← Table of contents
Lexicon Latinum

INDEX GALLICO-LATINUS. (continued 3)

Reading edition

Des pieds à la tête, Ab imis unguibus ad summum verticem.

Pédestre, Pedester.

PIÉGE, Laqueus, insidiæ, fovea, scrobs.

Tendre des piéges, Insidias alicui facio.

Qui tend des piéges, Insidiator.

Pris au piége, Fraude captus.

PIERRE, Saxum, lapis, silex, rupes, cautes, petra.

En pierres de taille, Lapide quadrato.

Pierre précieuse, Gemma.

Pierreux, Saxeus, lapidosus.

PIÉTÉ, Religio, pietas, sanctitas, sanctimonia.

Homme sans piété, Homo improbus, impius.

Pieux, Pius, religiosus, sanctus.

Pieusement, Pie, religiose, sancte.

PIEU, Palus.

PILER, Pinso.

PILLAGE, Expilatio, direptio, spoliatio.

Piller, Diripio, prædor, aufero, rapio, spolio, detraho, eripio.

Pillard, Prædo, prædator, direptor, spoliator.

PILOTE, Nauta, navicularius, remex.

PILOTIS, Sublica.

Pont sur pilotis, Pons sublicius.

PINCEAU, Penicillum.

PIQUER, Pungo, molestiam affero, mordeo, stimulo, figo, carpo.

Piquant, Aculeatus.

PIRATERIE, Piratica.

Pirate, Pirata, prædo.

De pirate, Piraticus.

PIRE, Deterior, pejor, nequissimus.

Pis, Deterius.

PISCINE, Piscina.

PITIÉ, Compassio, commiseratio, misericordia.

J’ai pitié de vos malheurs, Commiseror fortunam tuam; casu tuo vehementer commoveor.

Implorer la pitié, Misericordiam expono.

Exciter la pitié, Misericordiam commoveo.

Être touché de pitié, Misericordia moveor.

Digne de pitié, Miserabilis, miserandus.

PITUITE, Pituita.

Pituiteux, Pituitus.

PLACE fortifiée, Locus munitus.

PLACE publique, Forum, platea.

Place (placement), Locus, locatio.

A la place de, Loco, vice.

Perdre sa place, De gradu dejicior.

Arriver à la place ambitionnée, Ad eum quem volebam, locum ascendo.

Placer, Pono, adjicio, loco, repono, colloco.

Placer auprès, Astituo, juxta colloco, admoveo.

Placer devant, Objicio, oppono.

Placé, Situs, positus, locatus.

Être placé sous, Subsum.

Être placé entre, Intersum, intercedo.

PLAFOND, Lacunar, laqueare.

PLAGIAT, Plagium.

Plagiaire, Plagiarius.

PLAIDOIRIE, Advocatio, patrocinium, advocati munus.

Plaider, Jurgo, rixor.

Plaider une cause, Causam ago, defendo, sustineo.

Plaideur, Litigator.

PLAIE, Vulnus, plaga.

PLAINE, Planities, æquor.

Plaine fermée, Convallis.

PLAINTE, Querela, querimonia, lamentatio, questus, conquestio.

Plaindre (se), Queror, querelam habeo, conqueror, deploro, gemo, ingemisco, expono.

Qui est à plaindre, Miserandus, miserabilis.

PLAIRE, Placeo, non displiceo, arrideo, delecto, oblecto; delectationem habeo, affero.

L’étude me plaît beaucoup, Libris delector magnopere; libri mihi voluptati sunt.

Il plaît, Collibet, libet, placet, delectat, juvat.

Si cela vous plaît, Si collibitum est, si cordi est.

Plaise ou plût à DIEU que! Utinam!

PLAISANTERIE, Cavillatio, ludibrium, ludificatio, nugæ, jocatio, jocus, facetiæ, lepor, sales.

Plaisanter, Nugor, nugax sum, nugas ago, ludifico, illudo, jocor, cavillor, jocose ludo, jocor.

Cessez de plaisanter, Omitte nugas.

En plaisantant, Jocose, urbane, facete, concinne, venuste, ridicule, salse.

PLAISANT, Joculator, nugator.

PLAISANT (adj.), Jocularis, joculatorius, jocosus, festivus.

PLAISIR, Jucunditas, oblectamentum, delectatio, oblectatio, voluptas.

Bon plaisir, Arbitrium, arbitratus, libido.

Faire plaisir à, Alicui gratificor, commodis servio, placeo.

S’abandonner au plaisir, Voluptatibus me permitto.

Avec plaisir, Grate, animo grato.

PLAN, Propositio, mens, consilium, institutum.

Changer de plan, Muto institutum.

PLAN (adj.), Planus.

PLANCHE, Tabula.

Couvrir en planches, Contabulo.

Plancher, Contabulatio, tabulatum.

PLANÈTE, Planeta.

PLANT, Planta.

PLANTE, Stirps, planta.

Plantation, Consitio, satio.

PLAQUE, Lamina.

PLASTRON (être le), Materia sum jocorum.

PLAT, Lanx, patina, catinum.

Plat (mets), Ferculum.

PLAT (adj.), Planus.

PLATANE, Platanus.

PLÂTRÉ, Gypsatus.

PLAUSIBLE (donner un motif), Probabilem facti rationem reddo.

PLÈBE, Plebecula, plebs, vulgus.

Plébéien, Plebeius.

PLÉBISCITE, Plebiscitum, populi scitum, tribunitia rogatio.

PLÉNITUDE, Plenitudo.

Plein, Plenus, refertus, confertus, cumulatus, redundans, integer.

Pleinement, Plane, plene, perfecte, cumulate, abundanter.

PLEURS, Lacrima, fletus, ejulatus, ploratus, planctus.

Pleurer, Defleo, deploro, fleo, ploro, lamentor, lacrimo, illacrimor, lugeo, squaleo, mœreo.

Pleurer la mort de, Fleo de morte alicujus.

PLIER, Complico, involvo, claudo.

Se plier à, Me conformo.

PLOMB, Plumbum.

De plomb, Plumbeus.

PLONGER dans, Immergo, demergo, ingurgito.

PLOYER, Incurvesco, incurvo.

PLUIE, Pluvia, imber, cœlestes aquæ.

Pleuvoir, Pluit; imber effluit, funditur.

Pleuvoir à travers, Perfluo.

PLUVIEUX, Nimbosus.

PLUME, Pinna, penna, pluma.

Emplumé, Plumatus, pinnatus, penniger.

Qui n’a pas de plumes, Implumis.

PLUPART la, Plerique, major pars.

La plupart du temps, Plerumque, persæpe, fere, ex majori parte.

PLUS, Plus, magis, amplius, ultra, præter.

Plus.... Plus, Quo... (avec comparatif) hoc..., ut... ita.

Plus que, Plus quam, supra quam, ultra quam, amplius.

Faire plus que vous n’attendez, Exspectationem tuam mea diligentia vinco.

Plus que personne au monde, Si quisquam alius.

Bien plus, Quin etiam, quin immo.

De plus, Præterea, tum etiam, insuper, ad hoc.

De plus en plus, Etiam atque etiam, magis ac magis, magis magisque.

Le plus possible, Maxime, potissimum, magnopere.

Le plus tôt possible, Quamprimum.

PLUTÔT, Potius, verius, magis, aptius.

POÈME (poésie), Poesis, poetica, poema, carmen.

Poète, Poeta, poeticæ peritus, conditor carminum.

Poétique, Poeticus.

Poétiquement, Poetice.

POIDS, Libramentum, pensio.

— (Fardeau), Onus, pondus.

Au poids, Pondo.

Avoir peu de poids, Parum valeo.

Peser, Libro, pondero, pendo.

— (Estimer), Æstimo, examino.

POIGNARD, Sica, gladius, pugio.

Poil, Pilus, villus.

Couvert de poil, Pilosus.

POING, Pugnus.

POINT, Punctum.

C’est là le point important, In eo cardo rei vertitur.

A tel point, Usque adeo.

Point (au), Eo, idcirco, usque eo.

L’affaire en est venue à ce point, In eum locum res adducta est.

De tout point, Ex omnibus partibus.

POINTE, Cuspis.

Élever en pointe, Fastigo, in fastigium erigo.

En piquant de la pointe, Punctim.

POIS chiche, Cicer.

POISON, Venenum, virus.

Prendre du poison, Venenum haurio.

POISSON, Piscis.

Poissonneux, Pisculentus.

POITRINE, Pectus.

POIX, Pix.

PÔLE, Polus, vertex.

POLITESSE, Humanitas, urbanitas, morum lepos, mansuetudo, comitas.

Vous avez fait cela par politesse, Egisti hoc humanitate incitatus.

Poli, Comis, facetus, urbanus, elegans moribus.

Poliment, Urbane.

POLIR, Polio, limo, expolio, perpolio.

Polir et repolir des vers, Ad unguem castigo carmen.

POLITIQUE, Politicus.

Organisation politique, Politia.

POLLUX (par), Ædepol.

POMME, Malum, pomum.

POMPEUX, Magnificus, lautus, splendidus.

Pompeusement, Sublate.

PONCTUATION, Interpunctum, interductus, interpunctio.

PONDRE, Ova pareo.

PONT, Pons.

Établir un pont, Fluvium ponte jungo.

Couper un pont, Pontem rescindo.

PONTIFE, Pontifex, antistes sacrorum, præsul.

Souverain pontife, Summus DEI in terris Vicarius.

Pontifical, Pontificalis, pontificius.

Pontifical, Pontificalis, summi pontificis dignitas.

POPULACE, Vulgus, turba, multitudo.

PORC, Porcus, sus.

De porc, Suillus.

Quartier de porc, Succidia.

PORT, Portus.

Entrée du port, Portus ostium.

Rester dans le port, Portum teneo.

Quitter le port, Ex portu progredior, navim solvo.

Arriver à bon port, Portum teneo.

Qui a des ports, Portuosus.

PORTE, Janua, ostium, fores, aditus, porta.

Fermer la porte, Fores adduco.

Attendre à la porte, Assisto ad fores.

De porte en porte, Ostiatim.

Portier, Janitor.

PORTÉ à, Propensus, proclivis.

PORTÉE (cela dépasse la) de mon esprit, Hoc ingenii facultatem excedit.

PORTE-ENSEIGNE, Signifer.

PORTEFAIX, Bajulus.

Porter, Bajulo, porto, fero, gero, sustineo.

Porter dans, Importo, induco.

Se bien porter, Sto pulcherrime.

Être bien portant, Valeo.

PORTION, Pars, portio, membrum.

PORTIQUE, Porticus, ambulatio, xystus.

PORTRAIT, Effigies, species, imago, simulacrum.

Faire un portrait, Effingo, exprimo.

POSITION, Situs, positio, natura loci.

— (État), Status.

Position défavorable, Iniquus locus.

Poser, Pono, propono.

Poser en principe, Pro certo, pro comperto sumo.

POSSESSION, Possessio.

En la possession de, Penes, in manu, in potestate.

Être en possession de soi, Compos sum, mihi præsens sum.

Entrer en possession, In possessionem eo.

Posséder, Habeo, possideo, teneo.

Possesseur, Possessor.

POSSIBLE, (je ferai tout mon), Quoad fieri poterit, contendam.

POSTE, Statio.

POSTÉRIEUR, Posticus.

POSTÉRITÉ, Posteri, posteritas.

Passer à la postérité, Ad posteritatem pervenio.

POST-SCRIPTUM, In extremis litterarum.

POTABLE, Poculentus.

POTION, Potio, potus.

POUCE, Pollex.

POUDRE Jeter de la..... aux yeux, Oculos auri splendore perstringo.

POULE, Gallina.

De poule, Gallinaceus.

Poulailler, Gallinarius.

Poulet, Pullus.

POULAIN, Equuleus, equulus.

POUMON, Pulmo.

POUPE, Puppis.

POUR, Propter, ob, pro, loco.

Pour la troisième fois, Tertio.

Pour le moins, Nihilominus.

Pour peu que, Si.

POURCHASSER, Proturbo, repello.

POURPRE, Purpura.

Se colorer en pourpre, Purpurasco.

Vêtu de pourpre, Purpuratus.

De couleur pourpre, Purpureus.

POURQUOI? Cur, quare, quamobrem, quid est quod, qua ratione, quid est.

Pourquoi? Quare, cur, quid.

C’est pourquoi, Quapropter, quare, quamobrem, quocirca, itaque, idcirco, ideo.

POURRITURE, Caries.

Pourrir, Putrefacio, corrumpo, dissolvo.

Se pourrir, Putresco.

Pourri, Putridus.

POURSUITE, Incitatio.

Poursuite judiciaire, Exsecutio, persecutio.

Poursuivre, Prosequor, persequor, insector, quæro, sequor.

— (Continuer), Continuo, pergo.

— (En justice), Postulo, accuso.

POURVOIR à, Provido.

Pourvu de, Præditus, ornatus, instructus.

POURVU QUE, Dummodo, dum, dum tamen, simodo, dum ut, modo ut.

POUSSER, Adigo, vi impello, vi cogo, compello, instigo.

— (Presser), Urgeo, impello, incito.

Pousser à, Animos do ad.

Pousser en avant, Promoveo, proveho, perduco.

Pousser hors de, Expello, ejicio, amoveo, submoveo, loco moveo.

POUSSIÈRE, Pulvis.

Poudreux, couvert de poussière, Pulverulentus.

POUTRE, Trabs.

POUVOIR, Potentia, potestas, jus, jurisdictio.

Pouvoir souverain, Summus magistratus.

Au pouvoir de, Penes, in manu, in potestate.

Cela est en votre pouvoir, Per te stat quominus, etc.; in tua voluntate id totum vertitur, tua in manu est.

Il est en mon pouvoir, In mea illum potestate habeo, teneo, contineo.

Ôter le pouvoir de, Postestate nocendi exuo.

PRAIRIE, Pratum.

PRATIQUE, Tractatus, tractatio.

Pratiquer, Factito, exerceo, usurpo.

Praticable, Pervius, apertus.

PRÉ, Pratum.

PRÉCAIRE, Precarius.

PRÉCAUTION, Cautio, provisio.

Précautionner (se), Præcaveo.

PRÉCÉDER, Præcedo, præeo, præcurro, prægredior, antecedo, anteeo, progredior.

Précédent, Prior, primus.

Précédemment, Supra.

PRÉCEPTE, Præscriptio, præscriptum.

Précepteur, Præceptor, doctor, magister, pædagogus.

PRÉCIPITATION, Properantia, properatio, festinatio, immaturitas.

Précipiter, Præcipito, præcipitem ago, detrudo, deturbo, expello.

Précipiter (se), Ruo, cado, irrumpo, irruo, invado.

Précipité, Præproperus, præmaturus, celer, præceps, tumultuarius.

Précipitamment, Incitate.

PRÉCISE (d’une façon), Circumscripte, paucis, definite, breviter.

PRÉCOCE, Præcox, præmaturus.

PRÉCONÇU, Antecaptus, anteconceptus, præjudicatus.

PRÉCURSEUR, Prænuntius, prævius.

PRÊCHER, De rebus divinis dico; de rebus divinis verba facio, sermonem habeo.

Prédicateur, Concionator, orator sacer, præco verbi divini.

PRÉDICTION, Prædictio, prædictum, divinatio, vaticinatio, oraculum.

Prédire, Antedico, prædico, divino, auguror, vaticinor, conjectura prospicio, prædico, prænuntio.

PRÉFACE, Præfatio, exordium, proœmium.

PRÉFET, Præfectus, curator, procurator.

PRÉFÉRENCE (donner la), Præpono, antefero; antiquior, potior mihi est.

De préférence, Potissimum, maxime, quam maxime, præcipue.

Préférer, Malo, præfero, antepono, antefero, præpono, præopto.

Préférable, Potior, antiquior, carior, melior, prior.

PRÉJUDICE, Noxa, culpa, noxia.

Porter préjudice, Afficio incommodis.

PRÉJUGÉ, Præjudicium.

Préjuger, Præjudico, præjudicium facio.

PRÉLUDE, Prolusio, præludium, præcentio.

Préluder, Proludo.

PRÉMATURÉ, Præmaturus, præproperus, immaturus, intempestivus.

PRÉMÉDITATION, Præmeditatio, meditatio, prævisio.

Préméditer, Præmeditor, meditor, cogito, paro, præparo.

PREMIER, Primus, primarius, princeps, principalis.

Le premier, Præcipuus.

Qui est des premiers, Primarius.

Premièrement, Primum, primo.

PRÉMUNIR, Præmunio, præparo.

PRÉNOM, Prænomen.

PRESSION, Pressus, compressio.

PRÉOCCUPATION, Trepidatio.

PRÉPARATION, Præparatio, præmeditatio, præmunitio.

Préparer, Præparo, præparationem adhibeo, paro, comparo, instruo, apparo, accingo.

Avec préparation, Parate.

PRÉPONDÉRANCE (avoir la), Propendeo.

PRÉPOSITION, Præpositio.

Préposer, Præficio, præpono.

Préposé, Præpositus, præfectus.

PRÈS, Prope, propter, juxta.

Près de, Cominus, proprius, de propinquo loco.

A peu près, Fere, ad.

PRÉSAGE, Omen.

Présager, Ominor, auguror, præsagio, præsentio.

PRESCRIPTION, Usucapio.

Acquérir par prescription, Usucapio (verb.).

PRESCRIPTION (ordre), Præceptio, præceptus, monita, admonitio, jussum, præscriptio.

Prescrire, Mando, præcipio, præscribo.

Prescrire à l’avance, Præmando ut.

PRÉSENCE, Præsentia, conspectus, aspectus.

— (D’esprit), Præsentia animi.

En ma présence, Me præsente, sub oculis meis, ante oculos, ante pedes meos, me teste.

Présenter à (se), Occurro.

Se présenter a l’esprit, In mentem venit.

Présent, Præsens.

Présent (être), Suppeto, sum, supersum, adsum, præsto sum, intersum, adsum.

PRÉSENT, Munus, donum, beneficium, largitio.

Donner en présent, Muneror.

Faire des présents, Dono, donum affero, muneribus orno.

PRÉSERVER, Arceo, submoveo, repello, servo, tueor.

PRÉSIDER, Præsum, præsideo, præses sum.

Président, Præses, antistes.

PRÉSOMPTION (avoir la), Mihi tantum sumo, ut.

Présumer, Opinor, opinionem habeo, in opinione sum.

Présomptueux, Præfidens.

Présumé, Opinabilis.

PRESQUE, Fere, ferme, propemodum, prope, pene.

Presque tous, Plerique omnes.

PRESSENTIMENT, Præsensio, præsagitio.

Pressentir, Præsentio, præsagio, prænosco, præcognosco, suspicor.

PRESSER, Urgeo, impello, incito, premo, insto.

Sans se presser, Otiose, soluto animo.

PRESTIGES, Præstigiæ.

PRÉSURE, Coagulum.

PRÊT, Paratus, instructus, qui præsto est.

Tout prêt, Expeditus, promptus, paratus, nulla re implicatus.

Se tenir prêt pour, Præstolor, exspecto.

Prêt à, Paratus ad.

PRÉTENTION, Postulata.

Transmettre les prétentions de qqn, Postulata ad aliquem defero.

Prétendre, Autumo, opinor, censeo.

On prétend, Aiunt, dicitur, fertur, fama est.

PRÊTER, Pecuniam do mutuam.

Prêter à (se) Obsecundo.

Prêté, Expensus, mutuus.

PRÉTEXTER, Prætexo, prætendo.

PRÉTOIRE, Prætorium.

Préteur, Prætor.

Prétorien, Prætorius.

PRÊTRE, Sacerdos.

PREUVE, Experimentum, argumentum, specimen, indicium.

Faire preuve de, Præsto.

Juger sur preuves, Litem do secundum tabulas.

Prouver, Probo, argumentis tueor.

PRÉVARICATION, Prævaricatio.

Prévaricateur, Prævaricator.

PRÉVENANCES, Occursatio.

Prévenir, Præverto, prælabor, præsentio, præcurro.

Il faut prévenir le mal, Malum prævertere convenit.

PRÉVISION, Præmeditatio, prævisio, providentia, præsagitio.

Prévoir, Prævideo, prospicio, præcaveo, præsentio.

Prévoyant, Providus, providens, prospiciens.

Avec prévoyance, Providenter.

PRIÈRE, Precatio, obsecratio, rogatus, deprecatio, rogatio, imploratio, preces.

Prières publiques, Supplicatio, comprecatio.

Prier, Precor, precibus peto, oro, obsecro, rogo, obtestor.

Prier avec instance, Exoro.

PRIMAUTÉ, Principatus, dominatus.

Primitif, Primigenius.

Primitivement, Principio, primo, initio.

Primordial, Primigenius.

PRINCE, Princeps.

Prince héritier, In spem imperii genitus.

PRINCIPE, Initium, principium, fundamentum, elementum, origo.

Dans le principe, Principio, primo, initio.

Principal, Præcipuus, peculiaris, proprius, principalis.

Principalement, Præcipue, potissimum, maxime.

PRINTEMPS, Ver, vernum tempus.

PRISE à (donner), Præbeo ansam.

Prise d’assaut, Expugnatio.

Prise de corps, Nexus.

Prendre, Assumo, sumo, capio, prehendo, prenso, accipio.

Prendre d’assaut, Expugno, vi capio.

Prendre par force, Rapio, aufero, prædor, furor, impello.

Prendre garde, Caveo, cautionem adhibeo.

Prendre l’air, Capto auram.

Prendre sur soi, In me recipio, in me transmoveo.

Pris, Captus.

Pris à la guerre, Bello captus, jure belli captus.

Prison, Carcer, custodia, vincula.

Mettre en prison, In custodiam trado.

Relâcher de prison, Vinculis levo.

Être en prison, In custodiis habeor.

Être mis en prison, In carcerem mittor, in carcerem ducor, conjicior.

Retenir en prison, In carcere asservo.

PRIVATION, Privatio, viduitas.

Priver, Privo, orbo, spolio, exuo, exspolio.

Privé, Expers, vacuus, inanis, cassus, viduus, orbus.

— (Apprivoisé), Privatus, domesticus.

PRIVILÉGE, Præmium, beneficium.

PRIX, Pretium, merces, præmium.

Mis à prix (être), Liceo, æstimor.

Au prix de, Præ.

Au prix de la vie, Devotione capitis.

Priser, Parvi vel magni facio, æstimo.

Précieux, Pretiosus, magni pretii.

PROBABILITÉ, Probabilitas, verisimilitudo.

Probable, Probabilis, verisimilis, credibilis.

Il est probable que, Par est credere, a ratione haud alienum est.

Probablement, Credibiliter, probabiliter.

PROBITÉ, Honestas, dignitas, decus, laus, sanctimonia, sanctitas, virtus.

PROCÉDÉS envers qqn (user de mauvais), Male consulo in aliquem.

PROCÈS, Actio, actus, factum, lis, causa, procuratio, negotium, concertatio, disceptatio, sacramentum.

Intenter un procès, Sacramento cum aliquo contendere.

S’engager dans un procès, In causam descendo.

Commencer un procès, Incipio causam, in causam me dimitto, in causam descendo.

Être en procès, Jurgo.

Le procès est terminé, Controversia sedata, dirempta, dijudicata est.

Perdre un procès, Causam perdo, amitto; causa cado.

Gagner son procès, Causam obtineo, teneo, causa mihi adjudicata est.

S’occuper peu d’un procès, Causam negligenter tracto, indormio causæ meæ.

Abandonner un procès, Causam relinquo.

Qui aime les procès, Litigiosus.

PROCESSION, Pompa.

PROCHAIN, Vicinus.

PROCHAINEMENT, Propediem, brevi.

PROCHE, Propinquus, vicinus, proximus, junctus, adjunctus, affixus, conjunctus, proximus, non interruptus.

Parent, Cognatus, necessarius.

Être proche, Contingo, attingo, tango.

PROCLAMATION, Præconium.

Proclamer, Edico, indico.

PROCONSUL, Proconsul.

PROCURER, Suppedito, suppeto, non desum.

Procureur, Cognitor.

PRODIGUER, Prodigo, consumo, ultra modum erogo.

Prodigue, Prodigus, profusus.

Avec prodigalité, Prodige, effuse.

PRODIGE, Miraculum, monstrum, portentum, prodigium, ostentum.

Il fait des miracles, Miracula edit.

Prodigieux, Mirabilis, mirus, mirandus, portentosus.

PRODUCTION, Fructus, fruges, proventus.

Produire, Produco, pario, in publicum do, effero, edo, profero.

PROÉMINENT (être), Promineo, emineo.

PROFANER, Polluo, macula afficio, fœdo, contamino, profano.

Profaner les rites sacrés, Cærimonias polluo.

Profane, Profanus, a religione remotus, nihil habens religionis.

PROFESSION, Professio.

Être professeur, Doceo, profiteor.

PROFIT, Lucrum, feneratio, quæstus, utilitas, commodum.

Ne retirer aucun profit, Nihil lucri habeo.

Profitable, Utilis, frugifer, commodus.

PROFOND, Cavus, profundus.

Profond (le plus), Imus, infimus.

PROFUSION, Effusio, largitio.

Avec profusion, Effuse, prolixe, large.

PROGRÈS, Progressio, progressus, processus.

Faire des progrès, Progressum facio, proficio, procedo.

PROHIBER, Veto, prohibeo.

PROIE, Præda, rapina, spolium, manubiæ.

PROJET, Propositum, mens, consilium, institutum, sententia.

Détourner d’un projet, A mente deduco.

Projeté, Propositus, objectus, destinatus.

PROLÉTAIRE, Proletarius, vilis, plebeius.

PROLOGUE, Prologus, præfatio, exordium.

PROLONGER, Profero, produco, prorogo, differo, protraho.

L’entretien se prolongea bien avant dans la nuit, In multam noctem sermo extractus est.

PROMENADE, Ambulatio, deambulatio, spatium.

Promener (se), Deambulo, ambulo, inambulo, spatior, eo, decurro, iter facio.

PROMESSE, Stipulatio, promissio, votum, sponsio, pollicitatio, fides.

Tenir ses promesses, Promissa servo, sto promissis, promissis facio satis.

Garder sa promesse, In fide maneo, solvo promissi fidem.

Promettre, Promitto, polliceor, fidem meam obligo, profiteor, pollicitor, despondeo, paciscor, spondeo.

— (Faire vœu), Voveo; vota facio, nuncupo.

PROMONTOIRE, Promontorium.

PROMPT, Celer, velox, volucer, incitatus, citus.

Promptement, Propere.

Plus promptement, Ocius, citius.

PROMULGATION, Promulgatio.

Promulguer, Promulgo, edo, prodo, publice propono.

PRÔNEUR, Laudator, præco, buccinator.

PRONOSTIC, Prognosticon.

PROPAGATION, Propagatio, procreatio, amplificatio.

Propager, Propago, profero, amplifico, prosemino.

Propagateur, Propagator, amplificator.

PROPENSION, Propensio, inclinatio, conatus.

PROPHÉTIE, Prædictio, prædictum, vaticinatio, oraculum.

Prophétiser, Portendo, prænuntio, præmonstro, vaticinor.

Prophète, Vates, divinus vir.

PROPICE, Propitius, secundus, præsens.

Rendre propice, Propitio, propitium reddo.

PROPORTION, Proportio, comparatio.

Dans la même proportion, Pro rata parte.

PROPOS, Sermo.

A propos, Commodum, opportune, satis in tempore, ad tempus.

Mal à propos, Importune, moleste, intempestive.

De propos délibéré, Meditate, consulto, composito.

PROPOSITION, Thesis, propositum, enuntiatio, effatum, pronuntiatum, axioma, enuntiatum.

Proposer, Enuntio, propono, effero, dico, pono.

Je ne me suis proposé que, Nihil mihi deliberatius est quam..., hoc unice intendo.

PROPRETÉ, Munditia, lautitia, elegantia.

Propre, Mundus, elegans.

— (Particulier), Præcipuus, peculiaris, proprius.

En propre, Proprie.

PROPRIÉTÉ, Proprietas.

— (Biens), Possessio, bona, prædia, fundi mancipium.

Transmettre en toute propriété, Mancipo.

Propriétaire, Possessor.

PROROGATION, Prolatio, dilatio.

Proroger, Prorogo, protendo.

PROSCRIPTION, Proscriptio.

Proscrire, Proscribo.

Proscrit, Proscriptus, in exilium actus.

PROSPÉRITÉ, Prosperitas, res, felicitas, secundus fortunæ status.

Prospère, Prosper, prosperus, secundus.

PROTECTION, Patrocinium, tuitio.

Prendre sous sa protection, In fidem recipio.

Protéger, Protego, tueor, defendo, tutor, munio, patrocinor, servo, custodio, custos sum.

Protecteur, Tutor, defensor, patronus, vindex, custos.

PROTESTER, Reclamo, adversor, contradico.

PROUE, Prora.

PROVERBE, Adagium, proverbium.

PROVIDENCE, Providentia, numen.

PROVINCE, Provincia.

Provincial, Provincialis.

PROVISIONS de bouche, Penus.

PROVOQUER, Lacesso, provoco, impello, incito, allecto, allicio, irrito, tento.

PROXIMITÉ, Vicinitas, vicinia, propinquitas.

PRUDENCE, Prudentia, consideratio, circumspectio, animadversio.

Prudent, Prudens, sapiens.

Prudemment, Caute, callide, considerate, cogitate, consulto, meditate, prudenter.

PUBLICAIN, Decumanus, publicanus, qui decumas exigit.

PUBLICATION, Promulgatio, præconium.

Publier, Vulgo, divulgo, jacto, promulgo, edo, prodo, publice propono, pronuntio, edico, prædico, profero.

Public, Publicus, communis.

Rendre public, Propono in publico.

En public, publiquement, Publice, aperte, palam, vulgo, propalam, in propatulo, in aperto, manifeste.

Paraître en public, In concionem populi prodo, in foro versor.

Répandre en public, Vulgo, pervulgo, divulgo.

Publique (affaire), Respublica.

— (Chose), Respublica.

Publié, Editus.

PUDEUR, Pudor, verecundia, integritas.

Vous avez perdu toute pudeur, Pudorem omnem exuisti, nullius te rei pudet.

Pudique, Pudicus, verecundus, castus.

PUÉRIL, Puerilis.

PUISER, Haurio, traho.

PUISQUE, Quandoquidem, quoniam.

PUISSANCE, Ditio, imperium, potestas, jurisdictio, potentia.

Puissant, Potens.

Très puissant, Præpotens, valde potens.

Être tout puissant auprès de qqn, Magna apud aliquem positus sum in gratia.

Puissamment, Valide, enixe, summopere.

Pouvoir, Possum, licet, queo, valeo, polleo, potestatem habeo, potestate valeo.

Je puis à peine m’empêcher de, Vix tenere possum... quin.

Ne pouvoir pas, Nequeo, non queo, non possum.

Je ne puis m’empêcher de m’écrier, Non possum, quin exclamem.

On ne peut pas plus, Perquam.

Je ne puis trop, Non queo satis.

PUITS, Puteus.

PUNITION, Mulctatio, direptio.

Punir, Punio, castigo, flecto, vindico.

PUPILLE, Pupillus.

PURETÉ, Castimonia, castitas, virginitas.

Pur, Purus, illibatus, incorruptus, mundus, castus, integer, nitidus, incontaminatus.

Purifier, Purgo, expurgo, lustro.

Purement, Pure, caste, simpliciter.

Pureté (sans), Inquinate, prave, barbare, incompte.

PUS, Sanies, tabum.

PUSILLANIME, Imbellis, ignavus.

Q

QUALITÉ, Qualitas, proprietas, dos.

QUAND, Quando, ubi, simul, simul ac, simul atque, ut, cum, etiamsi.

QUANTITÉ (petite), Paucitas, exigua quantitas.

QUARTIERS (d’été), Æstiva.

— (D’hiver), Hiberna.

QUATRE, Quatuor.

QUE, Quantum, quam, ut maxime.

QUEL, Qualis.

De quel genre, Cujusmodi.

De quel pays, Cujas, unde, qua ex gente.

Quel qu’il soit, Qualiscumque, quidlibet, quivis.

QUELQUE, Aliquis, quidam, quispiam, ullus, nonnullus, unus, aliquid, non nemo.

Quelque chose, Aliquantum, non nihil.

Quelquefois, Interdum, nonnunquam, aliquoties.

Quelque jour, Quandoque, aliquando.

Quelque part, Uspiam, alicubi, usquam, ullo loco.

De quelque manière, Cujusdammodi.

De quelque manière que, Quomodocumque, utut, utcumque.

En quelque endroit, Uspiam, alicubi, usquam.

En quelque façon, Quodammodo, quasi.

En quelque lieu, Uspiam, alicubi, usquam, ullo loco.

En quelque lieu que, Ubicumque, ubi ubi, ubivis, quocumque.

En quelque temps que, Quandocumque.

Si quelque part, Sicubi, si quo in loco.

Si de quelque part, Sicunde, si aliunde, si quo ex loco.

QUELQU’UN, Ullus, aliquis, unus, quidam, quispiam, quisquam.

Quelques-uns, Aliquot.

QUENOUILLE, Colus.

QUERELLE, Jurgium, contentio, rixa.

Quereller (se), Rixor, litigo, contendo, jurgor.

QUESTION, Quæstio, percontatio.

Question de mots, Verbi controversia.

QUESTURE, Questura.

Questeur, Quæstor.

De questeur, Quæstorius.

QUEUE, Cauda.

Cela n’a ni queue ni tête, Nec caput, nec pedes habet.

QUI, Qui.

Qui? Quis?

A qui? Cujus?

Qui donc? Quisnam?

QUICONQUE, Quisquis, quilibet.

QUINZE, Quindecim.

QUITTER, Relinquo, desero, destituo.

QUOIQUE, Quamvis, quanquam, licet, etsi, tametsi, etiamsi, ut, utut.

Quoiqu’il arrive, Utcumque res ceciderit.

QUOTIDIEN, Quotidianus.

Quotidiennement, Quotidie, singulis diebus, in dies.

R

RABOTEUX, Scaber.

RACCOMMODER, Reconcinno, reficio.

RACE, Gens, natio, semen.

De la race, Gentilis.

RACHAT, Redemptio.

Racheter, Redimo, recupero.

RACINE, Radix, stirps.

Radicalement, Radicitus, funditus, omnino, stirpitus.

RÂCLER, Abrado, rado, aufero, subripio.

RACONTER, Narro, enarro, explano, propere expromo, memoro, refero, proloquor.

Raconter tout en détail, Explico rem omnem, ut gesta est.

Raconter la même chose, Rem eamdem sæpe auribus inculco.

On raconte, Tenet fama, traditum memoriæ est.

RADEAU, Ratis.

RADOTER, Deliro, desipio.

RÂFLER, Corrado.

RAFRAÎCHISSEMENT, Refrigeratio.

RAGE, Rabies, furor.

Avec rage, Rabide, rabiose, furiose, furenter.

RAGOÛT, Pulpamentum.

RAILLERIE, Cavillatio, sermonis aculeus, dictum aculeatum.

Railler, Cavillor, dicta aculeata jacio, illudo, ludificor.

RAISIN, Uva.

RAISON, Sapientia, lumen ingenii.

RAISONNEMENT, Ratio, argumentum, ratiocinatio.

Raisonner, Ratiocinor.

Raisonnable, Rationalis, sapiens, sanus.

RAJEUNIR, Reviresco, renovor, revivisco.

Rajeuni, Renovatus.

RAME, Remus.

A rames et à voiles, Remis velisque.

Ramer, Remigo.

Action de ramer, Remigatio, remigium.

Rameur, Remex.

RAMEAU, Ramus.

Qui a des rameaux, Ramosus.

RAMENER, Revoco, reveho.

SE RAMOLLIR, Remollesco.

RAMPER, Irrepo.

— (S’insinuer), Adrepo.

RANCE, Rancidus.

RANCUNE, Offensum, dissidium, inimicitia.

RANG (personne de haut), Majores.

Tenir un certain rang, Aliquem numerum obtineo.

Au premier rang, Cumprimis, imprimis.

Mis à son rang, Ordinatim.

Donner le premier rang, Primas alicui concedo.

Tenir le premier rang, Primas fero.

Obtenir le premier rang, Assequor gradum altissimum.

Mettre au second rang, Postpono, posthabeo, post aliquid habeo, posterius duco.

RANGÉE, Series, ordo.

RANIMER, Reficio.

RAPACITÉ, Rapacitas.

Rapace, Rapax, prædo.

RAPIDITÉ, Volubilitas, celeritas, incitatio, velocitas.

Rapide, Volubilis, volucer, velox, celer, rapidus, citus.

— (Abrupte), Præceps, periculosus.

Rapidement, Volubiliter, celeriter, incitate, velociter, ocius, cito, brevi tempore, mature, quamprimum, propediem, rapide, cursim, raptim.

RAPINE, Rapina, furtum vi factum.

RAPPEL, Revocatio.

Rappeler, Revoco, retraho.

Rappeler à la mémoire, Repeto, resumo, memoro, refero, commemoro, suggero.

Se rappeler, Recognosco, recenseo, recolo.

RAPPORT (gain), Fructus, fruges, commodum.

De rapport, Frugifer.

RAPPORT (relation), Relatio.

N’avoir aucun rapport avec quelqu’un, Mihi cum illo nullius rei commercium est.

Sous tous les rapports, Ex omnibus partibus.

RAPPORTER (raconter), Narro, nuntio.

— (Faire un rapport), Perhibeo, dico, aio, fero.

— (Rendre), Refero, reporto, reduco.

S’en rapporter à, Ad aliquem refero.

Rapporteur, Relator.

Rapporté (terrain), Congestitius.

RAPPROCHER, Conglutino, conjungo, copulo, conflo, compingo.

Plus rapproché, Citerior, propinquior.

RAPT, Raptus.

RARETÉ, Raritas.

Rare, Rarus, paucus.

Rarement, Raro, non sæpe.

RASOIR, Novacula, culter tonsorius.

Raser, Rado, tondeo.

Raser une maison, Complano domum, solo æquo.

Raser (se), Barbam depono.

RASSASIEMENT, Saturitas, satietas.

Rassasier, Saturo, expleo, satio.

Rassasié, Satur, satiatus, plenus.

RASSEMBLEMENT, Coactio, congregatio, conspiratio, conventiculum.

Rassembler, Conglobo, cogo, colligo, congrego, convoco, coacervo.

Rassemblé, Coactus.

Rassemblé à la hâte, Collectitius.

RASSURER, Solor, consolor, metu libero, ex terrore firmo.

RATE, Lien, splen.

RATURE, Litura.

RAUQUE, Raucus.

RAVAGE, Vastatio, vastitas, depopulatio, solitudo, ruina, populatio.

Ravager, Depopulor, evasto, populor, vasto, vastitatem infero.

Ravageur, Populabundus.

RAVALER, Detraho, obtrecto.

RAVIR, Surripio, furor, rapto.

Ravisseur, Raptor.

RAYON, Radius.

Rayonner, Radio, radios emitto, fulgeo.

EN RÉALITÉ, Revera, re, exitu.

Réaliser, Perficio, absolvo.

Réaliser ses projets, Ad exitum deduco cogitata mea.

RÉBELLION, Rebellio, seditio, tumultus.

AU REBOURS, Præpostere.

Rebrousser chemin, Recedo, abeo, decedo, revehor, recurro.

REBUT, Rejectanea.

RÉCALCITRANT, Contumax, superbus, obstinatus.

RECÉLEUR, Occultator.

RÉCENT, Novus, recens, inauditus, novitius.

Récemment, Recens, nuper, modo, paulo ante, novissimo.

RECENSEMENT, Recensio, census.

RECEVOIR, Accipio, capio, prehendo, suscipio, sumo.

Recevoir qqn, Tracto, admitto, excipio.

SE RÉCHAUFFER, Recalesco, concalesco.

DERECHEF, Rursum, rursus, denuo, de integro.

RECHERCHE, Indagatio, investigatio, inquisitio, conquisitio, disquisitio.

Rechercher, Indago, vestigo, investigo, inquiro, requiro, quæro, postulo, flagito, scrutor, inquiro, examino.

Recherché, Conquisitus, exquisitus, insignis.

Avec recherche, Conquisite, exquisite, diligenter, docte.

RECHUTE, Offensio, detrimentum.

Réciproquement, Mutue, vicissim, mutuo, retrorsum.

RÉCIT, Narratio.

RÉCLAMATION, Expostulatio, criminatio.

Réclamation en justice, Vindiciæ.

Réclamer, Reclamo, contradico, exigo, vindico, repeto.

RÉCOLTE, Fruges, fructus terræ.

Récolte de l’année, Annona, res frumentaria, commeatus, cibaria.

RECOMMANDATION, Præceptio, præceptum, monita, institutum, jussum.

Titre de recommandation, Commendatio, suffragatio, magna commendatio.

Lettres de recommandation, Commendatitiæ litteræ.

Recommander, Commendo, fidei alicujus committo, fidei alicujus trado.

RÉCOMPENSE, Præmium, merces, fructus, beneficium, remuneratio.

Récompense pour une victoire, Adorea.

Demander une récompense, Pretium peto.

Recevoir une récompense, Pretium fero.

Récompenser, Remuneror, retribuo, mercedem do.

RÉCONCILIATION, Reconciliatio.

Réconcilier, Concilio, reconcilio, devincio, benevolentiam facio.

Se réconcilier avec son ennemi, In gratiam cum adversario redeo, inimicitias depono.

RECONNAISSANCE (écrit), Syngrapha, chirographum, cautio.

RECONNAÎTRE, Recenseo, persequor, percurro.

RECONNAISSANT, Gratus, officii memor.

Être reconnaissant des bienfaits, In me beneficia nunquam obliviscor.

RECONQUÉRIR, Recipio, recupero.

RECOURBÉ, Aduncus, curvatus, tortuosus.

RECOURS (avoir à qqn), Ad aliquem confugio.

RECOUVREMENT, Recuperatio.

Recouvrer, Recupero, redimo.

RÉCRÉATIF, Ludicrus, jocularis.

Se récréer, Me recreo.

RÉCRIER (se), Reclamo.

RECRUTEMENT, Delectus militaris.

Recrue, Tiro.

RECUEIL, Compilatio.

Recueillir, Recolligo, extraho.

— (Recevoir), Excipio.

RECULER, Cedo, retro cedo.

Reculer les frontières, Fines imperii profero, dilato imperium.

Faire reculer, Retrudo.

REDIRE, Repeto.

REDOUBLEMENT, Congeminatio.

Redoubler, Congemino, gemino.

REDOUTER, Expavesco, perhorresco, in metu habeo, vereor, timeo, metuo, reformido.

Redoutable, Terribilis.

RÉDUIRE A, Redigo.

RÉELLEMENT, Revera, reapse, reipsa.

REFAIRE, Reficio.

RÉFECTOIRE, Triclinium, cœnabulum.

RÉFLEXION, Cogitatio, mentis sensus, animi motus, meditatio, commentatio.

Réfléchir, Meditor, mecum cogito, in animo voluto, delibero, considero, video.

REFLUER, Relabor.

RÉFORME, Correctio, temperatio, emendatio.

REFRÉNER, Refreno, coerceo, reprimo, cohibeo, frango, restinguo, reseco.

REFROIDIR, Refrigeo.

Se refroidir, Refrigesco, defervesco, refrigeror, frigesco.

REFUGE, Receptaculum, latebra, recessus, asylum, perfugium, refugium, portus.

Chercher un refuge dans la fuite, Ex fuga aliquo me recipio.

Réfugier (se), Suffugio, perfugio, confugio; perfugium, præsidium et auxilium quæro; concurro.

REFUS, Repudiatio, detrectatio, recusatio, rejectio.

Refuser, Recuso, renuo, abnuo, declino, nego, nolo, rejicio, resisto, aversor, vito, repudio.

Se refuser, Nego mihi.

RÉFUTATION, Infirmatio, confutatio, refutatio, dissolutio, reprehensio.

Réfuter, Confuto, repello, reprehendo, redarguo, refuto, revinco.

REGARD, Visus, contuitus, obtutus, aspectus, conjectus oculorum.

Regard en arrière, Respectus.

Attirer les regards, Oculos omnium averto.

Attacher ses regards, Ad rem oculos adjicio.

Se présenter aux regards, Obvisor, occurro, versor.

Regarder, Intueor, video, contueor, contemplor, respicio, aspicio.

Regarder fixement, Oculos in aliquid defigo.

Regarder autour de soi, Prospicio, prospecto.

Regarder dans, Introspicio, inspicio.

REGARDER (être l’affaire de), Attinet, pertinet, spectat, attingit.

Cela vous regarde, Tui officii est, consilii tui est.

REGIMBER, Calcitro, recalcitro.

RÉGION, Ora, regio, pars terrarum.

RÉGIR, Rego, guberno, moderor.

Régisseur, Villicus, custos villæ.

REGISTRE, Codex.

RÈGLE, Regula, norma, lex, præscriptio, formula, præscriptum.

S’écarter de la règle, Ab regula aberro.

Réglé, Moratus, institutus, perpolitus.

Régler, Moderor, modulor, constituo, præscribo, designo, præfinio.

Régulier, Legitimus, justus, æquus, verus.

Régulièrement, Examussim.

RÉGNER, Regno, impero, dominor.

REGRET, Desiderium, studium, pœnitentia.

Adoucir les regrets, Desiderium lenio.

Laisser de grands regrets, Desiderium mei relinquo.

Regretter, Tædet, pudet, dolore afficior.

A regret, Moleste, graviter, ægre, ingratiis.

RÉHABILITATION, Restitutio.

Réhabiliter, Famam restituo, labem eluo, sarcio infamiam.

REINS, Renes, lumbus.

REJAILLIR, Referveo, refervesco.

REJETER, Depono, rejicio, repudio, aspernor, reprobo, abjicio, improbo, respuo, contemno, abrogo, antiquo.

Rejeter sur, Regero.

REJETON, Virgultum, surculus, germen.

Pousser des rejetons, Fructicor, surculor, emitto, reviresco.

RÉJOUIR, Lætifico, lætitiam affero, hilaro, oblecto, recreo, exhilaro.

Se réjouir, Lætor, exsulto, lætitia efferor, gaudeo.

RELÂCHE, Cessatio, intermissio, otium, relaxatio.

Relâche (donner du), Laxo, remitto.

RELÂCHEMENT, Remissio.

Relâcher, Relaxo, remitto, laxo, solvo.

RELATER, Refero.

RELATION, Ratio.

— (D’amitié), Consuetudo.

Lier des relations, Rationes contraho cum aliquo.

RELÉGUER, Relego, expello.

RELEVÉ, Diribitio.

RELEVER, Erigo, relevo.

RELIEUR, Glutinator librorum.

RELIGION, Religio.

Religieux, Religiosus, sanctus, pius.

Religieusement, Religiose, sancte, pie.

RELUIRE, Refulgeo, reluceo.

REMARQUE, Animadversio, consideratio, attentio, notatio.

Remarquer, Adverto, animadverto, observo, attendo, noto.

Remarquable, Luculentus, præstans, insignis, grandis, præstabilis, clarus, peculiaris, singularis.

D’une façon remarquable, Insignite, insigniter.

REMÈDE, Medicina, medicamentum, medicamen, remedium.

Le remède produit grand effet, Salubritas medicamenti toto corpore percipitur.

Apporter remède, Succurro.

REMETTRE à un autre temps, Differo rem in longiorem diem, protendo, prorogo.

REMETTRE une faute, Condono crimen.

REMORDS (poursuivi par les), Hominem conscientiæ suæ præcipitem agunt pœnæ.

REMPART, Vallum, agger, mœnia, muri urbis.

Faire un rempart de son corps, Oppono meum corpus alicui.

Entourer de remparts, Vallor, munio.

Remplacements (être en), Sufficio, substituo.

Remplaçant, Successor, qui subrogatur.

REMPLIR, Farcio, impleo, compleo, saturo, satio, repleo, refercio.

Rempli, Refertus, confertus, plenus.

REMUER, Volvo, converto, moveo.

Remuant, Inquietus, turbulentus.

Remuer l’esprit, Moveo animum, accendo.

RÉMUNÉRATION, Remuneratio.

RENAÎTRE, Renascor, exorior, renovor.

RENARD, Vulpes.

RENCONTRE, Concursio, concursus, conflictus, effusio hominum.

A la rencontre, Obviam.

Rencontrer, Reperio, invenio, occurro.

Rencontrer (se), Convenio, coeo, congregor.

RENDRE, Reddo, restituo, refero.

Se rendre au vainqueur, Ditioni victoris me permitto; dedo me victori.

Se rendre à, aller vers, Devenio, venio, pervenio.

Se rendre qque part, Proficiscor.

RENFERMER, Contineo, comprehendo, complector, includo.

RENFORT, Subsidium, auxilium.

RENIER, Abnego, pernego, retracto, renuo, recuso.

RENOM, Laus, præconium, gloria, splendor, celebratio, laudatio.

Renom (mauvais), Infamia, dedecus, sinistra fama, probrum, labes, ignominia.

Il s’est acquis par cette action un renom perpétuel, Eo facto immortalitatem est consecutus.

RENOMMÉE, Fama, opinio, existimatio, nomen, nominis celebritas, rumor.

Chercher la renommée, Famam capto.

Prendre soin de sa renommée, Famæ meæ consulo.

Acquérir de la renommée, Famam consequor nonnullam.

Perdre beaucoup de sa renommée, Multum de bona fama amitto.

RENOUVELLEMENT, Renovatio, redintegratio, instauratio.

Renouveler, Innovo, renovo, novum facio, redintegro, instauro, itero.

Se renouveler, Refrico.

Renouvelé, Renovatus.

RENTRER, Remigro, redeo, remeo.

RENVERSEMENT, Perversitas.

Renverser, Labefacio, subruo, prosterno, affligo, frango, labefacto, dissolvo, conquasso, perverto, subverto, perimo, deleo.

RENVOYER, Remitto.

REPAÎTRE son esprit de choses agréables, Mente varias voluptates contrecto.

RÉPANDRE, Diffundo, dispergo, instillo, effundo, fundo, spargo.

Répandre (autour), Circumfundo, ambio.

Répandre çà et là, Dispergo, disjicio, dissipo, inspergo, respergo.

Répandre (se), Dimano, profluo.

Se répandre en injures, Maledicta in aliquem congero.

Très répandu, Pervagatus, divulgatus.

RÉPARATION (excuse), Satisfactio, purgatio.

Réparer, Sarcio, reficio, restituo, obmolior.

— (Expier), Expio.

RÉPARTITION, Partitio, divisio, tributio.

Répartir, Tribuo, partior, divido.

Répartiteur, Partitor.

REPAS, Convivium, epulæ, accubatio epularis amicorum.

Donner un repas, Convivor, convivium ago, epulum do.

REPENTIR, Pœnitentia, dolor ob admissa peccata.

SE REPENTIR, Pœnitet, tædet, piget me.

RÉPERCUSSION, Repercussio.

Répercuter, Repercutio.

RÉPÉTITION, Repetitio, iteratio.

Répéter, Repeto.

REPLACER, Repono, colloco.

REPLIER, Replico.

RÉPLQIUER, Respondeo.

RÉPONSE, Responsio, responsum.

Répondre, Respondeo, responsum do, refero, rescribo.

Répondre par écrit, Rescribo, litteris respondeo.

RÉPONDANT, Sponsor.

REPORTER sur qqn, Ad aliquem transfundo.

REPOS, Requies, quies, tranquillitas, otium, vacatio, vacuum tempus.

Troubler le repos, Otium perturbo.

Reposer, Relaxo, remitto.

Reposer sur, Nitor, enitor.

Se reposer, Quiesco, otior, requiesco, consido, desino.

Se reposer de temps en temps, Interquiesco.

Qui est en repos, Quietus, tranquillus.

En repos, Quiete, tranquille.

REPOUSSER, Propulso, repello, arceo, depello, amoveo, propello, extrudo, ejicio, excludo, prohibeo, extendo, portas alicui claudo.

Repousser en jurant, Ejero, ejuro.

REPOUSSER (croître de nouveau), Renascor, renovor, recresco, rursum cresco.

REPRENDRE, Recipio, recupero, repeto.

— (Réprimander), Reprehendo, vitupero, carpo, objurgo.

REPRÉSENTATION, Descriptio, figura, designatio.

Représentation (de théâtre), Commissio.

Représenter (se) dans l’esprit, Mente mihi aliquid depingo, repræsento.

RÉPRIMANDE, Reprehensio, vituperatio, objurgatio, castigatio.

Réprimander, Reprehendo, corripio, objurgo, castigo.

RÉPRIMER, Reprimo, coerceo, comprimo, cohibeo, refreno, contineo, domo.

Qui réprime, Repressor.

REPRISES (à plusieurs), Identidem.

REPROCHE, Vituperatio, reprehensio, exprobratio, nota, dedecus.

Il a encouru un reproche, In dedecus incurrit.

Je ne lui ai pas adressé le moindre reproche, Eum ne graviore quidem verbulo compellavi.

Il m’a accablé de reproches, Probris omnibus me vexavit.

REPROCHER, Exprobo; crimen in aliquem conjicio, confero.

RÉPROUVER, Reprobo, improbo, rejicio.

RÉPUBLIQUE, Respublica.

RÉPUTATION, Honor, existimatio, fama.

Il y va de ma réputation, Agitur existimatio.

Nuire à la réputation, Splendori nominis jacturam affero.

Détruire la réputation, Laudes alterius obscuro.

Veiller à sa réputation, Existimationi consulo.

Être en danger de perdre sa réputation, In discrimen existimationis venio.

RÉSERVE, Exceptio.

Mettre en réserve, Reservo, servo, conservo, recondo.

— (Militaire), Miles, copiæ, cohortes subsidiariæ.

De la réserve, Subsidiarius.

— (Retenue), Temperantia, modestia, moderatio, continentia, verecundia, ingenuitas.

Réservé, Temperatus, temperans, moderatus, verecundus, prudens.

Avec réserve, Verecunde, pudenter.

RÉSIDENCE, Sedes, domicilium.

Résider, Habito, domicilium habeo.

RÉSIGNATION, Patientia, tolerantia.

Avec résignation, Patienter, sedate, tranquille, æquo animo.

Résigner, Resigno.

Se résigner à, Mihi persuadeo.

RÉSIPISCENCE (venir à), Resipisco.

RÉSISTANCE, Retractatio.

Résister, Obsisto, resisto, a conatu repello, repugno, adversor, reluctor.

RÉSOLUTION, Propositum, consilium.

Persister dans sa résolution, Permaneo in proposito.

Changer de résolution, Decedo de sententia.

Résolu, Constans.

Je suis résolu à, Decrevi, me....; certum mihi est, decretum mihi est, animo proposui.

Résolûment, Obstinate.

RÉSONNER, Sono, sonum reddo, consono, persono.

RESPECT, Observantia, veneratio, cultus, reverentia, honor.

Respecter, Vereor, observo, colo, revereor.

Respectueux, Venerabundus, perfusus honore.

RESPIRATION, Anhelitus, spiritus, respiratio, spiratio.

Respirer, Anhelo, spiro, respiro.

Respirable, Spirabilis, flabilis.

RESSEMBLANCE, Similitudo.

Ressembler, Similis sum, ad similitudinem accedo.

Ils se ressemblent comme deux gouttes d’eau, Ovum ovo similius non est (Prov.).

RESSENTIR, Sentio.

RESSERRER, Constringo, stringo, vexo, arcto, concludo, coarcto, constipo.

Resserré, Contractus, brevis, adstrictus.

RESSOURCES, Opes, facultates, copiæ.

RESSOUVENIR, Recognitio, recensio.

Se ressouvenir, Memini, commemini.

RESSUSCITER, Revivisco, in vitam redeo.

RESTAURER, Reficio, restituo, recreo.

RESTES, Reliquiæ, residua.

Du reste, Alioqui, alioquin, alias, cæteroquin, cæterum.

Rester, Permaneo, maneo, commoror, resto, sto, resideo.

Rester chez soi, Domi me teneo.

Qu’il reste bien entendu, Illud maneat.

Restant, Reliquus, residuus, rejectus.

Ce qui reste, Subsecivus.

RESTITUER, Retribuo, refero, rependo, restituo.

RESTRICTION, Exceptio.

RÉSULTAT, Exitus, finis, terminus.

Résulter, Provenio.

RÉTABLISSEMENT, Redintegratio, restitutio, reparatio, renovatio.

Rétablir, Restituo, repono, instauro, reparo, redintegro, sancio, reficio, recreo.

Rétablir (se), Convalesco, consanesco, sanus fio, valentior fio, ex morbo evado, morbo levor, resurgo.

Rétabli (être), Convalescere.

RETARD, Mora, retardatio, impedimentum, cunctatio, tarditas, dilatio.

Sans retard, Sine mora, abjecta cunctatione.

Être en retard, Moras traho, tardo.

Ne point souffrir de retard, Dilationem non recipio.

Retarder, Retardo, moror, moram affero, impedimentum affero, differo.

RETENTIR, Resono, sonum refero, sono, persono, percrepo, recino.

Retentissant, Clarisonus, clare sonans, canorus, horrisonus.

RETENUE, Cf. Réserve.

Avec retenue, Temperanter.

Qui est sans retenue, Immodestus, parum modestus, expers modestiæ.

Sans retenue, Effuse, large, prolixe.

Avoir de la retenue, Verecundor, pudore deterreor, erubesco.

Retenir, Teneo, retineo, moror, inhæreo, inhibeo, cohibeo, coerceo.

Action de retenir, Inhibitio.

RETIRER, Retraho.

Retirer de dessous, Subduco, removeo, subtraho.

Se retirer, Recedo, abeo, discedo.

Se retirer chez soi, Capesso me domum.

Retiré, Penetralis.

RETOMBER, Recido, redundo.

Faire retomber sur qqn, Transfero in aliquem.

RETORS, Veteratorius.

RETOUCHER son discours, Orationem emendo.

RETOUR, Regressio, regressus, reditus, reditio, reversus.

En retour, Mutue, mutuo.

Retourner, Redeo, reverto, revenio.

RÉTRACTER (se), Palinodiam cano, retexo orationem.

RETRAITE, Latibulum, receptus, perfugium, secessus.

— (Du combat), Avocatio a pugna.

Couper la retraite aux ennemis, Excipio ex fuga hostem.

Aimer la retraite, Latebris me involvo.

RETRANCHEMENT, Propugnaculum.

Retrancher (fortifier), Obvallo, circumvallo, munio, firmo.

— (Soustraire), Depasco, recido, minuo, detraho, delibo, reseco, derogo, defero, aufero, decerpo, amputo.

RÉTRÉCIR, Coangusto, coarcto.

RÉTROGRADER, Regredior, pedem refero.

RETS, Rete, laqueus, cassis, casses.

RÉUNION, Corona, cœtus, societas, sodalitas, collegium, sodalitium, collectio, congregatio.

Réunir, Compono, conjungo, coagmento, construo, conglutino, congrego, misceo, colligo.

Réunir (se), Colo, convenio, adjungor, congredior.

REVANCHE (prendre sa), Cladem reddo.

RÈVE, Somnium, visio, visum.

Rèver, Somnio.

Ne rèver que batailles, Nihil nisi prœlium cogito.

RÉVEILLER, E somno excito.

Réveiller (se), Evigilo.

Je me suis réveillé plus tôt que de coutume, Maturius me somnus reliquit.

RÉVÉLER, Indico, confiteor, expono, patefacio, in lucem profero, divulgo, profiteor.

REVENDICATION, Vindiciæ.

Revendiquer, Vindico, vindictam sumo, tueor, repeto, reposco, persequor.

REVENIR, Reverto, revertor, revenio, redeo.

Revenir à soi, Animum colligo.

Revenons aux motifs abandonnés, Revertamur ad calculos quos abjecimus.

Cela revient au même, Ea opinio eodem recidit, revolvitur.

Revenu, Reditus.

RÉVÉRER, Revereor, colo, veneror.

REVERS, Offensio, incommodum, detrimentum, molestia, calamitas.

REVÊTIR, Induo, vestio, induco, tego, orno.

REVOIR, Retracto, revoco.

RÉVOLTE, Rebellio, seditio, secessio, tumultus, defectus, defectio.

RÉVOLUTION, Tumultus, perturbatio, confusio.

REVUE rapide, Percursio.

Passer en revue, Percenseo, recenseo, percurro.

Passer la revue, Exercitum lustro.

RHÉTORIQUE, Rhetorica.

Rhéteur, Rhetor.

RHUME de cerveau, Gravedo.

Sujet aux rhumes, Gravedinosus.

RHYTHME (qui a du), Numerosus.

RICHESSES, Divitiæ, ampla fortuna, summa copia, opes et copiæ.

Amasser des richesses, Opes consectari.

Riche, Dives, locuples, copiosus, opulentus, pecuniosus, nummatus, fortunatus, abundans.

Riche (être), Opibus abundo.

— (Fécond), Uber, fecundus, fertilis, abundans, copiosus, pinguis.

Richement, Pretiose, eleganter.

RIDE, Ruga.

Rider, Corrugo.

Ridé, Rugosus.

RIDEAU, Cortina.

RIDICULE, Deridiculum, irrisio.

Ridicule (adj.), Ridiculus, jocularis.

Ridiculiser, Derideo, irrideo.

RIEN, Nihil, nihilum, nil.

Ne rien laisser, Ne vestigium rei est reliquum, ne minimam rem fecit reliquam.

Ne rien avoir, Nihil est in manu.

Je n’eûs rien de plus pressé que, de plus à cœur que, Nihil mihi potius fuit, quam ut.

Rien encore, Nihildum, non adhuc, nondum quidquam.

Rien n’est si, Nihil tam..... quam.

Il n’est rien de si, Nihil tam ... est, cujus....

Je ne hais rien tant que, Nihil acerbius odi quam....

UN RIEN, Hilum, naucis, res nihili.

C’était un rien, Parva res erat.

Pour un rien, De nihilo.

Dire des riens, Nugor, jocor, ludo, nugas ago, nugax sum.

Diseur de riens, Nugator, nugax.

RIGUEUR, Inclementia, duritas.

Rigoureux, Inclemens, asper.

Rigoureusement, Inclementer, severe, austere, stoice, stricte.

RIRE, Cachinnatio, cachinnus, risus.

Exciter le rire, Cachinnum commoveo.

RISÉE (être l’objet de la), Ludibrio esse aliis, ludibrio haberi.

Rire, Rideo, risum edo.

Rire aux éclats, Cachinnor, solutius rideo.

Risible, Ridiculus, jocularis.

D’une façon risible, Ridicule.

En riant, Per jocum, joci causa.

RISQUES (courir des), Periclitor.

Avec risque, Periculose, cum periculo.

RITE, Ritus.

RIVAGE, Littus, ora, ripa.

De rivage, Littoreus.

RIVALITÉ, Rivalitas, æmulatio.

Rivaliser, Æmulor, invideo.

Rival, Æmulus, competitor.

RIVE, Ripa, littus, ora.

RIVIÈRE, Profluens, fluvius, flumen, torrens.

ROBE, Stola.

ROBUSTE, Valens, validus, fortis, robustus, lacertosus.

ROCAILLEUX, Saxosus.

ROCHE, Petra, rupes.

Rocher, Saxum, silex, lapis, rupes, cautes.

ROI, Rex, princeps.

Être roi, Regno, impero, domino.

Royal, Regius, regalis, basilicus, splendidus, magnificus.

Maison royale, Regia, domus regia.

Royalement, Regie, more regio.

ROYAUME, Regnum.

ROYAUTÉ, Regnum, principatus, dominatus.

ROITELET, Regulus.

ROIDE, Rigidus, durus, austerus.

Être roide, Rigeo, conglacio, congelo.

RÔLE (s’acquitter très bien de son), Personam egregie gero, tueor.

ROND, Circulus, orbis, ambitus.

Rond (adj.), Rotundus.

RONFLER, Sterto.

RONGER, Arrodo, erodo, peredo.

ROSE, Rosa.

ROSEAU, Arundo, canna.

Roseau (à écrire), Calamus.

ROSÉE, Ros.

RÔTI, Assus, torridus, aridus.

ROUE, Rota, orbis.

ROUGEUR, Rubor.

Rougir, Rubeo, erubesco.

— (De honte), Pudet me.

Rouge, Ruber, rubens, rutilus.

ROUILLE, Rubigo, ærugo.

Rouillé, Rubiginosus.

ROULER, Volvo, convolvo, involvo, verto, verso.

Faire rouler, Torqueo, voluto.

ROUTE, Via, iter, semita.

Faire route, Iter habeo.

Continuer sa route, Pergo iter cœptum.

Se détourner de sa route, Iter alio flecto.

Se frayer une route, Viam mihi aperio.

ROUVRIR, Refrico.

ROUX, Fulvus.

RUBICOND, Rubicundus, rubore plenus.

RUCHE, Alvearium.

RUDESSE, Duritia, firmitas, asperitas.

Rude, Asper, scaber, durus, habens aliquid asperitatis.

RUDIMENT, Rudimentum.

RUELLE, Angiportus.

RUER SUR (se), Me ingurgito, irruo.

Se ruer sur la fortune, In copias me ingurgito.

RUGUEUX, Rugosus.

RUINE, Ruina, casus, perinicies, exitium, occasus, interitus, obitus.

Ruiner, Destruo, dirimo, everto, demolior, vasto, disperdo, dissipo, perdo, exscindo, devoro, exhaurio, absumo, abligurio.

Ruineux, Ruinosus.

Être ruiné, Perire, concidere.

RUISSEAU, Rivus, rivulus.

RUMEUR, Auditio, rumor, publicus sermo, fama.

RUPTURE, Abruptio.

Rompre, Perrumpo, disrumpo, perfringo, vi aperio, decerpo, frango, divido, distraho, infringo, effringo, labefacto.

RUSE, Dolus, fraus, fallacia, machina, insidiæ, artificium, astus, astutia.

Rusé, Malitiosus, versutus, callidus, astutus, vafer.

Un peu rusé, Subdolus.

Avec ruse, Malitiose, versute, vafre, callide.

RUSTIQUE, Rusticanus, rusticus.

S

SABLE, Arena.

Sablonneux, Arenosus.

SAC, Saccus.

— (Pillage), Direptio, vastatio.

Saccager, Destruo, diruo, vasto, nullum vestigium relinquo.

SACERDOCE, Sacerdotium, sacerdotis munus.

Sacerdotal, Sacerdotalis.

SACRÉ, Sacer, religiosus, consecratus, religionem habens, sacratus, dicatus.

SACRIFICE, Sacrificium, sacrificatio.

Sacrifice expiatoire, Piaculum.

Faire un sacrifice, Rem divinam ad aras facio.

Offrir un sacrifice en l’honneur des morts, Parento, justa solvo.

Se rendre propice par des sacrifices, Pio, expio.

Sacrifier, Sacrifico, sacris operor, sacra facio, libo, immolo, macto, neco, interficio.

Sacrifier, Propono, posthabeo, posteriorem duco.

Sacrificateur, Immolator, qui sacra facit.

SACRILÉGE, Nefas.

SACRISTIE, Sacrarium.

Sacristain, Ædituus.

SAFRAN, Crocus.

SAGACITÉ, Sagacitas, solertia.

Sagace, Sagax, callidus, acutus.

SAGESSE, Prudentia, consilium, ratio, sapientia.

Dans ta sagesse, Pro tua prudentia.

Sage, Moderatus, temperatus, sapiens, prudens, magni consilii.

Être sage, Sapio, sapientia præditus sum.

Sagement, Sapienter, considerate, prudenter.

SAILLIE, Facetiæ, joci, sales.

SAINTETÉ, Sanctimonia, sanctitas, sanctitudo.

Saint, Augustus, religiosus, sanctus.

Saintement, Pie, religiose, sancte.

SAISIR, Prehendo, prendo, capio, prenso, corripio, comprehendo, teneo, capesso, peto, capto.

Saisir l’occasion, Capto occasionem, immineo in occasiones omnes, intentus sum in occasionem.

SALETÉ, Illuvies, sordes.

Salir, Cf. Souiller.

Sale, Squalidus, impurus, obscœnus, immundus, illotus, sordidus, contaminatus.

Être sale, Squaleo, sordeo.

Sali, Illotus, sordidus.

Salement, Spurce, obscœne, fœde, turpiter.

SALIVE, Saliva.

SALLE à manger, Cœnaculum, triclinium.

SALUBRITÉ, Salubritas.

Salubre, Salubris.

D’une façon salubre, Salubre, salubriter.

SALUT, Salus, requies.

Salutaire, Salutaris.

SALUTATIONS, Persalutatio, salutatio.

Rendre un salut, Resaluto.

Saluer, Consaluto, saluto.

Qui vient saluer, Salutator.

SANCTIFIÉ, Sacratus, sacer.

SANCTION, Sanctio.

Sanctionner, Sancio.

SANCTUAIRE, Adytum.

SANDALES, Soleæ, crepidæ.

Qui porte des sandales, Crepidatus.

SANG, Sanguis, cruor.

Saigner, Mitto sanguinem alicui.

Sanglant, Sanguineus, sanguinolentus, cruentus.

Sanguinaire, Sanguinarius.

SANGLIER, Aper, sylvestris porcus.

SANGLOT, Singultus, gemitus.

SANGSUE, Hirudo.

SANS, Absque, sine.

SANTÉ, Salus, sanitas, valetudo.

Mauvaise santé, Invaletudo, valetudo infirma.

Avoir une bonne santé, Valeo recte, valetudine utor bona.

Conserver en bonne santé, Incolumem servo.

Avoir une mauvaise santé, Valetudine utor parum.

Recouvrer la santé, Amissam valetudinem recupero.

Rendre à la santé, Sano, curo; medeor, morbum depello.

Sain, Salubris, sanitatem afferens, sanus, firmus, valens.

Sain et sauf, Salvus, incolumis, integer, conservatus, sospes.

Qui est en bonne santé, Firmus, morbo defunctus.

Sainement, Sicce.

SAPIN, Abies.

SARCLOIR, Sarculum.

SARMENT, Sarmentum.

SATELLITE, Stipator, satelles.

SATIÉTÉ, Satietas, fastidium.

Prévenir la satiété, Satietatem relevo.

SATISFACTION, Satisfactio, voluptas, lætitia, jucunditas.

Satisfaire à, Satisfacio, impleo quod debeo, solvo.

SAULE, Salix.

Sausaie, Salicetum.

SAUPOUDRER, Inspergo, aspergo, respergo.

SAUTER, Salto.

Sauter en bas, Desilio.

Sauter (sur), Assilio, aggredior, invado, insilio.

SAUVAGE, Trux, atrox, truculentus, immansuetus, ferus, barbarus, immitis, asper, sævus.

SAUVER, Servo, tueor, custodio, salutem do, fero, affero, salvo, sospito, incolumem servo.

Sauveur, Soter, servator, conservator.

SAVEUR, Sapor.

SAVOIR, Scientia, doctrina, eruditio, Cf. Science.

SAYON, Sagum.

Vêtu d’un sayon, Sagatus.

SCALPEL, Scalpellum.

SCEAU, Sigillum, signum.

Sceller, Obsigno, signo, signum imprimo.

SCÉLÉRAT, Nefarius, sceleratus, scelestus.

SCÈNE, Scena.

SCEPTRE, Sceptrum.

SCIE, Serra.

SCIENCE, Scientia, disciplina, eruditio, doctrina, institutio.

Savoir, Scio, teneo, habeo, cognosco, non sum nescius, scientiam habeo, nosco.

Savoir à fond, Percallesco.

Savoir parfaitement, Calleo, scio, teneo.

Ne savoir pas, Ignoro, sum inscius, nescio.

Je ne sais comment il se fait, Nescio quo pacto fiat.

Ne savoir que faire, Quid agam, dubito.

Savant, Sciens, eruditus, doctus, perpolitus, philologus, gnarus, peritus, litteratus.

Qui ne sait pas, Insciens.

Savamment, Scienter, scite, erudite, docte, perite, litterate.

Il l’a fait sciemment, Prudens sciensque fecit.

SCION, Surculus.

SCRUPULE, Scrupulus, sollicitudo, religio.

Inspirer des scrupules, Religionem alicui infero.

Se faire scrupule de, Aliquid mihi religioni duco.

Lever les scrupules, Aliquem religione solvere.

Scrupuleux, Scrupulosus, religione obstrictus.

SCRUTER, Excutio.

Scrutateur, Diribitor.

SCULPTER, Scalpo.

Sculpteur, Fictor.

Sculpté, Sculptus, scalptus.

SÉANCE, Sessio.

Lever la séance, Dimitto concionem.

SÉCHERESSE, Siccitas.

Sécher, Sicco, exhaurio.

Sec, Siccus.

Sécheresse de style, Jejunitas, tenuitas.

Sec, Jejunus.

Sèchement, Jejune, tenuiter.

EN SECOND LIEU, Secundo.

Seconder, Obsecundo.

Secondaire, Secundarius, secundus.

SECOUER, Excutio, agito, depello, quatio.

SECOURS, Suppetiæ, auxilium, subsidium, præsidium.

Sans le secours d’un autre, Per se, ex se, suo nomine, suis viribus, sua sponte, sua natura, suo marte.

Implorer le secours de DIEU, Ad DEUM confugio; præsidium in DEO statuo.

Secourir, Subvenio, succurro, subsidio venio, opitulor.

Secourir les pauvres, Inopiam sublevo, pauperes juvo.

SECOUSSE, Succussus.

SECRET, Arcanum.

Confier ses secrets, Intima mea concredo.

Secret, Occultus, latens, abditus, tacitus, furtivus, arcanus, latebrosus, obscurus.

Secrètement, Latenter, occulte, abdite, abscondite, tecte.

En secret, Clam, furtim, ex occulto, ex insidiis.

SECTE, Secta.

Sectateur, Sectator, amator, æmulus.

SÉCURITÉ, Securitas, tranquillitas.

En sécurité, Secure, sine cura.

SÉDITION (exciter la), Seditionem molitus sum, seditionem cieo.

Apaiser la sédition, Motus compono.

Séditieux, Seditiosus.

Séditieusement, Seditiose.

SÉDUCTION, Sollicitatio.

Séduire, Pellicio, allicio, induco, illaqueo, capio, implico.

Séducteur, Corruptor.

SÉJOUR, Remansio, mansio.

Séjourner, Remaneo, maneo, resideo, moror, commoror, subsisto, consisto.

SELON, Secundum, pro, juxta, ex.

Selon que, Prout, ut, perinde ut.

SEL, Sal.

Relatif au sel, Salarius.

Salaison, Salsamentum.

Marchand de salaison, Salsamentarius.

Salière, Salinum.

Saline, Salinæ.

SEMAINE, Hebdomas.

Semaine-sainte, Hebdomas Christi patientis sacra.

SEMBLER, Videor.

SEMENCE, Semen.

SEMAILLES, Satio, satus.

Semer, Obsero, consero, sero, semen spargo, semino.

Semeur, Seminator, sator.

SÉMINAIRE, Seminarium.

SÉNAT, Senatus.

Sénateur, Senator; patres conscripti.

Sénatorial, Senatorius.

SÉNATUS-CONSULTE, Senatus consultum.

SENS, Interpretatio.

Dans les deux sens, In utramque partem.

SENS (bon). Ratio, mens.

Reprendre ses sens, Animum recipio.

Sensé, Cordatus, prudens, sapiens.

Sensément, Cordate, sapienter, prudenter.

SENSATION, Sensus.

SENTENCE, Dijudicatio, disceptatio, judicium, deliberatio.

Sentencieux, Sententiosus.

D’une façon sentencieuse, Sententiose.

SENTIER, Callis, trames.

SENTIMENT, Sensus, sententia.

Amener à son sentiment, In meam sententiam aliquem traho.

Voilà mon sentiment, Ego sic sentio.

Perdre le sentiment, Obstupesco, stupeo, stupesco.

Sentir, Sentio, percipio.

Sentir une odeur, Olfacio, odoror, odorem percipio.

Sentir mauvais, Fœteo, puteo, male oleo.

Qui sent mauvais, Fœtidus.

SENTINE, Sentina, fundus.

SENTINELLE, Excubitor, vigil.

— (Faire), Excubo, vigilo, excubias ago.

SÉPARATION, Discretio, distinctio, sejunctio, disjunctio.

— (Intervalle), Intervallum, spatium, discrimen.

Séparer, Abscindo, segrego, sejungo, separo, discrimino, disjungo, distraho, secerno.

Séparer violemment, Abstraho, avello, avoco, abduco, removeo, divello.

Séparable, Separabilis.

Séparément, Separatim, seorsum, distincte, discrete, secreto, clam.

Sept, Septem.

SEPTEMBRE, September.

SEPTEMVIR, Septemvir.

SEPTENTRION, Septentriones.

Septentrional, Aquilonaris.

SÉPULCRE, Sepulcrum, tumulus, monumentum.

SÉPULTURE, Sepultura, humatio.

Priver de la sépulture, Funeris pompa spolio.

Sans sépulture, Inhumatus, insepultus.

SÉRÉNITÉ, Serenitas, serenum tempus, cœlum serenum.

Serein, Serenus, sedum.

Rendre serein, Sereno.

SÉRIEUX, Serius, gravis.

Sérieusement, Asseveranter, sine joco, serio, affirmate.

SERMENT, Jusjurandum.

Serment militaire, Sacramentum.

Faux serment, Perjurium, perfidia.

Exiger le serment, Ad jusjurandum adigo.

Obliger au serment, Ad jusjurandum adigo.

Prêter serment, Jusjurandum do.

Violer son serment, Jusjurandum negligo.

Qui viole son serment, Perjurus.

SERPENT, Hydra, excetra, anguis, serpens.

SERRER, Arcto, constringo, coangusto, adstringo, in angustum cogo, stipo, coerceo, alligo.

Serré, Arctus, adstrictus, angustus, obstrictus.

Service divin, Sacra religionis, sacrificia, res divina.

SERVICE, Militia.

Se faire soldat, s’engager, In militiam nomen do.

Être soldat, Milito.

— (Dans la cavalerie, dans l’infanterie) Equo, pedibus mereo.

Finir le service militaire, Emereor, stipendia facio.

SERVICE, Gratia, beneficium, gratificatio.

Rendre service, Gratifico, largior, beneficium confero, deservio, servio.

Rendre service pour service, Remuneror.

SERVIR, Prosum, proficio, juvo.

Servir à, Juvat.

Se servir de, Utor, usurpo, frequenter adhibeo.

SERVIETTE, Mappa.

SERVITUDE, Servitus, servitium, famulatus.

Être en servitude, Famulor, servio.

Servir, Servio, pareo, operam do, ancillor, ministro, famulor.

Serviteur, Servus, famulus, puer, minister.

Servante, Famula, ancilla.

Servile, Ancillaris, servilis, famularis.

Servilement, Serviliter, abjecte, timide.

SEUIL, Limen.

SEUL, Solus, solitarius, unicus, unus, singularis, incomitatus, sine comite.

Seulement, Tantum, solum, modo, duntaxat, tantummodo.

Non-seulement — mais encore, Cum, tum; non solum, sed etiam.

SÈVE, Succus.

SÉVÉRITÉ, Severitas, gravitas, duritas.

Sévère, Severus, gravis, asper, acerbus, austerus.

Sévèrement, Horride, duriter, stoice, aspere, austere, dure, severe.

SÉVIR, Sævio.

Cesser de sévir, Desævio.

Sexe, Sexus.

SI, Utrum, an, num, numquid.

Si petit que, Quantuluscumque.

Si ce n’est, Præterquam, præter.

Si ne .... pas, Ni, nisi.

Si .... ne pas, Nisi, ni, si non.

Si toutefois .... ne pas, Nisi si.

SIÈCLE, Seculum.

SIED (il), Decet, convenit, æquum est, postulat jus.

SIÉGE, Solium, sedes, cathedra, sella.

Siége d’une ville, Circumsessio, obsessio, obsidio.

Faire le siége, Obsideo.

De siége, Obsidionalis.

SIESTE, Meridiatio, somnus meridianus.

SIFFLEMENT, Sibilus.

Sifflet, Sibilus.

Siffler, Sibilo.

Siffler qqn, Exsibilo, explodo.

SIGNAL, Signum.

Donner le signal du combat, Cano, concino classicum.

Signaler, Noto.

SIGNE, Signum, indicium, nota, insigne.

Signe de tête, Nutus.

Mettre un signe, Signo, designo, consigno.

Faire signe, Innuo, nuto.

Donner des signes, Præ me fero.

Au moindre signe, Ad nutum.

Signer, Subsigno.

SIGNIFICATION, Significatio.

Signifier, Significo, signum do.

SILENCE, Silentium, taciturnitas.

Silence obstiné, Reticentia, taciturnitas.

Silence! Tacete!

Gardez un religieux silence, Favete linguis.

Garder le silence, Reticeo, taceo, conticeo, obmutesco, sileo, linguam comprimo.

Réduire au silence, Elinguem reddo.

Passer sous silence, Aliquid silentio prætermitto.

Silencieux, Taciturnus, tacitus, silens.

Demeurer silencieux, Conticesco.

SILLON, Sulcus.

Sillonner, Sulco, sulcos facio.

SIMILITUDE, Assimilatio, comparatio, proportio.

SEMBLABLE, Assimilis, par, parilis, similis, consimilis, talis, hujusmodi, ejusdem generis.

Rendre semblable, Assimilo.

Semblablement, Similiter, item, itidem, simili modo.

SIMPLE, Simplex, sincerus, credulus, incallidus, antiquus.

Simplement, Attenuate, jejune, simpliciter.

SIMULÉ, Simulatus.

SINCÈRE, Sincerus, verus, verax, veridicus.

Sincèrement, Sincere, vere, sine fraude.

SINGE, Simius.

SESSION, Sessio.

SINUOSITÉ, Flexio, flexus, conversio, sinus, anfractus.

Sinueux, Flexuosus, tortuosus.

SITUATION, Positio, locus, status.

Situation désespérée, Ad extremum.

La ville est dans sa situation primitive, Reflorescere videtur civitas.

Situé, Situs, positus, locatus.

Être situé entre, Interjaceo.

Être situé sur, Insideo.

SIX, Sex.

SOBRIÉTÉ, Frugalitas.

Sobre, Abstinens, temperans, continens, sobrius, moderatus, parcus, frugalis, frugi, modestus, suo contentus.

Sobrement, Continenter, temperanter, modeste, sobrie, parce, frugaliter, moderate.

SOCIÉTÉ, Societas, communitas, commercium, comitatus, congregatio.

Social, Socialis.

Sociable, Sociabilis, congregabilis.

SŒUR, Soror.

SOI (de), Sui.

SOIE, Sericum.

De soie, Sericus.

SOIF, Sitis.

Avoir soif, Sitio, siti laboro, fauces siti ardent.

SOIN, Diligentia, assiduitas, sedulitas, cura, studium, labor, opera, assiduitas.

— (Sollicitude), Angor, metus, molestia, sollicitudo.

Avec soin, Exquisite, accurate, diligenter, naviter, studiose.

Avoir soin, Curo, do operam, laboro, studeo, curam adhibeo, administro, gero.

Donner ses soins à, Studium ad operam alicui addico, inservio, servio, operam do.

Je prendrai grand soin de vos affaires, Habebo rationem dignitatis tuæ, curabo res tuas diligenter.

Soigner, Accuro, diligenter administro.

Soigneux, Diligens, studiosus, assiduus, vigilans, attentus, curiosus, sedulus, officiosus.

Soigné, Compositus, instructus.

Soigneusement, Diligenter, accurate, exquisite, studiose, magna cum cura ac diligentia, curiose.

SOIR, Vespera, vesper.

Vers le soir, Occidente sole, ad solis occasum, nocte prima.

Qui se fait le soir, Vespertinus.

SOIT! Esto!

Soit que .... soit que, Sive .... seu.

SOL, Solum, terra.

SOLDAT, Miles, bellator.

Simple soldat, Gregarius miles.

Soldat armé à la légère, Velox.

Enrôler des soldats, Conquisitionem habeo militum, milites scribo.

État de soldat, Militia, res militaris.

Congédier les soldats, Exercitum dimitto.

A la façon des soldats, Militanter, more militari.

SOLDE, Stipendium.

On paie exactement la solde des soldats, Stipendia militibus rite dantur.

SOLÉCISME, Solœcismus.

SOLEIL, Sol.

Lever du soleil, Coucher du soleil, Solis accessus et recessus.

Le soleil se lève, Exoritur sol.

Le soleil se couche, In occasum præcipitat sol.

SOLENNEL, Solemnis.

Solennellement, Solemniter.

SOLIDITÉ, Robur, firmitas, soliditas.

Solide, Robustus, fortis, valens, solidus, obfirmatus.

Solidement, Firme, firmiter.

SOLITUDE, Solitudo, vastitas, secessus, recessus.

Solitaire, Solitarius, solus, solivagus.

SOLIVE, Asser, tabula.

SOLLICITATION, Rogatio, rogatus, cura, impulsio, impulsus, commotio, sollicitatio.

Solliciter, Rogo, precor, quæso, obsecro, posco, peto, flagito, requiro, postulo, peto, desidero.

SOLSTICE, Solstitium.

SOMBRE, Caliginosus, obscurus, tenebricosus, caligine tectus, spissus.

SOMMAIREMENT, Summatim, breviter, compressius, uno verbo, strictim.

SOMME, Summa.

En somme, Summatim, ad summam.

SOMMEIL, Somnus, sopor, quies.

Sommeiller, Dormito, oscito, somnus me sollicitat.

Somnolent, Veternosus.

SOMMET, Fastigium, culmen, apex, vertex, cacumen.

SOMPTUOSITÉ, Magnificentia, splendor.

Somptueux, Sumptuosus, splendidus, magnificus, lautus, dives, opiparus.

Somptueusement, Apparate, cum apparatu, sumptuose, magnifice, laute, opipare, splendide, dapsiliter, large, abundanter, liberaliter.

SON, Suus.

SON, Vox, sonus, sonitus.

Son de la trompette, Clangor, tubarum cantus.

Sonner, Tinnio.

Sonner l’assemblée, Advoco ad concionem.

Sonnette, Tintinnabulum.

Sonore, Canorus, vocalis.

SONDER, Perquiro, inquiro, prætendo.

SONGE, Somnium, visum, visio.

Songer à, Præmeditor, cogito, paro, præparo.

SOPHISME, Sophisma.

Sophiste, Sophistes.

SORDIDE, Sordidatus, sordidus, avarus.

Sordidement, Sordide, avare.

SORNETTES, Ineptiæ, nugæ, fabulæ, logi.

Dire des sornettes, Ineptio.

SORT, Fortuna, casus, eventus, sors, fatum.

Exposé aux coups du sort, Expositus fortunæ injuriis.

Le même sort vous est réservé, Idem te fatum manet.

Au sort, Sortito, sortitione.

Tirage au sort, Sortitio, sortitus.

Tirer au sort, obtenir par le sort, Sortior.

DE CETTE SORTE, Istiusmodi, ejusmodi.

De la même sorte, Ejusdemmodi.

SORTIR DE, Exeo, egredior, prodeo, progredior, foras me do.

Il sortit tout à coup de la maison, Repente domo exivit.

Faire sortir de, Elicio, educo, extraho.

SOTTISE, Fatuitas, stultitia, insulsitas, socordia, stupiditas.

Sottises, Ineptiæ, nugæ.

Dire des sottises, Ineptio.

Sot, Ineptus, stolidus, inconcinnus, insulsus, stupidus, absurdus, fatuus, stultus.

Sottement, Stulte, dementer, insipienter, incaute, stolide, insulse, inepte.

SOUCHE, Familia, stirps, genus.

Souche (d’arbre), Caudex, stirps arboris, stipes.

Souche (homme stupide), Caudex, stipes, asinus.

SOUCI, Molestia, cura, angor, sollicitudo.

Mes soucis augmentent, Cura acuitur.

Mille soucis m’envahissent, Alia ex alia me cura excipit.

Être dévoré de soucis, Curis maceror.

Se débarrasser de soucis, Molestiam depono.

N’avoir souci de rien, Nihil in animum descendit, nihil his movetur.

Se soucier peu de, Negligo.

Ne se point soucier de, Pensi nihil curo.

Soucieux, Sollicitus, anxius, perturbatus.

SOUDAIN (adj.), Repens, repentinus, inopinatus.

— (Adv.), Repente, derepente, subito, ecce tibi.

SOUFFLE, Halitus, flatus, spiritus, anima, afflatus, inflatus, flamen, aer, aspiratio, exhalatio.

Souffler, Flo, sufflo, inflo.

Souffler à travers, Perflo.

Souffler partout, Circumflo.

Souffler sur, Afflo.

SOUFFLET, Colaphus.

Souffleter, Aliquem palma concutio.

SOUFFRIR, Suffero, fero, patior, indoleo, doleo, tolero, perpetior, sustineo, perfero, laboro, discrucior.

Souffrir avec peine, Gravor.

Faire souffrir, Excrucio, crucio, conficio, interimo, exanimo.

SOUHAIT, Optatio, optatum, optio.

Souhaiter, Opto, cupio, exopto, volo, expeto, vota facio.

Souhaiter du mal à qqn, Imprecor.

Souhaitable, Optabilis, optandus, expetendus.

A souhait, Optato, optabiliter.

SOUILLURE, Fœditas, turpitudo, macula, labes, dedecus, infamia, vitium.

Souiller, Coinquino, turpifico, polluo, turpo, fœdo, maculo, contamino, inquino.

Souiller par un meurtre, Funesto.

Souillé, Infectus, maculosus, turpificatus.

SOULAGEMENT, Levamen, levamentum, allevamentum, allevatio.

Soulager, Allevo, leve facio, lenio, relevo, mitigo, levo, levamento sum, consolor, levationem affero.

SOULÈVEMENT, Tumultus, concitatio, seditio.

Soulever, Elevo, levo, sublevo.

Se soulever, Tumultuor, rebello.

Soulevé, Insedatus, commotus.

SOUMISSION, Obtemperatio.

Soumettre, Subigo, subjicio, subjungo, in ditionem redigo.

Se soumettre, Me subjicio, alienæ potestatis me meaque omnia facio, obtempero, obedio, obsequor.

Soumis, Subjectus.

SOUPÇON, Suspicio, conjectura, metus.

Le soupçon tombe sur plusieurs, Suspicio in plures manat.

Soupçonner, Suspicor, suspicionem habeo.

Soupçonner sans raison, De illo falsa suspicio est.

On ne peut le soupçonner, Abhorret a suspicione.

Soupçonneux, Suspiciosus.

Soupçonné, Suspectus.

De façon à éveiller le soupçon, Suspiciose, criminose.

SOUPIR, Halitus, suspirium, spiritus, gemitus.

Rendre le dernier soupir, Vitam profundo.

Soupirer, Suspiro.

Soupirer après, Desidero aliquid.

SOUPLESSE, Mollitudo.

Souple, Lentus, flexibilis, tener, tractabilis.

SOURCE, Fons.

SOURDRE, Scaturio, emano, effluo, erumpo.

SOURCIL, Supercilium.

SOURIS, Mus.

SOURIRE approbateur, Arrisio.

SOURIRE, Subrideo.

SOUS, Sub, subter, subtus.

SOUSCRIPTION, Collatio.

Souscrire, Subsigno.

SOUSTRACTION, Interceptio, suppressio.

Soustraire, Subtraho, subduco, supprimo, præripio, præcerpo.

Se soustraire, Alicui me subduco.

SOUTERRAIN, Cuniculus, fossa subterranea.

SOUTERRAIN (adj.), Subterraneus.

Faire une galerie souterraine, Cuniculis subtraho aggerem.

SOUTIEN, Præsidium, auxilium, columen, fulcrum, princeps.

Vous êtes le seul soutien de la république, In te uno nititur salus reipublicæ.

Soutenir, Nitor, adminiculor, adjuvo, sublevo, sustento, fulcio, sustineo.

SOUVENIR, Memoria, recordatio.

Se souvenir, Memini, memoria teneo, recordor, reminiscor.

Qui ne se souvient pas, Immemor.

SOUVENT, Sæpe, frequenter, crebro, frequens, sæpenumero, identidem.

SOUVERAIN, Regnator, princeps.

Souveraine, Domina, princeps, regina.

La prudence est la souveraine et la reine des vertus, Prudentia domina et regina virtutum est.

Souverainement, Summe, summopere, maxime.

SPACIEUX, Capax.

SPÉCIAL, Peculiaris, proprius, singularis, præcipuus.

SPECTRE, Spectrum, visum, larva.

SPHÈRE, Sphæra, globus.

SPLENDEUR, Nitor, magnificentia, splendor.

SPIRALE, Spira.

SPIRITUEL, Facetus, festivus, argutus, concinnus, scitus, venustus, elegans, acutus, dicax, salsus.

SPOLIATION, Spoliatio, ereptio.

Spoliateur, Spoliator.

SPONTANÉMENT, Ultro, sponte.

STABILITÉ, Stabilitas, firmitas, constantia.

Stable, Stabilis, fixus, certus, perennis.

STAGNANTE (eau), Stagnum.

Stagnant (être), Stagno.

STATUE, Signum, simulacrum, imago, statua.

STATURE, Statura, corporis habitus.

STÉRILITÉ, Sterilitas, frugum inopia.

Il y eut une grande stérilité, Adversus annus frugibus fuit.

Stérile, Sterilis, nihil ferens, infecundus.

STIMULANT, Incitamentum, calcar, irritatio.

Stimuler, Stimulo, stimulum adhibeo, pungo, excito, incito, cohortor, exacuo, acuo.

STIPULATION, Stipulatio, promissio.

Faire une stipulation réciproque, Restipulor, repromitto.

Stipuler, Stipulor, de aliquo convenio.

STOÏQUE, Stoicus.

Stoïquement, Stoice, severe.

STRATAGÈME, Stratagema, dolus militaris.

STRICTEMENT, Restricte, stricte.

STRUCTURE, Structura, constructio, constitutio, coagmentatio.

STUC, Tectorium.

STUPEUR, Stupor.

Être frappé de stupeur, Obstupesco, stupeo, stupesco.

STUPÉFIER, Stupefacio.

Stupéfait, Attonitus, stupefactus.

STUPIDITÉ, Stupiditas, stupor, tarditas.

Stupide, Stupidus, stupens, tardus, stolidus, hebes, obtusus.

Stupidement, Stolide.

STYLE, Stylus.

Qui a un style pompeux, Grandiloquus.

SUAVITÉ, Suavitas, dulcitudo, jucunditas.

Suave, Suavis, dulcis.

SUBIR, Subeo, patior, fero.

SUBIT, Subitus, repentinus.

Subitement, Subito, repente, continuo, ecce tibi.

SUBJUGUER ses passions (il faut), Effrenatæ libidines sub jugum sunt mittendæ.

SUBMERGER, Mergo, demergo, submergo.

SUBORNER, Suborno, substituo.

SUBSISTER, Supersum, resto, supero.

Qui subsiste sain et sauf, Superstes, salvus, incolumis.

SUBSTITUER, Substituo, subrogo, subdo.

Substitué, Subditus, substitutus.

SUBSTRUCTION, Substructio.

SUBTERFUGE, Tergiversatio, recusatio.

SUBTILITÉ, Tenuitas, subtilitas.

Subtilités, Spinæ dialecticæ.

Subtil, Subtilis, acutus, tenuis.

Subtilement, Tenuiter, sagaciter.

SUBURBAIN, Suburbanus.

SUC, Succus.

SUCCÈS, Successus, eventus, exitus, processus.

La chose n’a pas eu tout le succès que j’espérais, Res non successit, ut sperabam; non cecidit, ut optabam.

L’affaire a eu un heureux succès, Res secundissime processit.

Je désire que cette affaire ait un plein succès, Ut prosperum habeat eventum, opto.

SUCCESSION, Successio, hereditas.

Accepter une succession, Hæreditatem obtineo.

Succéder (à), Succresco, succedo.

Successeur, Successor.

SUCCINCTEMENT, Cf. Sommairement.

SUCCOMBER, Decumbo, vita excedo, e vita discedo, concido, oppeto, morior, succumbo, cado, frangor, debilitor.

SUEUR, Sudor.

Suer, Sudo, sudore madeo, diffluo, laboro.

SUFFIRE, Sufficio.

Suffisant (être), Sufficio.

SUFFOCATION, Interclusio animæ.

SUFFRAGE, Suffragium, punctum.

SUGGÉRER, Suggero.

SUICIDER (se), Mortem oppeto.

Il s’est suicidé, Sua sibi manus vitam exhausit.

SUITE, Series, ordo.

Dans la suite, Postmodum.

Suivre, Sequor, comitor, comes sum, subsequor, insequor, sector, assector, prosequor.

— (Obéir), Pareo, obtempero, obedio.

Suivant, Posterus, consequens, secundus, alter.

SUJET, Materia, apparatus, argumentum.

Revenir à son sujet, Ad propositum redeo.

SUJET (mauvais), Ganeo, helluo.

Sujet (soumis), Subjectus.

Il a beaucoup de sujets, In multos dominatum habet.

SUPERBE, Superbus, arrogans, insolens, elatus, inflatus.

Superbement, Superbe, arroganter.

SUPERFICIELLEMENT, Summatim.

SUPERFLU, Supervacaneus, supervacuus, superfluus.

SUPÉRIORITÉ, Excellentia, præstantia.

Supérieur, Præstabilis, eximius, præcellens, excellens, præstans.

Supérieurement, Magnifice, egregie, excellenter.

SUPERPOSER, Super impono.

SUPERSTITION, Superstitio.

Superstitieux, Superstitiosus.

Superstitieusement, Superstitiose, sine ratione, aniliter.

SUPPLÉER, Suppleo, expleo.

Suppléant, Vicarius, qui vicem alterius obtinet.

SUPPLÉMENT, Corollarium, appendix, accessio.

Supplémentaire, Adventitius, fortuitus, insperatus, non quæsitus.

SUPPLICATION, Obsecratio, preces, deprecatio, obtestatio, supplicatio.

SUPPLIQUE (faire une), Libellum trado supplicem.

Supplier, Precor, obsecro, supplico, imploro, deprecor, rogo.

Suppliant, Supplex, prostratus ad pedes.

En suppliant, Suppliciter, demisse.

SUPPLICE, Supplicium, cruciatus, pœna.

Traîner au supplice, Ad supplicium traho.

Faire subir le supplice, Ad supplicium do.

SUPPORT, Firmamentum, robur, vires.

Support de lit, Fulcrum.

SUPPORTER, Tolero, perfero, sustineo, suffero, fero, patior, suppetior.

Supporter difficilement, Ægre fero.

Je ne puis le supporter, Videre sine dolore hominis frontem non possum.

Qui ne peut supporter, Intolerans, impatiens, impotens.

Supportable, Tolerabilis, patibilis.

SUPPOSITION, Suppositio.

Supposer, Suppono, subjungo, subjicio.

Supposons que, Finge rem ita habere, fac ita esse.

Supposé, Subdititius, fictus.

SUPPUTER, Deputo, censeo, subduco.

SUPRÊME, Supremus, summus.

SUR, Super, supra, in.

SURABONDANT, Supervacaneus, supervacuus, redundans.

Surabondamment, Profluenter.

SURAJOUTER, Superaddo.

SURANNÉ, Obsoletus.

SURDITÉ, Surditas.

SOURD, Surdus.

Devenir sourd, Obsurdeo.

SÛRETÉ, Incolumitas.

En sûreté, Tute, tuto, explorate.

Qui est en sûreté, Tutus, securus.

Être en sûreté, In portu sum, in tuto sum.

Sûr, Certus, fidus, securus.

Sûrement, Tute, tuto, impune.

SURLENDEMAIN, Perendie.

SURNOM, Cognomen, cognomentum.

Surnommé, Cognominatus.

SURPASSER, Supero, supersum, antecello, excello, præsto, præcello, præpondero, emineo, præcedo, antecedo, antesto, vinco.

SURPRENDRE, Prehendo, prendo, capio, prenso.

Surpris, Imparatus, non paratus, incautus, immunitus.

Surprenant, Mirabilis, mirandus.

D’une façon surprenante, Mirifice, mire.

SURTOUT, Præsertim, cumprimis, maxime, præcipue, singulariter.

SURVENIR, Accido, evenio, obtingo, supervenio, cado, fio, ex opinato venio.

EN SUS, Præterea, tum etiam, ad hoc, insuper.

SUSCEPTIBLE, Irritabilis.

SUSCITER, Incutio, defigo, injicio, suscito.

SUSPENSION, Suspensio.

Suspendre, Suspendo, præfigo.

Suspendu, Pendulus, pendilis.

— (Douteux), Suspensus, pendens, anceps, incertus.

Suspendu (être), Dependeo, pendeo.

— (Douter), Suspensus sum, hæreo.

Être suspendu au-dessus, Impendeo, instat.

SUSPECTER, Suspicor, suspicionem habeo.

Suspect, Suspiciosus, suspicionem præbens, suspectus.

SYLLABE, Syllaba.

Par syllabe, Syllabatim.

SYMÉTRIE, Rhythmus.

SYMPATHIE, Adjunctio.

SYMPHONIE, Symphonia, concentus.

T

TABERNACLE, Tabernaculum.

TABLE, Mensa.

Charger une table de mets, Mensam epulis orno.

TABLEAU, Tabula, pictura.

TABLETTE à écrire, Tabellæ, libelli, codicilli.

TABOURET, Scabellum, scamnum humile.

TACHE, Macula, labes, probrum, dedecus, vitium.

Imprimer une tache, Maculam alicui infero.

Laver une tache, Maculam deleo.

Se tacher, Maculam contraho.

Qui est sans tache, Purus, mundus, nitidus.

TÂCHE, Pensum.

TACT, Tactio, tactus.

Toucher, Contingo, tango, attingo, contrecto, tracto, attrecto.

TAILLE, Statura.

Il a une taille magnifique, Proceritate corporis insignis est.

De grande taille, Longus.

A sa taille, Ex se.

TAILLER, Reseco, excido, exscindo.

Tailler une armée en pièces, Copias profligo.

TAIRE, Silentio prætereo.

Se taire, Taceo, sileo, reticeo, conticeo, obmutesco.

Ce qu’on tait, Tacitus, abditus, interior, prætermissus.

Tacitement, Tacite, silentio.

TALENT, Ingenium, facultas.

D’un talent remarquable, Alta mente præditus.

TALION, Talio.

TALON, Calx, pars pedis posterior, talus.

Qui pend sur les talons, Talaris.

TANDIS QUE, Dum.

TANIÈRE, Latibulum.

TANT, Tantopere.

Tant la conviction a de force, Tantum firma animi inductio valet.

Tant...... que, Tum...... tum.

Tant que, Quoad, donec, usque dum, ut.

En tant que, Utpote, quippe.

Tant soit peu, Tantulum.

TANTOT ... tantôt ... Tum ... tum, modo unum ... tum autem.

TAPIS, Aulæum, aulæ ornamenta, peripetasmata, stragula.

TARDER, Moror, cunctor, tardo, moram traho.

Tardif, Tardus, serus.

Tard, Tarde, sero.

TARIR, Ebibo, exhaurio.

TAS, Strues.

TAUPE, Talpa.

TAUREAU, Taurus.

TAVERNE, Ganeæ, taberna.

TEIGNE, Tinea.

TEINDRE, Tingo, coloro, fuco.

Teinturier, Infector.

Teint, Infectus, fucatus, fucosus.

TEL, Talis, id genus, ejusmodi, hujusmodi.

Tel ... tel, Qualiscumque.

Tellement, Sic, ita, similiter, adeo, usque eo, tam, tantum, tantopere.

TÉMÉRITÉ, Temeritas, inconsiderantia.

Téméraire, Temerarius, inconsideratus, præfidens.

Témérairement, Temere, inconsulto, imprudenter.

TÉMOIGNAGE, Testificatio, testimonium.

Témoigner, Testificor, testor, notum facio, testimonium dico.

Qui ne peut témoigner, Intestabilis.

Témoin, Testis, conscius, particeps, socius.

Témoin oculaire, auriculaire, Testis oculatus, auritus.

Témoin à décharge, Laudator, testis innocentiæ.

Prendre à témoin, Testes voco, obtestor, appello.

TEMPÉRAMENT, Temperamentum, temperatio, ratio.

Tempérant, Temperans, continens, sobrius, moderatus, temperatus.

Avec tempérance, Sobrie, parce.

TEMPLE, Delubrum, templum, fanum, ædes.

TEMPÉRATURE, Tempestas, cœli status.

TEMPÊTE, Procella, tempestas.

TEMPS, Tempestas, tempus, status cœli.

Beau temps, Sudum, cœlum serenum.

Je n’ai pas le temps de, Tempus non habeo ad.

Le temps m’empêche de, Tempore excludor, quin.

Passer son temps à, Tempus omne do, in aliquo tempus pono.

Passer son temps dans l’oisiveté, Ætatem in otio exigo, tempus omne in otio pono.

Il n’est pas temps, Nondum tempus est.

Il est temps, Tempus est ut.

Perdre le temps, Frustra tempus perdo.

Accorder du temps, Tempus concedo ad.

Le temps est passé, Tempus præteriit.

En prenant son temps, Per otium.

A temps, Tempestive, opportune, in tempore, non incommode tempestivus, opportunus.

Temps opportun, Tempestivitas, opportunitas.

A contre-temps, Importune, moleste.

Avec le temps, Tempore suo.

De temps en temps, Interdum.

En même temps, Simul, una, similiter, pariter, vicissim.

Un peu de temps, Paulisper, aliquantum.

Quelque temps, Aliquamdiu.

TÉNACITÉ, Tenacitas.

Tenace, Tenax.

TENDRE vers, Tendo, porrigo, contendo, eo peto.

Action de tendre, Intentus, porrectio, projectio.

TENDRESSE, Caritas, amor, studiosa propensio.

Tendre, Tener, mollis.

Tendrement, Amanter, studiose, prolixe.

TENDRON de la vigne, Clavicula, capreolus in vite.

TÉNÈBRES, Tenebræ, caligo, nox.

La mer se couvre de ténèbres, Inhorrescit mare.

Ténébreux, Tenebricosus, obscurus.

TENIR bon, Resisto, insisto, persisto.

Il ne tient pas à moi que, Per me non stat quominus id fiat.

Tenir contre, Resisto, obsisto.

Tenir pour indubitable, Mihi id confirmatissimum est.

Se tenir au-dessus, Supersto.

Se tenir auprès, Adsto.

TENTATIVE, Experientia, periclitatio, usus, tentatio.

Tenter, Experior, usu tractando cognosco, tento, pertento, conor.

TENTE, Tentorium, tabernaculum militum.

Plier les tentes, Tabernacula detendo.

TENTURE, Peripetasmata.

TÉNU, Subtilis, acutus, tenuis.

TERGIVERSATION, Tergiversatio.

Tergiverser, Tergiversor, refugio.

TERME, Exitus, eventus, casus, finis, terminus.

— (Expression), Vocabulum, vox, nomen, verbum.

Terminer, Finio, finem constituo, ad exitum perduco, exantlo, defungor, perago, perficio.

Terminer une affaire, Negotium ad finem deduco.

La guerre se termina par la paix, Bellum ad exitum pervenit.

TERNIR, Decoloro.

Ternir la gloire des ancêtres, Dedecori sum majoribus.

Terne, Decolor.

TERRASSER, Sterno, profligo, prosterno.

TERRE, Humus, tellus, terra, gleba.

Terres labourables, Aratio, arvum.

Terrestre, Terrenus, terrestris.

Territoire, Territorium, terra, ager.

TERREUR, Terror, minæ.

Terrifier, Perterrefacio, perterreo.

Terrible, Terribilis, horribilis, horrendus, terrificus, horridus, asper, durus.

TERTRE, Tumulus.

TESTAMENT, Tabella, codicilli, testamentum.

Casser un testament, Testamentum rumpo.

Tester, Testamento decerno.

TÊTE, Caput.

Se découvrir la tête, Caput aperio alicui, saluto aperto capite.

Se couvrir la tête, Caput tego.

Trancher la tête, Caput cervicibus abscindo.

Perdre la tête, Consilio labor, cerebrosus sum.

Tenir tête, Subsisto.

Mettre à la tête de, Præpono, præficio.

Qui a deux têtes, Biceps.

Qui a trois têtes, Triceps.

Par tête, Viritim.

A voir un tête-à-tête, Capita confero, offenso.

TEXTILE, Textilis.

TEXTUELLEMENT, Syllabatim.

THÉÂTRE, Theatrum, scena.

Sur un plus grand théâtre, Majoribus theatris.

Théâtral, Scenicus, theatralis.

THÈME, Materia.

THÉOLOGIE, Divinarum rerum scientia.

THÉORÈME, Theorema.

THÈSE, Thesis, propositum.

TIARE, Tiara.

TIÉDEUR, Tepor.

Tiède, Tepidus.

Rendre tiède, Tepefacio, calefacio.

Devenir tiède, Tepesco.

TILLAC, Fori.

TIMIDITÉ, Timiditas, angustus animus.

Timide, Timidus, circumspectans omnia.

Timidement, Timide, diffidenter, ignare.

TIMON, Temo.

TINTEMENT, Tinnitus.

Tinter, Tinnio.

TIRAILLÉ, Districtus, occupatus, distentus.

TIRER, Traho, vi adduco, impello.

Tirer de, Deduco, abduco, revoco, removeo, detraho, extraho.

TISON, Titio.

TISSU, Contextus, complexio, textum.

Faire un tissu, Contexo, texo, conjungo.

Tisser, Texo, contexo.

Tisserand, Textor.

Atelier de tisserand, Textrina.

Tissé, Textus.

TITRE, Titulus, nomen.

Titre d’un livre, Inscriptio libri.

Titre de noblesse, Honoris vocabula et nomina.

TOGE, Toga.

Vêtu de la toge, Togatus.

TOILE, Tela.

TOI-MÊME, Tute.

TOISON, Vellus.

TOIT, Tectum.

Enlever le toit, Domum detego.

TOLÉRER, Tolero, patior, sustineo.

Tolérable, Patibilis, tolerabilis.

TOMBEAU, Sepulcrum, tumulus, monumentum.

TOMBER, Cado, concido, labor, procido, procumbo, decido, corruo, ruo, illabor.

Tomber de, Delabor, defluo, devenio, deflecto.

Tomber d’en haut sur, Superincido.

Tomber malade, In morbum incido.

TON, TIEN, Tuus.

TON (doux), Melos, cantus.

TONNEAU, Dolium, cupa.

TONNERRE, Tonitru, nubium fragor.

Tonner, Intono, tono, sono.

TONDRE, Tondeo, attondeo.

Qui sert à tondre, Tonsorius.

Qui n’est pas tondu, Intonsus.

Tonsure, Ordinis insigne, attonso in coronæ modum vertice.

TOPIQUES, Topica.

TORCHE, Fax, tæda, funale.

TORPEUR, Torpor.

TORRENT, Torrens.

TORRÉFIER, Torreo, exuro.

Torride, Torridus.

TORT, Noxa, noxia.

Causer du tort, Alicui sum fraudi.

Faire du tort, Officio, obsto, obsisto, noceo, malefacio.

Se faire tort, Me lædo.

A tort, Immerito.

A tort et à travers, Inepte.

Parler à tort et à travers, Garrio.

A tort et à raison, Recte, an secus?

TORTUE, Testudo.

TORTUEUX, Tortuosus, sinuosus.

TORTURE, Cruciatus, tormentum, pœna, supplicium.

Torturer, Carnifico, carnificor, excarnificor.

— (Tourmenter), Remordeo, crucio, uro, pungo.

TÔT, Mature, cito.

Au plus tôt, Quamprimum.

Le plus tôt possible, Quamprimum.

TOTAL, Summa.

TOTALITÉ, Summa.

TOUCHANT, Super.

TOUCHER, Cf. Tact.

— (Émouvoir), Moveo.

Touchant, Patheticus.

TOUFFU, Patulus.

TOUJOURS, Semper, omni tempore, usquequaque, ubique.

TOUR (circuit), Anfractus, circuitio, flexus, ambitus.

Faire le tour, Circumeo.

TOURNÉE, Percursatio, peragratio.

Tourner, Converso, sæpe converto, muto, volvo, circumago, verto, vario.

Tourner en tout sens, Distorqueo.

Faire tourner, Volvo, verto, verso, in orbem torqueo.

Tourner autour de ce qu’il faut aborder franchement, Dudum circumrodo, quod devorandum est (Prov.).

Tourner vers, Vergo, inclinor, obverto.

L’affaire a mal tourné, Res in contrarium vertit, res in malum evasit.

La fortune a tourné, Fortuna vertit.

Qui tourne, Volubilis.

TOUR (édifice), Turris.

TOUR (façonner au), Torno, polio.

TOUR A TOUR, Invicem, mutuo.

A MON TOUR, Vicissim, item.

A son tour, Ordinatim.

TOURBILLON, Turbo.

TOURMENT, Cruciamentum, cruciatus.

Tourmenter, Ango, constringo, sollicito, vexo, torqueo, premo, crucio, afflicto, coquo, remordeo, pungo.

Cette affaire me tourmente beaucoup, Res me urit vehementer et sollicitat.

TOURTERELLE, Turtur.

TOUT, Totus, omnis, cunctus, universus.

Tout ce qui, Quidquid.

Se faire tout à tous, Ad communem vivendi morem mores exigo.

Avant tout, Imprimis, cumprimis.

De toutes sortes, Cujusquemodi.

Pas du tout, Nequaquam, nullo pacto, minime vero.

TOUT A COUP, Repente, subito.

TOUT A FAIT, Prorsus, penitus, plane, omnino.

TOUT A L’HEURE, Modo, nunc.

TOUTEFOIS, Tamen, nihilominus.

Si toutefois, Si quidem, si tamen, quippe si.

TOUX, Tussis.

Tousser, Tussio, tussi laboro, tussi urgeor.

TRACES, Vestigium.

Courir sur les traces, In vestigiis sequor.

TRADITION, Traditio.

TRADUCTION, Translatio.

Traduire, Transfero, verto.

TRAFIC, Nundinatio.

Trafiquer, Cauponor, lucri causa aliquid facio, mercor, nundinor, emo.

Il trafiquait de tout, Omnia illi erant venalia turpissimo quæstu.

TRAGÉDIE, Tragœdia.

Tragédien, Tragœdus.

Tragique, Tragicus.

Tragiquement, Tragice.

TRAHISON, Proditio.

Crime de haute trahison, Perduellio.

Trahir, Prodo.

Traître, Proditor.

TRAÎNER, Traho.

Traîner en longueur, Produco.

En traînant, Tractim, longo tractu.

TRAIRE, Mulgeo.

Trait, Telum, spiculum, sagitta.

Lancer un trait, Tela intorqueo.

TRAITÉ, Pactio, pactum, conventum, conditio, fœdus.

Conclure un traité, Percutio fœdus, cum aliquo fœdus ferio, paciscor.

Observer un traité, Fœdus servo.

Violer un traité, Fœdus frango, a pactione recedo.

Fouler aux pieds un traité, id.

Déchirer un traité, id.

TRAITEMENT (mauvais), Vexatio.

Traiter, Tracto, exerceo, doceo.

— (Soigner), Medicor, medeor.

Traiter une question, In argumento versor.

Maltraiter, Asperrime aliquem habeo, tracto.

Traitable, Tractabilis, facilis, lenis, comis, indulgens, exorabilis.

TRAJET, Transmissio, trajectio.

TRANCHER, Præcido, seco, amputo.

TRANQUILLITÉ, Tranquillitas, quies, otium, securitas, tranquillus animus, laxamentum.

Jouir d’une grande tranquillité, Omni molestia vaco, otio fruor jucundissimo.

Tranquille, Tranquillus, quietus, securus, sedatus.

Tranquillement, Placate, placide, sedate, tranquille, remisse, otiose.

TRANSACTION, Decisio, transactio.

TRANSCRIRE, Transcribo, exscribo.

TRANSFÉRER, Transfero, traduco.

TRANSFORMER, Transformo.

TRANSFUGE, Transfuga, perfuga.

TRANSITION, Transitio.

TRANSMISSION, Translatio.

Transmettre, Trado, do, prodo.

Transmis, Translatitius.

TRANSPARENT, Pellucens, pellucidus.

TRANSPERCER, Perterebro, exterebro, transfigo, transfodio, perforo.

TRANSPORT, Asportatio, vectura, vectio.

Transport de joie, Animi effusio in lætitia.

Transporter, Asporto, perduco, trajicio, transmitto, transeo, transfero, transporto, porto, fero, subveho.

Transporter au delà, Transveho.

Se transporter sur les lieux, In rem præsentem venio.

TRANSVASER, Transfundo, transfero.

TRANSVERSAL, Transversus.

TRAVAIL, Labor, opera, opus, studium.

Travail difficile, Molitio.

Cela demande du travail, Diligentiam non mediocrem postulat.

Je suis accablé de travail, Multis oneribus premor.

Travailler, Laboro, operam do.

Travailler avec soin, Elaboro, laboro, curo, operam do, contendo, elucubro.

Travailler beaucoup, Allaboro, valde laboro, elaboro.

Travailleur, Operarius.

A TRAVERS, Per.

Passer à travers, Transeo, prætervehor, transeo.

De travers, Oblique, torve perperam, male, prave, sinistre, perverse, præpostere, nequiter.

Qui va de travers, Obliquus, transversus.

Qui fait de travers, Præposterus, perversus.

En travers, E transverso.

TRAVERSE (par des chemins de), Transversis itineribus.

TRAVERSÉE, Transmissio, trajectio, trajectus, transmissio.

Traverser, Trajicio, transeo, traduco, transcendo, peragro.

Traverser en courant, Percurro.

TRÉBUCHET, Trutina.

TREIZE, Tredecim.

TREMBLEMENT, Horror, tremor.

Tremblement de terre, Terræ motus.

Trembler, Horreo, formido, timeo, metuo, horresco, trepido, tremo.

Faire trembler, Tremefacio, concutio.

Tremblant, Tremebundus, tremulus.

En tremblant, Trepide.

Sans trembler, Intrepide.

TREMPÉE (âme fortement), Ingenium vividum.

TREMPER (dans), Intingo, madefacio, humecto.

TRENTE, Triginta.

Trente fois, Tricies.

Par trente, Triceni.

Trentième, Tricesimus, trigesimus.

TRÉPIGNER, Tripudio, supplodo.

TRÈS, Perquam, valde, oppido.

TRÉSOR, Thesaurus, opes, divitiæ.

Trésor public, Pecuniæ publicæ.

Trésor royal, Gaza, ærarium, pecunia, thesaurus.

TRESSAILLIR de joie, Gestio.

TRÈVE, Induciæ.

TRIANGULAIRE, Triangulus.

TRIBU, Tribus, curia, corpus.

Par tribus, Tributim.

TRIBUNAL, Tribunal, sella judiciaria.

Siéger sur son tribunal, Jura reddo.

TRIBUNE, Suggestum, rostra, locus concionum.

Monter à la tribune, Suggestum ascendo.

TRIBUNAT, Tribunatus.

Tribun, Tribunus.

TRIBUT, Tributum, vectigal, stipendium.

Payer le tribut, Vectigal pendo, do tributa, stipendia dependo.

Tributaire, Tributarius, vectigalis, stipendiarius.

TRIDENT, Fuscina, tridens.

TRIER, Diribeo, discerno, separo.

TRIOMPHE, Triumphus, victoris pompa, palma, victoria, laurus.

Obtenir les honneurs du triomphe, Triumpho, triumphum ago.

Triompher, Vinco, devinco, expugno, prœliis frango, triumpho.

Triomphal, Triumphalis.

TRIPLE, Triplex, triplus, Cf. Trois.

TRISTESSE, Mœror, mœstitia, tristitia, squalor.

Triste, Mœstus, tristis, mœrens, sordidatus, squalidus.

Tristement, Mœste, cum mœrore, nequiter, flebiliter, miserabiliter.

TRIUMVIRAT, Triumviratus, triumvirorum magistratus.

Triumvir, Triumvir.

TRIVIAL, Tritus, contemptus.

TROIS, Tres.

De trois façons, Tripliciter.

Trois fois, Ter.

Trois par trois, Terni.

Espace de trois jours, Triduum.

Espace de trois ans, Triennium.

Tiers (le), Triens.

Troisième, Tertius.

Trois cents, Trecenti.

TROMPERIE, Fraus, dolus.

Tromper, Decipio, circumvenio, fraudo, fallo, defraudo.

Se tromper, Erro, errore ducor, vagor, evagor, labor, fallor, decipior.

TROMPETTE, Buccina, tuba belli.

Trompette guerrière, Classicum, sonus tubarum.

TROMPETTE (le), Buccinator, præco.

TRONC, Truncus.

Tronqué, Decurtatus.

TRÔNE, Solium, sedes.

TROP, Nimio, nimis, nimium.

TROPHÉE, Tropæum, victoriæ monumentum.

TROU, Foramen.

Trouer, Perterebro, exterebro.

TROUBLE, Consternatio, perturbatio, conturbatio, confusio.

— (Désordre), Tumultus, tumultuatio, seditio, turba.

Troubler, Turbo, perturbo, misceo, permisceo, conturbo, confundo.

Se troubler, Trepido.

TROUBLE (adj.), Turbidus, impurus, sordidus.

Voir trouble, Cæcutio.

Troublé, Turbidus, perturbatus, confusus.

Avec trouble, Turbulente, turbide.

— (Tumultueusement), Tumultuose.

TROUPE, Agmen, multitudo armata, turma.

En troupe serrée, Confertim.

Par troupes, Gregatim, per greges.

TROUPEAU, Grex, cœtus, turba.

Troupeau de gros bétail, Armentum.

TROUVER, Invenio, reperio, deprehendo, nanciscor.

TU, TOI, Tu.

TUBE, Tubus, fistula.

TUER, Interficio, mortem affero, neco, interimo, occido.

Se tuer à travailler, Studiis immorior.

TUILE, Tegula.

TUMEUR, Tumor.

Tuméfié, Tumidus, turgidus.

TUMULTE, Tumultus, tumultuatio.

Faire du tumulte, Strepo.

TUNIQUE longue, Tunica talaris.

Vêtu d’une tunique, Tunicatus.

TUTELLE, Tutela, defensio.

TYPE, Typus, signum, forma, norma, regula, species.

TYRANNIE, Tyrannia.

Tyran, Tyrannus, oppressor civitatis, ereptor libertatis.

Tyranniquement, Tyrannice, crudeliter, superbe.

U

ULCÈRE, Ulcus.

Couvert d’ulcères, Ulcerosus, plenus ulceribus.

Ulcérer, Ulcero, ulcus facio, corrumpo.

Ulcéré, Ulceratus, exulceratus.

UN (seul), Unus, solus, singularis.

— (Quelconque), Ullus, aliquis, unus.

Un à un (adj.), Singuli, unusquisque.

Un à un (adv.), Singillatim, singulatim.

L’un l’autre, Vicissim, inter se.

L’un après l’autre, Super alium alius, alia super alia, singulatim, singillatim.

L’un et l’autre, Uterque.

L’un ou l’autre, Alteruter, e duobus alter.

L’un est meilleur que l’autre, Alius alio melior.

UNANIMITÉ, Unanimitas.

Unanime, Unanimis.

UNION, Junctio, conjunctio, colligatio.

Unir, Jungo, conjungo, jugo, misceo, confundo, socio, concilio.

UNIQUE, Unicus, unus.

Uniquement, Unice, solum, tantum, modo.

UNITÉ (l’), Simplum.

UNIVERS, Mundus, universitas rerum, orbis universus.

UNIVERSALITÉ, Universalitas.

Universel, Universalis.

UNIVERSITÉ, Artium ac disciplinarum omnium palæstra.

URBANITÉ, Urbanitas, comitas, civilis vita.

URNE, Urna, hydria.

USAGE, Mos, consuetudo, institutum, usus, modus.

C’est l’usage, il est d’usage, Moris est, in more est.

Contre l’usage, Inusitate, insolenter.

Conformément à l’usage, Usitate, vulgariter, populariter.

Selon l’usage, Usitato more.

Faire usage de, Utor, usurpo.

User (de), Usurpo, utor, in usum adhibeo.

Usité, Usitatus, pervulgatus, usu receptus.

USTENSILES, Utensilia.

Usufruit, Ususfructus.

USURE, Feneratio, fenoris exercitatio.

Prêter à usure, Feneror, fenori do, fenori loco.

Usurier, Fenerator.

Usuraire, Fenebris.

Usurairement, Fenerato.

USER, Tero, contero, consumo.

S’user, Obsolesco.

Usé, Obsoletus.

Utilité, Utilitas, emolumentum, fructus, commoditas, opportunitas.

Il ne songe qu’à son utilité personnelle, Ad suam utilitatem refert omnia.

Utile, Utilis, fructuosus, commodus, frugifer, salutaris.

Être utile, Prosum, utilitatem affero.

Il est utile, Conducit, utile est, prodest, confert, interest, pertinet.

Il est utile à la science, Confert multum ad scientiam.

Utilement, Salutariter, utiliter, commode.

V

VACANCES, Feriæ, dies quietis.

Vacances des tribunaux, Justitium.

VACARME, Strepitus, fragor.

Faire du vacarme, Strepo, perstrepo.

VACHE, Vacca.

VACILLER, Vacillo, titubo, hæsito.

VAGABOND, Vagus, errans, erraticus, omnivagus.

VAISSEAU, Navis, navigium.

Vaisseau (sans pont), Aphractus.

Équiper un vaisseau, Navim comparo.

Radouber un vaisseau, Colligo navim de integro.

Commandant de vaisseau, Navarchus.

VAISSELLE, Vasa.

VALET de pied, Pedissequus, famulus.

VALEUR, Pretium.

Valoir, Valeo, polleo.

Il vaut mieux, Præstat, melius est, satius est.

Cela ne vaut pas la peine de, Vix erit operæ pretium.

Qui est de grande valeur, Pretiosus, magni pretii.

VALISE, Pera viatoria.

VALLÉE, Vallis.

VANITÉ, Jactatio, ostentatio, vanitas.

Tirer vanité de, Glorior de aliqua re.

Vain, Inanis, vacuus, supervacuus, levis, cassus, vanus, futilis, inanis.

En vain, Frustra, sine causa, incassum.

VANNER, Ventilo.

Vanneur, Ventilator.

VANTER, Jacto, magnifico.

Se vanter, Jacto, glorior, de me prædico, ostento.

Se vanter sans mesure, Instanter glorior de aliquo.

VAPEUR, Vapor, anhelitus terræ.

VAQUER, Operam do, navo, vaco.

VARIATION, Variatio.

VARIÉTÉ, Varietas.

Varier, Vario, distinguo, muto, commuto, verto.

Varié, Varius, diversus, multiformis, multimodis, multiplex, copiosus, vermiculatus.

Variable, Volubilis.

VASE, Vas.

VASTE, Vastus, immanis.

VAURIEN, Nebulo, nequam.

VAUTOUR, Vultur.

VAUTRER dans la boue (se), In luto volutor.

VEAU, Vitulus.

VÉHÉMENCE, Incitatio.

VEILLE (la), Pridie, ante eum diem.

VEILLÉE, Lucubratio, vigilia.

Veillée religieuse, Pervigilatio, vigilia.

Veiller, Pervigilo, pernocto, vigiliam ago.

Veiller à, Invigilo, consulo.

Veiller au bien général, Consulo in medium, in publicum.

Veiller sur, Tueor, tutor, servo, caveo.

VEINE, Vena, arteria.

Ouvrir la veine, Venam incido.

VELU, Hispidus, villosus.

VENDANGE, Vindemia.

VENDREDI Saint, Consecrata Christo morienti dies.

VÉNÉRATION, Veneratio, honor, reverentia.

Vénérer, Veneror, colo.

Vénérable, Venerabilis.

VENGEANCE, Vindicatio, ultio, vindicta.

Brûler du désir de la vengeance, Vindictæ cupidine exardesco.

Tirer vengeance, Expeto pœnas ab aliquo.

Venger, Vindico, vindictam sumo, ulciscor.

Se venger de, Ulciscor, vindico, punio, injurias persequor.

Vengeur, Punitor, vindex, ultor.

VENIN, Virus, venenum.

Répandre son venin, Venenum inspiro.

Venimeux, Venenatus, venenum habens.

Vénéneux, Venenatus, veneno imbutus.

VENIR, Venio, advenio.

Les choses en vinrent à ce point, Eo res rediit.

C’est de là que vient tout le mal, Inde veniunt hæc mala.

Venir à l’esprit, Occurro animo.

Le premier venu, Quilibet, quivis.

VENT, Ventus, aura, flamen, spiritus.

Le vent souffle, Spirat ventus.

Le vent tombe, Venti concidunt.

Avoir le vent favorable, Secundo utimur vento.

Le vent est contraire, Venti adversi sunt, adversis ventis utimur.

Plein de vent, Ventosus.

Avoir vent de qqe chose, Suboleo.

VENTE, Venditio, abalienatio.

Vente à l’encan, Sectio, auctio, publicatio.

Faire une vente à l’encan, Auctionor, auctionem facio, auctione vendo, per præconem vendo.

Vente aux enchères, Licitatio.

Exposer en vente, Vendito.

Être exposé en vente, Veneo, sub præcone subjicior.

Vendre, Vendo, venditionem facio, venali habeo, venumdo, divendo.

Vendre argent comptant, Numerata pecunia vendo.

Vendre à la criée, Præconis voci subjicio.

Vendre par autorité de justice, Bona sub hasta vendo.

Vendeur, Venditor, venalitius.

Vendu (être), Veneo, vendor, pretio addicor.

Facile à vendre, Vendibilis.

Vénal, Venalis.

VENTRE, Alvus, venter, intestina, uterus.

VENTRICULE, Ventriculus.

VÊPRES, Vespertinæ preces.

VERBEUX, Verbosus, loquax.

Verbeusement, Verbose, loquaciter, copiose, multis verbis.

VERDURE, Viriditas.

Vert, Viridis, habens viriditatem.

— (Pas encore mûr), Crudus, immaturus.

Être vert, Vireo.

Devenir vert, Viresco.

VERGE, Virga, flagellum.

Battre de verges, Flagellis lacero.

VERGER, Pomarium.

VERGUE, Antenna.

VÉRITÉ, Veritas, verum.

A la vérité, Etenim, nam, enim, sed enim, quippe.

Véridique, Verax, veridicus, minime fallax, veritatis cultor.

Véritable, Verus, sincerus, certus.

VERRE, Vitrum.

VERROU, Pessulus, sera, repagula, vectes.

Fermer au verrou, Obsero.

Verrouillé, Oppessulatus.

VERRUE, Verruca.

Couvert de verrues, Verrucosus.

VERS, Ad, in, apud, circa, versus.

VERSATILE, Versatilis.

VERSER, Diffundo, spargo, effundo, fundo, profundo.

Verser dans, Infundo, fundo, instillo.

VERTU, Virtus, honestas, honestum, dignitas, decus, locus.

Il n’a aucune vertu, Virtutem ne de facie quidem noscit.

Pratiquer la vertu, Ad virtutem incumbo, virtutem colo.

Vertueux, Probus, bonus, moratus, bene institutus, frugi, sanctus, religiosus.

VESSIE, Vesica.

VESTIBULE, Propylæum, vestibulum.

VESTIGE, Vestigium.

VÊTEMENT, Vestimentum, amictus, vestis, vestitus, indumentum.

Changer de vêtements, Vestem muto.

Vêtir, Vestio, induo.

Vêtu, Amictus, vestitus, indutus, tectus, opertus.

Vêtu à l’espagnole, Hispanorum more.

VÉTUSTÉ, Vetustas.

VEUVE, Vidua.

VIBRER, Vibro, agito.

VICE, Vitiositas, vitium, pravitas animi.

Vicieux, Vitiosus, depravatus, corruptus.

VICISSITUDE, Vicissitudo.

VICTIME, Victima, hostia.

VICTOIRE, Victoria, palma, triumphus, tropæum.

Bulletin de victoire, Litteræ laureatæ.

La victoire est assurée, Victoria nobis cessit.

Remporter la victoire, Victoriam consequor.

Vaincre, Devinco, vinco, supero, expugno, debello.

Vaincre de nouveau, Revinco.

Il a vaincu tout le monde, Omnibus palmam eripuit.

VIDE, Vacuus, nudus, inanis, exhaustus.

Vider, Exsicco, vacuum facio, evacuo.

VIE, Vita.

Vie commune, Convictus, convictio.

Sur ma vie! Ita vivam!

Mener une vie frugale, Victu tenui utor.

Mener une vie dure, Vitam insuavem ago.

Mener joyeuse vie, Epulis et potationibus inservio.

Jouir de la vie, Vivo arbitratu meo.

Offrir sa vie, Collum, jugulum pro tua salute præbeo.

Passer sa vie dans le forum, Ætatem omnem in foro tero.

Attenter à la vie, Vitam alicujus persequor.

Épargner la vie, Vitæ alicujus parco.

Ôter la vie, Vitam alicui exhaurio.

Plein de vie, Vividus, plenus vigoris. Cf. Vivacité.

Vital, Vitalis.

Vivant, Spirans, vivus.

Vivifiant, Animabilis.

Vivre, Vivo, spiro, vitam ago, vita fruor.

Ne vivre que pour soi, Mecum vivo ac habito.

Vivre au jour le jour, In horam, in diem, more barbarorum vivo.

VIEILLESSE, Senectus.

Vieillir, Consenesco, inveterasco, senex fio, veterasco, obsolesco.

Vieillard, Senilis, senex, ætate confectus, annis provectus, annosus.

Vieux, Priscus, antiquus, canus, veteranus, vetus, grandævus.

Vieille femme, Anicula, anus, mulier vetula.

Vieillot, Vetulus, senex.

VIERGE, Virgo. Cf. Virginité.

VIF (jusqu’au), Ad vivum. Cf. Vivacité.

VIGILANCE, Vigilantia, diligentia, cura, studium, circumspectio, accurata consideratio.

Vigilant, Vigilans, attentus, sollicitus.

Vigilemment, Vigilanter.

VIGNE, Vinea, vitis.

Vigneron, Vinitor, vitiscultor.

Vignoble, Vinetum.

VIGUEUR, Vigor, firmitas, robur, virtus, fortitudo.

Vigoureux, Vegetus, sanus, firmus, valens.

Vigoureux (être), Vigeo, vireo.

Vigoureusement, Nervose, valide, fortiter.

VIL, Vilis, vulgaris, contemptus, objectus, humilis, sordidus.

VILLAGE, Vicus, pagus.

De village en village, Vicatim.

VILLE, Urbs, civitas, oppidum.

Fonder une ville, Constituo oppidum.

VIN, Vinum.

Vin gâté, Vinum fugiens.

Vinaigre, Acetum.

VINGT, Viginti.

Vingtième, Vigesimus.

VIOLENCE, Violentia, vis, impetus, intemperies, procacitas.

Employer la violence, Ad vim venio, ad vim descendo.

Faire violence, Violo, lædo, offendo, vim alicui infero.

Violent, Violentus, vehemens, effrenatus, furiosus, furens, vesanus.

Violemment, Vehementer, acriter, acerbe, aspere, afflictim, violenter, per vim.

VIPÈRE, Vipera, anguis.

De vipère, Viperinus.

VIRGINITÉ, Virginitas, castimonia, castitas.

Virginal, Virgineus.

VIRIL, Virilis, viri proprius.

Virilement, Viriliter, fortiter, animo magno.

VISAGE, Facies, species oris, vultus, os.

VIS-A-VIS, Coram, ad, apud, ante, in conspectu, ante oculos, ante pedes, in oculis.

VISCÈRES, Viscera, intestina.

VISER, Collineo, dirigo.

VISION, Visio, visum.

VISITER, Adeo, accedo, convenio, viso, visito.

— (Examiner), Inspicio, aspicio, conspicio, inspecto.

Visiter avec soin, Perscrutor, exquiro, exploro.

Visiteur, Interventor.

VISQUEUX, Viscosus.

VITESSE, Festinatio, velocitas.

Vite, Expedite, prompte, cito, celeriter, mature, quamprimum, sine mora.

VIVACITÉ, Acrimonia, vis animi, impetus, vehementia.

Vif, Vehemens, ferox, incensus.

Vivace, Vivax.

Vivement, Acriter.

VIVANDIER, Lixa.

VIVRES, Cibaria, commeatus, annona, victus.

VOCIFÉRATION, Vociferatio, clamor, vox elata.

Vociférer, Vociferor, clamorem edo, clamorem tollo, clamo.

VŒU, Optatum, optio, votum.

Faire vœu de, Spondeo, promitto.

Accomplir un vœu, Fidem votaque exsolvo.

Vouer, Dico, consecro, voveo, vota facio.

Voué, Votivus.

Votif (tableau), Voti tabulæ.

VOGUE (être en), Vigeo, floreo, in gratia sum.

VOICI, En, ecce.

VOIE, Iter, via, semita.

Rentrer dans la bonne voie, Ad bonam frugem me recipio.

Voie lactée, Circulus lacteus.

VOILA, En, ecce.

VOILE, Velum, tegumentum.

Voiler, Velo, tego, obduco.

Voiler des méfaits, Objicio nubem fraudibus.

VOILE de navire, Carbasus.

Faire voile pour, Cursum dirigo, vela facio in regionem aliquam.

Mettre à la voile, Ex portu prodeo.

Déployer les voiles, Velificor, vela facio.

VOISINAGE, Vicinitas, propinquitas.

Dans le voisinage, Prope, juxta.

Voisin, Propinquus, vicinus, proximus, finitimus, citimus.

VOITURE, Vehiculum, rheda, carpentum.

Voiturer, Deveho, veho, conveho, comporto.

Voiturier, Rhedarius.

VOIX, Vox, sonus, verbum.

Parler à voix basse, Voce demissa loquor.

Il parla à haute voix, Magna voce dixit.

VOL, Furtum, ereptio.

Voler, Furor, furtum facio, expilo, diripio, exhaurio, rapio, subripio.

Voler à main armée, Latrocinor, prædor, excurro, grassor.

Voleur, Ereptor, latro, fur.

Comme les voleurs, Furacissime.

Enclin au vol, Furax.

VOL (d’oiseau), Advolatus, involatus.

Voler, Transvolo.

Voler vers, Advolo, accurro.

Volière, Aviarium.

Qui vole, Volatilis, volucer.

VOLAGE, Vagans.

VOLONTÉ, Voluntas, arbitrium, consilium, propositum, sententia, institutum.

Volonté divine, Numen, divina potestas, providentia.

Faire les volontés de qqn, Morem alicui gero.

Vouloir, Volo, voluntatem habeo.

Ne pas vouloir, Nolo, non volo, non libet.

Volontaire, Voluntarius.

Volontaires (soldats), Volones.

Volontiers, Libens, lubens, libenter, non gravate, non repugnanter, sponte.

VOLTIGER, Volito, discurro, vagor.

VOLUBILITÉ, Volubilitas.

VOLUPTÉ, Voluptas.

Voluptueux, Voluptuosus, asotus, prodigus, in luxum effusus, libidinosus.

Voluptueusement, Incontinenter.

VOMISSEMENT, Vomitus.

Vomir, Vomo, vomitione me purgo; vomitu egero, exspuo, erumpo.

VORACITÉ, Edacitas.

Vorace, Vorax, helluo, edax.

VOTE, Suffragium.

Donner son vote, Suffragor, suffragium fero.

Voter, Suffragor.

Qui vote, Suffragator.

VOTRE, le vôtre, Vester.

VOÛTE, Camera, testudo, fornix.

Voûte (en), Fornicatus.

VOYAGE, Peregrinatio, iter.

Aller en voyage, Proficiscor, discedo, iter facio.

Le voyage fut heureux, Iter belle processit.

Voyager, Peregrinor, peregrinus sum, peregrinationem ago.

Voyager à pied, Iter pedibus conficio.

Voyager à cheval, Iter equo conficio.

Voyageur, Viator.

Qui voyage partout, Peregrinabundus.

Relatif aux voyages, Viaticus.

VOYELLE, Vocalis.

VRAI (le), Veritas, verum.

Vrai, Germanus, verus, sincerus.

Pour dire vrai, Quod res est, ut vere dicam.

Vraiment, Vere, revera, Cf. Vérité.

VRAISEMBLANCE, Verisimilitudo, probabilitas, similitudo veri.

Vraisemblable, Verisimilis, credibilis, probabilis, rationi consentaneus.

Vraisemblablement, Credibiliter, verisimiliter, probabiliter.

Vrille, Terebra.

VUE, Obtutus, aspectus, visus, acies.

Repaître ses yeux de la vue d’un objet, Oculos rei conspectu pasco.

Masquer la vue, Luminibus officio.

Empêcher la vue, Obstruo luminibus, prospectum impedio.

Perdre la vue, Lumina oculorum amitto.

Être privé de la vue, Videndi facultate destituor.

A la vue de, Ad conspectum alicujus.

En vue de, Propter.

Point de vue, Prospectus.

Je n’ai en vue que, Ante omnia mihi hoc propositum est.

Voir, Video, cerno, perspicio, conspicor.

Aller voir, Visito, viso, inviso.

Voir distinctement, Pervideo, video.

Ne pas voir en plein midi, In sole caligo.

Visible, Spectabilis, aspectabilis, conspicuus.

Qui mérite d’être vu, Visendus, spectandus.

Vu que, Utpote, quippe, quandoquidem.

VULGAIRE, Vulgaris, communis, popularis.

Vulgariser, Evulgo.

Vulgairement, Populariter, vulgariter.

Z

ZÈLE, Studium, industria, diligentia, sedulitas, labor.

Brûler de zèle pour, In studium alicujus exardesco.

Témoigner son zèle, Navo alteri studium.

Faire avec zèle, Navo, præsto.

Zélé, Industrius, laboriosus, navus, diligens, diligentissimus, studiosus, sedulus, officiosus.

Avec zèle, Studiose, cupide, summo studio, industrie, diligenter, naviter, sedulo.

ZODIAQUE, Zodiacus.

ZONE, Zona.

Explore with AITake your curiosity a little further.

Reading settings