CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 17)

INSĒDĀTUS, a, um, Soulevé. Syn. Commotus. )( Sedatus. Usus: Grave, turbulentum, insedatum genus hominum.

INSĔPULTUS, a, um, Non enseveli. Syn. Inhumatus. )( Sepultus. Usus: Miseri et insepulti acervi civium.

INSĔQUOR, ĕris, sĕcūtus sum, sequi, d. Suivre, poursuivre. Syn. Insector, sequor, persequor, subsequor, excipio. Adv. Acriter, longius, undique, necessario. Usus: Insequor fugientem. Insequi aliquem stricto gladio. Quæ non insequens hora antecedente populo Romano illuxit? Cf. Sequor.

1. INSĔRO, is, sĕrŭi, sertum, ere, a. Mettre dans, insérer. Syn. Impono, immitto. Usus: Pueris cibum in os inserere. Collum in laqueum, manum in peram inserere. 2. Immisceo, mêler. Deos minimis rebus, falsa veris, se negotiis inserere.

2. INSĔRO, is, sēvi, sītum, ere, a. Semer, planter. Usus: Inserere oleam vitibus.

INSERVĬO, is, īvi vel ĭi, ītum, ire, n. Donner ses soins, s’appliquer à. Syn. Servio, operam do vel navo. Adv. Fideliter, studiose. Usus: A quo plurimum sperant, huic plurimum inserviunt. Inservire suis commodis, reipublicæ commodo, alterius honori, voluptati, auribus. Cf. Servio.

INSĬDĔO, est, sēdi, sessum, ere, n. et a. Étre assis ou situé sur, se fixer sur, occuper. Syn. Hæreo, inhæreo. Adv. Penitus. Usus: Macula in republica insedit penitus et inveteravit. Ita tibi insidet suspicio, ut penitus evelli non possit. Insidet in animo dictum, opinio, dolor.

ĬNSĬDĬÆ, ārum, f. pl. Embuscade, embûche. Syn. Fraus. Epith. Abstrusæ, clariores luce, crudeles, domesticæ, fictæ, manifestæ, mediæ, multæ, nefariæ, occultæ, præsentes, quotidianæ, tantæ ac tam absconditæ, urbanæ. Phras. 1. Insidias illi struxit, il lui a dressé des embûches. Insidias fortunis ejus tetendit, molitus, machinatus est; laqueos ejus fortunis non paucos tetendit; dolum ejus capiti alium ex alio nexuit; insidias in ejus caput ac fortunas non semel comparavit; caput ejus non semel clandestinis consiliis petiit, appetiit; aditum nefariis ad ejus direptionem consiliis præparavit; capiti ejus et fortunis imminuit. Cf. Insidior, Observo. 2. Ejus insidias vix effugit, il a eu de la pine à se dérober à ses embûches. Prope aberat, quin in ejus insidias præcipitaret; ægre ejus tot petitiones ac laqueos declinavit; vix tot ejus ex insidiis elapsus est; vix periculum, quod capiti impendebat, depulit; vix occultas, quibus petebatur, insidias vitavit. Usus: 1. Insidias facere, dresser une embuscade. Insidias alicui tendere, ponere, instruere, parare, collocare. 2. In insidias incidere, venire, intrare, tomber dans une embuscade. 3. In insidiis considere, subsidere, se mettre en embuscade. 4. In insidiis ponere, locare, collocare milites, placer ses soldats en embuscade. 5. Ex insidiis consurgere, s’élancer d’une embuscade. 6. Insidias cavere, éviter une embuscade. Insidias antevenire, vitare, patefacere, detegere.

INSĬDĬĀTOR, ōris, m. Celui qui tend des piéges. Usus: Insidiator bonorum.

INSĬDĬOR, aris, atus sum, ari, d. Dresser des embûches. Syn. Insidias facio, pono, tendo; periculum intendo; insidias adhibeo, molior, paro, comparo, instruo, machinor, loco, colloco, oppono, observo; vim vel arma intendo. Phras. Quibus plurimum fidebam, ii mihi insidiati sunt, mes amis les plus chers m’ont tendu des piéges. Quorum ege fide nitebar plurimum, quorum esse minime dubiam et infirmam fidem existimabam, quorum in fide ponebam plurimum, ii mihi insidias fecerunt; ii me insidiose tractarunt; insidiis me petiverunt, obsederunt, oppresserunt, prodiderunt; ii mihi insidias collocarunt, compararunt; ex insidiis caput meum petiverunt; insidiis jugulum meum petiverunt; ii mihi insidias, periculum, pestem, perniciem moliti sunt; ii in perniciem meam incubuerex; ii vitam ferro atque insidiis appetivere; illi nefarios in caput meum homines subornarunt; multis me insidiis captavere; fraude ac insidiis de vita nefarie cogitarunt. Cf. Insidiæ. Usus: Catilina insidiatus est.

INSĬDĬŌSĒ, Perfidement. Syn. Fraudulenter, ex insidiis. Usus: Insidiosissime et perfidissime tractare aliquem; insidiose redire in gratiam.

INSĬDĬŌSUS, a, um, Perfide. Syn. Fraudulentus, dolosus, perfidiosus, simulator, fallax. Usus: Apertis inimicis resistere, insidiosis amicis non credere. Cf. Insidior.

INSIGNE, is, n. Insigne, ornement, parure. Syn. Signum, indicium, nota, monimentum, ornamentum. Epith. Clarissimum, obscurum, oppressum, regium, singulare. Usus: Fasces et secures dignitatis insignia. Bulla ornamentum pueritiæ, insigne fortunæ. Omnia honoris, imperii insignia et ornamenta cecidere. Multi insignia virtutis sine virtute consequuntur. Toga pacis insigne et otii. Insignia et lumina orationis.

INSIGNĬO, is, īvi vel ii, ītum, ire, a. Rendre remarquable, distinguer. Syn. Signis noto, distinguo. Usus: Insignitæ notæ veritatis.

INSIGNIS, e, Remarquable, illustre. Syn. Manifestus, clarus, apertus; nobilis, nobilitatus, conspiciendus, egregius, præstans; notatus. Usus: Vir genere insignis. Res ad laudem et gloriam insignis. Vir notis turpitudinis insignis. Insigne indicium mei in te amoris habes. Cf. Egregius.

INSIGNĪTĒ, D’une manière remarquable. Syn. Insigniter, aperte. Usus: Homo insignite improbus.

INSIGNĬTER, Fortement, fort, beaucoup. Syn. Insignite. Usus: Insigniter impudens. Insigniter aliquem diligere. Cf. Egregie.

INSĬLĬO, is, ŭi, ire, n. et a. Sauter sur. Usus: Insilire in equum.

INSĬMŬLĀTĬO, ōnis, f. Accusaition. Syn. Accusatio.

INSĬMŬLO, as, avi, atum, are, a. Accuser. Syn. Accuso, criminor, arguo. Adv. Communiter, falso. Usus: Probri, flagitii insimulare aliquem. Cf. Culpa, Culpo.

INSĬNŬĀTĬO, ōnis, f. Action de s’insinuer; exorde insinuant. Usus: Insinuatio ejusmodi esse debet, ut occulte per dissimulationem benevolum faciat auditorem.

INSĬNŬO, as, avi, atum, are, a. Faire entrer dans, introduire; s’insinuer. Syn. Influo, irrepo. Adv. Familiariter, penitus. Usus: Insinuare se et immergere in familiaritatem, consuetudinem aliorum. In sermonem, in causam se insinuare. Ut se insinuat improbus. Dolorem animis insinuare. Sol æstum per tecta insinuat.

INSĬPĬENS, entis, omn. gen. Sot, déraisonnable. Syn. Stultus, excors, vecors, sine corde et palato. Usus: Animus insipiens. Nihil insipiente fortunato intolerabilius. Cf. Stultus.

INSĬPĬENTER, Follement, sottement d’une manière insensée. Syn. Stulte.

INSĬPĬENTĬA, æ, f. Sottise. Syn. Stultitia. Usus: Nullum insipientia majus malum est. Cf. Stultitia, Ineptiæ.

INSISTO, is, stĭti, stĭtum, sistere, n., nonnunquam a. S’arrêter. Syn. Consisto. Adv. Importune. Usus: 1. Donec ad finem perveniat oratio, et insistat. Exercitus non referet pedem, sed insistet. Insistere singulis gradibus. 2. Urgeo, appuyer sur, insister. Curæ, rebus magnis, vestigiis majorum insistere. Munus suum, negotia, iter insistere, 3. Firmiter sto, se tenir ferme. Via lubrica, in qua insistere vix possis.

INSĬTĬO, ōnis, f. Action de greffer. Syn. Consitio.

INSĬTĪVUS, a, um, Greffé; étranger, emprunté. Syn. Insitus, non nativus.

INSĬTUS, a, um, Donné par la nature, naturel, inné. Syn. Innatus, ingenitus, naturalis, ingeneratus; inhærens, inustus. )( Assumptus, adventitius. Usus: 1. Quod est penitus insitum in moribus. Quod in animo penitus insitum est, et infixum. Huic populo libertas est insita. Insitæ et cognatæ in animo notiones. 2. Insertus, incorporé, adopté. In Læliorum gentem subito insitus. Cf. Hæreo.

INSŎCĬĀBĬLĬS, e, gen. com. Insociable. Usus: Homo omnibus insociabilis.

INSŎLENS, entis, omn. gen. Fier, superbe, insolent; qui n’a pas l’habitude de. Syn. Superbus, elatus, insolitus, imperitus. Phras. 1. Homo est ex honoribus admodum insolens, ses dignités l’ont rendu fort arrogant. Honores ei multam verborum jactationem excutiunt; insolentia dominatus animos ei extulit; nemo hominem exsultantem honoribus, sibi præfidentem, insultantem in omnes, insolenter se efferentem, satis contineat, aut legum laqueis constringat. Quanta insolentia hominis, quantum fastidium? Qui ejus animi, quis impetus, quæ ferocia, quæ intemperies? Non privati insaniam sed regis insolentiam diceres; unius animos ac spiritus vix urbs capit, adeo jam diu per summam licentiam leges eludens magistratibus insultat. Ferocem honores faciunt, quoque impunitiorem, eo effrenatiorem. Nimius animis omnes spernit; ingenio ferox, et amicis fretus, secundis rebus immodestus et intolerabilis tantam sibi arrogantiam, tantos spiritus sumit, ut ferendus non videatur. Incedit per ora vulgi magnifice, seseque circumspicit. Animos mirum quantum tollit ex perpetuis honorum insignibus; insolentia est incredibili, insolentia effertur tanta, neminem ut præ se hominem putet; non jam civiliter nimiis opibus ac continuatis magistratibus utitur; eo insolentiæ progreditur, quam diuturna impunitate munivit, nullæ ut legum habenæ reprimere exsultantem possint; ut alacer lætusque per medium forum volitet; quanta hominem ex secundis rebus insolentia cepit? Usus: 1. Honores insolentem te faciunt. 2. Insolitus, nouveau, extraordinaire. Nullum verbum insolens ponere audebat. 3. Imperitus, insuetus, peu habile, ignorant. Harum rerum plane sum insolens et ignarus. 4. Prodigus, prodigue dissipateur. Insolens in pecunia. 5. Molestus, immodéré. In re pervulgata multus sum et insolens.

INSŎLENTER, Fièrement, avec arrogance. Syn. Immoderate, arroganter, superbe. Usus: Efferre se, gloriari insolenter.

INSŎLENTĬA, æ, f. Fierté, arrogance. Syn. Intolerantia. Epith. Singularis. Usus: Illa tua singularis insolentia, superbia, contumacia. Tanta insolentia, ut neminem liberum ducat. 2. Moveor loci insolentia, la nouveauté du lieu me fait impression. Cf. Arrogantia, Superbia.

INSŎLĬTUS, a, um, Inaccoutumé. Syn. Insolens, insuetus, novus, inusitatus, minime tritus, inexpertus. Phras. Insolito more, contre la coutume. Præter morem; non ex more; non ad exemplum aliorum; non ut mos erat; non ut mos fert. Usus: Insolitam lucem aspicere. Insolita gloria mihi advenit. Cf. Novus.

INSOMNĬUM, ii, n. Songe. Syn. Somnium. Usus: Hæc metuo, ne insomnia sint.

INSPECTĬO, ōnis, f. Examen. Nos nuntiationem solum habemus, consules etiam inspectionem.

INSPECTO, as, avi, atum, are, n. et a. Examiner. Usus: Me inspectante hoc fecisti.

INSPĒRANS, antis, omn. gen. Qui n’espère pas. Usus: Salutem insperantibus reddidisti.

INSPĒRĀTUS, a, um, Inattendu, inespéré. Usus: Insperatum gaudium. Occasio insperata, nec opinata. Cf. Improvisus.

INSPERGO, is, si, sum, ere, a. Répandre, saupoudrer de. Syn. Aspergo, respergo. Usus: Inspergere aliquem lingua. Molam ac vinum extis inspergere.

INSPĬCĬO, is, pexi, pectum, ere, n. et a. Visiter, inspecter. Syn. Aspicio, conspicio, inspecto. Usus: Hortos, ædes, tabulam, agros inspicere. Quid discat puer, inspiciam sæpissime. Cf. Lustro.

INSPĪRO, as, avi, atum, are, n. et a. * Introduire. Usus: Venenum inspirare, épancher son venin. Cf. Instinctus.

INSTĀBĬLIS, e, gen. com. Inconstant. Syn. Mutabilis. Cf. Inconstans.

INSTANS, antis, omn. gen. Présent, actuel. Syn. Præsens tempus, punctum temporis, vestigium temporis. Usus: 1. Fit ad punctum temporis, quod dicant, in instanti. 2. Imminens, imminent. Instans periculum.

INSTAR, A la ressemblance de, comme. Syn. Quasi. Phras. 1. Instar supplicis ad pedes ei accidit, il se jeta à ses pieds en suppliant. Fortuna et specie supplicis; supplicis more ejus se pedibus advolvit; salutatio prima proxime formam supplicantis venerat. 2. Patruus illi instar parentis fuit, son oncle lui tint lieu de père. Patruus illi in gradu, numero, loco, existimatione parentis fuit; pro parente fuit. Usus: Navis instar urbis. Tu mihi es instar omnium. Latere est mortis instar. Cf. Quasi.

INSTAURĀTĬO, ōnis, f. Renouvellement. Syn. Renovatio.

INSTAURĀTĪVUS, a, um, Renouvelé. Usus: Ludi instaurativi, jeux qui recommencent.

INSTAURO, as, avi, atum, are, a. Renouveler. Syn. Renovo, redintegro, itero. Phras. Ut animum instauravit, dès qu’il eut repris courage. Ut animum refecit, redintegravit; ut se collegit paululum; ut animum paulisper revocavit. Usus: Instaurare animum collapsum. Aciem, bellum, cædem instaurare.

INSTĪGĀTĬO, ōnis, f. Action d’exciter. Syn. Fermotio, impulsio.

INSTĪGO, as, avi, atum, are, a. Pousser, exciter. Syn. Sollicito, impello, incito, stimulo; stimulos animis subdo; stimulis concito; calcaria addo, admoveo; incendo; tanquam quibusdam verborum tædis ac facibus inflammo; lacesso. Cf. Impello, Incito, Concito, Fucito.

1. INSTINCTUS, a, um. Excité, animé. Syn. Instigatus, plenus adhortantium vocibus. Usus: Homo nefario furore, ira, audacia instinctus.

2. INSTINCTŬS, ūs, m. Impulsion, excitation. Syn. Instigatio, afflatus, impulsus. Phras. Id non sine cœlesti afflatu atque instinctu divino factum est, cela fut fait sous l’inspiration et le souffle de la Divinité. Non sine cœlesti admonitu; non sine arcana cœlestique mentis incitatione; non sine Numinis certo afflatu factum est. Divino tactus spiritu; divino instinctus Numine; divino afflatus spiritu id consilium arripuit. DEUS illi eam mentem objecit; DEUS eum in eam mentem impulit; divini afflatus is spiritus fuit, qui ei hanc mentem dedit, qui ad id agendum hominem permovit. Usus: Instinctu divino afflatuque.

INSTĬTOR, ōris, Vendeur, marchand. Syn. Negotiator. Usus: Institorum et opificum multitudo. Cf. Mercator.

INSTĬTUO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Établir, fonder, instituer. Syn. Decerno, constituo, incipio, erudio. Adv. Occulte, sapienter, male, bene, liberaliter, non ita, optime, parum. Usus: 1. Portorium, pœnam instituere. Institueram ad te scribere. Iniquam legem et conditionem instituit. 2. Incipio, commencer. Picturam, sermonen instituere. Perge, ut instituisti. Adhibe diligentiam, quam instituisti. 3. Compono, ordino, dispono, régler, organiser, disposer. Actionem, rationem rei peragendæ, litem instituere; civitates, collegia opicum conflare et instituere. Officinam instituere. 4. Facio, faire, instituer. Instituere heredem, tutorem, testes, accusatores. 5. Erudio, instruire. Instituere filios ad majorum instituta. Vir litteris, omnibus disciplinis institutus. Vita instituta præceptis philosophorum. Cf. Incipio, Ordino, Doceo, Erudio, Propono.

INSTĬTŪTĬO, ōnis, f. Instruction, éducation. Syn. Institutum, disciplina, educatio. Epith. Antiqua, firma, præclara, puerilis. Usus: Institutio doctoris ad cujuscumque naturam accommodanda est. Iisdem præceptis, eadem institutione formatur. Ratio et institutio gubernandæ reipublicæ. Stoicorum sectam et institutionem persequi. Cf. Disciplina.

INSTĬTŪTUM, i, n. Règle de conduite, principes, habitudes. Syn. Instituta ratio, mos, consuetudo. Epith. Meretricium, nefandum atque inauditum, novum, nefarium, patrium, vetus. Usus: Civitatis leges, juris publici instituta, mores, consuetudinem nosse. Tenere idem institutum et servare. Non natura, sed instituto moderatus. Suo instituto uti. Ab instituto aliquem abducere. Ad institutum redire, reverti. Cf. Consuetudo, Mos.

INSTO, as, stĭti, stĭtum, are, n., nonnunquam a. Presser, demander avec instances. Syn. Urgeo, pertinaciter tendo. Adv. Cupidius, plane, remissius, vehementius. Usus: 1. Victui ferociter instare. Operi, vestigiis majorum instare. Cupide instare alicui de re quapiam. 2. Immineo, impendo, menacer. Fatum aliquod impendet aut instat jam plane. Iter, bellum instat. Cf. Immineo, Insisto, Urgeo.

INSTRĒNŬUS, a, um, Nonchalant, paresseux. Syn. Indiligens ad res gerendas, minime promptus. Usus: Est hoc signum animi prudentis et non instrenui. Cf. Timidus.

INSTRĔPO, is, ŭi, ĭtum, ere, n. Faire du bruit. Usus: Si quid terroris instrepat.

INSTRUCTĬO, ōnis, f. Ordre, disposition. Syn. Apparatio, dispositio. Usus: Instructio militum, rei bellicæ. (Instructio, instruction, leçons, vulg. est).

INSTRUCTOR, ōris, m. Préparateur, ordonnateur. Syn. Structor, qui convivii et mensæ instruendæ curam habet. Usus: Instructores et conditores convivii. Instructores legionum.

INSTRUCTŬS, ūs, m. Appareil. Syn. Apparatus. Usus: Eodem instructu ornatuque comitatus.

INSTRŪMENTUM, i, n. Ameublement, mobilier. Syn. Supellex, apparatus, subsidium ad aliquid agendum. Epith. Forense, litigiosum, acre, fractum ex vulgi opinione, exiguum sane atque modicum, magnum, præclarum, tantum, vulgare. Usus: Homo multa instrumenta habet ad discendum. Æs et ferrum belli instrumenta. Arationes magna impensa magnoque instrumento tueri. Eloquentiam graviorum disciplinarum instrumento locupletare.

INSTRŬO, is, uxi, ctum, ere, a. Construire, disposer, équiper. Syn. Paro, apparo, molior, orno, adorno, comparo, armo, instituo, ordino, compono. Adv. Diligenter, magnifice, scite, augustius, bene, mediocriter, separatim. Usus: Domum, hortos, convivium instruere et ornare. Naves, classem instruere, armare, adornare. Actionem, calumniam alicui, bellum, consilia instruere et apparare. Aliquem ad omne officii munus, consiliis ad negotium idoneis, cultioribus ad eloquentiam acuendam doctrinis instruere et comparare. Accusator instructus et subornatus. Homo ab historia instructus. Provincia copiis et exercitu instructa. Exercitu ita ornato atque instructo. Cf. Doceo.

INSUĀVIS, e, gen. com. Désagréable. Syn. Injucundus, insulsus. )( Suavis. Usus: Insuavis sine litteris vita. Cf. Odiosus.

INSUĒFACTUS, a, um, Dressé, habitué. Syn. Assuefactus. Cf. Assuefacio.

INSUESCO, is, ēvi, ētum, escere, n. S’accoutumer à. Syn. Assuesco. Cf. Assuesco.

INSUĒTUS, a, um, Qui n’a pas l’habitude. Syn. Insolens, imperitus. )( Assuetus. Usus: Insuetus belli, armorum insolens. Cf. Imperitus.

INSŬLA, æ, f. Ile. Syn. Terra ubique aquis cincta. Epith. Extrema, inculta, magna, media, parva et referta divitiis, plena, atque ornata, sacra, tenera, tota, venalis. Insulæ fructuosissimæ, multæ. Usus: Fabulæ ferunt, in beatorum insulis eos, qui caste ætatem egerint suam, immortale ævum degere.

INSULSĒ, Sottement. Usus: Inepte, frigide, insulse loqui.

INSULSĬTAS, ātis, f. Sottise. Syn. Stultitia, ineptiæ. Usus: Quis ejus insulsitatem ferat? Cf. Ineptiæ.

INSULSUS, a, um, Sot, niais. Syn. Ineptus, frigidus, absurdus. Usus: Adolescens non insulsus. O gulam insulsam. Cf. Ineptus.

INSŬLTO, as, avi, atum, are, n., nonnunquam a. Sauter, attaquer; se moquer, insulter. Syn. Irrideo, illudo, irruo. Adv. Vehementius. Usus: In miserias alicujus, in omnes, in rempublicam insultare. In calamitate insultare. Cf. Insolens.

INSUM, ines, esse, n. Être dans, exister. Syn. Sum, insideo. Usus: Nullum dedecus reperiri potest, quod in hoc non insit. Inest in oratore perfecto omnium scientiarum absolutio. In hac vita nihil inest, nisi miseria.

INSŪMO, is, sumpsi, sumptum, ere, a. Dépenser, employer à. Syn. Consumo, impendo. Usus: Insumere laborem aut sumptum in rem aliquam. Cf. Consumo, Impendo, Sumptus.

INSŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Coudre dans. Syn. Includo. Usus: Insui in culeum, être cousu dans un sac.

INSUPER, De plus. Syn. Præterea.

INSUPĔRABĬLĬS, e, gen. com. Insurmontable. Usus: Insuperabilis Alpium transitus.

INSURGO, is, surrexi, surrectum, ere, a. S’élever sur, se dresser. Phras. (Vulg. Insurgere in auctorem consilii), s’élever contre, attaquer l’auteur d’un avis perfide. Contra auctorem nefarii consilii ausi consistere; coorti in auctorem consilii; in auctorem consilii eorum subito ingenia exarsere; in eum hominem consurgere universi cœpere. Cf. Adversor, Resisto. Usus: Insurgere altius, s’élever plus haut.

INSŬSURRO, as, avi, atum, are, n. et a. Murmurer à l’oreille. Syn. In aurem loquor. Adv. Familiariter, simulate. Phras. Insusurrabo, si quod verbum memoriæ non occurrerit, je vous soufflerai, si la mémoire vous fait défaut. Dissimulanter suggeram; in aurem dicam, subveniam depressa et submissa voce, ubi te memoria fugerit, ubi memoria vacillarit; suggerendo hærentem in salebris expediam. Usus: In aurem ejus quædam insusurravit. Insusurrare eamdem cantilenam.

INTĀBESCO, is, bŭi, escere, n. Se dessécher, se consumer. Syn. Extabesco. Usus: Diuturno morbo intabescere.

INTACTUS, a, um, Pur, non souillé; libre, exempt. Syn. Integer, inviolatus. Usus: Intactus a sibilo Hortensius pervenerat ad senectutem. Provinciæ bello intactæ. Cf. Integer.

INTĀMĬNĀTUS, a, um, Non souillé. Syn. Incontaminatus, intactus, integer.

INTĔGER, ra, rum, Pur; sain et sauf. Syn. Incorruptus, inviolatus, intactus, castus; solidus, plenus, incolumis. )( Contaminatus, vitiosus. Adv. Diutissime, plane. Phras. Tibi omnia eo bello manebunt integra, vous ne subirez aucune perte dans cette guerre. Salva ac integra tibi erunt omnia; sincera omnia sanctaque, integra inviolataque servabuntur; in vastatione omnium possessiones tuas sacrosanctas futuras tibi promitto; tuta tibi omnia sanctaque fore polliceor; incolumes manebunt fortunæ tuæ et illibatæ; intactæ a bello et, quod aiunt, sarta tecta restabit fortuna domus tuæ. Integræ florentesque, nusquam libatis opibus, erunt fortunæ tuæ. Usus: 1. Quo nemo integrior, nemo sanctior. Exemplum innocentiæ, vitæque integerrimæ. Integerrimas gentes belloque intactas aggressus est. Dum valetudo, dum existimatio est integra. 2. Liber, libre. Omnem causam alicui integram reservare. Rem ad meum reditum integram esse jussi. Rem ad senatum integram referre. Recipe me rudem et integrum discipulum. 3. Quod licet, loisible, permis. Si mihi libera essent omnia ac integra. Mihi integrum est facere, vel non facere. Viderint, quibus integrum est. 4. In integro res est, l’affaire n’a subi aucun dommage. 5. De integro homini gratulare, féliciter de nouveau. 6. In integrum restituere, remettre dans son premier état. Cf. Innocens, Totus.

INTĔGRĒ, Avec intégrité. Usus: Vita integerrime acta. In amicorum periculis caste ac integre versari.

INTĔGRĬTAS, tis, f. Honnêteté, probité. Syn. Innocentia. Epith. Cautior, et diligentior, gratissima, incorrupta, par, provincialis, singularis, spectata, summa, tanta. Usus: 1. Integritas corporis, valetudinis, bonne santé. 2. Singularis integritas et continentia, fidesque magnis in rebus spectata. Integritas incorrupta Latini sermonis. Cf. Innocentia, Virtus, Honestus, Probus.

INTĔGRO, as, avi, atum, are, a. Compléter, rétablir. Syn. Reficio, recreo. Usus: Animus defessus audiendo, risu vel admiratione integratur.

INTĔGŪMENTUM, i, n. Couverture, vêtement; masque. Syn. Involucrum. Usus: Frontis integumento uti ad occultanda vitia. Aliquando evolutus es integumentis dissimulationis tuæ, vous êtes enfin dépouillé des voiles de la dissimulation. Per quædam involucra et integumenta perspicere aliquid.

INTELLECTĬO, ōnis, f. Synecdoque, (fig. de rhét.). Usus: Intellectio est, cum totum de parte vel contra intelligitur.

INTELLĬGENS, entis, omn. gen. Intelligent, éclairé. Usus: Teretes aures habet, et intelligens judicium. Existimatur doctus, et cujusvis generis intelligens.

INTELLĬGENTER, D’une manière intelligente. (Vulg. Intelligibiliter). Usus: Intelligenter auditur.

INTELLĬGENTĬA, æ, f. Intelligence, connaissance, science. Syn. Prudentia, scientia, notio, cognitio. Epith. Animalis, communis, difficilis, magna, mediocris, popularis, præstans, propria, vitiosa, vulgaris. Usus: Homines principio rerum omnium adumbratas intelligentias animo ac mente concipiunt. Ratione aliquid ac intelligentia comprehendere. Honestum in nostram intelligentiam cadit. Intelligentiam suam intendere, infigere in aliquid. Intelligentia præstare, et aliis anteire. Pars animæ, intelligentiæ et rationis particeps. Commune judicium et popularis intelligentia.

INTELLĬGO, is, lexi, lectum, ere, a. et n. Comprendre. Syn. Cognosco, sentio, capio, teneo, percipio; mente complector, perspicio; cogitatione comprehendo, complector; animadverto, intelligentiam rei habeo; accipio, disco, animo percipio; intelligentia et ratione comprehendo. Adv. Acriter, diligenter, haud, sane, male, melius; non fere; non tam, optime, penitus, plane, præclare, prorsus, prudenter, pulchre, quamprimum, recte. Phras. 1. Omnia se intelligere arbitratur, il pense tout savoir. Præcipua se intelligentia esse, solertissime se perspicere omnia, nihil suæ intelligentiæ vim et notionem fugere, omnia se videre, intelligere et sapere plus, quam cæteros, arbitratur; omnia se comprehendere animo, omnia intelligentia complecti, unum se eruditos habere oculos, superbe existimat. 2. Quantum e litteris intelligere potui, autant que l’étude a pu me l’apprendre. Quantum conjectura consequi; quantum assequi, conjicere, sentire; quantum ex litteris percipere, colligere, animadvertere potui; ut animo, mente, cogitatione comprehendere potui; quantum quidem e litteris interpretari potui. 3. Dialecticam præclare intelligit, il sait fort bien la dialectique. Dialecticam animo menteque comprehensam habet; disceptandi artem tenet, callet penitissime; acri mente cogitationeque complectitur; in dialecticis, etiam quæ a vulgari intelligentia remotiora sunt, solertissime perspicit. Cf. Calleo. Usus: Cernere et intelligere aliquid animo. Intellexi ex epistolis tuis.

INTEMPĔRANS, antis, omn. gen. Immodéré, intempérant. Syn. Immoderatus, libidinosus, impurus, cupidus, in libidinem effusus. )( Temperans. Adv. Valde. Usus: Intemperans in rei alicujus cupiditate. Libidinosa, intemperans adolescentia. Cf. Immodestus.

INTEMPĔRANTER, D’une manière intempérante. Syn. Intemperate, insolenter, immoderate.

INTEMPĔRANTĬA, æ, f. Intempérance. Syn. Intemperies, incontinentia, insolentia. )( Temperantia. Epith. Immoderata, impudentior, impura, inimica, moderata, multa, tanta, turpior. Phras. Quæ ista hominis est intemperantia? Combien grande est l’intempérance de cet homme? Quæ est ista immoderatæ vitæ ratio? Quæ ista est vita, quam immoderate, intemperanter, luxuriose traducta? Quis iste luxus est, quam profusæ libidines, quam intemperatæ perpotationes? Ista hominis vita sit, fortunis, opibus, flore ætatis tam intemperanter uti, abuti? modum cupiditatibus nullum ponere, nihil non libidinose, nihil non incontinenter audere? Cf. Luxuria. Usus: Intemperantia est a tota mente et recta ratione defectio, omnium eadem perturbationum mater. Explere alicujus intemperantiam.

INTEMPĔRĀTĒ, Dans les excès. Syn. Intemperanter.

INTEMPĔRĀTUS, a, um, Immodéré. Syn. Intemperans, immoderatus. Usus: Intemperatissimæ perpotationes. Cf. Immodestus, Immoderatus.

INTEMPĔRĬÆ, ārum, f. p. Emportement, fureur. Usus: Quæ te intemperiæ agitant? Cf. Furiæ.

INTEMPĔRĬES, ēi, f. Incontinence, violence, caprices. Syn. Immoderatio, procacitas. Usus: Intemperiem hominis ferre non possum. Cf. Immodestus.

INTEMPESTĪVĒ, Mal à propos, à contre-temps. Syn. Præpostere.

INTEMPESTĪVUS, a, um, Intempestif. Syn. Præposterus, perversus. Usus: Intempestivum convivium. Intempestiva loquacitas, epistola.

INTEMPESTUS, a, um, Intempestif. Syn. Concubius. Usus: Nocte intempesta adfuit, il arriva au milieu de la nuit.

INTENDO, is, di, tentum et tensum, ere, a. et n. Tendre, diriger vers. Syn. Porrigo, extendo, intento. )( Remitto. Adv. Longius, malitiose, quam maxime. Usus: 1. Intendere oculos, mentem, cogitationem ad rem aliquam, ad negotia. 2. Contendo, tendre, bander. Intendere arcum. Intendere et remittere vocem. 3. Cogito, enitor, tendre l’esprit, s’efforcer. Quid intendit, quid cogitat! Aliquo suam cupiditatem intendere. Curam rei alicui intendere. Animos intendere aliquo ac defigere. 4. Infero, paro, molior, préparer, intenter. Litem, crimen, actionem in aliquem intendere; se adversarium in magistratum alicujus intendere. 5. Constipo, tendre sur, couvrir. Intendunt se cœlo nubes. Cf. Cogito, Conor.

INTENSĒ, comp. adhib. Avec ardeur. Syn. Ardenter, vehementer, acriter, magno studio, magna cupiditate. Usus: Illud longe intensius concupiscimus, quod, etc.

INTENTĬO, ōnis, f. Effort; dessein, intention. Syn. Contentio, consilium, finis, scopus, animus. Phras. (Hoc ea intentione feci, Vulg.), je l’ai fait dans cette intention. Id ea mente, cogitatione, eo consilio a me factum est; id tum contendebam, id volebam, spectabam, destinabam; eo consilia nostra spectabant; id animo disignabam; huc ferebar cogitatione; propositum mihi id unum erat. Ea mens erat, id consilium eo in facto. Cf. Scopus, Finis, Propositum. Usus: 1. Mentem a cogitationum intentione ad tranquillitatem revocare. Animi intentio seu contentio. 2. Mens, consilium, scopus, animus, dessein, volonté. Facti vel intentionis adversariorum cum scripto contentio.

INTENTO, as, avi, atum, are, a. Diriger vers, menacer. Syn. Minor. Usus: Arma, crimen, vim, faces, periculum capitis intentare alicui. Cf. Minor.

INTENTŬS, ūs, m. Action de tendre, de présenter. Syn. Porrectio, projectio.

INTENTUS, a, um, Attentif. Syn. Attentus. Phras. 1. Intenti erant omnes ad id spectaculum, tous étaient attentifs à ce spectacle. Mentem omnes oculosque intentos defixosque habebant in id spectaculum; erecti suspensique in spectaculum animo intendebantur; deditæ eo mentes cum oculis erant; intenti in id unum toti se avertebant; intentis oculis acerrime rem omnem contemplabantur; ea res omnium oculos mentesque in se avertebat. Cf. Attentus. Usus: 1. Animus intentus ad faciendum. Dux intentus recipiendo exercitui. 2. Vehemens, véhément. Sermo paulo intentior. 3. Intentatus, dirigé vers, lancé contre. Tela jugulis civium in patriam intenta, traits dirigés contre la patrie en la privant de ses citoyens.

INTER, Entre. Phras. Inter doctos numerari potest, on peut le considérer comme un homme instruit. In numerum doctorum hominum referri, conferri; in doctis censeri; in doctorum hominum numero reponi; ad doctos aggregari potest. Cf. Adnumero. Usus: 1. Galba inter tot æquales unus excellens. Inter me et te multa sæpe disceptatio. 2. Vicissim, l’un l’autre. Homines inter se amant; loquuntur inter se. Mirum, quod vos inter vos risum tenere possitis.

INTERCĂLĀRIS, e, gen. com. Intercalaire, intercalé. Usus: Annus intercalaris, année bissextile. Mensis intercalaris, mois intercalaire. Februarius. Dies intercalaris, jour intercalaire.

INTERCĂLĀRĬUS, a, um, Intercalaire. Syn. Intercalaris.

INTERCĂLO, as, avi, atum, are, a. et n. Intercaler. Syn. Interpono, adjungo, prorogo. Usus: Num Romæ intercalatum sit ad me perscribe. Cura, ut simus annui, ne intercaletur, faites tous vos efforts, pour que l’année demeure ce qu’elle est, et qu’il n’y ait point d’intercalation.

INTERCĂPĒDO, ĭnis, f. Intervalle. Syn. Intervallum, intermissio. Usus: Non pœnitet me, intercapedinem scribendi studendique fecisse, je ne me repens pas d’avoir interrompu ma correspondance et mes études.

INTERCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. Venir entre. Syn. Intervenio. Phras. Inter urbem colliculi aliquot intercedebant, quelques collines séparaient les divers quartiers de la ville. Intercurrebant colliculi; urbi interjecti erant colliculi; inter urbem flumenque colliculi intererant, interjacebant. Usus: 1. Gaudiis fere ægritudo, læta tristibus intercedunt. Inter nos vetus usus, consuetudo, amicitia, magna officia, et paria intercedunt. Inimicitiæ mihi cum illo intercedunt. Nox una intercesserat. 2. Obsto, adversor, refragor, s’opposer à, faire obstacle. Sententiæ, legi, auctoritati alicujus intercedere. Meæ rogationi nemo tribunorum intercessit. 3. Rogando impetro, aut fidem meam interpono, intervenir (comme répondant), cautionner. Intercessi pro eo magnam pecuniam. (Intercedo, intercéder, vulg. est), pro quo dicendum: supplico, deprecor pro, etc.

INTERCEPTĬO, ōnis, f. Soustraction, vol. Usus: Interceptio poculi, prædæ, manubiarum.

INTERCEPTOR, ōris, m. Celui qui dérobe, qui intercepte. Usus: Prædæ interceptor et fraudator.

INTERCESSĬO, ōnis, f. Intervention; caution. Epith. Pestifera. Usus: Intercessio stultitiam intercessoris arguebat. (Intercessio, intercession, vulg. est), pro quo dicendum: Deprecatio.

INTERCESSOR, ōris, m. Garant. Epith. Gravissimus, iniquissimus. Usus: Nullo intercessore legem perculi. Intercessorem parare. (Intercessor, intercesseur, vulg. est), pro quo dicendum: Deprecator.

1. INTERCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. Couper par le milieu. Syn. Interscindo. Usus: Meæ ædes intercisæ. Cf. Cædo.

2. INTERCĬDO, is, cĭdi, ere, n. Tomber, périr, disparaître. Syn. Cado. Usus: Pereant amici, dum una intercidunt inimici. Cf. Cado.

INTERCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. Prendre, intercepter. Syn. In itinere capio, aufero. Usus: Litteras intercipere et aperire.

INTERCĪSĒ, En coupant (les phrases), par incises. Usus: Intercise dicere.

INTERCLŪDO, is, clūsi, clūsum, ere, a. Fermer, couper, arrêter. Syn. Prohibeo, nego. Usus: Iter, fugam, commeatum, adversæ fortunæ perfugium, libertatem alicui intercludere. Aditus ad aliquem omnes intercludere. Locum præsidiis interclusum tenere. Legio a reliquo exercitu interclusa. Locus frondibus interclusus. Animam alicui intercludere. Cf. Impedio.

INTERCLŪSĬO, ōnis, f. Action de boucher. Syn. Impedimentum, occupatio. Usus: Animæ interclusio, atque spiritus angustiæ, suffocation.

INTERCŎLUMNĬUM, ii, n. Entre-colonne. Syn. Columnarum intervallum. Usus: Signa omnibus intercolumniis disposita.

INTERCURRO, is, curri, cursum, ere, n. Survenir, s’interposer. Syn. Intercedo, intervenio. Usus: Pugnantibus intercurrere civitatis principes. Cf. Intervenio.

INTERCURSŬS, ūs, m. Intervention. Syn. Interventus, intercessio. Usus: Consulum intercursu rixa sedata est.

INTERCUS, ŭtis, omn. gen. Qui est sous la peau. Usus: Aqua intercus est morbus, quem Græci hydropem vocant, hydropisie. Medicamentum dare ad aquam intercutem.

INTERDĪCO, is, dixi, dictum, ere, a. et n. Interdire. Syn. Prohibeo, veto, decretum interpono. Usus: Aqua et igni interdictus. Prætor de fossis minimisque rebus interdicit. Huic fune vox interdicatur. Cf. Prohibeo, Interdictum, Veto.

INTERDICTĬO, ōnis, f. Interdiction. Syn. Interdictum.

INTERDICTUM, i, n. Arrêt, sentence du préteur. Syn. Prætoris edictum, vitandi formula. Epith. Tyrannicum, quotidianum. Phras. Tota urbs sub interdicto est, (en lang. ecclés.:) toute la ville est sous l’interdit. Urbs tota divinis interdicta est; cives omnes sacrorum aditu arcentur, prohibentur. Interdictum est Pontificia auctoritate, ne qua divina fierent in templis ejus urbis. Pontificium interdictum. Pontificia interdictio cives omnes ab officiis divinis arcet; civitas omnis Pontificio interdicto affecta, perculsa, mulctata est; Pontificia auctoritate divinorum usu privata, sacris interdicta est. Pontificio edictio triste silentium aris, templisque indictum est; sacris, sacrorum usu, templorum adytis cives omnes Pontificio edicto excluduntur. Usus: Cum aliquo interdicto contendere. Interdicta respuere.

INTERDĬU, Pendant le jour. Noctu, an interdiu.

INTERDUCTŬS, ūs, m. Ponctuation. Syn. Distractio vel nota. Usus: Oratio non spiritu pronuntiantis, nec interductu librarii, sed numero coacta debet insistere.

INTERDUM, Quelquefois, parfois. Syn. Est, cum, nonnunquam. Usus: Geminatio verborum interdum vim habet, alias leporem.

INTĔRĔA, Cependant, tandis que. Syn. Interim, tantisper, mediis diebus, hoc interim spatio, inter hæc. )( Postea. Usus: Hæc dum Romæ geruntur, Quintius interea, etc. Tu interea cessabis.

INTĔRĔO, is, ĭi vel īvi, ĭtum, ire, n. Mourir. Syn. Morior, pereo. Adv. Funditus. Phras. 1. Multi cives peste interiere, bien des personnes sont mortes de la peste. Magna civium interitio facta est; peste civium plurimi sunt confecti, deleti; peste velut incendio civitas deflagravit; res civitatis viresque pestilentia admodum sunt accisæ; peste, perinde ac si internecino bello certatum esset, exhausta est civitas. 2. Omnia interitura videntur, tout semble devoir périr. Ad occasum, exitium, interitum civitatis vergunt omnia; ad interitum ruunt omnia; pessumire videntur omnia; prope absunt ab exitio res urbis; omnia nobiscum peritura videntur; omnia labi, fluere, occidere videntur. Cf. Pereo. Usus: Sine dolore interire. Tabulæ illæ incendio interiere.

INTĔRĔQUĬTO, as, are, n. Parcourir à cheval. Dux interequitans suos alloquebatur.

INTĔREST, imp. Il importe. Syn. Refert. Phras. 1. Hoc tua minimum interest, cela vous importe peu. Hoc tua nullam in partem interest; hoc ad te nihil; tua res in toc nulla agitur; hoc ad res tuas parum pertinet, hoc tua nihil refert, hoc ad res tuas momenti nihil habet, vim nullam habet. 2. Mea hoc multum interest, cela m’importe beaucoup. Mea hoc multum refert; res in hoc agitur mea; hoc ad me valde pertinet; hoc ad res meas valet in omnem partem, in omnes partes plurimum; ad res meas multum interest, refert; permagni ponderis, maximi momenti ad res meas est; momenti, ponderis habet plurimum. Inest in ea re momenti plurimum ad causam meam. Usus: 1. Tuarum rerum multum interest. Omnium interest. Plus, multum, permagni interest, quibus modis res fiant. 2. Differt, differentia est, discrimen est, il y a une différence. Inter doctum et rudem multum interest. Inter Zenonem et Aristotelem præter verborum novitatem nihil interest. Hoc inter dignitatis fortunæque gradus interest, interlucet.

INTERFĀRIS, atus sum, d. * Interrompre, couper la parole. Usus: Tum Appius interfatur.

INTERFECTOR, ōris, m. Meurtrier, assassin. Syn. Percussor. Usus: Hostes et interfectores reipublicæ.

INTERFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. Tuer, massacrer. Syn. Neco, eneco, occido, ferro vitam eripio, morte mulcto, interimo, mortem affero. Adv. Impune, nefarie, apertissime, publice. Phras. 1. Multi sane interfecti sunt, bien des gens ont été tués. Cædes maxima est facta; internecio civium est consecuta; cives occisione deleti; mors allata, oblata multis; acerbissima morte affecti, numero viventium exturbati; jugulati, trucidati, de medio sublati, interempti, perempti, luce privati plurimi; multi cervices jugulum ferro præbuere, ferrum corpore recepere; lux erepta multis; multi vita expulsi ferro concidere; obtruncati multi; magna cædes perpetrata; multi mortiferis vulneribus icti cecidere; multi spiculis perfossi, gladiis per adversum pectus transfixi; securi percussi procubuere; magna strages, magna cædes est edita; ingenti cæde prostrati sunt plurimi, internecioni dati; morti dediti, pecoris modo conscissi. 2. Ipse se interfecit, il s’est suicidé. Mortem sibi ipse conscivit; vim, manus sibi attulit; sua sibi manu vitam exhausit; ipse sibi ferro pectus trajecit; suo sanguine manus ipse suas imbuit; liberum mortis arbitrium occupavit; voluntariam mortem occupavit, sibi conscivit; occupavit fati diem ipse adacto in pectus gladio, infelici dextera, suoque ictu mortem invenit; ferrum ipse sibi in pectus demisit; in ferrum pectore incubuit; sua manu cecidit; hausto veneno, intercisis venis, abruptis venis, misso per venas sanguine longæ ætatis cruciatus antevertit, effugit; infamem vitam turpissimo exitu fœdavit; sibi mortis diem admovit; vitam sibi abrupit, extorsit; vitæ finem fecit; vim, manus sibi intulit. Usus: Per insidias eum interfecisti. Cf. Cædes, Interimo, Occido.

INTĔRIM, Pendant ce temps, cependant. Syn. Interea, tantisper, inter hæc. Usus: Interim Varus Uticam venit.

INTĔRĬMO, is, ĕmi, emptum, ere, a. Tuer, détruire. Syn. Interficio, interim affero. Phras. A furioso homine interemptus est, il fut tué pur un homme en fureur. Furiosi hominis manu percussus interiit, sublatus est; lux, vita illi erepta est; furiosi hominis manu ictus occubuit, mortem oppetit; eum homo furiosus ab jugulo, ita ut per costas ferrum emineret, terræ affixit; stricto gladio pectus transegit; cultrum illi in corde defixit; gladium superne jugulo defixit; mortifero vulnere furiosi manu ictus præceps in vulnus obiit; prolapsus in vulnus cecidit exanimis; ejus latus homo furiosus gladio hausit; ejus pectus stricto gladio homo furiosus semel iterumque percussit. Cf. Interficio. Usus: Lucretia se ipsam interemit.

INTĔRĬOR, ōris, com. gen. Intérieur, )( Exterior. Usus: Nihil mente interius. Interior ædium pars. Interiores litteræ, et reconditæ.

INTĔRĬTŬS, ūs, m. Mort, destruction. Syn. Occasus, obitus. Epith. Acerbus, crudelis, immaturus, justus, optatissimus, paternus, perceler, repentinus, similis, universus, voluntarius. Usus: Natura omnium rerum interitus atque obitus conficit. Nihil non aliquando ad interitum redigetur. Ea res interitum rei publicæ afferet. Interitus et dissipatio. Cf. Ruina, Excidium.

INTERJĂCĔO, es, jăcŭi, ere, n. Être situé entre. Usus: Interjacebat campus, colles imminebant.

INTERJECTĬO, ōnis, f. Insertion. Syn. Interpositio. Usus: Interjectio verborum.

INTERJECTŬS, ūs, m. Interposition. Syn. Interjectio. Usus: Luna terræ interpositu interjectuque deficit, la lune s’éclipse quand la terre se place entre elle et le soleil.

INTERJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. Mettre entre. Syn. Interpono. Usus: Nasus quasi murus oculis interjicitur. Inter illorum ætates interjectus Cato. In voluptatibus nullo intervallo interjecto dies noctesque versari. Alii aliis interjecti.

INTERLŎQUOR, ĕris, lŏcūtus sum, loqui, d. Interrompre. Usus: Siccine mihi interloqueris?

INTERLŪCĔO, es, ere, n. Paraître, briller entre; luire. Syn. Eluceo, emineo. Inter dignitatis fortunæque gradus hoc interlucet, hoc discrimen est, il y a cette différence.

INTERMĔDĬUS, a, um, Interposé, intercalé. Syn. Medius, interjectus, intermissus. Usus: Planities intermissa collibus, urbemque inter et flumen intermedia. Est quidam interjectus, intermedius, et quasi temperatus, in neutro excellens, utriusque particeps, vel utriusque potius expers. Cf. Medius.

INTERMĬNĀTUS, a, um, Non limité, qui est sans fin. Syn. Infinitus, immensus, æternus. )( Terminatus.

INTERMĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Menacer. Syn. Minor. Cf Minari.

INTERMISSĬO, ōnis, f. Interruption. Syn. Intervallum, intercapedo, relaxatio. Usus: Nunc, propter intermissionem forensis operæ, sine ulla intermissione temporis dies noctesque litteris vaco.

INTERMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Suspendre, interrompre. Syn. Interdum conquiesco, intermissionem facio. )( Retineo. Adv. Jam diu. Usus: 1. In maximis occupationibus nonnunquam intermitto studia doctrinæ, consuetudinem pristinam. 2. Planities intermissa collibus. Paucis diebus intermissis, après quelques jours d’intervalle.

INTERMŎRĬOR, ĕris, mortŭus sum, mori, d. Mourir dans l’intervalle, être oublié. Syn. Pereo, morior. Usus: Nullum apud te officium intermoritur.

INTERMUNDĬA, ōrum, pl. n. Espaces entre les mondes. Syn. Spatium inter mundos Epicuri interjectum. Usus: Tanquam modo ex Epicuri intermundiis descendisset.

INTERNĔCĪNUS, a, um, Meurtrier. Syn. Crudelis, inexpiabilis, ubi necesse sit omnes necari. Usus: Bellum internecinum, guerre d’extermination.

INTERNĔCĬO, ōnis, f. Tuerie, mort, carnage. Syn. Exitium, interitus, exstictio. Epith. Magna. Usus: Internecionem facere. Internecione cives liberare. Cf. Cædes.

INTERNĔCO, as, cŭi, ctum, are, a. Tuer. Usus: Hostibus internectis. Cf. Interficio.

INTERNOSCO, is, nōvi, ere, a. Distinguer. Syn. Secerno, discerno. Adv. Difficulter, perdifficiliter. Usus: Verum a falso, dignumque an indignum sit, internoscere. Cf. Discerno.

INTERNUNTĬUS, ii, m. Messager, parlementaire. Syn. Interpres. Epith. Assiduus. Usus: Assiduis cum illo internuntiis egi.

INTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. Broyer dans. Usus: Tu intrivisti, tibi exedendum est (Prov.), le vin est tiré, il faut le boire.

INTERPELLĀTĬO, ōnis, f. Interruption. Syn. Interventus. Usus: Interpellatione mei familiaris interrupta est mea epistola.

INTERPELLĀTOR, ōris, m. Importun, fâcheux. Syn. Interventor. Epith. Minus molestus. Usus: In litteris sine interpellatoribus molestis versor.

INTERPELLO, as, avi, atum, are, a. Interrompre. Syn. Interrumpo, impedimento sum. Adv. Odiose, paulum. Usus: Tu vero ut me interpelles et appelles, ut obloquare et colloquare, velim. Ab aliquo interpellari. Cf. Impedio.

INTERPŎLO, as, avi, atum, are, a. Modifier, réparer. Syn. Renovo. Usus: Togam prætextam quotannis interpolare. Ædes interpolare. Demendo, mutando, curando, ne littera appareat, interpolando.

INTERPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. Mettre entre, insérer. Syn. Interjicio, in medio colloco. Adv. Facete. Phras. 1. Mediæ orationi leviora argumenta interponimus, au milieu du discours, nous plaçons des arguments plus faibles. Leviora argumenta mediæ orationi inteximus, includimus, inserimus, interjicimus; in mediam orationem conjicimus, conferimus; levioribus argumentis in media oratione locum damus. 2. His me causis non interponam, je ne me mêlerai pas à ces affaires. In res tam ancipites et tumultuosas me non immittam; non inferam, non intrudam, non offeram, non implicabo, non miscebo; curando aliena non me eo sciens prudensque demittam, unde exitum videam nullum. Cf. Implico. Usus: Sæpe etiam versus interponitur. Se, suam fidem in aliquam rem interponere. Auctoritatem suam ac operam, studium, laborem pro aliquo interponere. Non interpono meum judicium. Audaciæ alicujus se, legem, religionem interponere.

INTERPŎSĬTĬO, ōnis, f. Interposition. Epith. Difficilior. Usus: Cum personarum certarum interpositione.

INTERPŎSĬTŬS, ūs, m. Interposition. Syn. Interjectio. Usus: Interpositus terræ.

INTERPRES, ĕtis, m. Qui explique, interprète. Syn. Explanator, internuntius, conjector. Epith. Præclarus, religiosus, vaferrimus. Interpretes exercitatissimi, fallaces, indiserti, molles, prudentissimi, publici, veteres. Usus: Interpretes Poetarum Grammatici. Astrologus cœli interpres. Per interpretem agere, loqui. Per amicos, sequestres et interpretes judicium corrumpere.

INTERPRĔTĀTĬO, ōnis, f. Interprétation, sens. Syn. Notatio, etymologia. Epith. Satis acuta, nimis callida, indigna, magna, malitiosa, mendax, non molesta. Usus: Juris, verbi, scripti vis et interpretatio. Somnia interpretatione explicare.

INTERPRĔTOR, aris, atus sum, ari, d. Interpréter, expliquer. Syn. Interpretationem facio, expono, interpretatione explico, expono; rem obscuram declaro. Phras. 1. Interpretari Græcos Platonis libros, expliquer les livres de Platon. Platonem de Græcis convertere; Græca prope iisdem verbis Latine versa dicere. Quæ Plato Græco sermone tractavit, Latinis litteris mandare. Græca Latine reddere; in Latinum convertere; de Græcis latine dicere, in Latinum transferre; Latino sermoni, Latinæ consuetudini tradere. 2. Eam rem varie interpretabantur homines, les hommes interprétaient différemment cette action. Eam rem alii alio trahebant; alii civile id rebantur, quidam ad sævitiam trahebant; ea res non uno modo ab omnibus accepta est, aliis in superbiam vertentibus, ac per ambitionem factam memorantibus, aliis benignius interpretantibus; res accepta aspere a plerisque omnia prave æstimantibus, in deterius referentibus, in deterius recta detorquentibus, mollius contra ab aliis, ex indole mitiore, facta æstimantibus. Cf. Accipio in bonam vel malam partem. Usus: Legum, verborum vim interpretari. Interpretari voluntatem alicujus ex facto. Dicta male, vel mitiorem in partem interpretari. Neque recte, an perperam, interpretor, est-ce bien, est-ce mal? Je ne me prononce pas.

INTERPUNCTĬO, ōnis, Signe de ponctuation. Syn. Interpunctum, interductus. Usus: Res parvæ prope in singulis litteris, atque interpunctionibus verborum occupatæ.

INTERPUNCTUM, i, n. Pause, signe de ponctuation. Syn. Interpunctio, distinctio. Usus: Interpuncta verborum.

INTERPUNCTUS, a, um, Ponctué. Syn. Distinctus. Usus: Interpuncta alias et distincta intervalla orationis delectant.

INTERQUĬESCO, is, quĭēvi, quĭētum, ere, n. Se reposer de temps en temps. Syn. Requiesco. Adv. Paulum.

INTERREGNUM, i, n. Interrêgne. Syn. Tempus, quo rege vacat regnum, dum novus creetur. Usus: Res ad interregnum spectat, venit, deducta est.

INTERREX, rēgis, m. Interroi. Syn. Qui demortui regis locum tenet. Usus: Interregem facere, creare, eligere, prodere.

INTERRŎGĀTĬO, ōnis, f. Interrogation, question. Epith. Interrogationes captiosæ, fallaces, faciles, aptæ, paucissimæ, stultissimæ.

INTERRŎGĀTĬUNCŬLA, æ, f. Petite interrogation. Epith. Interrogatiunculæ angustæ, minutæ. Usus: Cato minutis interrogatiunculis, quasi punctis, quod proposuit, effecit.

INTERRŎGO, as, avi, atum, are, a. Interroger. Syn. Quæro, percunctor, rogo, requiro, sciscitor, rogito. Phras. Multis eum interrogavi, je l’ai longuement interrogé. Interrogando ursi, quæsivi de eo, quid egisset; requirebam ex eo, sciscitabar; captioso etiam interrogationis genere utebar; percontabar sollicite, rogitabam, nihil tamen percontationibus ex eo exsculpere poteram. Usus: Interrogari ab aliquo de aliqua re.

INTERRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. Rompre par le milieu, briser; interrompre. Syn. Interpello, dirimo. Usus: Pontem interrumpere. Amicitiam interruptam instaurare. Interruptis ac morientibus vocibus.

INTERRUPTĒ, D’une manière coupée. )( Continenter. Syn. Intercise, incisim.

INTERSCINDO, is, scĭdi, scissum, ere, a. Couper par le milieu, détruire. Usus: Pontem ei a tergo interscindi jussit.

INTERSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. Écrire entre deux lignes. Usus: In litteris tuis aliquid interscripsi.

INTERSĔCO, as, cŭi, sectum, are, a. Couper par le milieu. Syn. Seco.

INTERSĒPĬO, is, sepsi, septum, ire, a. Fermer, enclore. Usus: Urbem vallo intersepire.

INTERSEPTUS, a, um, Bouché, interdit. Syn. Interclusus, obstructus, vallatus, munitus. Usus: Iter ad gloriam nemini est interseptum.

INTERSPĪRĀTĬO, ōnis, f. Respiration. Syn. Respiratio. Usus: Æqualibus interspirationibus uti.

INTERSUM, es, fŭi, esse, n. Être présent. Syn. Adsum. )( Absum. Usus: 1. Consiliis, in consiliis aliorum interesse. Ipse interfui, præsens vidi. 2. Intercedo, être placé entre. Inter eos Tiberis et pons interest. Cf. Præsens, Coram.

INTERTRĬMENTUM, i, n. Usure, dommage. Syn. Detrimentum.

INTERTURBĀTĬO, ōnis, f. Trouble, émotion. Usus: Animi interturbatio.

INTERTURBO, as, avi, atum, are, a. Troubler, inquiéter. Syn. Valde turbo.

INTERVALLUM, i, n. Séparation, intervalle. Syn. Spatium, discrimen. Epith. Infinitum, longum, majus, minimum, perlongum, latum, tantum; intervalla æqualia, certa, distincta, interpuncta, dupla et tripla, imparia, modica, multa, reliqua, sesquialtera. Usus: 1. Temporum locorumque intervallo longo disjuncti sumus. Dolor si longus, est levior, dat enim intervalla et relaxat. Intervalla vocis, sonorum in loquendo. 2. Temporis spatium, intervalle (de temps). Tanto intervallo ad te revisi. Longo intervallo te non vidi. Atticismus mihi ex intervallo regustandus est. Cf. Spatium.

INTERVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n., nonnunquam a. Venir à l’improviste. Syn. De improviso venio, incurro; intercedo, intersum. Usus: Vereor, ne molesti quidam loquentibus nobis interveniant. Casu interventum est.

INTERVĔNTOR, ōris, m. Visiteur. Usus: Vacuo ac ab interventoribus liberiore die.

INTERVENTŬS, ūs, m. Arrivée imprévue. Syn. Inopinatus adventus. Usus: Interventu ejus et interpellatione jurgium discussum est.

INTERVERTO, is, verti, versum, ere, a. Soustraire, détourner; dépouiller, frustrer qqn de qqch. Syn. Præripio, intercipio. Usus: Dona, pecunias, ædilitatem intervertere alicui atque ad se transferre.

INTERVĪSO, is, ere, a. Aller voir, visiter, rendre visite. Syn. Inviso. Adv. Crebro. Cf. Viso.

INTESTĀBĬLIS, e, gen. com. Qui ne peut témoigner (en justice). Syn. Qui nec testem agere, nec testimonium facere potest. Usus: Homo sacer, sceleratus et intestabilis.

INTESTĀTO, Intestat, qui n’a pas testé. Syn. Nullo facto testamento. Usus: Intestato mortuus est.

INTESTĀTUS, a, um, Qui n’a pas fait de testament. Syn. Intestato mortuus.

INTESTĪNUM, i, sæpissime: INTESTĪNA, orum, n. pl. Intestins, entrailles. Syn. Ilia, viscera. Epith. Medium. Usus: Graviter ex intestinis laborabam. Tum adstringentibus se intestinis, tum relaxantibus.

INTESTĪNUS, a, um, Intérieur, domestique. Syn. Domesticus, interior. )( Extraneus. Usus: Occultum, intestinum bellum, guerre civile. Intestinum, inclusum malum. Intestinus timor, dolor.

INTEXO, is, xŭi, textum, ere, a. Tisser dans ou sur. Syn. Contexo, interpono, implico. Adv. Prudenter. Usus: Aliquid in causa prudenter intexere, glisser prudemment qqchose dans une cause. Vestis coloribus variis intexta.

INTĬMĒ, Affectueusement. Syn. Enixe, ex animo. Usus: Intime aliquem commendare.

INTĬMUS, a, um, Intérieur, caché. Syn. Reconditus, arcanus, familiaris. Phras. Intima sua mihi concredit, il me confis tous ses secrets. Ad intima ejus consilia perveni; arcana omnia, abditosque sensus speculor; arcana omnia vel ipso prodente cognosco; arcana ejus omnia elicio. Intimus sum ejus consiliis; nihil consiliorum ejus me latet. Cf. Arcanus, Usus: 1. Intimi sensus animi, consilia intima. Ex intima arte et philosophia multa disputavi. 2. Domesticus, familiaris, intime. Antonius Clodio intimus. Est in meis intimis. Tectissimus ad alienos, intimis apertior sum.

INTINGO, is, tinxi, tinctum, ere, a. Tremper dans. Syn. Madefacio, humecto.

INTŎLĒRĀBĪLIS, e, gen. com. Intolérable, insupportable. Syn. Non ferendus, intolerandus. )( Tolerabilis. Adv. Admodum. Phras. Intolerabilis est ejus arrogantia, son orgueil est intolérable. Res est indigna, acerba et omnibus intoleranda; immensa est ejus, nec ferenda insolentia. Quis hominem cum ea superbia et insolentia ferat? Usus: Dolor, fœditas intolerabilis.

INTŎLĔRANDUS, a, um, Intolérable. Syn. Intolerabilis. Usus: Intoleranda licentia.

INTŎLĔRANS, antis, omn. gen. Qui ne peut supporter. Syn. Impatiens, impotens. Usus: Corpora laboris intolerantissima. Cf. Impatiens.

INTŎLĔRĀNTER, D’une manière insupportable. Syn. Insolenter. Usus: Intoleranter dolere, se jactare.

INTŎLĔRANTĬA, æ, f. Insolence, tyrannie insupportable. Syn. Insolentia. Usus: Hæc non privati insania sed regis intolerantia est.

INTŎNO, as, ŭi, ātum, are, a. Tonner; crier avec force. Syn. Tono, sono. Usus: Hesterna concione vox ejus intonuit.

INTONSUS, a, um, Qui n’est pas tondu. )( Tonsus. Coma intonsa, longs cheveux.

INTORQUĔO, es, torsi, tortum, ere, a. Brandir, lancer contre. Immitto, jacio, jaculor. Usus: Telum, calumniam intorquere in aliquem.

INTRA, A l’intérieur, dans. Syn. Inter, in interiore parte. Usus: 1. Intra muros. Hæc intra decem annos sunt gesta. 2. Minus quam necesse sit, au-dessous de. Intra modum loqui. Epulamur non modo non contra legem, sed etiam intra legem.

INTRACTĀTUS, a, um, Indompté. Usus: Equus intractatus, indomitus.

INTREMO, is, ŭi, ere, n. Trembler. Syn. Tremo.

INTRĔPĬDĒ, Sans trembler. Syn. Sine pavore, audacter, posito metu.

INTRĔPĬDUS, a, um, Intrépide. Syn. Impavidus, timore solutus. Cf. Audax.

INTRĪCO, as, avi, atum, are, a. Embarrasser, embrouiller. )( Extrico. Cf. Implico.

INTRO, A l’intérieur. Usus: Ire, ferre intro.

INTRO, as, avi, atum, are, a. et n. Entrer. Syn. Introeo, ineo, subeo, ingredior, accedo. )( Exeo. Adv. Penitus. Phras. Tu meam domum intrare ausus es? Quoi! vous osez entrer dans ma maison? Tu meas ædes accedere; tu vestigium in ædes facere; tu intro te conjicere ausus es? Tu eo pedem inferre; tu vestigium ibi ponere; eo te inferre; pedem ibi ponere ausus es? Cf. Ingredior. Usus: Intrare limen, domum, regnum. In alicujus familiaritatem intrare. Cf. Ineo.

INTRŌDŪCO, is, duxi, ductum ere, a. Introduire. Syn. Induco, facio, adduco, fingo. Usus: Consuetudinem, ambitionem in urbem introducere. Illum reprehende, qui initium introduxit. Introducere aliquem loquentem.

INTRŌDUCTĬO, ōnis, f. Introduction. Usus: Adolescentum nobilium introductiones judicibus pro præmio fuere.

INTRŎĔO, is, ĭi vel īvi, ĭtum, ire, n. Entrer. Syn. Intro. )( Exeo. Adv. Honeste. Usus: In urbem, in vitam introire. Cf. Intro, Ingredior.

INTRŌFĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, v. anom. a. Porter dans. Usus: Lectica introferri solitus est in urbem.

INTRŎĬTŪS, ūs, m. Entrée. Syn. Aditus. Epith. Apertus, clandestinus, desertus, nocturnus, primus. Usus: 1. Ad omnes portas et introitus armatos homines opponit. 2. Ingressio, initium, commencement. Hic sit introitus defensionis.

INTRŎMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Introduire. )( Emitto. Usus: Limen patefactum est, ut intromissus me in lecto trucidaret.

INTRORSUM vel INTRORSUS, Au dedans, à l’intérieur. Usus: Introrsum turpis, foncièrement vicieux.

INTROSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. et n. Regarder dans, examiner à fond. Syn. Inspicio. Adv. Penitus. Usus: Agite, inferte oculos in curiam, introspicite omnes reipublicæ partes, perspicite omnium mentes. Cf. Considero.

INTRŌVŎCO, as, avi, atum, are, a. Appeler au dedans, faire entrer. Syn. Accerso, advoco. )( Evoco.

INTRŪDO, is, trūsi, trūsum, ere, a. Pousser par force, — se, s’imposer. Usus: Ipse se inferebat, intrudebat. Cf. Implico, Interpono.

INTŬĔOR, ĕris, tŭĭtus sum, eri, d. Regarder. Syn. Video, contueor, contemplor, aspicio. Adv. Acriter, bene, paulisper, studiose. Phras. Hic mos est hominum, ut in repentinis adversisque casibus cœlum intueantur, c’est la coutume des hommes, quand il leur arrive quelque malheur, de regarder le ciel. Ut si quid præter opinionem et contra voluntatem accidit, cœlum suspiciant, aspectent; ad cœlum spectent, oculos tollant, aciem oculorum intendant. 2. Immotis oculis me intuetur, il me regarde fixement. Aciem in me intendit, exacuit, exercet; oculos in me defigit; hæret in vultu meo; oculos a vultu non movet. Cf. Aspicio. Usus: Intuebamur, nec tuendi satietas nos capere poterat. Intueri aliquid oculis, animo complecti. Animo aliquem infesto, iniquo, infenso intueri. Aliquid acriter intueri. Cf. Video.

INTŬMĔO vel INTŬMESCO, is, tŭmŭi, ere, n. S’enfler. Syn. Inflor, in tumorem convertor. Cf. Tumeo.

INTUS, Au dedans. )( Foris. Usus: Intus inclusum periculum, intus equus Trojanus.

ĬNULTUS, a, um, Impuni. Syn. Impunitus. Usus: Inultum aliquid pati, relinquere. Cf. Impunitus.

ĬNUNDO, as, avi, atum, are, n. et a. Inonder. Syn. Alluo, obruo. Phras. 1. Aqua inundat late omnia, l’eau inonde au loin la plaine. Effert aqua se alveo; alveum exit; extra alveum effunditur; littora superat, transgreditur; diffunditur unda, camposque circumjectos rigat; fluctibus terram occupat; effusus super ripas amnis campos segetesque operit. Usus: Terram inundat aqua.

ĬNURBĀNĒ, Sans élégance, sans esprit. Syn. Insulse, inconcinne.

ĬNURBANUS, a, um, Incivil, grossier. Syn. Insulsus, infacetus, inhumanus, inops humanitatis, ineptus, odiosus, putidus. )( Urbanus. Cf. Ineptus.

ĬNŪRO, is, ussi, ustum, ere, a. Brûler sur, graver, imprimer; imprimer (une tache), appliquer, imposer. Syn. Infligo, imprimo. Usus: Æternas alicujus nomini maculas, famam superbiæ alicui, dolorem ossibus et cineri alicujus inurere. Censoriæ severitatis notam alicui inurere. Odium inustum penitus hominum mentibus.

ĬNŪSĬTĀTĒ, Contre l’usage. Syn. Insolenter.

ĬNŪSĬTĀTUS, a, um. Inusité. Syn. In solens, inauditus, præter consuetudinem novus. )( Usitatus. Usus: Inusitata sunt, prisca fere et vetusta, ac ab usu quotidiani sermonis intermissa. Ecquid in rebus inusitatis Græcorum more verbis etiam utamur inauditis. Cf. Insolitus, Novus.

ĬNŪTĬLIS, e, gen. com. Inutile. Syn. Ad nullam rem utilis, ad nullam partem utilis, qui nulli usui est. )( Utilis. Adv. Summe. Usus: Perniciosus et inutilis civis.

ĬNŪTĬLĬTAS, ātis, f. Inutilité; danger. Syn. Damnum.

ĬNŪTĬLĬTER, Inutilement, en vain. Syn. Frustra. Usus: Frustra aliquid proferre et inutiliter. Cf. Frustra.

INVĀDO, is, vāsi, vāsum, ere, n. et a. Attaquer, se jeter sur. Syn. Adorior, impetum facio, involo, irruo, irrumpo, peto, vim facio, incurro in aliquem, incurso, invehor. Phras. Invasit hominem terror, la frayeur s’est emparée de cet homme. Incidit terror animo hominis; incessit hominem terror; repentino terrore perculsus est. Cf. Terror. Usus: Invadere aliquem, in alicujus nomen; in prædam. Mirus hominem furor, dolor, terror invasit. Cf. Aggredior, Impetus, Adorior.

INVĂLESCO, is, lŭi, ere, n. Se fortifier. Syn. Novas vires sumo, corroboror, confirmor, firmior fio. Usus: Invaluit, potentius jam malum est quam ut sedari possit. Invaluit adeo ejus audacia, et vetustate corroborata est. Cf. Cresco.

INVĂLĒTŪDO, ĭnis, f. Indisposition, mauvaise santé. Syn. Valetudo infirma. Usus: Invaletudine tua valde commoveor et conturbor.

INVĂLĬDUS, a, um, Faible, malade. Syn. Infirmus. Usus: Invalidi milites. Cf. Debilis, Infirmus.

INVECTĬO, ōnis, f. Importation. )( Exportatio. Usus: Rerum, quibus abundamus, exportatio, quibus egemus, invectio.

INVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. Amener, importer. Syn. Importo. Adv. Acerbius, aperte, asperius, contumeliosius, copiose, graviter, liberius, paratius, petulanter, rhetorice, vehementius. Usus: 1. Pecuniæ in ærarium invectæ. Quemcumque casum fortuna invexerit, feram. 2. Insurgo in aliquem, objurgo, se jeter, s’emporter contre qqn. Acerbe in aliquem invehi, maledicere, insectari. Vehementius in illum nugatorem invehebat. Invehens in Catonem Cæsar. Cf. Objurgo.

INVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. Trouver. Syn. Reperio, deprehendo, pervestigo, nanciscor, excogito. Adv. Acute, plane, sapientius, subdole, versute. Phras. Plerasque artes Græci invenere, les Grecs ont inventé presque tous les arts. Græcia inventrix doctrinarum; primi artes peperere, protulere Græci; artium plerarumque cognitionem Græcia aperuit; artium incunabula plurimarum in Græcia sunt. Cf. Excogito. Usus: Facinus, astutiam, crimen, remedium, rationem invenire et comminisci. Invenio te in culpa esse.

INVENTĬO, ōnis, f. Découverte. Illa, quæ investigat occulta, inventio et excogitatio dicitur.

INVENTOR, ōris, m. Auteur. Syn. Auctor. Usus: Cicero princeps et auctor copiæ verborum, inventor, compositor, architectus.

INVENTRIX, īcis, Celle qui découvre. Inventrix et magistra legum Philosophia, la Philosophie est la mère des lois.

INVENTUM, i, n. Découverte. Epith. Probabile, necessarium, antiquis divinum. Usus: Tot artes, tot scientiæ, tot inventa. Eorum inventis et legibus omnem rempublicam constitutam habemus.

INVĔNUSTUS, a, um, Qui est sans beauté, sans grâce. Usus: Quod proposuit, explicat expedite non invenustus auctor.

INVĔRĒCUNDUS, a, um, Impudent. Syn. Impudens, non verecundus. )( Verecundus. Usus: Inverecundum animi ingenium possidet. Cf. Impudens.

INVERSĬO, ōnis, f. Ironie. Syn. Ironia. Usus: Inversio verborum.

INVERTO, is, verti, versum, ere, a. Retourner, changer. Syn. Immuto, verto, perverto. Usus: Pompeius totum nobis negotium invertit. Quam cito se invertit. Cf. Verto.

INVESTĪGĀTĬO, ōnis, f. Recherche attentive. Syn. Inquisitio, indagatio, conquisitio veri. Epith. Facilior, propria.

INVESTĪGĀTOR, ōris, m. Investigateur. Epith. Acer et diligens. Usus: Varro diligentissimus investigator antiquitatis.

INVESTĪGO, as, avi, atum, are, a. Rechercher attentivement. Syn. Exquiro, indago, scrutor, perscrutor, perquiro, persequor, vestigiis odoror. Adv. Diligentius. Usus: Perquirere, patefacere, investigare conjurationem. Cf. Indago, Quæro.

INVĔTĔRASCO, is, ere, n. et a. Item:

INVĔTĔRO, as, avi, atum, are, a. Vieillir, s’affaiblir avec le temps. Syn. Consenesco. Usus: Nihil inveterascere, nihil exstingui, nihil cadere debet eorum, in quibus beata vita consistit. Inveteravit jam ea opinio. Macula hæc insedit, et inveteravit in nomine populi Romani. Inveterata nostra amicitia.

INVĔTĔRĀTĬO, ōnis, f. Maladie invétérée. Usus: Ut in corporibus inveteratio ægre pellitur, sic in animis perturbatio.

INVĬCEM, Tour à tour, mutuellement. Syn. Mutuo, vicissim. Usus: Totos dies eramus simul invicem.

INVICTUS, a, um, Invincible. Syn. Qui vinci non potest, inexpugnabilis, insuperabilis. )( Devictus. Usus: Quibus viris respublica invicta stat? nomen invictissimi imperatoris consecutus. Animi excelsi atque invicti magnitudo, Cf. Fortis, Facta egregia.

INVĬDENTĬA, æ, f. Sentiment de jalousie. )( Misericordia. Usus: Invidentia est ægritudo suscepta propter alterius res secundas, quæ nihil nocent invidenti. Cf. Invidia.

INVĬDEO, es, īdi, isum, ere, n., nonnunquam a. Porter envie. Syn. Alienis bonis mœreo. )( Faveo. Adv. Aperte, maxime, obscure, occulte, paululum, vehementer, valde, sane. Phras. Multi mihi invident, bien des hommes me jalousent. Sunt, quos meus in hac republ. splendor offendat, lædat, pungat, angat, sollicitet, afficiat, urat, torqueat, excruciet, gravius afficiat. Non desunt, quos mea dignitas, mea amplitudo male habeat; quibus dolori sit meus honor. Florere me dignitate, existimatione, honore; tantum honoris mihi haberi nonnulli moleste, graviter, acerbe, ægre, iniquo animo, non satis æquo animo ferunt. Angit animos quorumdam hic splendor meus; sollicitos habet quosdam hæc dignitas mea. Valde me multorum invidia exercet; multum est mihi cum invidis negotii; novi multorum animos in me malevolentia suffusos; invident multi mihi, mordent clanculum. Cf. Invidus. Usus: Alterius honori, virtuti, fortunis præstantibus et florentibus invidere.

INVĬDĬA, æ, f. Jalousie, envie; haine, malveillance. Syn. Malevolentia, offensio. Epith. Aliena, communis, detestanda, falsa, imbecilla, iniquissima, inveterata, justissima, magna, par, popularis, recens, senatoria, singularis, summa, tribunitia, vehemens. Phras. 1. Invidiam alicui conflare, rendre quelqu’un odieux. Invidiam alicui concitare, commovere, facere, parare; in invidiam rapere, vocare, adducere; invidiam facti conferre in alterum; invidia gratiæ externæ onerare aliquem; lacerare invidia clarissimum quemque; invidiæ mactare. 2. Invidiam incurri, on a excité contre moi l’envie. In invidiam veni; invidiam subii; in invidiam adductus sum; invidiam contraxi. 3. In invidia sum apud omnes, tout le monde me jalouse. Invidiam omnem omnium habeo, sustineo; in invidia sum; ex invidia laboro; invidia premor, flagro, conflagro, ardeo aliena. Invidia sum præcipua inter omnes. Cf. Odiosus, Invidiosus, Odium. 4. Modestia invidiam lenit, la modération empêche l’envie. Invidiam modestia sedat, comprimit, restinguit, exstinguit; modesta vivendi ratio multum de invidia opum deonerat; invidiam levat, liberat; efficit, ut invidia ponatur, deponatur, decedat; ut invidiæ quasi sanguis mittatur. Usus: Invidiam alicui conflare. Invidiam augere, inflammare, exciter l’envie. Invidiam a se transferre, écarter de soi l’envie. Aliena splendere invidia, s’élever en calomniant les autres. Disrumpi, æstuare invidia, crever de dépit.

INVĬDĬŎLA, æ, f. Petite jalousie. Usus: Nescio, quid inter eos invidiolæ exortum est.

INVĬDĬŌSĒ, Par jalousie, par haine. Syn. Odiose. Usus: Invidiose aliquem criminari.

INVĬDĬŌSUS, a, um, Qui excite l’envie. Syn. Odiosus, invisus, invidiam habens. Phras. 1. Invidiosa est ea dignitas, cette dignité excite l’envie. Magnam habet ea dignitas invidiam; multorum luminibus officit; multorum luminibus obstruit ea fortunæ meæ amplitudo; invidiæ est; in invidia est ea dignitatis amplitudo; urit animos multorum dignitatis ista species. Cf. Invideo. 2. Invidiosus est multisque invisus, il est haï de tous. In summam plurimorum invidiam incidit; nulla fruitur hominum benevolentia; premitur odio multorum; in odio, in invidia est apud multos; pauci sunt, qui illi faveant; qui bene sint in illum animati; qui bene de illo existiment. Cf. Odiosus, Invisus. Usus: Invidiosæ possessiones. Erit hoc tibi invidiosum. Aliquis invidiosus, ac multis offensus.

INVĬDUS, a, um, Envieux, jaloux. Syn. Obtrectator, niger, malevolus, lividus, iniquus, maledicus, inimicus, alienis bonis mœrens. Phras. Multi sunt tibi invidi, bien des gens sont jaloux de vous. Multi sunt tuæ laudis inimici; multos habes obtrectatores malevolentissimos; multorum de te minus commodi sermones a malevolentia profecti volitant, lacerant te, famamque tuam invidi non pauci; magna invidiæ pestis tibi imminet, in te conflata est. 2. Nunquam desunt invidi, jamais les envieux ne manquent. Nunquam desunt pestes quædam hominum aliena laude dolentium, alienis bonis mœrentium; ubique incurras in homines malevolos, lividos, et ad criminationem expeditos. Quis est, quem nulla unquam attigit invidia? qui invidiam non experiatur? quem non mordeat aliorum invidentia? Cf. Invideo, Invidia.

INVĬGĬLO, as, avi, atum, are, n. Veiller à. Syn. Cum cura et sollicitudine vigilo. Phras. Scito me quieti publicæ invigilare, sachez que je veille au repos de la république. Scito, me in speculis esse; in specula collocatum, constitutum; scito, mihi quietem publicam curæ esse; meæ curæ ac vigilantiæ esse demandatum excubare; me animo; curas meas omnes, consilia, cogitationes in tuenda quiete publica evigilare. Cf. Sollicitus.

INVĬŎLĀTĒ, Inviolablement. Syn. Integre, incorrupte.

INVĬŎLĀTŬS, a, um, Inviolable; sacré, respecté. Syn. Integer, incorruptus. )( Violatus. Usus: Inviolata stabit vestra amicitia.

INVĪSO, is, i, um, ere, a. Visiter. Syn. Viso, visito. Usus: Sæpius dominam nostram invisas, rogo. Cf. Viso.

INVĬSUS, a, um, Odieux, haï, détesté. Syn. Odiosus, quem æquo animo videre, ferre, intueri non possumus; qui in odio est apud aliquem. Usus: Quo quis callidor et versutior, hoc invisior et suspectior est. Cf. Odiosus.

INVĪTĀMENTUM, i, n. Attrait, charme. Syn. Invitatio, incitamentum. Epith. Multum. Usus: Multa habet invitamenta urbis et fori. Invitamentum afferre. Cf. Illecebra.

INVĪTĀTĬO, ōnis, f. Invitation. Epith. Crebra, liberalis. Usus: Invitationes, adventusque nostrorum hominum.

INVĪTĀTŬS, ūs, m. (à l’abl. sing.). Invitation. Syn. Invitatio. Usus: Primo mea sponte, deinde invitatu tuo hoc egi.

INVĪTĒ, Non volontiers, malgré soi. Syn. Repugnanter, invito.

INVĪTO, as, avi, atum, are, a. Inviter. Syn. Voco, allicio. )( Deterreo, dehortor. Adv. Aliquoties, benigne, honorificentissime, liberaliter, magnopere, passim, publice, studiose, valde, vulgo. Phras. Ad cœnam me invitavit, il m’a invité à dîner. Ad cœnam me devocavit; adhibuit ad convivium; convivam sibi esse me voluit; vocatu ejus cœnandum mihi erat apud illum; ad cœnam me vocavit; cœnam dedit; cœna me accepit. Usus: Tu invita mulieres, ego vires accivero. Quis est, qui eum tecto domoque non invitet? Invitare aliquem, et allicere præmiis ad agendum aliquid. Gloria invitari ad magna audenda. Cf. Voco.

INVĪTUS, a, um, Qui agit à contre-cœur, malgré soi. Syn. Non libenter, rogatus, recusans, tergiversatus, contra voluntatem, repugnans, repugnanter, coactus, dolens, perinvitus. Phras. 1. Invitus illum adii, c’est malgré moi que je suis allé le trouver. Cum magna mea molestia illum compellavi; adversante et repugnante natura; contra voluntatem meam; cunctabundus, diuque reluctans, ac tergiversatus; prope resistens ad eum pertractus fui; ingratiis et coactus ad illum attrahendus fui. 2. Quanquam invitus, munus tamen in republica suscepi, malgré moi, j’ai accepté une charge dans la république. Quanquam gravatus, accessi tamen ad rempublicam; quanquam abhorrerem reipublicæ tractationem, quanquam mihi nihil inimicius, nihil molestius forensi illo strepitu, tamen, ingratiis licet meis, in has quotidianas dimicationes me obtuli; non sine aliqua molestia et resistenti similis dignitatem eam admisi; commovebat equidem oblato eo honore, onusque impositum fremens mœrensque accepi; extorquendum erat invito, atque ingratiis, ut honorem eum admitterem; prope resistenti munus id injunctum est; ad honoris ejus insignia frontem cum adducerem, vultum averterem, jugum tamen ad extremum, quanquam invitus, recepi. Cf. Abhorreo, Nolo. Usus: Invitus, per vim et imperium feci. Sapiens nihil facit invitus, dolens, coactus. Eæ molestiæ, dudum enim circumrodo, invito devorandæ sunt.

INVĬUS, a, um, Inaccessible, inabordable. )( Pervius. Usus: Invii saltus.

INVŎCO, as, avi, atum, are, a. Appeler, invoquer. Syn. Imploro. Usus: Lucinam in pariendo invocant. Sociorum subsidium invocare. Cf. Imploro.

INVŎLĀTŬS, ūs, m. (à l’abl. sing.). Vol. Syn. Volatus avium.

INVŎLO, as, avi, atum, are, a. Se jeter sur, attaquer qqn. Syn. Invado. Usus: Involare in aliena. Cf. Impetus.

INVŎLUCRUM, i, n. Enveloppe. Syn. Integumentum. Epith. Involucra multa. Usus: Multis simulationum involucris tegitur, et quasi velis quibusdam obtenditur hominis natura. Clypei involucrum.

INVOLVŌ, is, vi, vŏlūtum, ere, a. Envelopper. Syn. Circumplico. )( Evolvo. Usus: Litteris me involvo. Virtute sua se involvere. Occulta, involuta, latentia aperire. Videbam pacis nomine involutum fore bellum.

INVULNĔRĀTŬS, a, um, Qui n’a reçu aucune blessure. Syn. Integer, inviolatus. )( Vulneratus.

IPSE, a, um, Même; ce, cet; lui-même. )( Alter. Usus: Illo ipso tempore. Ille ipse Cæsar. Decem ipsos dies ibi fui. Istud ipsum miserrimum puto. Hoc quid sit, per se ipsum non video, sed ex sequentibus.

ĪRA, æ, f. Colère. Syn. Iracundia, indignatio; stomachus, excandescentia. Epith. Acerbior, inveterata, naturalis, recens. Phras. 1. Atrox calumnia ad iram me concitavit, cette atroce calomnie m’a mis en colère. Bilem mihi movit, commovit, concivit; ad iracundiam me adduxit; stomachum mihi movit; stomachum mihi fecit; ad iram me impulit, induxit, incitavit; calumniæ indignitas movit animum, iram mihi movit, animum vehementer sollicitavit, accendit; animum exasperavit, odium exacerbavit, irritavit; iram provocavit; animum indignatione accendit atrocis calumniæ injuria, ira me implevit; iram exacuit, stomacho fuit atrocis calumniæ indignitas. 2. Gravem iram concepi, je me suis mis fort en colère. Iram imbibi vehementem et acerbam; ira animum cepit; ingentem molem irarum alto ex animo ciebam; exarsi graviter iracundia; excandui; stomachabar, commovebar vehementius; exarsi iracundia et stomacho; ingentes jam dudum iras in pectore volvebam; ira repente efferbui. Cf. Irascor. 3. Iram suam in aliquem effundere, accabler qqn du poids de sa colère. Vertere iram in aliquem, factis simul dictisque odium explere; iracundiæ in aliquem indulgere; iracundiam exercere; iracundiæ servire, obsequi, parere; iram odiumque profundere in aliquem; omne virus acerbitatis in aliquem evomere, effundere; stomachum in aliquem erumpere, fremere, sævire, furere, nec iræ modum reperire. 4. Ira jam deficit, sa colère se calme. Defervescit ira, remittit, decedit, abscedit; mollitur ira; deflagrat paulatim; animorum ille ardor residet; ira cadit. 5. Iram deposuit, il n’est plus en colère. Iracundiam omisit, demisit; iram repressit, sedavit, coercuit, continuit; iram expedivit; missam fecit; ex animo ejecit. 6. Iram sedavit, il a apaisé sa colère. Leniter permulsit iram; iras lenivit; iracundiæ faces exstinxit; impetum animi delinivit; ardorem animi compressit. Usus: Ira est libido puniendi ejus, qui videatur læsisse injuria, cum qua nihil recte, aut considerate fieri potest. Facere aliquid per iram. Iram gerere, concire, evomere. Ira incendi, ardere. Orta est inter illos ira. Ira decessit.

ĪRĀCUNDĒ, Avec colère. Syn. Per iram, cum iracundia, cum stomacho. )( Leniter, quiete. Usus: Vehementer ago, non iracunde. Iracunde et intemperanter facere.

ĪRĀCUNDĬA, æ, f. Penchant à la colère, colère. Syn. Ira, acerbitas quædam naturæ et rabies. )( Lenitas. Epith. Bellatrix, effervescens, gladiatoria, gravior, inimica, injusta, justa, præsens, vehemens, utilis. Usus: Aliquem ad iracundiam adducere, mettre qqn en colère. Iracundia et stomacho effervescere, efferri, inflammari, ardere, furere, être enflammé par la colère. Iracundiam exercere; iracundiæ servire, obsequi, parere, céder à la colère. Iracundiæ resistere, résister à la colère. Iracundiam continere, contenir sa colère. Iracundiam omittere, dimittere, éviter la colère. Iracundiam sedare, se calmer.

ĪRĂCUNDUS, a, um, Qui se met facilement en colère, irascible. Syn. Qui facile et cito irascitur, proclivis ad iram, irritabilis. Phras. 1. Natura iracundus est, il est naturellement irascible. Animi quodam impetu dolori fere et iracundiæ paret; summa est naturæ acerbitate; nullum animo spatium dat, nec indignationem intra se premit, aut continet, sed ira ac cupiditate, pessimis consultoribus, grassatur; ingenio præceps in iram est; ægritudinem animi non facile dissimulat; præcipitis in iram animi est; iræ potens non est; iram nec premere novit, nec tenere; iracundia illi præfervida; natura præceps in iram; iram in promptu gerit; natura stomachosior est, et facile excandescit. Cf. Ira. 2. Natura non adeo iracundus sum, je ne suis pas naturellement très irascible. Non adeo pronus, propensus ad iram sum; iræ non admodum deditus sum; juris in me parum habet ira; non admodum inclino, propendeo ad iram, ira mihi minime dominatur; alienus, remotus, intactus ab ira sum; animus is est meus, in quo nulla pars iracundiæ locum habeat, resideat. Usus: Morosi, anxii, iracundi et difficiles senes sunt. Iracundus est factus.

ĪRASCOR, ĕris, rātus sum, asci, d. S’irriter, se fâcher. Syn. Incendor; ira incendor, iratus fio; succenseo; animo incitor, excandesco, stomacho et iracundia excandesco vel effervesco. Adv. Admodum, facile, furenter, justius, occulte, omnino, temere. Phras. 1. Non facile irascor amicis, je ne me mets pas facilement en colère contre mes amis. Non temere excandesco, commoveor, animo incitor, tametsi læsus ab amicis. Non facile indignatio oboritur, indignatione non facile accendor, non facile stomacho effervesco, iram gero in amicos; etiam in stomacho ridere soleo. 2. Irascor etiamnum, je suis encore en colère. Iracundias adhuc recentes habeo; ira etiamnum, et tacita indignatio animum stimulant; necdum ira resedit; nondum ira mihi cecidit; nondum deflagrarunt conceptæ in hominem iræ; frustra indignationem premo; frustra animi ægritudinem dissimulo; clausæ etiamnum aures sunt obstrepente ira; nondum rabies consedit; suis adhuc ardet ignibus concepta indignatio. Ardet adhuc ira et dolore animus; erumpere adhuc ira gestit et in nefarium hominis caput effundi; non mediocri etiamnum incedo iratus iracundia; adhuc totus in fermento sum. 3. En, ut irascitur homo improbus! Voyez, comme ce drôle se fâche! En, ut ira implacabilis implicat animum; en, ut in rabiem ira degenerat; ut exardescit homo improbus iracundia! quam commotus, quam incensus est! ut ira inflammatus est, ut excandescit, ut furit, ut stomachatur! En, quis furor hominem invasit! qua ira, quo furore percitus, quam irato animo, quam percito agit omnia! En, quæ hominem intemperies agitat! Vide, ut stomacho effervescat; ut iracundia efferatur, inflammetur, ardeat, excandescat! ut vultum adducat, supercilia contrahat, ut scintillet oculis, spumet ore, rabiem furoremque toto pectore anhelet? En quas animo iras ingentes concipiat! ut ira ac dolore confusus, præceps amentia feratur! ut bile turgeat ac intumescat! ut iram animo capere vix possit! Usus: Peripatetici virum negant esse, qui nesciat irasci.

ĪRĀTUS, a, um, Irrité. Syn. Incensus, ira incensus; iracundia percitus, incitatus, inflammatus; in aliquem infestus, infensus; qui animo alieno et averso est ab aliquo. )( Propitius. Adv. Dissimulanter, merito. Phras. Illud iratus dixit, il a parlé étant en colère. Ira incensus; animo irato et percito; incensus odio; iracundiæ permittens dominatum animi; ira flagrans, occæcatus, tumens; impotens iræ in eas contumelias erupit; irarum plenus; ira infensus; efferatus odio; ira motus, victus, percitus; ardens ira; furens, inflammatus ira; accensus ira tam inclementer locutus est; elatus iracundia sic stomachum erupit. Usus: Irati proprium est cupere, a quo læsus videatur, ei quam maximum dolorem inurere. Iratum proprie dicimus, exisse de potestate. Cf. Ira, Irascor.

ĪRŌNĬA, æ, f. Ironie. Syn. Inversio, dissimulatio, dissimulantia. Usus: Licenter usus est dissimulatione, quam ironiam Græci vocant.

IRRAUCĔO, es, ausi, ere, n. S’enrouer. Syn. Raucus fio. Usus: Æsopus, si paulum irrauserit, ridetur.

IRRĔPĂRĀBĬLIS, e, gen. com. Irréparable. Usus: Tempus irreparabile.

IRRĒPO, is, psi, ere, n. Ramper vers; se glisser, s’insinuer. Syn. Adrepo, obrepo, influo, illabor. Usus: In gratiam, familiaritatem, in sensus alterius, in testamenta irrepere. Credulitas in optimi cujusque mentem facile irrepit.

IRRĒTĬO, is, īvi vel ĭi, ītum, ire, a. Embarrasser; captiver. Syn. Implico, illaqueo, impedio laqueis. Usus: His se erratis irretiit ætate improvida. Disputationum laqueis aliquem irretire. Irretitus odio bonorum omnium. Adolescentulos illecebris corruptelarum irretire. Cf. Implico.

IRRĔTORTUS, a, um, Qu’on ne détourne pas. Syn. Rectus. Usus: Oculo irretorto aliquem spectare.

IRRĔVŎCĀBĬLIS, e, gen. com. Qu’on ne peut rappeler. Usus: Ætas irrevocabilis.

IRRĪDĔO, es, rīsi, rīsum, ere, n. et a. Se moquer. Syn. Derideo, rideo. Adv. Facete, turpiter, maxime. Phras. 1. Hominem irrident omnes, tous se moquent de cet homme. Est ejusmodi, quem omnes per risum ac jocum contemnant; cujus levitati ac imprudentiæ illudant omnes; quem pueri sectentur, et derideant; qui irrisionibus omnium sit subjectus; qui ludibrium sit cæterorum; qui ludibrio sit omnibus; quem omnes eludant, ludificentur; qui in ora hominum pro ludibrio abeat; quem omnes ludibrio habeant; qui risui sit omnibus; qui omnibus civibus spectaculo sit; per ora hominum traducatur; cui convitium facere, quem ludibrio lædere, in quem ea dicere, quibus totus explodatur, impune quisque audeat; qui ostentui, deridiculo sit omnibus; quem pro ridiculo ac delectamento habeant cæteri: omnes illum idoneum arbitrantur, quem ludos faciant; quem albis dentibus derideant; quem deridendum propinent; quem deridiculi gratia indignis modis ludificent. 2. Ille ipse præbet ansam irridendi sui, il prête lui-même le flanc à la moquerie. Sese ipse deridendum propinat; risui, ludibrio sibilisque aliorum os præbet, sese offert, objicit. Usus: Irridens insontes, olim vicissim irridebitur. Cf. Explodo.

IRRĬGĀTĬO, ōnis, f. Irrigation. Usus: Agrorum irrigationes.

IRRĬGO, as, avi, atum, are, a. Arroser. Syn. Rigo. Usus: Ægyptum Nilus irrigat.

IRRĬGŬUS, a, um, Arrosé. Syn. Quod facile irrigari potest. Usus: Hortus irriguus.

IRRĪSĬO, ōnis, f. Moquerie. Syn. Ludibrium. Usus: Cum irrisione audientium imitari militem gloriosum.

IRRĪSOR, ōris, Moqueur. Usus: Irrisores orationis.

IRRĪTĀBĬLIS, e, gen. com. Irritable, susceptible. Syn. Iracundus, qui facile irritatur, et accenditur.

IRRĪTĀMENTUM, i, n. Stimulant, aiguillon. Usus: Certaminum irritamentum.

IRRĪTĀTĬO, ōnis, f. Stimulant. Usus: Animorum irritatio.

IRRĪTO, as, avi, atum, are, a. Irriter, aigrir; exciter. Usus: Irritare et lacessere aliquem. Cf. Excito.

IRRĬTUS, a, um, Sans effet, inutile, vain, stérile. Syn. Vanus, inanis. )( Ratus. Phras. 1. Irritus fuit omnis labor meus, tout mon travail a été inutile. Quæ gesseram, concidere omnia; ad nihilum recidere; ad irritum cecidere; vana atque irrita evasere. Labor meus omnis in irritum redactus est. 2. Spes irrita fuit, cette espérance a été vaine. Incisa spes erat; spes erat in irritum redacta, ad irritum spes cecidit; spes ea luxuriaverat, et vana evaserat; vana atque irrita ea spes fuit. 3. Acta mea irrita declaravit senatus, le sénat a annulé tous mes actes. Acta mea senatus rescidit, irrita fecit, irrita esse jussit, sustulit, radicitus evellit, dissolvit, infirmavit, labefactavit, evertit, subvertit. Cf. Frustra, Labor inanis. Usus: Irritum et infectum facere aliquid. Testamentum irritum.

IRRŎGĀTĬO, ōnis, f. Condamnation. Usus: Irrogatio mulctæ.

IRRŎGO, as, avi, atum, are, a. Imposer, infliger, decréter. Syn. Legem fero, constituo. Usus: Irrogare leges, pœnas, mulctam.

IRRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, n. et a. Se précipiter sur, attaquer. Syn. Irruo, invado. )( Erumpo. Adv. Æquabiliter, temere, cursim; derepente, effrenatius, extrinsecus, improviso. Phras. Irrumpere in latus hostium, attaquer l’ennemi en flanc. In cornua impressionem facere, irruptionem facere; impetum, vim facere; irrumpere cornua; permittere se in medios hostium cuneos; incursu petere; impetu oppugnare nuda peditatu cornua, incursionem in dextrum latus facere. Cf. Impetus. Usus: Hostis in castra irrupit. Invidi in meas fortunas irrupere. Cf. Impressio.

IRRŬO, is, ŭi, ere, n., nonnunquam a. Se jeter sur; attaquer. Syn. Impetum in aliquem facio, invado, in aliquem me permitto, irrumpo. Usus: In alienas possessiones irruit. Cf. Impetus, Adorior, Invado.

IRRUPTĬO, ōnis, Irruption. Syn. Incursio. )( Eruptio. Usus: Irruptionem facere. Cf. Irrumpo.

IS, ĕa, id, Ce, cet. Syn. Ille, talis. Usus: Is tu vir es; neque enim is eras, qui, etc.

ISTE, a, ud, Celui-ci, celle-ci. Usus: Atque ego ex istis sæpe audivi.

ISTHIC, Ici, là, (sans mouv.). Usus: Ubi malis esse, quam isthic?

ISTHINC, D’ici, de ce côté. Usus: Qui isthinc veniunt.

ISTĬUSMŎDI, De cette manière, de cette sorte. Usus: Delectantur disputationibus istiusmodi.

ISTHUC, Là (avec mouv.). Syn. Istud. Usus: Idem isthuc dicunt, quod dictum a te est.

ĬTA, Ainsi. Syn. Sic, ita enimvero, præclare, certe, sicut dicis, dici aliter non potest, vero quidem, admodum, ut maxime, næ, profecto. Usus: 1. Ita est; ita censeo. 2. Valde, fort, très. Simulacra quidem præclara, sed non ita antiqua. 3. Adeo, tellement, ainsi. O Dave, itane contemnor abs te!

ĬTĂQUE, C’est pourquoi. Syn. Idcirco, quam ob rem. Usus: Itaque ex me quærunt.

ĬTEM, De même, pareillement. Syn. Similiter, etiam, quoque, non minus. Usus: 1. Solis defectiones itemque lunæ. 2. Ita, sic, comme. Fecisti item, uti prædones solent. Si e meo capite natus sis item, ut aiunt Minervam. 3. Vicissim, à mon tour. Tu meas epistolas concerpito, ego item tuas.

ĬTER, ĭtĭnĕris, n. Route, chemin. Epith. Alienum, devium, difficillimum, festivum, flexuosum, gloriosum, ineptum, longum, medium, molestum, necessarium, nefarium, reliquum, simplex, solemne, subitum, totum, tritum, tutum, verum, Phras. 1. Iter aliquo suscipere, faire route pour quelque endroit. iter aliquo apparare, suscipere, petere, habere, ingredi, facere, dirigere, convertere, maturare; itineri se committere; committere se viæ; in viam se dare; iter aggredi. Cf. Proficiscor. 2. Iter prosequi, continuer son chemin. Pergere iter cœptum; iter insistere; cursum perseverare, seu exsequi; iter conficere. 3. Iter suum suspendere, s’arrêter. Iter supprimere; profectionis consilium abjicere, omittere, dimittere; itinere desistere. 4. Iter molestum habui, avoir une route ennuyeuse. Iter conficiebam æstuosa et pulverulenta via; profectio ea fuit, in qua et luctandum mihi cum tenacissimo sabulo et vestigiis cedente, et cum via inepta, qua ægre moliuntur pedes. Iter parum commode explicui, iniquitate locorum viæ errores ubique implicante. 5. Romam iter mihi faciendum est, il me faut aller à Rome. Roma mihi terrestri itinere petenda est; longum iter graveque instat. Italia percursanda, emetienda, peragranda. Romam terrestri itinere contendendum est. Romam iter suscipiendum, pedibusque conficiendum. Cf. Proficiscor. Usus: Iter gubernare, diriger un voyage. Iter equo, pedibus conficere, voyager à pied, à cheval. Iter alio flectere, se détourner de sa route. Iter impedire, intercludere, empêcher un voyage. Iter belle processit, le voyage fut heureux.

ĬTĔRĀTĬO, ōnis, f. Répétition. Syn. Geminatio, repetitio, redintegratio.

ĬTĔRO, as, avi, atum, are, a. Faire une seconde fois, répéter. Syn. Gemino, repeto, duplico. Usus: Verbum iterare.

ĬTĔRUM, De nouveau. Syn. Rursum. Phras. Dicta iterum dicenda fuere, je dus répéter mes paroles. Locus ille de integro retractandus fuit; ad prius dicta redeundum mihi erat; eodem devolvi oratio debebat; ad priora reverti; priora recolere debebam; decurso jam spatio, tanquam a meta ad carceres revocanda erat oratio; novus mihi renascebatur labor; novus erat de integro exsudandus labor, et quæ dixeram, repetenda. Cf. Repeto. Usus: Iterum atque iterum te rogo. Iterum ac tertium consul.

ĬTĬDEM, De la même manière, semblablement. Syn. Similiter, pariter, item. Usus: Vinctus itidem a Saturno filius. Cf. Item.

ĬTĬO, ōnis, f. Action d’aller. Syn. Iter, itus, incessus. Usus: De obviam itione faciam, ut suades. Illi domum itio concessa est ac data. Crebræ itiones, allées et venues.

ITO, as, are, n. Aller souvent. Syn. Frequenter eo. Usus: Ad cænas itare.

ITŬS, ūs, Marche. Syn. Itio. Usus: Quis noster itus, incessus, vultus?

JĂCĔO, es, cŭi, ere, n. Être couché. Syn. Prostratus sum, procumbo. )( Vigeo, floreo. Adv. In perpetuum, longe, obscure, sæpe et diu stratum ad pedes, sigillatim, tam diu, turpiter, valde. Phras. Vix erat, ubi jacerent, il y avait à peine de la place pour se coucher. Vix erat, ubi sternerent corpora; quo se conjicerent cui incubarent, ubi acquiescerent; vix erat, ut fusi in herba recubarent. Usus: 1. Mater diu ad pedes misere strata jacuit; mœrens jacebat in loco. 2. Negligor, être négligé, délaissé. Jacent litteræ, ingenia, religiones, leges, studia. Absens in tenebris, in oblivione diu jacuit, dum in lucem reipublicæ extraheretur. In sordibus et luctu jacere.

JĂCĬO, is, jēci, jactum, ere, a. Jeter, lancer. Syn. Immitto, objicio, conjicio. Phras. Tela jacere, lancer des traits. Emittere, conjicere in hostem; tela effundere, intorquere, ingerere in subeuntes; missilibus incessere hostem; quidquid sors in manus dedit, jaculari, mittere in hostem. Usus: Saxa, tela jacere; jacere contumeliam, probrum, injurias; terrores, minas, periculum in aliquem jacere, denuntiare, faire entendre, proférer. Is casus me in mediam contentionem jecit. Jacere fundamenta, suspicionem, gradum, aditum ad gloriam. Cf. Conjicio.

JACTĀTĬO, ōnis, f. Jactance, faveur populaire. Syn. Favor, aura popularis, ostentatio, concitatio. Epith. Magna, inanis, modica, multa. Usus: 1. Non jactatione populari, sed dignitate et innocentia se tuetur. 2. Ostentatio, ostentation, vanité. Jactatione verborum et periculorum terrere aliquem. 3. Concitatio, mouvement, agitation. Jactatione maris fessus. Jactatio corporis exigua. Cf. Glorior, Ostentatio.

JACTO, as, avi, atum, are, a. Publier, vanter;—se (exprimé ou sous-entendu), se vanter, être fier de. Syn. Magnifice loquor, glorior, verbis me magnum facio, gloria me et prædicatione effero, me ostento, de me prædico. Adv. Dupliciter se, gravissime, inconstanter, insolentius, intolerantius, leniter primas hastas, magnificentissime, non ita diu sumptuosius, turbide, valde, vehementius, vehementissime. Jactari facetius, gravius, immoderate, petulantius, vulgo, inique. Phras. Solet se insolenter jactare, il se vante sans mesure. Insolenter gloriari de rebus suis; res suas inflatius commemorare; de suis laudibus verbosius prædicare; plenas ostentationis voces mittere; facta sua prædicando extollere; sese verbis insolenter efferre; magnificis verbis de se suisque rebus loqui; agere suarum rerum ambitiosum ostentatorem; laudis suæ buccinatorem; sui suarumque rerum odiosum prædicatorem; agere ubique militem gloriosum, et insolentius de se prædicare; ostentare ac venditare res suas putide; nullum sui ostentandi finem facere; omnia naturæ ingeniique instrumenta ad laudis jactationem convertere; gloriæ ac existimationi suæ falsa etiam laudis commemoratione servire. Cf. Glorior, Superbus. Usus: 1. Magnifice se et insolenter de re aliqua jactare. 2. Jacio, agito, commoveo, remuer, secouer, agiter. Oculos, caput, cerviculam jactare. 3. Injicio, infero, dire, proférer, répandre. Terrorem, minas, pericula jactare. 4. Exagito, poursuivre. Convitiis, clamore aliquem; æquitatem multis modis jactare. Æstu, febribus, labore forensi, tempestate populi jactari. 5. Huc illuc impelli, être ballotté. Turbato mari jactatur navis, ventoque rapitur.

JACTŪRA, æ, f. Perte. Syn. Damnum. Epith. Immanis, magna, mediocris, minima, tanta, tolerabilis, turpis. Usus: Rei familiaris jacturam facere. Magna jactura pecuniæ, vel in pecunia est facta. Cf. Damnum, Detrimentum.

JACTŬS, ūs, m. Action de jeter, de lancer. Syn. Conjectus. Usus: Fulminum jactus, action de foudroyer.

JĂCŬLĀTOR, ōris, m. Qui jette, qui lance. Qui jaculum emittit, telum mittit. Usus: Sæpe optimi juculatores errant.

JĂCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. Brandir, lancer. Syn. Torqueo, conjicio, jacio. Phras. Jaculari, frapper, atteindre. Jaculo petere, ferire; jacula in hostem ingerere; telorum ingentem vim effundere, hostibus injicere. Usus: Jaculari ad metam. Cf. Jacio.

JĂCŬLUM, i, n. Trait, javelot. Syn. Telum. Usus: Murum jaculo trajicere.

JAM, Déjà, depuis. Usus: Jam illo tempore, cum; jam a principio belli; jam inde ab adolescentia; jam a Socrate; jam usque ab heroicis temporibus; jam, jamque pluit; jam delector. Jam vero.

JAMDĬU, Depuis longtemps. Syn. Jampridem, jam dudum, aliquot jam per annos, multorum jam dierum intervallo. Usus: Res jamdiu gestæ.

JAMPRĪDEM, Depuis longtemps. Syn. Jamdiu. Usus: Jam sum pridem tuus.

JĀNĬTOR, ōris, m. Portier. Syn. Januæ custos seu præfectus.

JĀNŬA, æ, f. Porte. Syn. Ostium, aditus. Epith. Consularis, effracta et evulsa. Phras. 1. Januam claudere, fermer la porte. Fores adducere, obserare, occludere; foribus pessulum obdere; fores firmare pessulis. 2. Januam effringere, briser la porte. Fores arietare; postes, limina securibus comminuere; moliri fores; foribus proterve injuriam facere; exitium ferre; impetum facere in januam; januam refringere. 3. Ad januam multi exspectant, bien des gens attendent à la porte. Multi assistunt ad fores; observantur vestibulo; ejus janua et vestibulum magna hominum frequentia celebratur.

1. JĀNŬĀRĬUS, a, um, De janvier. Usus: Calendæ Januariæ.

2. JĀNŬĀRĬUS, ii, m. Janvier. Usus: Mensis primus Januarius.

JĔCUR, cŏris et jĕcĭnŏris, n. Foie. Syn. Hepar. Epith. Nitidum, plenum, horridum et exile, optimum. Usus: Cerebrum, cor, pulmones, jecur.

JĔCUSCŬLUM, i, n. Petit foie.

JĒJŪNĒ, D’une manière sèche, pauvrement. Syn. Tenuiter, exiliter. Usus: Jejune dicere agere.

JĒJŪNĬTAS, ātis, f. Manque de; sécheresse (de style). Syn. Tenuitas. )( Ubertas, copia. Usus: Cavenda oratori jejunitas, siccitas, inopia. Verborum jejunitatem ac famem, quam uberitatem nimiam malo.

JĒJŪNĬUM, ĭi, n. Privation de nourriture, jeûne. Syn. Inedia; indicta, stata a certa ciborum usu abstinentia. Phras. 1. (Jejunium quadragesimale, Vulg.), Carême. Feriæ esuriales; verni jejunii quadraginta dies; jejunium quadragenum dierum; hebdomades, quæ anniversariam Christi morientis reviviscentisque memoriam præcurrunt; solemnis jejunii quadraginta dies; jejunium maximum, quadragenarium. 2. Jejunium servare, jeûner. Abstinere se certo ciborum usu, parciusque ac frugalius vivere; esuriales serias agere; quadraginta continenter dies vescendi voluptatem reprimere, coercere, cibis contentum inanimis; interposito quadraginta dierum jejunio corpus exhaurire; jejunium servare; inedia voluntaria se macerare; inedia, jejunio corpus affligere; gulæ ventrique bellum indicere; jejunium sancte colere; adhibere inediam; certo ciborum usu sibi intercedere; parco inopique victu corpus domare, frangere; avidum ventrem jejuniis domare, corpori cibos lautiores subtrahere; voluntariam inediam in plures dies tolerare, sustinere, proferre; corpus arctius contentiusque certorum obsoniorum abstinentia habere. Cf. Abstineo.

JĒJŪNUS, a, um, Qui est à jeun; sec, maigre, décharné (en parl. du style). Syn. Qui nihil edit, aridus, siccus, tenuis. Phras. Biduo jejunus sum, je n’ai pas mangé depuis deux jours. Biduo nihil cibi cepi; jejunum, fessumque mihi corpus est bidui inedia; biduum sine alimento traho; bidui abstinentia siccus et languens; biduo impransus, incœnatus persto; esuriales ferias ago biduum. Cf. Jejunium, Tenuis.

JENTĀCŬLUM, i, n. Déjeuner. Syn. Cibus, qui ante prandium sumitur.

JŎCĀTĬO, ōnis, f. Plaisanterie. Syn. Jocus, urbanitas, cavillatio. Cf. Facetiæ, Jocus.

JŎCOR, aris, atus sum, ari, d. Plaisanter, badiner. Syn. Cavillor, ludo; joco aliquid dico vel facio. Adv. Familiarius, humanissime, libere. Phras. Jocatur interdum, il plaisante de temps en temps. Ludit interdum, ac familiariter per risum et jocum facete cavillatur; jocos interdum cum familiaribus miscet; jocose satis ludit interdum; jocularia interdum fundit; multa ridicula dicit; salibus utitur interdum; facetiarum et urbanitatis leporibus amicos exhilarat; sales nonnunquam orationi aspergit. Cf. Nugor. Usus: Familiariter cum ipso cavillor et jocor. Homo in jocando suavis.

JŎCŌSĒ, En plaisantant. Syn. Facete, urbane. Usus: Hominem lusi jocose satis.

JŎCŌSUS, a, um, Enjoué, badin, gai. Syn. Facetus, urbanus. )( Serius. Cf. Facetus, Jocus.

JŎCŬLĀRIS, e, gen. com. Plaisant, drôle, risible. Syn. Ridiculus, ludicrus. Usus: O licentiam jocularem! Cf. Ineptus.

JŎCŬLĀTOR, ōris, m. Rieur, plaisant, railleur. Syn. Nugator, narrator facetus, ad jocandum aptus. Cf. Facetus.

JŎCŬLĀTŌRĬUS, a, um, Plaisant, badin. Syn. Jocosus, festivus. Usus: Joculatoria disputatio.

JŎCUS, i, m. Plaisanterie. Syn. Ludus, risus, facetiæ, lepor, sales, hilaritas, festivitas, cavillatio. Epith. Comis, dignus, familiaris, ingenuus, oratorius, scurrilis, suavis. Phras. 1. Ex joco fecit, il l’a fait en riant. Per jocum, per ludum et jocum, per risum ac jocum; animi causa, joci causa, joci gratia, joco; ridiculi causa hæc facta sunt. 2. Sine joco, sans plaisanter, sérieusement. Extra jocum; remoto joco; aufer nugas, et rem serio edissere. 3. (Jocum ex re facere, Vulg.), se moquer de qqch. In jocum vertere, trahere, convertere; rem joco accipere; in risum vertere. 4. Nemo ad jocos faciendos illo est aptior, personne ne badine mieux que lui. Gratiæ hominem finxerint, lepores Attici educarint, necesse est, adeo prompto est ac extemporali ad jocationes ingenio; a Gratiis videtur fictus, adeo multus est in eo lepos, adeo venustæ sermonis facetiæ; sale facetiisque omnibus antestat; oratio omnibus salibus facetiisque abundat; nihil est illo homine festivius, facetius; sermonis festivitate ingenuisque salibus nemo cum illo est conferendus; ejus festive dictis ac facetiis mire capiuntur omnes; ita scite, ita venuste, lepide, argute sermonem condit, ut audientes mira voluptate perfundat; ita facetiis valet, ut verba prope singula audientium risus consequatur; comis in eo verborum urbanitas, jocique facetiarum pleni. 5. Fugiendi obscœni verborum joci, il faut éviter les plaisanteries obscènes. Omnis verborum obscœnitas vitanda; abstinendum prætextatis verbis; joci ne infra soccum liberi sint ac soluti; genus jocandi illiberale ac petulans; Atellanæ fabulæ, versusque Fescennini nostro in sermone locum ne habeant. Omnis verborum lascivia procul a congressu nostro arceatur. Usus: Dicere aliquid per jocum, extra jocum. Non hilaritate, non lascivia, nec risu, nec joco, qui levitatis comes, beati sumus, nec enim ad ludum et jocum facti sumus.

JŬBA, æ, f. Crinière. Syn. Crines leonum aut equorum collo fluentes. Usus: Equus jubam quatiens.

JŬBĀTUS, a, um, Qui a une crinière. Syn. Juba ornatus. Usus: Jubatus draco, serpent qui a une crête.

JŬBĔO, es, jussi, jussum, ere, n. et a. Ordonner, commander. Syn. Impero, mando, præcipio, edico, in mandatis do, mandata do, negotium do. )( Veto. Adv. Liberaliter, publice, valde, aperte. Phras. Rem imperas difficilem, vous commandez une chose difficile. Mandata das ardua, negotium das difficile; fieri, præstari a me vis, quæ vires meas exsuperant; magni negotii est, summæ difficultatis, operæ non exiguæ est, quod mandas; rem in mandatis das, quam exsequi, efficere, præstare, sustinere vix possum; jubes, ut mandata tua digeram, exsequar, persequar, conficiam, ad exitum perducam, sed ea ejusmodi sunt, quæ vires meas exsuperent; quæ in mandatis a te habeo, non istarum sunt virium. Cf. Impero, Mando, Præscribo. Usus: Jubeo te bene sperare, salvere. Populus hanc legem jussit. Senatus decrevit, populus jussit.

JŪCUNDĒ, Agréablement. Syn. Suaviter, dulciter. Usus: In convivio comiter et jucunde fuimus.

JŪCUNDĬTAS, ātis, f. Charme, agrément, plaisir, gaieté. Syn. Festivitas, lepor, hilaritas, fructus suavissimæ jucunditatis. )( Molestia. Epith. Prima, major, multa, summa, tanta. Usus: Relaxare animum, et dare se jucunditati. Ex re aliqua jucunditatem fructumque percipere. Delectatio, tranquillitas jucunditasque animi. Hoc conducit ad vitæ commoditatem jucunditatemque. Urbani agri jucunditas. Cf. Jocus.

JŪCUNDUS, a, um, Agréable, gai. Syn. Amœnus, dulcis, suavis, gratus. Adv. Magnopere, maxime, summe, vehementer. Phras. Jucundus erit mihi reditus tuus, votre retour me sera agréable. Dulcissimus erit mihi reditus tuus; omnes amœnitates in te uno habeo; gratiæ omnes tecum remigrabunt; plurimum suavitatis habebit reditus tuus; optatissimus erit reditus tuus, hilariora mihi tecum erunt omnia; adventu tuo læta mihi erunt omnia et candida. 2. Te præsente convivium jucundius erit, si vous êtes présent le repas sera plus gai. Te præsente non magis epulis corpus, quam animus jucundissimæ consuetudinis tuæ voluptate explebitur; tu si conviva accesseris, epulæ ipsæ plus suavitatis accipient, habebunt; quadam hilaritate conspersa erunt omnia. Tali conviva, in quo tantum leporis est, luculente hunc habebimus diem. Usus: Est mihi jucunda et grata in malis meis voluntas tua. Comes alicui carus et jucundus. Ager, conspectus, odor jucundus. Cf. Hilaris.

JŪDEX, ĭcis, m. Juge, arbitre. Rad. a Jus dico. Syn. Arbiter, disceptator, animadversor, recuperator, cognitor, existimator, æstimator, censor, quæsitor. Epith. Acer, æquus, attentus, benevolus, bonus, cupidus, durus, erectus, fortis, gratissimus, satis idoneus, immanis, iniquus, integer, iratus, juratus, misericors, nequam, obscurus, sapiens, severus, tristis, verissimus. Usus: Judicem sortiri, legere, accipere, sibi sumere, choisir qqn pour arbitre. Judicem alicui decernere, dare, constituere, ponere, donner un juge à qqn. Is mihi obvenit judex. Cf. Judico, Judicium.

JŪDĬCATĬO, ōnis, f. Action de juger, jugement. Syn. Disceptatio, quæstio. Epith. Comparativa, dubia, simplex. Usus: Quæstio in conjecturali eadem, quæ judicatio.

JŪDĬCĀTUM, i, n. Action de juger. Syn. Res judicata. Epith. Difficilius, majus, solitarium, rarius. Usus: Judicatum est, de quo jam ante sententia constituta est. Judicatum facere, rendre un arrêt. Judicato stare, s’en tenir au jugement. Judicatum solvere, rescindere, infirmare, irritum facere, negare, casser un jugement.

JŪDĬCĬĀLIS, e, gen. com. Judiciaire. Syn. Forensis, pertinens ad judicium. Usus: Judiciali jure, et consuetudine. Judiciale dicendi genus.

JŪDĬCĬĀRĬUS, a, um, Judiciaire. Syn. Judicialis. Usus: Lex, quæstio, controversia judiciaria.

JUDĬCĬUM, ĭi, n. Jugement; discernement, goût. Syn. Judicum deliberatio legitima, cognitio, controversia causarum; item: Sententia, opinio, existimatio. Epith. Acerbum, acre, admirabile, æquum, alienum, amplum, certum, civile, commune, corruptum, damnatorium, divinum, domesticum, exquisitum, gratum, grave, honestum, incertum, inclitum, infinitum, iniquum, insolitum, integrum, invidiosum, leve, liberum, singulare, sociale, stabile, usitatum. Phras. 1. In judicium vocare, citer en justice. In judicium arcessere, adducere, deducere; periculum judicii alicui intendere; in jus adducere; diem alicui dicere; in jus rapere; obtorto collo ad prætorem rapere; in jus adducere; legibus experiri; lege cum aliquo agere; jure experiri, ex jure agere cum aliquo. 2. In judicium venire, se présenter devant les juges. Judicio conflictari; judicio certare; jure, legibus experiri; in jus adire; vadimonium obire; descendere in ambiguam litem. 3. Judiciis iniquis vexari, être persécuté d’arrêts iniques. Judiciis conflictari, judicii laqueis stringi, irretiri; in majores identidem plagas incidere. 4. Judicio iniquo opprimi, être condamné injustement. Judicio iniquo jugulari, circumveniri; iniqui judicii procella everti; judiciis iniquissimis exsorberi sanguinem; turpi judicio vinci, condemnari; litem amittere; causam perdere, causa cadere; iniquis judiciis interire. 5. Judicium corrumpere, corrompre ses juges. Judicium contaminare, constuprare. 6. In judicio absolvi, être absous en justice. Judicio liberari, evadere, elabi. 7. Judicia non exercentur, on ne rend plus la justice. Judicia frigent, silent, conglaciant, conticescunt. 8. Judicia excercebat, il remplissait les fonctions de juge. In ea causa judex sedebat; judicium exercebat; sella posita jus dicebat; cognitionem causæ per se solus exercebat, summa æquitate res constituebat; jus petenti reddebat; arbitria de summa ei agebat, de ea controversia constituebat; judicia reddebat; jura in quoslibet distribuebat; judicium de reo legibus faciebat; sententiam ferebat. Cf. Judico. 9. Judicio vir acerrimo, homme d’un sens, d’un discernement éprouvé. Judicio valet, utitur optimo; judicio præstat, excellit, abundat inter omnes unus maxime. Est in eo viro mira quædam judicii præstantia, excellentia, vis, subtilitas. Multum videt vir ille judicio, si quisquam alius, gravissimo; inest in eo homine mira ingenii perspicacia. Cf. Ingenium. Usus: 1. Judicia domi conflare. Judicia calent. Judicia tollere, dissolvere, disturbare, dissoudre le tribunal. Judicia extrahere, comperendinare, renvoyer un jugement à trois jours. Judicia sistere. Judicia rescindere. 2. Opinio, sententia, opinion, avis. Tui judicii est, quid faciendum censeas. Alterius judicium exquirere. Suum judicium interponere, dicere, edere. Ferre judicium. Mutare, flectere judicium suum; alieno judicio, quam suo stare præstat. Judicio meo, à mon avis, à mon sens. Quantum quidem judicio assequi meo possum. Cf. Opinio, Sententia, Judico.

Judicii extremi dies, le jour du jugement dernier. Phras. Extremus seculorum dies; dies ille formidolosus, quo universi mortales in judicium vocabuntur, totius vitæ rationem reddituri; dies ille, quo hominum corpora e somno mortis ad lucem alterius vitæ excitabuntur; dies quo ad Christi severum judicium omnes sistemur; quando ad vitam revocatis, quotquot unquam nati sunt, DEI Filius e cœlo ad judicium exercendum, sententiamque pronuntiandam descendet. Dies ab omni æternitate præstitutus quo in vitam genus humanum revocabitur, et pro se quisque apud divinum tribunal causam dicet. Dies ille novissimus, quo omnium seculorum mortui reviviscent; dies ille de omnibus annis nostris, et transacta vita sententiam laturus. Extremus volventium seculorum dies, cum animæ vita functæ rursum corpora induerint; cum DEUS ipse judex in celeberrimo superum inferumque conventu sententiam feret; cum supremus dies volventibus annis advenerit.

JUDĬCO, as, avi, atum, are, a. Juger, rendre la justice. Syn. Judicium facio, cognosco, discepto; litem decerno, statuo, constituo; sententiam dico, fero; jus dico, dijudico. Adv. Aperte, acrius, acutius, bene, corrupte, diligenter, dissolute, explorate, fortiter, gratis, honeste, incorrupte, libere, longe, male, optime, perperam, publice, recte, religiose, ridicule, severe, temere, vere. Phras. 1. Vestrum est de hac controversia judicare, c’est à vous de juger dans cette dispute. Vestrum est, qui in hac controversia judices considetis, de hac causa judicium pronuntiare, jus dicere, causam cognoscere, controversiam disceptare, de controversia constituere, judicio decernere, jus administrare, forum agere, judicium exercere. Cf. Judicium. 2. Ex æquitate causæ judicandum est, il faut rendre un jugement d’après l’équité de la cause. Rectum animi sensum in judicio sequi nos oportet; illud demum rectum judicium est, quod ratio dirigit ac moderatur; quod ratio præscribit ac probat. Judicium cum ratione et æquitate congruat, necesse est; qui sententiam fert de causa, in consilio habeat necesse est, legem, æquitatem, fidem; qui judicia exercet, libidinem, odium, invidiam, metum, et quidquid eripere recte judicandi facultatem potest, procul habeat. In sententia dicenda summa habenda est æquitatis ratio; una spectanda est causæ æquitas; de una justitia laborandum est. In causis forensibus dijudicandis consilia omnia, actionesque ad justitiam referenda sunt. Justitiæ serviendum ne tantillum, ne latum quidem unguem ab æquitate deflectendum est. 3. Rem totam tibi judicandam relinquo, je vous laisse à juger le tout. Id omne arbitrium ad te justum æstimatorem defero; rem omnem ad arbitrium tuum confero; rem tuo ingenio, et conjecturæ committo; tu velim, de re tota existimes; tua erit de re tota æstimatio; ejus rei arbitrium ad te rejicio; ejus causæ cognitio penes te erit; tua æstimatione res metienda est; tu velim, causam hanc omnem arbitrere; propter infirmitatem mei consilii tuo judicio stabo; malo tuæ prudentiæ confidere, quam meæ; e judicio tuo judicium pendebit meum; ad judicium tuum sententiam aggregabo meam. Usus: Judicare de re inter aliquos ex vero et bono. Serviendum est iis judicibus, qui multis post seculis de nobis judicabunt. Judica et perpende. Tu de re a certo sensu judicas. Cf. Judicium.

JŬGĀTUS, a, um, Uni. Syn. Junctus. Usus: Omnes virtutes inter se jugatæ nexæque sunt.

JŬGĔRUM, i, n.; pl. JŪGĔRA, um, ibus, Arpent, mesure agraire. Syn. Agri modus, quantum uno boum jugo diu exarari potest. Usus: Ut aratores jugera sationum suarum profiterentur.

JŪGIS, e, gen. com. Qui coule toujours. Syn. Perennis. Usus: Juges putei; aqua jugis.

JŪGĬTER, Sans interruption. Syn. Semper, continenter.

JUGLĂNS, andis, f. Noix, noyer. Syn. Nux arbor et fructus.

JŬGO, as, avi, atum, are, a. Unir. Usus: Virtutes inter se jugatæ.

JŬGŬLĀTĬO, ōnis, f. Action d’égorger, massacre.

JŬGŬLO, as, avi, atum, are, a. Égorger. Syn. Jugulum ferio, neco. Usus: Se suam causam, suo gladio, suo argumento et concessione jugulare. Cf. Interficio.

JŬGŬLUM, i, n. et JŬGŬLUS, i, m. Clavicule, gorge. Pars colli anterior. Usus: Dare, ostentare jugulum hosti. A jugulo civitatis crudelitatem hostis avertere. Jugulum alicujus petere, viser à la gorge, prendre qqn à la gorge.

JŬGUM, i, n. Joug. Epith. Crudelissimum servitutis, commune, grave, nefarium, servile. Usus: 1. Boum cervices natæ ad jugum. Multis jugis arare. 2. Dominatus, esclavage, servitude. Hostes sub jugum imponere. Jugum excutere, dejicere. 3. Montis vertex, crête d’une montagne. Constitit in summis jugis.

JŪMENTUM, i, n. Bête de somme. Ut: Equus, mulus, bos. Usus: Age jumentum, quo velis. Jumenta dorso onera portantia.

JUNCTĬO, ōnis, f. Union. Syn. Conjunctio. Usus: Partes junctione aliqua tenentur.

JUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. Joindre, unir, lier. Syn. Conjungo, coagmento. )( Disjungo. Phras. 1. Omnia membra apte inter se junguntur, tous les membres du corps sont parfaitement unis entre eux. Inter se implicata et connexa sunt; inter se cohærent, coalescunt; aptas commissuras habent; ipsa secum, et inter se ex commissuris junguntur; alia ex aliis nectuntur, arcteque inter se continentur. 2. Libenter me tibi jungam, je me joindrai volontiers à vous. Libenter ad tuas rationes me adjungam; acclinabo me libenter ad tuas partes; tuis tuorumque necessitudinibus misceri me libenter feram; tecum me et voluntas congregat, et fortuna conjungit; res meas cum tuis libenter consociabo; ad te unum omnia mea conferam; societatem tecum et fœdus inibo; summa conjunctione tecum agam. Cf. Amicus, Conjungo. Usus: Prudentiam jungere cum eloquentia. Consuetudinem cum aliquo et amicitiam jungere. Puellam matrimonio jungere. Dies noctesque fletibus jungere, pleurer jour et nuit.

JŪNĬOR, ōris, gen. omn. Plus jeune. Syn. Adolescentior, natu minor, ætate posterior, aliquot annis minor.

JŪRE, A bon droit, à juste titre. Syn. Recte, non injuria, merito, superis hominibusque approbantibus; jure optimo; merito et optimo jure; haud secus ac par est; jure meritoque; jure ac merito meritissimo. )( Immerito. Usus: Jure optimo ridemus. Jure occidi potuit. Jure, an injuria; recte, an perperam.

JURGĬUM, ĭi, n. Querelle, dispute. Syn. Contentio, rixa. Usus: Exsistet ex ea ingens jurgium. Jurgio contendo. Jurgiis et litibus abstinere se. Cf. Lis, Contentio.

JŪRGO, as, avi, atum, are, n. Être en procès, plaider. Syn. Jurgio contendo, rixor. Usus: Vicini inter se jurgant, non litigant. Cf. Contendo.

JŪRĬDĬCĬĀLĬS, e, gen. com. Relatif à un point de droit. Usus: Juridicialis constitutio vocetur, quamvis molestum hoc nomen sit, qu’on l’appelle question juridiciale, quoique ce mot me semble ridicule.

JŪRĬSCONSULTUS, i, m. Jurisconsulte, légiste. Syn. Jureconsultus, interpres legum, jurisperitus, legum peritus. Phras. Jurisconsultus præstans erat, c’était un légiste célèbre. Consultissimus ea ætate omnis divini atque humani juris erat; vir erat juris scientissimus; divini humanique juris auctor celeberrimus; legum jurisque Romani apprime doctus; in disciplina juris atque legibus interpretandis auctoritate illustri fuit; vir erat, qui simul ac toga forumque placere cœpit, oraculum civitatis habebatur. Usus: Jurisconsulti domus est oraculum civitatis. Jureconsultorum ingeniis pleraque corrupta sunt.

JŪRĬSDĬCTĬO, ōnis, f. Action de rendre la justice, judicature. Syn. Facultas et potestas juris dicendi. Usus: Jurisdictionem absolvere. Subigere gentem sub jus, jurisdictionem ac potestatem suam. Venalem jurisdictionem habere. Cf. Ditio, Potestas.

JŪRISPĔRĪTUS, i, m. Jurisconsulte. Syn. Jurisconsultus, causidicus. Usus: Jurisperitorum eloquentissimus, eloquentium jurisperitissimus.

JŪRO, as, avi, atum, are, n. et a. Jurer, affirmer avec serment. Syn. Jurejurando me devincio, juratus testor, adjuro, jusjurandum do. Phras. 1. Juravi rem esse meam, j’ai juré que cela m’appartenait. Sacramento contendi, rem esse meam; juratus testabor; jusjurandum interposui; DEUM testem feci; DEUM obtestatus sum, i. e. testatus sum; conceptis verbis juravi; DEUM testem laudavi, rem, uti dixeram, esse meam. 2. Juravit se in fide mansurum, il a juré qu’il garderait sa promesse. Jurejurando se suamque fidem obstrinxit; jurejurando fidem firmavit; sacramentum dixit de perpetua sua in rempublicam fide. Per genium, per nomen Cæsaris dejeravit, perstiturum se in fide. DEUM testem esse voluit perpetuæ suæ in rempublicam voluntatis. Testem DEUM advocavit, appellavit integerrimæ suæ in rempublicam fidei; exsecratione se, caput suum devinxit, si datam unquam violaret fidem. De constanti in rempublicam fide jusjurandum dedit; fidem in rempublicam sacramento sanxit; sacramenti religione se adstrinxit ad præstandam reipublicæ fidem; jurejurando se alligavit, ad servandam reipublicæ fidem. Cf. Jusjurandum. Usus: In certa verba, ex animi sententia, non lingua tantum jurare. Jurare conceptis verbis majorum more. Jurare Jovem lapidem. Magna voce pulcherrimum jusjurandum juravi.

Jurandi Formulæ, formules de serment: Ita me DEUS amet! ita mihi propitius sit DEUS! ita mihi benefaciat, faveat, adsit DEUS! ita me DEUS adjuvet! ita propitium mihi DEUM velim! ita me DEUS respiciat, juvet, tueatur! ita mihi a DEO prospera contingant omnia! ita mihi optata contingant omnia! ita, quæ opto, feliciter eveniant! ita mihi bene sit! ita rebus meis feliciter eveniat! ita vivam! ita diu feliciterque vivam! ita ad voluntatem cuncta fluant! ita diuturna lucis usura fruar! ita mihi cum diuturnus vitæ cursus, tum facilis contingat; ita meis optatis fortuna respondeat! ita sim incolumis, felix, beatus, malorum expers, ignarus adversæ fortunæ! ita nihil adversi videam in vita! ita nunquam adversam fortunam experiar! ita fortuna utar perpetuo prospera! Contra: Ita male mihi faciat DEUS! ita perdat me DEUS! moriar, si; peream, si; ne vivam! ne sim salvus! dispeream! sentiam iratum DEUM! male mihi sit! nihil mihi ex animi sententia succedat! adversa mihi sint omnia! cadat infeliciter, quidquid ago! infensa, iniqua, adversa omnia experiar, si sciens fallo!

JUS, jūris, n. Droit, justice. Syn. Æquum, æquitas, justitia. )( Injuria. Epith. Accusatorium, æquum, bellicum, callidum, civile, consulare, equestre, feciale, firmum, hereditarium, imperatorium, iniquum, patrium, pontificale, prætorium, regium, tribunitium. Usus: Jus postulare, demander justice. Jus dare, tribuere, rendre justice. Jus dicere, juger, rendre la justice. In jus vocare, adducere, appeler en justice. In jus adire, aller en justice. Jus suum persequi, exsequi, réclamer ses droits. Jus suum obtinere, adipisci, tenere, retinere, obtenir gain de cause. Jure agere, decertare cum aliquo, jure experiri, avoir recours aux lois. De suo jure aliquid concedere, detrahi sinere, decedere, concéder qqche de son droit. A jure abire, s’éloigner de la justice. Id jus ratumque est. Meo jure hoc dico facioque. Jus et æquitas vincula sunt civitatis. Cf. Æquum, Jure.

JUSJŪRANDUM, jūrisjūrandi, n. Serment. Syn. Sacramenti fides, sacramenti religio, jurisjurandi religio, fides. Phras. Jusjurandum a militibus exegit, il exigea le serment des soldats. Milites ad jusjurandum adegit; milites sacramento rogavit; in sua verba adegit; jurejurando adstrinxit; sacramentum sibi dici a militibus jussit; sacramento teneri, religione constringi, adstringi milites voluit. Cf. Juro. Usus: Ad jusjurandum adigere, obliger au serment. Jusjurandum dare, prêter serment. Jusjurandum negligere, violare, se parjurer. Religio jurisjurandi est metus Deorum immortalium in testimonio dicendo. Jurejurando devincta auctoritas. Aliquid jurejurando firmare, affirmare diis interpositis. Jurejurando nullum vinculum ad stringendam fidem arctius esse voluerunt majores.

JUSSUM, i, n. Ordre. )( Vetitum. Epith. Ratum atque firmum. Usus: Injusta jussa populis describere. Jussa nostra comprobat populus.

JUSSŬS, ūs, m. (solo abl. sing.) Ordre, commandement. Syn. Imperium. Usus: Meo jussu. Cf. Imperium.

JUSTA, ōrum, n. pl. Derniers devoirs, honneurs funèbres. Syn. Inferiæ, exsequiæ. Usus: Paterno funeri justa solvere, peragere, facere.

JUSTĒ, Justement; d’une manière convenable. Syn. Jure, recte, legitime. Usus: Juste et legitime imperare.

JUSTĬTĬA, æ, f. Justice, équité. Syn. Æquitas, jus, fas, justum. Epith. Germana, jucunda, magna, necessaria, optabilis, summa, vera, utilis. Phras. Justitia virtutes omnes complectitur, la justice embrasse toutes les vertus. Virtutes omnes continet, comprehendit. Omnes insunt in una justitia virtutes; omnes virtutes ab una justitia pendent; in una justitia includuntur. Nulla virtus abesse justitia potest; conjunctæ sunt, colligatæ sunt cum justitia virtutes omnes. Usus: Justitia, quæ suum cuique tribuit, societatem humanæ conjunctionis magnifice tuetur. Fundamentum justitiæ est fides. In laude justitiæ sunt fides et æqualitas.