicitur, ut inperitare, cœptare, factare; Drak.

58. ignis Inclusi gemitus scripti. Vulgo ignes, I. gemitus, etc. —64. exæstuet et mox profluat Col. Vulgo exæstuat et profluit: in Put. et priscis edd. perfluat, in Oxon. superfluat, in Cell. perperam profugit. Dausq. conj. profurit, proruit et proficit; quibus omnibus non est opus. —66. cava Oxon. plana scribendum putabat Dausq. —69. altamque, vel canamque nivem emend. Dausq. et recte forsan calidamque nivem Draken.

70. Æolio numine, et v. 72 ac 74, Hinc malebat N. Heins. —72. Pelopea Col. Pelopei Put. Vulgo Pelopeia. —73. resplendent suspicari possis; vulgata certe lectio et languet et inpeditior est. —74. Libyemque Put. Libycamque sitim priscæ edd. —76. terræ scripti et R. 2.

79. placide scripti et priscæ edd. placido edd. Benes. Junt. et inde aliæ. —88. perditus Col. proditus, pro editus, natus, conj. N. Heins. prob. Burm. qui tamen proditus pro creatus, renunciatus dictum adcipiebat, ut prodere Flaminem Interregem, etc. —90. flexis Put. Tell. et R. 2. —92. regni Tell. et nonnullæ edd. prob. Dausq. ut sensus sit, pudicitiam regni insuper habebat; vel ut interpungatur: vilissima regni Cura pudor! nullius rei minus, quam regni curiosus erat; postrema ea cura, quæ debuit esse prima, pudor! —93. tum Med. Idem, vel jam reponendum censebat N. Heins.

97. conjungit est ea emendat. D. Heins. pro vulg. jungit, ne versus claudicet; quin jungit, quod recepit Cell., vel Nec sceleri quin jungit enim nova f. p. corrig. Barth. Adv. IX, 3; conjungit, vel junguntur, vel jungebat nova fœdera pacto, paciscenti, ut Pœni cederent Sicilia, N. Heins. nam jungit Lefeb. Nec sceleri mora fit, jungit, etc. Burman. —99. Forte leg. stabant Pœnæ, h.e. adstabant, circumstabant, aderant tyranno Pœnæ ultrices, ut supra II, 551. —102. diris Colon. dictis Put. ducis Oxon. Vulg. duris.

126. diro scripti et R. 2. Vulg. duro. —130. placitos Col. R. 2, Mars. el al. Vulgo placidos.

134. Copulam et ante metite perperam primus inseruit Nicander in Junt. —139. si visi vincitis hostem conj. Gron. Obss. III, 7, idque recepit Cell. sed male exposuit: si aperto Marte, non insidiis, vincitis. Barthio (Adv. IX, 3) nervosius videbatur si visu vincitis hostem, quod Draken. confirmat epigr. in Catalect. Pithœi L. II, p.m. 51, Conspectu devicta tuo, Germanice Cæsar. —141. morunt omnino scribendum censebat N. Heins. quidquid obstent codices vetusti; idque recepere Drak. Lefeb. Ern. Sed vulgata quoque lectio non male se habet: non alia certamina noverant milites, quam secum facienda, non cum hoste, qui primo impetu sternebatur. Eadem non displicet Lefeb. qui comparat verba Liv. VII, 40, pr. nec præter externa, noverant bella; conf. not.

149. Asilo Col. R. 1, Parm. Med. Vulgo Asylo. Suspicari possis Asylæ, quod Etruscum nomen esse notavit Servius, a Drak. laudatus, ad Virg. Æn. XII, 127. —152. Beryæ Col. ut et v. 156, Boreæ Put. et priscæ edd. Boree Oxon. R. 1, Med. Verri Parm. Vulgo Berræ. Deinde remearat, non remeabat, scripti, R. 1, Parm. Med. —159. Ita Ox. et Put. Vulgo Invadit juvenem ferro. —161. At, non Ac, scripti, R. 1, Parm. Med. —162. ceu Col. Put. R. 2, cui Ox. Vulgo tunc. —163. rumpit, non rupit, scripti.

165. conterritur Ox. —167. effundit Put. R. 1, Parm. Med. In iisdem abortis, quod plurimis locis Ovidio perperam adseri a Gebhardo Crep. I, 12, monuit Drak. —177. Possis et victoque exæquat, judice N. Heins. Withof. unice legendum monebat: curaque exæquat mun. vitæ, hoc est, ejus cui modo vitam donaverat, curam gerit beneficio non minori, ne scilicet in aliud periculum incidat.

178. At Campis Sicula primi c. o. Captis Marcellus R. 1, Parm. Med. Cœpti Marcellus scripti. Vulgo Marcellus cœpti. —183. avellere sec. Marsi Ven. et inde aliæ edd. sono auribus ingrato, havebat Col. habebat Oxon. et Put. —184. renuant si forte, sibi et si, etc. distinguebat Barth. Adv. IX, 3, qui sensum hujus loci non percepit. —185. servatur, non aufertur, scripti et priscæ edd. —187. frontem Oxon. probb. N. Heins. Drak. et Gron. Obss. III, 7, nunc Put. tunc vetustæ edd. Vulgatam lect. fronte reduxit Lef.

194. Messena Col. et Ox. Gr. Μεσσήνη. Sed in numis Græcorum Siculorumque ut plurimum ΜΕΣΣΑΝΙΩΝ occurrit, nisi quod ap. Parutam exstat numus argenteus, in quo latinis literis MESSENION, et alius, in quo MESSANI; N. Heins. —196. Catane ed. Parm. Gryph. Raphel. et ad marg. R. 1, Gr. Κατάνη, et sic quoque semper Rom. Vulgo Catine, quam posterioris ævi scripturam esse putabat Cluv. in Sicil. ant. I, 9, refrag. Salmas. Exerc. Plin. p. 78. Catane, si non ubique, certe h.l. scribendum censebat Drak. quia Silius nomen hujus urbis Græco more per secundam vocalem terminaverit, adeoque probabile sit, totum nomen Græce ab eo elatum esse. —198. Camarina, Graecorum more, non Camerina, Ox. cum edd. R. 1, Parm. Gryph. Marsi et Martini Herbip. Conf. Heins. ad Claud. R. P. II, 52; Pier. et Heyne ad Virgil. Æn. III, 701. —200. Vulgo palmis quoque onusta Selinus: sed palmaque arbusta in scriptis et priscis edd. unde palmisque arbusta S. reposuit Lefeb. coll. Plin. X, 29, qui arbustum agrum pro agro arboribus consito dixit, non vero agrum palmis arbustum. Nostram lectionem recepere Cellar. Drak. et Ern. ex emend. Gron. Obss. III, 7, qui tamen suspicabatur, latere vocabulum loci, quem Selinus palmarum fertilitate, ut Hymetton Hybla favis, provocare videatur, et forte legendum esse palmis Phœnica, vel palma Hierichunta Selinus; conf. Plin. XIII, 4. Sed nostra lectio vera videbatur N. Heins. qui cum Gron. contulit Lucan. III, 216, arbusto palmarum dives Idume. Ita Selinus exquisite dicitur palmæ h.e. palmarum arbusta, ut palmosa Virg. Æn. III, 705 (ubi vid. Heyne); nisi cum Cell. sic verba jungere malis: Selinus ad certamen vocat palmarum arbusta, ut Hybla Hymetti mella. —202. Mylæ scribendum censebat N. Heins. Recte, opinor: præter Silium certe nullus auctor, neque Græcus neque Romanus, singulari numero urbis nomen extulit. Locum enim Livii XXIV, 30, a Dausq. laudatum, ad Mylam fluvium spectare, jam monuit Drak. —203. nec non et Put. ut XI, 111, et 277; Virgil. Æn. I, 707 al. probb. N. Heins. et Drak. Vulgatam lect. nec non e revocavit Lefeb. —204. Centuripæ Col. αἱ Κεντούριπαι Ptol. et sic Cic. Plin. et al. At τὰ Κεντόριπα Strab. Polyb. aliisque Græc. auctoribus dicitur, et ΚΕΝΤΟΡΙΠΙΝΩΝ passim legitur in antiquis hujus oppidi numis, unde et Centoripæ h.l. legi posse monet N. Heins. Conf. Wessel. ad Antonin. Itin. p. 93, et Dorvillii Sicula p. 167. Vulgo Centuripe, sine exemplo. —206. Thapsus est ex emend. N. Heins. Græc. Θάψος, conf. Intpp. ad Ovid. Fast. IV, 477, et Virg. Æn. III, 689; Cluver. Sic. ant. I, 11. Vulgo Tapsos. —207. Agyrina recepi cum Cell. ex emend. Gron. Obss. III, 7, pro vulg. Agathyrna: nam Agathyrna inf. v. 259, inter urbes Pœnis faventes recensetur, neque gentile est, ut cum manus jungi possit. Idem, vel Agyrena, quod receptum est a Lefeb. et Ern., conj. N. Heins. Nam Ἀγύρηνα dicitur Steph. Byz. et Ἀγυρηναῖοι Diodoro; at aliis Ἀγύριον (unde Agyrinus), Ἀγύρινα (unde Ἀγυριναῖοι in numis), Ἀγούριον Ptol. Agurium Antonino, Agyrium (et inde Agyrinensis) Cic. frument. c. 27, et in Verr. II, 9; III, 18 et 27; V, 62; Ἀργύριον Diodor. (cujus patria fuit) lib. I, 4, pro quo Ἀγύριον scribendum putabat Cluver. Sic. ant. II, 6, refrag. Holsten. quia urbs hodie Argyro, seu Argirone, vel S. Filippo d’Argirone (ad dextram Symæthi fl. ripam, non procul a Centuripis) dicatur. Abacæna etiam legi posse credebat N. Heins. Ἀβακαῖνον urbs prope Tyndarim, quacum etiam h.l. conjungitur, vid. Diodor. XIV, 79, et Cluver. II, 12. Agathyrsa manus corrig. Hermol. Barb. ad Plin. III, 8, male! vid. ad v. 259. —208. adfluit Col. vid. ad VIII, 604. Vulg. adfuit. Sed illud exquisitius est, et paulo ante præcessit defuerunt. Deinde altor Col. Sed altus, h.e. in edito loco situs, Oxon. et Put. cum priscis edd. ante Junt. in qua Nicander primus altor restituit. Utraque lectio firmari potest ex Virg. Æn. III, 703, 704; Arduus Acragas... magnanimum quondam generator equorum. Τὸ altor vero duriorem efficit orationem: Acragas altor equorum rapit turmam mille scilicet equorum. —209. turmam Col. Oxon. Tell. turbam Put. Vulgo turmas, laborante versu, nec restituitur metrum, si τὸ atque deleveris cum D. Heins. Mille rapit turmas, quæ h. a. flammant emend. Dausq. flammant... Agragas Col. non inprob. N. Heins. coll. III, 222, ubi plura laudavi exempla, quæ tamen diversi sunt generis. Cf. Heyne ad Virg. Æn. VI, 209. —210. Agragas, non Acragas, in omnibus fere libris et scriptis et editis, vid. Heins. ad Ovid. Fast. IV, 475, et Intpp. ad Virg. Æn. III, 703. Memorabilis potissimum locus Steph. Byz. voc. Ἀκράγαντες: Πολύβιος φησὶ, τὸν ποταμὸν καὶ τὴν πόλιν ἀπὸ τῆς χώρας ὠνομᾶσθαι Ἀκράγης (vel rectius forte Ἄκρα γῆς, vel Dor. Ἄκρα γᾶς, præstantissima terræ) διὰ τὸ εὔγειον, hoc est propter soli fertilitatem; ad inania ex emend. Gron. Obss. III, 7, pro vulg. ad mœnia.

211. Crespus Put. Sed Grosphus nomen Siculum fuit, v.c. Grosphus amicus Horatii ex Sicilia oriundus; Drak. coll. Schol. Crucq. ad Hor. Epist. I, xii, 22. —213. ubi torrerent subjectæ corpora flammæ malebat N. Heins. quod mireris: nam vulgata lectio exquisitior est.

218. Halæsa Col. Gr. Ἅλαισα, Ἅλεσα, (Diodor. XIV, 17); Ἅλαισος ποταμὸς et Ἁλασῖνοι, Strab. Ptol. et Gruter. p. 212, unde rectius forte Alæsa scribitur. Halesa et Halesini ap. Cic. in Verr. Vulgo h.l. legitur et Hæsa, vel Esa, et Hesa, quorum nominum nulla sunt oppida Siciliæ. Halesa jam conj. Cluver. Sic. ant. II, 4. et Alesa Dausq. vel et Helas, quod fluvii nomen est ap. Plin. III, 8. —219. damnant maluerit N. Heins. —227. Hypsamque Colon. Vulgo Hyspamque. Deinde Alabimque Colon. Vulgo Alabinque. Sed Alabumque sonorum Rom. 1, Parm. Mediol. non inprob. N. Heins. Ἀλαβος Ptolem. et Plut. in Timol. pag. 252, ubi Ἄλαβον pro Ἄβολον legendum esse jam monuit Cellar. in Geogr. Ἀλαβὼν Steph. Byz., Diodor. IV, 80, et Vib. Sequester. Ἀλαβὼς Hesych. mendose, judice N. Heins. Albimque Putean. Atymque, vel Atynque conj. Ortel. el Dausq. quod Atym et Hypsam jungat Plin. III, 8, ubi tamen non Atys et Hypsa, sed Achates, Mazara et Hypsa legendum docuere Harduin. et Salmas. Exerc. Plin. p. 80. —229. vage Chrysa Col. verissime; vage Chirsa R. 2, vage Crassa Put. Vagedrasa Ox. vage Drasa R. 1, Parm. Med. Vulgo Vagedrusa, quem Cluverius putabat esse amnem inter Achaten et Gelam, qui incolis nunc Manumuzza diceretur. Sed hujus nominis fluvius a nullo scriptore memoratur. Hinc Ericusa, vel Diana, vel Agathyrsa conj. Dausq. et Arethusa Ortel. male, quia Syracusani a Punicis partibus stabant. —230. Hipparim Col. prob. N. Heins. nisi quod Hipparin scribi jubeat; cujus auctoritatem sequutus sum cum Drak. et Ern. Hipparem Tell. et R. 2; Iparem vel Ipparem Put. Hyparen Oxon. Hyppatem R. 1 et Med. Hyppaten Parm. Vulgo Hypaten, cujus nominis fluvius apud scriptores non occurrit. —231. Simethi in omnibus fere libris legitur. Sed Symæthi jam emend. Dausq. et Cell. Cf. N. Heins. ad Virg. Æn. IX, 584, et Ov. Met. XIII, 750.

237. umbræ, non umbra, scripti et R. 2.

238. Henna, non Enna, scripti, v. ad I, 93; sacra dextra scripti et R. 1, Parm. Med. sacras dextras h.e. milites, recte, opinor, emend. N. Heins. idque probavit Drak. et tacite recepit Lefeb. —242. Hac Stygius postquam emend. Gronov. Obss. III, 7. Sed leviori mutatione N. Heins. venit in oras, Ac Stygius quondam, etc. quæ vera videtur lectio. —244. Egit in inlicitas Col. et Ox. Egit pollicitas Put. proxime verum. Vulgo Inlicitas egit. —245. Cum recte, puto, emend. Gronov. l.l. Deinde flexit, non cessit, Col. Oxon. Parm. —246. Adtonitos cæli visus, non visu, scripti, unde recepi probb. N. Heins. et Drak. Confer ad VI, 231, et X, 370. Mox paventes, non caventes, scripti et Parm.

248. Petreia in quibusdam edd. Patherea Put. Urbs Petrina, seu Petrinæ (f. aquæ) dicitur Antonino. Πέτρα Ptol. et aliis. Hinc Romanos et Petra duces fortassis legendum videbatur N. Heins. qui tamen et Petræa (Πετραῖα πόλις) bene se habere monebat. —249. lapidosique Engion arvi Col. unde Enguion sive contr. Engyon recte emend. N. Heins. et Gron. Obss. III, 7. Illud recepere Draken. Lefeb. et Ern., hoc Cell. Vulgo Eugion, et arcu Oxon. amni Put. artus in omnibus edd. ante Cellar. excepta Parm. in qua arcus exstat. Eugeon arcus conj. Dausq. ut fornix nativus intelligatur, ut ap. Ovid. Met. III, 30. —250. Adranum forte rectius. Gr. Ἄδρανον. Sed Hadranitani ap. Plin. III, 8. Mos Ergetumque Put. probb. N. Heins. Drak. et Cluver. II, 8. Ergetiumque Col. quod recepi. Ἐργέτιον Philisto ap. Steph. Byz. Ergetini Plin. III, 8. Σεργέντιον Ptol. Hergetumque Tell. et R. 2, prob. Lefeb. Ergentumque Oxon. R. 1, Parm. Med. Vulgo Hergentumque. Deinde teloque superba Lanigero Put. telæque superba Lanigeræ malebat N. Heins. —251. Calacte recepi cum Lefeb. et Ern. ex emend. Cluver. Sic. II, 4 et 5; Cell. et N. Heins. Calacte, seu Calacta vicina Cephalœdio atque Halesæ (vid. Antonin.) et ad originem vocis respexit poeta; Cell. in not. et Geogr. Καλὴ ἀκτὴ, bonum litus, dicitur Herodoto, VI, 13, et Diodor. XII, 8. Melecte Put. Melatte Parm. Vulgo Melacte: oppida ignota. —252. Cephaledias quidam libri: Cephaledum et Cephaleditani Cic. Verr. II, 52. Sed Cephalœdias h.l. Col. et optimi libri. Κεφαλοίδιον Strab. et Diodor. XIV, 79, Κεφαλοιδις Ptol. Cephalœdis Plin. Cf. Casaub. ad Strab. VI, p. 184 et 1 8 al. 417, et Wesseling. ad Anton. Itin. p. 92. —254. verticis Oxon. et priscæ edd. Conf. not. ad III, 475. —256. Tauromenitana Col. Tauromentana Oxon. Vulgo Taurominitana. Ita passim, et Taurominium, ap. Cic. et alios scriptores Rom. Sed Tauromenium in priscis codd. Plin. III, 8. Ταυρομένιον Græcis dicitur, et Ταυρομενία Strab. TAUROMEN. et ΤΑΥΡΟΜΕΝΙΤΑΝ. in numis; conf. Heins. ad Ovid. Fast. IV, 475. —257. fovebat emend. Barth. Adv. IX, 3, et N. Heins. prob. Draken. coll. VII, 10; XI, 168; XIV, 97; Virg. Æn. I, 281; X, 93. Non male! vid. tamen not.

258. Elissœis Col. Vulgo Elysæis, vel Elisæis et Elyseis, vid. ad I, 81. —259. Agatyna scripti. Agathina Parm. Agatinnum certe et Agantinnum dicitur Antonino et tabulis Itinerariis. Vulgo Agathyrna, prob. Drak. Agyrina conj. N. Heins. Sed vid. ad v. 208. Deinde Trogilos Oxon. R. 1, Parm. Med. Troylos Col. Troialos Put. Vulgo Strongylos: sed recte jam monuit N. Heins. hanc insulam Æoliam intempestive h.l. inculcari, et Gr. Στρογγύλην, Lat. Strongulen, non Strongylon, dici. Idem conj. Trotilon (Τρώτιλον, Trotilum, opp. ad mare situm non longe a Syracusis), vel Mille Acradina dedit, perflataque Trogilos austris: at Acradina est pars Syracusarum, quæ urbs, v. 277, memoratur. —260. Facelina Dianæ Col. probb. Cluver. Sic. II, 6, et N. Heins. qui monet, Dianæ Φακελίνης vel Φακελίτιδος nomen derivari a Φάκελος, qui est fascis sarmentorum, quo Orestes simulacrum Dianæ ex Scythia Ariciam in Italiam adtulisse dicitur, vid. Serv. et Pompon. Sabin. ad Virg. Æn. II, 117, et Bucol. pr. Munker. ad Hygin. fab. CCLXI, et ad Antonin. Liber. fab. XXVII, Cluver. l.c. et Heyne ad Donati vit. Virgil. § 85; Phacetina R. 2, unde Phacelina rectius, opinor, scripsit Lefeb. ut in Lucilii fragm. apud Pompon. Sab. l.c. Eadem scriptura aliis corruptis lectionibus h.l. firmatur. Placentina Chavæ Tell. R. 1, Parm. Pharetia Chavæ Mediol. Placentia Agavæ a manu docta in R. 1, facetia cave Put. Vulgo Fascellina, vel Fascelina Divæ, quod nomen Dianæ (al. Fascelis, seu Fascelitis) a fasce lignorum deducitur. Pompon. Sabinus l.c. Deam hanc Facelinam a facibus dictam putabat. —261. —Panhormos Oxon. vid. nott. Panhorphos Tell. —262. sectere recte Colon. et R. 2. Vulg. sectare, quod perperam pro sectari dictum adcipiunt; agitare emend. Bentl. ad Horat. Serm. II, 3, 235, quod a vulgata lectione nimis recedit. —263. Verrere Col. Ox. et in marg. R. 1. Vulgo Vertere. —264. Herbessos scribendum censebat N. Heins. Rectius forte Erbessos. Gr. Ἐρβησσὸς Polyb. I, 18; Ἐρβησσίνος ap. Steph. Sed Herbessus in optimis libris Liv. XXIV, 30, 35, et Herbessenses ap. Plin. III, 8. —265. Morguentia R. 1, et ad marg. Morguntia. Forte leg. Morgantia, Μοργάντιον Strab. VI, p. 186, Μοργαντίνη Thucyd. IV, et Diodor. XIV, 96. Murgantia Liv. XXIV, 27; XXVI, 21. ΜΟΡΓΑΝΤ. in numis. Sed Μοργεντῖνοι Steph. Murgentini Plin. III, 8, et Murgentinus ager Cic. Verr. III, 18, et V, 47. —266. Menæis scripti et vetustæ edd. ante Marsum, qui primus Nemæis dedit. Noœnis emend. Maser. ad Val. Fl. II, 495, coll. Plin. III, 8, ubi potius Noæi memorantur, Νοαῖοι, quorum urbs Νόαι, hod. Noara. Cluverius castigabat Nomæis, a Νόμαις, perobscuro oppido, quod in tabulis suis geographos Amestrato seu Amastræ vicinum posuisse, deceptos depravatis Silii editionibus, bene monuit N. Heins. —267. Tisse Col. Τίσσα Ptol. Tissæ priscæ edd. non inprob. N. Heins. Τίσσαι Steph. Vulg. Thisse. —268. Mytice Col. unde Matyce emend. Cluver. II, 10, Cell. et N. Heins. Vulg. Micite. Deinde Achæti Col. Arethi Put. R. 1, Parm. Med. Arheti Oxon. Vulgo Acheti. Quæ omnia mendosa videntur. Acithi non male conj. Dausq. et N. Heins. Ἀκίθιος fluvius ap. Ptol. de quo vid. Cluver. I, 18. Hinc forte liquentis, pro quo ingentis scribendum putabat D. Heins. An legendum Echetlæ? De eo opp. vid. Polyb. I, 15; Diodor. XX, 32, et Steph. —269. Sidonios scripti et quædam edd. antt. Sidonias R. 1, et Med. prob. N. Heins. ad Ovid. Heroid. XV, 164, Cf. ad II, 117, et not. ad IV, 648. Vulgo Sidonia et. Verum τὸ Sidonios præstat, quod mox repetitur. —271. Arbeia Colon. unde Arbela emend. Cluver. II, 13, et N. Heins. qui tamen ferax pro ferox corrigendum censebat. Ἀρβέλη Stephan. Ἀρβέλαι Suid. Oppidum incerti situs, et forte ab hoc loco alienum, quoniam secunda syllaba producitur. Vulgo Arabeia, quæ nihili est. Forte leg. Herbita, vel Acrilla, vel Onobala. Ὀνοβάλα fl. ap. Appian. B. Civ. V, 109, qui Vibio Sequest. (vid. edit. Oberlin. p. 198, 199) Tauromenius et nunc Cantara dicitur, si Fazello et Cluver. fides habenda. Herbita et, quæ mox memorantur, Tabæ adjacent Heræis montibus. Acrilla, vel Acrillæ, non procul a Syracusis, inter Acras (sup. v. 206) et Agrigentum; vid. Liv. XXIV, 35, et Steph. Byz. —272. Tubas Col. Thabas primæ edd. Thebas Put. Vulgatam lect. Tabas, quæ mendosa videbatur N. Heins., defendit Cluver. Sic. ant. II, 13, putans, hoc oppidum esse hod. castellum Tavi ad Heræos montes. —273. Nec major, h.e. æqualis, una voce scribendum putat Lefeb. ut necopina sup. v. 188, et alia IX, 98, et XVI, 608, ex hellenismo. —Deinde Iuntæ pro Mute Col. Mite vel Myte Ox. Motyce seu Mutyce corrig. Cluver. Sic ant. I, 11, cujus tamen urbis poeta jam meminit v. 268. Motye vel Mutye legendum videbatur Drak. Idem vero oppidum Silio Muten dici putant Dausq. Lefeb. et Ern. Μοτύη opp. marit. non longe a Lilybæo (non Pachyno, ut apud Pausan. Eliac. I, 25), vel in insula ejusdem nominis (Diod. XIII, 63 et 88, XIV) Phœnicum κτίσμα (Thucyd. VI, 2), vel colonia Pœnorum iisque fidissima, si fides habenda Diodoro l.c. Conf. Polyæn. Strateg. V, 2, n. 6. —274. Gaulum scripti. Gaurum R. 1 et Med. Gauros Parm. Vulgo Caulum. Male! Caulon inepte conj. Dausq. quod Italiæ opp. est et Aulon quoque vocatur; strato Gaulos (spectabile) ponto, vel strato, Gaulos, spectabile p. (ut inf. v. 292, postquam inmedicabile visum Seditio) emend. Gron. Obss. III, 7, quod insula illa ceteris scriptoribus non Gaulum, sed Gaulos dicatur.

277. Syracosæ Col. Syracuse ad marg. R. 1. Syracosias conj. N. Heins. —280. plebem, non pubem, scripti. —281. hosti maluerit N. Heins. idque recepit Lefeb. —282. Eisque R. 1, et Actæisque ad ejus marg. trophæis quidam male. Est Gr. τρόπαιον, seu τροπαῖον. Post tropæis Drak. punctum, Lefeb. vero et Ern. post umbram v. 283, signum exclam. posuere. E contextu refert vel simile quid subintelligendum censet Lefeb. Sed vid. not. —288. ob crimina conj. N. Heins. et v. 293, insurgebat. At nihil mutandum.

296. Invitum, quia ex Col. recepit Drak. Invitumque a sponte non s. h. Oxon. Invitumque a sponte diu non Put. quia sponte Deum non sumserit corrig. N. Heins h.e. diis faventibus adnuentibusque; quod multis exemplis docetur, quibus opus non erat. Ego servavi vulgatam lect. exemplo Lefeb. et Ern. Eamdem non inprobabat Draken. et sumserit vel positum pro sumsisset, vel in sumeret mutandum putabat. Mireris viros doctos nodum in scirpo quæsisse, et Lefeb. primum percepisse h.l. sententiam, quam his verbis enuntiat: hostis induit Marcello arma, quæ ipse Marcellus diu sponte distulit sumsisse; vid. not. —303. pinum scripti; conf. Heins. ad Claud. R. P. III, 387. Vulgo molem.

305. Huic scripti. Hinc R. 1, Med. aliæque priscæ edd. Vulgo Hic. —307. adjutus Put. et ad marg. R. 1, quod receperunt Lefeb. et Ern. Idem, vel adjecto, vel adjuncto conj. Dausq. Vulgatam lect. adjuto h.l. probabat N. Heins. qui sup. ad XI, 614, verebatur, ne mendosa esset. Omnino doctior videri potest, et auribus certe gratior est. —309. toties Col. Put. R. 2, Parm. Ben. Vulgo turris. Deinde crescentia, Col. Vulg. nascentia non inprob. Barth. Adv. IX, 3, ut sensus sit: Tam alta erat turris, ut ubi finem habitura videretur, ibi denuo novo tabulato renasceretur, et superiora tabulata enascerentur velut ex inferioribus iisque majoribus sursum procedendo: texta conj. N. Heins. et tectis crescentia tecta Dausq. —310. rapidusque scripti et R. 2, quod recepi, etsi perperam ita legi putabat N. Heins. Mea qualicumque sententia exquisitius est vulgato rapidisque, et pro raptim positum, ut apud Virg. Æn. XI, 906; XII, 81 al. In iisdem scriptis recte crepitantia, non trepidantia; conf. Bentl. ad Horat. Od. IV, xi, 11, et Drak. h.l. —312. surgentia culmina Ven. Marsi, teste N. Heins. Sed vulgatam lect. in utraque Marsi ed. Ven. reperit Drak. nutantia ingeniose conj. Dausq. h.e. ruinam minitantia. —318. adpulit undas, ut inf. v. 418, Put. —320. Trabs trabe cincta teres, erasis u. n. Put. Hinc Trabs trabe juncta teres derasis (ut decisis undique ramis ap. Virg. Æn. XI, 5) undique nodis emend. Lefeb. quia duæ certe trabes requirantur —325. vis ulla Col. vix illa, quin s. t. Put. Nec solos fixura viros suspicabatur N. Heins. —327. tenaci Col.

334. cum fundere Col. clam fundere conj. Burm. et recepit Lefeb. Recte, puto. Sic in loco Livii, quem in notis laudavimus, pars sagittis, pars scorpionibus ex occulto petebant hostem. —335. adposito Put. non improb. Drak. ut positum sit pro vicino, proximo, de quo vid. Gronov. ad Senec. Epist. IV. —336. Tum sine priscæ edd. Mox. artæ viæ malebat N. Heins. et v. 344, novo ortu.

347. ulnis conj. idem ingeniose, putans, τὸ undis ex glossa inrepsisse. —349. refunderet corrig. N. Heins. ut inf. v. 551; Stat. Theb. IX, 464 al. Sed effundere hoc sensu legi ap. Mel. III, 1, et simplex fundere ap. Lucan. I, 410, monet Drak. Verbum compos. h.l. pro simplici; conf. not. ad III, 464. —351. Una fides recepit Drakenb. e Col. et Put. prob. N. Heins. ut sensus sit: non una, h.e. non solum fides est, creditur, illum arenam mundi numerasse, sed ferunt etiam, etc. Id firmat ex Val. Fl. II, 167 (in omnibus Mstis) et IV, 598; Stat. Theb. II, 689; XII, 114; Senec. Herc. Œt. 608. Vulgo Vana fides, ut ap. Virg. Æn. IV, 12, et Val. Fl. V, 75. Id non displicebat Drak. et recte, puto, jam revocatum est a Lefeb. et Ern. nam loca illa, a N. Heins. laudata, vel dubia sunt, vel aliena.

365. Hæc nihili esse putabat N. Heins, qui conj. clangoris imago, vel et clamat scopulis vaga Martis imago, vel ingeminat scopulis clamoris imago, vel denique icta redit scopulis clamoris imago, ut apud Ovid. in Liv. v. 220, Tunc vox adversis collibus icta redit. Lefeb. contra miratur, versum elegantissimum displicuisse Heinsio dormienti, quum clamare pro resonare solenne sit apud antiquos. Id quidem neque nos ignoramus, vid. ad III, 471. Sed clamorem clamare quis umquam dixit, vel dici ferat? Forte reponendum clangit, h.e. resonat; nisi potius vera lectio resilit culpa librariorum excidisse censenda est, et vicina vox clamoris peperit inportunum clamat. Olim suspicabar plaudit, vel plangit scopulos. Withof. emend. et reboat scopulis, etc. —368. viventem Ox. solenni lapsu librariorum, vid. sup. ad I, 259.

369. Ac Col. —370. arabat Col. arquabat conj. N. Heins. ut arquatum h.e. arcuatum curvamen Iridis ap. Ovid. Met. XI, 590, ubi vid. Heins. —371. terrifici malebat N. Heins. —372. vastum forte leg. pro vacuum, quæ vox præcessit v. 366. Deinde late Put. Vulg. latæ. —373. Increpuere (ut V, 188; XVI, 95; Virg. Æn. IX, 504) recte haud dubie emend. Gron. Obss. III, 7, prob. N. Heins. qui et conj. Incinuere. Vulg. lectio non ferenda, quoniam mox sequitur Incumbunt. —374. tortæ ad certantia Gryph. et Dausq. Male!

381. latere Colon. et Rom. 2; lattere Put. Vulgo laceræ: sed si ipsæ laceræ, quomodo aliarum remos potuerunt detergere, utpote invalidæ; N. Heins. —387. Acta quater centum emend. N. Heins. cui τὸ sed inportune hic videbatur inculcatum. Nam quater hæc tacite edidit Lefeb. eamdem haud dubie ob causam; conf. not. —389. Borean, pro vulg. Boream, ex emend. N. Heins. qui ita versui consuluit. —390. robore Col. et Oxon. Vulgo corpore. —391. Intraret fluctu, h.e. fluctui, emend. N. Heins. sed vid. ad VI, 498. Deinde se pro si Oxon. Sed, nisi aliquid desit, ceu scribendum censebat N. Heins. prob. Drak. qui h.l. ita interpretatur: Navis Punica tantæ magnitudinis ac ponderis erat, ut, quamvis universis velis, iisque satis magnis, omnes auras conligeret, non citius tamen progrederetur, quam alia quævis, quæ solis remis propellebatur. Recte, puto; et ita quoque Ern. qui tamen vulgatam lectionem eodem adcepit sensu, quem non admittit. Nihil quidem mutandum videbatur Lefeb. cujus nota est hæc: «Non intellexerunt Heins. et Drak. Dic, hæc puppis, quæ superbiebat, quum omnes flatus velo capaci hauriret, non nisi lente se agebat, si solis remis ageretur; tanta erat moles.» Videtur τὸ si pro ac si, velut si, positum adcepisse, quod tamen nullo exemplo probari potest. Withof. quasi pro si substituendum censebat.

400. diduxit Col. Sed deduxit stans in puppi sublimiori; conf. v. 384 seq. —401. ac, non et, Col. ac Put. —403. flectendo scribendum putabat Gronov. Obss. III, 7, vel flectenti pro flectendo positum esse, ut Lævius curis intolerantibus pro intolerandis dixerit, de quo vid. Gell. XIX, 7; flectendo recepit Cell. Sed recte jam monuit N. Heins. nulla opus esse mutatione, quum sensus sit, clavo puppem flectenti; et flectendo clavo durum esse, quum proxime præcesserit regenda puppe. Vulgatam quoque lect. firmavit Drak. ex Lucan. III, 555. —407. gubernandam Tell. gubernanai Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. quem errorem inde ortum suspicatur Drak. quod in scriptura Longobardica literæ: cl et d difficulter distingui possint; conf. ad II, 52.

409. Lectaque Col. et Oxon. h.e. delectu habito conscripta. Lescaque Put. Vulgo Lætaque. Deinde complebant Put. venuste, judice N. Heins. Denique stabularum Oxon. et Put. cum veterrimis edd. Baiarum litore conj. N. Heins. quod Baiæ Cumis vicinæ, Stabiæ autem, quamquam Campani litoris oppidum, satis tamen iis remotæ fuerint. Sed Drak. bene hæc notavit: «Vix verosimile videri potest, librarios indoctos notissimam vocem Baiarum in minus notam Stabiarum commutasse: quare si quid h.l. mutandum, legam potius versu præc. Campana pro Cumana.» —410. Nomen Col. subducta pro vicina Parm. Numen erat celsæ puppi Lucrina Dione conj. N. Heins. cui vulgatum certe non de Venere Erycina, sed Lucrina, Baiis, non Stabiis vicina (vid. Stat. Silv. III, 1; Martial. XI, 81, et Heins. ad Ovid. Met. X, 558), intelligendum videbatur; celsæ puppi vicina reposuit et junxit Lefeb. —413. clamantem primus edidit Marsus, damnatum R. 2, et Mars. in comment. —416. iræ optime in Ven. ed. Marsi legi testatur N. Heins. sed negant Draken. et Lefeb. —422. Amentante Col. Vulgo Adventante inepte, etsi defendat Dausq. et ex Virg. Ge. IV, 192, expressum putet. Augmentante emend. D. Heins. Adjutante post Dausq. N. Heins. ad Claud. Cons. Manlii Theod. 321, qui tamen in not. ad nostrum loc. τὸ Amentante præfert, quum nihil elegantius dici possit.

425. jam pro tam recte, opinor, scribendum videbatur N. Heins. —427. At Col. R. 1, Parm. Med. Ben. al. Ac Ox. et Put. Vulgo Et, quod primum in Marsi Ven. sec. operarum errore editum fuit. —429. inpulerat Put. ut ap. Ovid. Met. XII, 552; conf. Heins. ad Claud. Paneg. Manl. Theod. v. 325. Vulgo intulerat, quod restituit Lefeb. —434. Lycchæi Col. unde Lychæi scripsit Drak. Luchei Oxon. R. 1, Parm. Med. Vulg. Lichei. Deinde Cidus Put. et Ciclus Oxon. R. 1, Parm. Med. Conf. ad III, 338. —437. Sabraca Put. Sabatra malebat N. Heins. quod Africæ civitatis nomen sit. Ea tamen Sabrata potius dicitur, et hæc est vulgata lectio, quam revocavi. Sabratha edidit Drak. sine auctoritate; conf. ad III, 256. Possis et Sabatha, quæ est urbs Sabæorum et caput regni in Arabia. Ceterum pro adorata legendum crediderim ab aurata... puppe, ut ap. Virg. Æn. X, 171, aurato fulgebat Apolline puppis. Et tutela et insigne navis ex auro, vel ebore, vel simili materia esse solebat.

444. Urguebant Col. quod et conj. Gron. Obss. III, 7. Vulgo Urgebat. —449. æquoreas in undas forte rectius judice N. Heins. —452. Batonis Col. nomen Pannonicum; N. Heins. Baconis Parm. Vulgo Bathonis. —454. obluctari malebat N. Heins. Sed conf. IX, 553, et not. ad I, 234. —456. Pro Anteibat poeta forte scripsit Callebat, vel Anticipans, vel Anticipat, scilicet mente, ut ap. Cic. Nat. D. I, 27. —460. inde Put. et vetustiores edd. Vulgo deinde, claudicante versu.

465. parabit Put. paravit R. 1, Parm. Med. —466. Inter pastores emend. N. Heins. non inprob. Drak. Intra pastores edidit Lefeb. qui hæc notavit: «Intra notat habitum vel perpetuum quid. Non tantum erat inter pastores, sed et pastor ipse intra pastores: ut in Celso Præf. p. 17, ed. Krause, medicina intra usum est... ipsi intra professionem.» —470. rivosque cieri, vel citari conj. N. Heins. At sensus hoc loco est, quod Drakenborch. jam monuit, canente Daphnide fluvios aquarum murmura continuisse, et ad vocem ejus inmobiles stetisse, ut apud Ovid. Fast. II, 84, et Propert. III, i, 41, 42, al. III, ii, 1, 2, ubi vid. Broukh. —475. sedavit jubila Cyclops, h.e. cantus suos continuit et compressit intentus audiendo pastori, emend. Gronov. Obss. III, 7, non inprob. Drak. quia jubilum nullibi ponatur de carmine, quod laudem mercatur; conf. tamen not. læta e scopulis audivit conj. N. Heins. At neque huic, neque Drak. et Ern. vulgata lectio displicuit; lentus audivit reposuit Lefeb. coll. VII, 440, et Virgil. Eclog. I, 4.

479. Oiliades scripti, R. 1, et Med. Oliades Put. Olides R. 2, et Marsi Ven. prior. Oilides Marsi Ven. 2, omnesque reliquæ edd. ante Drak. —480. Urguentes malebat N. Heins. —481. alni Col. vel potius, Lefeb. teste, tres scripti et R. 2; alno Parm. Vulgo alvi, prob. Dausq. ut jungantur medius alvi. Sic et medius alni jungebat N. Heins. (ut medius teli sup. I, 307, ubi vid. not.) qui tamen ita maluerit medium dum se adlevat alni. —484. ferro pro rostro Put. prob. N. Heins. ut sit teli ferrum, quo transfixus fuerit Scyron, non rostrum, cui hic nullum putabat esse locum. At vid. not. —487. autem pro adeo Put. Deinde senis Col. Vulgo sævis, quod ex antiqua scriptura sevis ortum. —491. Ac Col. At Put. R. 1, Parm. Med. Art fert Ox. Aufert etiam legi posse monebat N. Heins. Sic tamen Aufertque scribendum. At ferri pro auferri dictum, ut sup. I, 361, Drak.

492. Podætum, non Podetum, Col. —493. ephœbos vel ephebos scripti, R. 2, Marsi et Martini Herbip. edd. Vulgo ephebis. —500. summerserat R. 1, Parm. Med. turrigeram Nessum malebat N. Heins. ut Centauro magna ap. Virg. Æn. V, 122, quod certe necessarium non esse Drak. probat ex v. 572 et 578. —505. Proh! qualem (seu splendentem... velox saltu) decuere labores refinxit Lefeb. qui tamen hunc locum ita potius corrupit, quam emendavit. —509. decuere Colon. quod recte probarunt N. Heins. Drakenborch. et Ern. Vulgo docuere, male; nocuere corrig. Barth. Adv. IX, 3, et Gronov. Obss. III, 7. —511. fata scripti, probb. Gronov. Obss. II, 11, N. Heins. Drakenborch. al. Vulgo facta. —512. sub umbras Putean. —514. Cyclopea libri tantum non omnes, vid. ad v. 33. —515. Ita h.l. ex scriptis restituit N. Heins. ut similes versus bis terve in Virgilio. Vulgo Cyanes, ne metrum laboraret, et Ortygiæ Arethusa, vel Arethusæ. Scribendum tamen crediderim Ortygies Arethusa.

516. Ita Col. recte; præsens pro Perseus Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. Deinde puppim hac Oxon. puppem hanc R. 1, Parm. Med. Vulgo Parte alia præses puppem Tiberinus agebat. —517. vehebatur Oxon. et Put. Deinde Crantor Col. et auctor Oxon. Τὸ Io autem est ex emend. N. Heins. qui omnino totum hunc locum restituit. Vulgo legitur Quaque ferebatur ductor Sidonius, io Conclamant, quod postremum verbum invexit Nicander; nam Concurrunt in omnibus edd. ante Juntinam. Prior vero syll. voc. io, quum sit exclamantis, corripitur. —519. sternuntque Put. —521. at gladio reposuit Lefeb. quem sequutus est Ernesti. Vulgata vero lectio haud dubie exquisitior est: nam cominus obponitur τῷ longe, et gladius jaculo; visque h.l. augetur omissa conjunctione disjunct. sed. —523. mole scripti et priscæ edd. ante Marsum, qui primus Mæla edidit. Mela Cell. vasta sub mole conj. N. Heins. et rectius vasta sed mole Lefeb. h.e. vasto nisu abrumpere hortatur catenas. Uterque autem æque ac Drakenb. et Ern. hæc verba referunt ad Crantorem, qui hortatus sit socios, etc. quæ ratio admodum dura est. Videtur omnino in hoc versu nomen propr. latere, quod librariorum incuria ac stupore exciderit, ut passim supra vidimus. Pro et etiam sed vel at legendum crediderim.

530. multus in ira opinabatur N. Heins. ut ap. Cic. et alios multum esse in re aliqua, in opere, etc. —534. Latronius Col. Sed Laronii ac Laroniæ nomen apud Juvenalem, et non semel in inscriptt. antt. occurrere, jam monuit N. Heins. —535. Tyrio pro duro conj. N. Heins. —536. Affixit Put. et Med. Sed adfixet pro adfixisset positum. —538. Ignarum remum conj. N. Heins. quia vox illa ad res inanimales quandoque a poetis transferatur. At vid. not. summo Col. somno Put. R. 1, Parm. Med. sompno Oxon. Deinde traxit Col. Ox. R. 1, Parm. Med. et aliæ edd. antt. unde recepi; atraxit Put. Vulgo adtraxit. —539. Percussi Put. et edd. vetustæ, vid. ad II, 213; densentur scripti, R. 2, et Ven. vid. ad IV, 159. Vulgo densantur, quod operarum vitio etiam legitur in ed. Drak.

548. in vulnera scripti, R. 1, Ben. Vulgo in vulnere, et sic quoque ed. Drak. sed iterum culpa typographi. —549. e pelago malebat N. Heins.

553. Inpellant pelago Put. quod rectius videbantur N. Heins. qui et v. 554, Mole sua, h.e. incumbendo iis ac deprimendo sub fluctu, scribendum censebat, coll. VI, 32, et Tac. Ann. II, 17 extr. At vid. nott. —558. Hic versus, qui vulgo omittitur, restitutus e c. Col. Exstat quoque in Oxon. Put. et R. 2, in quibus tamen fluctu pro flictu legitur. —559. ferro pro bello Put.

563. En tacite scripsit Lefeb. ut passim. —565. Nant aliæ textis conj. N. Heins. ut texta carinæ et texta pinea pro navibus. —567. Ardent ed. Gryph. non inprob. N. Heins. pinnataque reposuit Lefeb. cujus hæc nota est: «Fœdam labem hic reliquit et tuetur Drak. scribendo pennata. Penna pro pluma generatim de avibus, pinna de piscibus, quod recte de Sirene, monstro thalassio. Atque ita distinguit Quintilianus: sed et pinna de avium alis et cauda. Sic etiam Cupido pinnatus non pennatus. Hoc sensu intelligendus locus Licinii in Gell. XVII, 21, in fine, de Musis.» Pleraque perperam dicta, quæ refellere nihil adtinet. Piscium forma Sirenibus quidem tribuitur in Chartarii Imagin. 35, p. 109, sed non ab antt. scriptoribus. Alatas vero eas fingi, notum ex poetis et vett. monimm. Conf. Broukh. et Heyne ad Tibull. IV, i, 69; Intpp. Ovid. Metam. V, 552 sq. Fabrett. ad Column. Traj. in Add. pag. ult. Montfauc. Antiq. expl. T. I, P. II, pl. 222. Chausse gem. ant. fig. t. 128, al. —569. Jovi Put. Vulgo Jove. —570. Quæque effusa comas conj. N. Heins. et curvum p. c. pristem, vel pristim, quod recepit Lefeb. qui monet, frustra hic nugari Drak. et repugnare duos veteres. —572. Python Col. Piton R. 2. Vulgo Phyton, vel Phiton. —573. Vulg. Elisæ. Sed vid. ad I, 81. —575. At, non Ac, Col. At vinctus malebat N. Heins. quia vinclis præcessit v. 563. Sed undecim versus interpositi sunt, et ipse sup. v. 500, navium nomina genere femin. efferenda credebat. —578. Ætne Oxon. et Put. Ethe R. 1, Ætnæ Med. et Ven. Marsi. Vulgo Ætna.

581. ferre... ruisset conj. N. Heins. Cf. ad I, 170. Sed vid. not. —583. pelagique vapore, parata, vel pelagine vapore coorta emend. N. Heins. qui recte monuit, inter causas pestilentiæ etiam maris ac fluviorum exhalationes recenseri, ut apud Claud. Cons. Hon. VI, 241, amnisque vapore Sæviat aucta lues. Sed vulgata forte lectio eodem spectat, vid. not. —585. æstiferis scripti. Vulgo astriferis. —588. lætis Col. Put. et priscæ edd. lactis Ox. Vulgo latis. Deinde pomis pro donis conj. N. Heins. Sed dona auctumni dici poma, ut Bacchi et Cereris dona vinum et frumentum, jam monuit Drak. —590. crassæ caliginis emend. Gron. Obss. III, 7, prob. N. Heins. Conf. sup. v. 313.

598. Ardebat lingua præstiterit, ut lingua aspera inflammatione et intumescens designetur, vid. Heyne ad Virgil. Ge. III, 508. —599. descendere fauci, vel fauce sicca reponendum putabat N. Heins. coll. XIII, 708, 759. Rectius forte descendere fauces Abnuerant siccas... alimenta Drak. justorum, vel missorum ciborum quidam ap. Dausq. Pro siccæ malim septæ, ut ap. Lucan. VI, 1146, ulceribus vocis via septa coibat. Conf. Heyne ad Virg. Ge. III, 508.

609. acervi conj. N. Heins. et Scalig. Poet. V, 11. Sed vulgatam lect. e verbis sq. magno sese aggere tollunt firmat Lefeb.

618. Latio Put. Deinde vis dira maluerit N. Heins. ut dira lues ap. Ovid. Met. VII, 523. —619. clademque, non cladesque, scripti. —620. ægre pro ergo malebat N. Heins. —622. minuere Col. quod etiam conj. Gron. Obss. III, 7; timuere Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. posuere R. 2, Ben. Marsi ed. et inde aliæ, quod placet Lefeb. sed displicebat Gronov. et N. Heins. quia reponunt proxime subsequitur.

627. Ita scripti omnes et R. 2, nisi quod per compend. scripturæ audisque in Tell. et hinc vitiose avidisque in Oxon. Put. et priscis edd. Vulgo Signaque circumstant alacres, avidisque tubarum, etc. —628. ad pro in Parm. ire et in hostem, vel ire per hostem conj. N. Heins. —630. forte Tell. sorte in reliquis scriptis et edd. vetustis. Vulgo morte. —636. Et macie, pro vulg. Et maciem ex vet. ed. Marsi recepit Drakenb. ut et conj. Dausq. et vir doctus ad marg. R. 1; Marcidaque in galeis emend. N. Heins. quem vide ad Claudian. in Eutrop. I, 111; Et macie in galeis Barth. Adv. IX, 3. Mox malisque Put. non inprob. N. Heins. ut sensus sit: ne spes et fiducia hosti subnascatur ex malis suis. —637. vallatur Put. celatur conj. N. Heins. vulgare verbum substituens poetico. —640. una forte judice N. Heins.

648. Forsan scribendum sacros, juvenum certamina, lucos, h.e. lucos sacros, (quod perpetuum est epith. lucorum, qui sacri sunt diis) in quibus loca sunt certaminum juvenilium, i. e. gymnasia. —649. fulgentia limina Put. —652. ædes pro sedes conj. N. Heins. quoniam in templis spolia ab Agathocle fuere suspensa. Non male: sed sedem etiam regiam dici posse, in qua antea Agathocles et tum Hiero habitaverit, jam monuit Burmann. —653. mites Hieronis opes Col. Ox. Tell. et R. 2. Vulgo mitis, ut sup. v. 79, ubi vid. not. Sed illud hoc loco aptius. Deinde hinc scripti. Majorem vero distinct. post manibus delendam, et post vetustas ponendam putabat Burm. Denique vetustis emend. Barth. Adv. IX, 3, quod artificium manibus, opere et vetustate consecrari velut et venerabiliora fieri censeantur torenmata, picturæ et talia. Sed durum esse τὸ sancta conjungi cum gloria, neque manus artificum recte ab eo explicari, jam observavit Gron. Obss. III, 7. —654. illo Col. probb. Gron. l.c. et N. Heins. Vulgo ullo, quod servavit Lefeb. Sed pictura maxime in Græcia floruit, et, ut sculptura, quatuor ibi potissimum scholas habuit, Rhodiensem, Corinthiam, Sicyoniam et Atheniensem, quod doctus poeta non ignorasse censendus est. —655, 656. Locus perplexissimus, juvabat Col. juvabant reliqui scripti et vetustæ edd. Deinde Quem scire Ephyren constanter scripti et edd. priscæ, nisi quod ex Ephyre in duobus veteribus, nescio quibus, reperit Lefeb. Denique certaret in auro Put. et Parm. Vulgo non æra vacabant, Quæ scirent Ephyren fulvo certaret ut auro. Hæc variis conjecturis emendare conati sunt viri docti, Barthius Adv. IX, 3, non male conj. non æra vacabant, deerant, Quîs scires Ephyren, quibus visis illico Corinthium opus adnosceres; fulvo certaverit auro Vestis, textura seu artificium metallo erat pretiosius, vel illi certaverit. Gronovius in prima edit. Obss. III, 7, non æra juvabant, Qui scirent Ephyren, non æra Corinthia, quamvis auro contra cara, juvabant intelligentes præ Syracosiis hisce tam fabre factis, fulvo certaret ut (h.e. quamvis) auro. Vestis, etc. Sed in altera edit. ex illo loco Stat. Silv. II, ii, 68 (Æraque ab Isthmiacis auro potiora favillis) non æra vacabant, ne æra quidem vacua artificii, non omissa, arti neglecta et inelaborata, inculta, vacantia, erant, Queis scires Ephyren fulvo certasse vel auro. (Etsi enim plures calamitate Corinthi mirabilem illam æris extitisse temperaturam, non defuerunt tamen, qui aliter, et quidem salva urbe atque arce, tradiderint) Vestis spirantes referens subtemine, vultus. Quæ radio, etc. N. Heinsius coll. supra lib. II, vers. 600... 604, corrigebat, non usquam clarior illo Gloria picturæ seclo, non æris, avitam Qua scires Ephyren, fulvo certaret ut auro. Vestis, etc. vel fulvo consertaque ab auro Vestis, etc., ut sensus sit, non defuisse signa ærea maximi pretii, ex quibus liqueret, Syracusas a Corinthiis conditas, seu eorum coloniam esse, vel quæ facile artis Corinthiacæ esse, adpareret. Cellarius edidit non æra juvabant, Quæ scirent Ephyren: fulvo certaret ut auro Vestis... vultus. Quæ, etc. ut sententia h.l. sit, non adfecisse admodum æra Corinthia Syracusanos præ puro auro, quo res suas, vestes maxime ornaverint. Burmannus malebat non ære vacabat Quæsito ex Ephyre, h.e. regia illa non carebat ære Corinthiaco, fulvo certaret ut auro. Vestis, etc. quæ omnia referebat ad regiæ supellectilis magnificentiam. Lefeb. reposuit, non æra juvabat Quæsisse ex Ephyre: (Syracusani non ibant quæsitum æra Corinthum, quia apud se tam pretiosa habebant) fulvo haud certaverit auro Vestis, spirantes r. s. vultus Quos radio, etc. ut τὸ certaverit in seqq. subpleatur: non certaverit vestis referens... Babylon; non certaverit Tyros læta murice picto; non certaverint, quæ variata per artem, etc. Quæ clarissima licet sint, neminem tamen intellexisse miratur. Omnino nexum verborum perturbant, qui post auro, vel vultus distinguunt: nam τὸ certaverit ad ea spectat, quæ sequuntur; nec tamen in emendatione Lefeb. ejusque interpretatione adquiescendum crediderim. Drak. scripsit, non æra juvabant, Quæ scirent Ephyren, fulvo certaret ut auro Vestis,... vultus, Quæ, etc. sed quo sensu hæc verba adceperit, non docuit nos. Hanc lectionem retinuit Ernesti V. C. nisi quod certaverit auro ex vestigiis cod. Put. et ed. Parm. dedit; verba autem, non æra juvabunt, quæ scirent Ephyren, ita explicat: non valde delectabant et desiderabantur a Syracusanis opera artis Corinthiacæ; nam suis superbire satis superque poterant. Enimvero verba quæ scirent E. huic sententiæ parum apta sunt. Ego ex Col. recepi juvabat, e scriptis Quem, et ex duobus veteribus, a Lefeb. inspectis, ex Ephyre: pro scire autem, quod scripti exhibent, levi mutatione adcire reposui. Antiqua scriptura fuit, q̅m̅ accire ex, quam librarii mutarunt in quæ scirent et quem scire. Pro Ephyren scripsi Ephyre, nisi quis malit ex Ephyre: en fulvo certaverit auro V. Ex certaverit autem facile enasci poterant lectiones depravatæ certaret ut, et certaret in. Olim suspicabar non æra juvabant Quæsita ex Ephyre. Quod etsi eumdem efficit sensum, a scriptura tamen vetustorum codd. longius recedit; confer not. Withof. emend. Non æra superbam Tam fecere Ephyren (idest, non æra ibi Corinthia, quæ ipsi auro palmani faciebant dubiam, non vestes ibi Babyloniæ, Tyriæ, etc. aberant; non usquam æra clariora, quam ibi, quæ olim Ephyren superbam fecere), fulvo certaret ut auro, hoc est, quamvis Ephyre ipsi auro fulvo certaret hoc æra conficiendi artificio.

661. simili argento, inscripto, picto, conj. N. Heins. qui tamen recte monebat, nihil posse planius apertiusque esse vulgata lect., quæ suspecta videbatur Barthio Adv. IX, 3. Mox mistu Quîs gemino quæsitus honor male legebat Scalig. ad Manil. V, 535. —665. pudor pro labor Col. et Ox. unde Femineus sudor; tectis opibusque emend. N. Heins. Omnino labor glossema et interpretamentum vocis sudor videri potest. Nihil tamen mutandum censebant Drak. et Burm. quem vide ad Ovid. Amor. I, xiii, 23. —667. plangoribus, et mox stent mœnia, rerum An nullos opinabatur N. Heins. —670. nimium juris R. 1, Parm. Med. Ben. nimiumque viris, scripti, R. 2; Cell. Vulgo nimium viris metro repugnante; nimium victis conj. Barth. Adv. IX, 3, nimirum, iris tantumque l. vel tantumque viris nimiumque l. Dausq. nimias vires, vel nimius juris N. Heins. cui tamen verius videbatur nimium juris, h.e. nimium jus, nimium sibi potestatis esse, ut nimium regni ap. Ovid. Amor. II, xvii, 11; conf. sup. VI, 81. —675. planxit Put. R. 2, et Marsus in comment. —678. Post hunc versum in vulg. edd. legitur hic: Ignarus miles vulgi tum forte peremit, vel in ed. Cell. ex emendat. Gron. Obss. III, 7, extr. vulgi quem sorte, h.e. tanquam vulgarem hominem, non artificem tanti ingenii. Hic versus, exceptis forte duobus antt. libris, nescio quibus, qui eum exhibent, si Lefeb. fides habenda, comparet neque in scriptis, neque in vetustis edd. ante Marsum, qui primus eum, ex ignoto nobis fonte haustum, vulgavit. Ego totum ejeci, quum non modo librorum auctoritate destituatur, sed etiam, quod recte jam monuit N. Heinsius, nihil sane elegantiæ et commodi sensus præ se ferat. Profectus est haud dubie ex ingenio inepti versificatoris, cui manca et inperfecta videbatur h.l. sententia, quæ tamen, his laciniis recisis, bene procedit, modo major distinctio post voc. patriæ v. 677, tollatur. Vid. not. Heinsius quidem versus adeo complures et totam fortasse paginam, quæ meritissimas Archimedis laudes vitæque exitum complexa sit, hic nobis periisse suspicabatur: quod persuasisse videtur Drak. qui versum, a nobis extrusum, inclusit uncinis et ante illum lacunam asteriscis designandam curavit. Enimvero laudes Archimedis Silius jam sup. v. 341 seqq. copiose celebraverat, et h.l. mortem ejus, breviter quidem, quum pleniore illum ore jam laudasset, at gravibus verbis memorat. Withof. legendum censebat: Defensor patriæ: meditantem in pul. for. Nec tur. an. t. fer. rui. Ignarus miles vulgi cum sorte peremit. Idem hæc notavit: «Nihil abesse affirmo contra Heinsium. Inominata cædes Archimedis nullam Silio gloriandi materiem suppeditabat, nec de exitu vitæ, qui adeo subitus ac repentinus fuit, multa poterat proferre; satis erat dixisse, ipsum Marcellum Archimedis neci etiam illacrymatum fuisse.»

682. sedis pro seclis Oxon. et priscæ edd. facili et solenni errore; cf. ad II, 52. —686. Ac Col.

C. SILII ITALICI