CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 29)

STŎMĂCHŌSUS, a, um, Irrité, emporté, furieux. Syn. Iracundus. Usus: Me quidem valde movent stomachosa et submorosa ridicula. Litteræ tuæ stomachosiores fuere. Acumen sæpe stomachosum, nonnunquam frigidum. Cf. Iracundus.

STŎMĂCHUS, i, m. Estomac. Syn. Gula, gulæ extremum, quo cibus labitur ut concoquatur; bilis, ira. Epith. Languens. Usus: 1. Stomachi calor etiam ostrea concoquit. Esse stomacho languente. Nosti stomachi mei fastidium. 2. Bilis, ira, dégoût, humeur, mécontentement. Querula epistola tua stomachum mihi movit, fecit. Cave ne stomachum in te erumpam, prenez garde que je n’exhale ma bile contre vous. Iracundia exarsi et stomacho. Stomachum omnem jam funditus perdidi. Risi in stomacho, j’ai ri dans ma colère. Cf. Ira.

STRĂBO, ōnis, m. Louche. Syn. Qui oculis est perversis.

STRĀGES, is, f. Défaite. Syn. Clades. Epith. Horribilis, nocturna. Phras. Ingens strages facta est, il se fit un grand carnage. Ruinæ similis strages erat; vix ulla expers cladis exercitus pars erat; strages data, edita erat ingens; clades ingens accepta erat; omnia strage fugaque repleta erant; quacumque pervasit equestris procella stragem ruinæ similem dedit. Usus: Quas ille strages dedit, edidit, fecit. Per stragem lapidum et ruinas enisus in muros miles, sur un amas, un monceau de pierres. Cf. Cædes, Clades.

STRĀGŬLUM, i, n. Couverture, tapis, matelas. Epith. Textile, pictum. Usus: Collocavit hominem in lectulo pulcherrimo, textili stragulo magnificis operibus picto.

STRĀGULUS, a, um, Qu’on étend. Usus: Stragula vestis, couverture, tapis.

STRĀMEN, ĭnis, n. Paille.

STRĀMENTUM, i, n. Paille, litière. Casæ stramentis tectæ. Somnus quiesque in stramentis erat.

STRANGŬLO, as, avi, atum, are, a. Serrer la gorge, étrangler. Syn. Faucibus premo, suffoco, ango, cervicem frango, obtorta gula jugulo. Usus: Patrem strangulavit.

STRANGŪRĬA, æ, f. Rétention d’urine. Syn. Disuria.

STRĂTĒGĒMA, ătis, n. Ruse de guerre, stratagème. Syn. Dolus militaris, inventum vel consilium callidum imperatoris.

STRĀTUM, i, n. Garniture de lit, couverture. Syn. Peristroma. Usus: Strata pulcherrima.

STRĒNŬĒ, Vivement, activement; bravement. Syn. Naviter, fortiter. Usus: Ædificat, agit strenue.

STRĒNŬUS, a, um, Actif, alerte, brave, vaillant. Syn. Ad labores impiger, manu promptus; qui dignos nobilitate sua, dignos rebus gestis spiritus capit; cui digna vetere gloria et majorum monumentis fortitudo inest; qui in armis rebusque gerendis magnam virtutem præstat. Usus: Vir erat strenuus et in periculis interritus. Cf. Generosus.

STRĔPĬTŬS, ūs, m. Bruit, fracas. Syn. Sonitus, stridor. Epith. Forensis, ingens, reconditus. Phras. Ingens erat strepitus, le vacarme était grand. Cum horrendo fragore strepitus exstitit, editus est; ingens armorum strepitus ad cœlum ferebatur. Tumultuantium fremitus tantus erat, vox ut consulis obstrepentibus armis audiri non posset. Usus: Strepitu significare.

STRĔPO, is, ŭi, ere, n. et a. Murmurer, bourdonner, faire du tumulte. Syn. Rixor, jurgor. Usus: Cum Achivi inter se cœpissent strepere, les Grecs s’étant mis à murmurer entre eux.

STRICTĒ, Étroitement, rigoureusement. Syn. Arcte, restricte. )( Laxe. Usus: Stricte observa ne plus reddas quam acceperis.

STRICTIM, Sommairement, succinctement, Syn. Compressius. Usus: Strictim alia et breviter, alia copiosissime dicere.

STRĪDĔO, es, vel STRĪDO, is, di, ere, n. Rendre un son aigu, (grincer, siffler, frémir). Usus: Stridebant cardines.

STRĪDOR, ōris, m. Son aigu, sifflement, grincement. Syn. Strepitus. Epith. Densus, horrifer. Usus: Ne serræ quidem stridorem ferebat.

STRĬGĬLIS, is, f. Sorte d’étrille pour nettoyer la peau des baigneurs. Balnei instrumentum.

STRĬGŎSUS, a, um, Maigre, mince, décharné. Syn. Gracilis, tenuis, exhaustus. Usus: Oratio strigosior.

STRINGO, is, inxi, ictum, ere, a. Resserrer, tenir soumis; tirer, raser légèrement. Usus: Nullum vinculum ad stringendam fidem jurejurando est sanctius. Stringere gladium, tirer l’épée.

STRIX, strĭgis, f. Hibou. Avis nocturna infausta.

STRUCTOR, ōris, m. Architecte, maçon; ordonnateur d’un festin. Syn. Minister ad mensam cibosque struendos. Usus: In aream tuam veni: res agebatur multis structoribus.

STRUCTŪRA, æ, f. Structure, organisation. Syn. Compositio, constitutio, coagmentatio. Usus: Structura verborum.

STRŬES, is, f. Tas, amas, monceau.

STRŪMA, æ, f. Goître, scrofules, écrouelles. Syn. Tumor colli. Usus: Qui exsecant pestem aliquam, tanquam strumam civitatis, comme les écrouelles de l’État.

STRŬO, is, xi, ctum, ere, Élever; ourdir, tramer, méditer qqche de nuisible; ordonner, disposer. Syn. Molior, construo. Usus: Alicui pestem, insidias, calamitatem, perniciem struere. Aciem, domum struere. Verba struere et componere.

STŬDĔO, es, ŭi, ere, n. Étudier, s’appliquer à. Syn. Operam do, studium in aliqua re pono, colloco; faveo. Adv. Summe, vehementer, exquisitius litteris. Phras. 1. A puero huic scientiæ studui, j’ai étudié cette science depuis mon enfance. Meam operam ad hæc litterarum studia jam inde a puero contuli; in hoc studiorum genere meam operam consumpsi, collocavi; meam operam his studiis dedi. Hanc doctrinam, hanc studiorum rationem ab ineunte ætate sum secutus, colui diligentissime. A puero hæc me scientia delectavit; illi a teneris deditus, devinctus fui; a teneris in hoc studiorum genus incubui. Hoc genus studiorum me unice cepit, tenuit, mihi placuit; huic uni meas vigilias dicavi, dedi, tradidi, addixi, dicatas volui; in his litteris ætatem duxi; his litteris tempus omne tribui. 2. Noctu studeo litteris, la nuit je m’applique à l’étude des lettres. Nocturnas vigilias ad diurnum doctrinarum studium adjungo. Ad litterarum studia etiam noctis bonam partem assumo, decerpo, sepono; litterarum causa etiam noctem pervigilo, pervigilem ago; somni partem mihi detraho, eripio. 3. Litteris studes assidue, vous étudiez assidûment les belles-lettres. Litterarum studia nunquam intermittis; nunquam te a litterarum studio sejungis; totus es in litteris; totum te in litteras abdis; litteris te involvis; noctem cum die litterarum studiis conjungis; litteras colis, tractas, exerces assidue. Nimius es in litteris; nimia litterarum cupiditate flagras, exæstuas. Immoderate, intemperanter litteris indulges; laboris, plusquam satis est, in litterarum studiis tractandis suscipis, sustines; sic in tuis his studiis elaboras, vigilas, ut vires imminuas, exhaurias, consumas, debilites, infirmes, affligas. Modum in studiis tuis non retines, tenes, servas; libros de manibus nunquam deponis; libros volvis, evolvis, tractas, legendo conteris assidue. Præter modum, supra, extra, ultra modum studiis vacas. Usus: 1. Laudi, gloriæ, virtuti, pecuniæ, voluptati, rebus novis studere. 2. Faveo, s’intéresser à qqn, le favoriser. Pompeio Crassus studet. Omnes ei student, omnes adjuvant 3. Opto, désirer. Studeo scire quid egeris. Ego illum ulcisci non studeo. Cf. Studium. Litteræ.

STŬDĬŌSĒ, Avec zèle, soin, ardeur. Syn. Cupide, summo studio, summa ope, omni ope ac opera, diligenter, naviter. Phras. (Studiose id fecit, Vulg.), il l’a fait exprès. De industria; dedita opera; consulto; certo judicio; sciens prudensque; ex composito; ex destinato; compacto, consilio certo egit; sedulo et consilio; ex industria id ab eo factum. Cf. Consulto. Usus: Studiose negotium curare. Cf. Scientia.

STŬDĬŌSUS, a, um, Plein de zèle, zélé, appliqué à, qui a du goût pour. Syn. Cupidus, amans, observans; cui res aliqua in studio est, qui alicujus rei studio tenetur, flagrat. Usus: Homo est existimationis meæ et laudis, mei studiosissimus, mei perstudiosus et fautor. Habet multos sui studiosos. Vir dicendi, doctrinæ, eruditionis studiosus. (Studiosus, Vulg.), étudiant. Rectius: Litterarum studiosus, addito Genit. Cf. Applico.

STŬDĬUM, ĭi, n. Application, zèle, ardeur; action d’étudier, étude. Syn. Opera, labor; voluntas, animus, cupiditas; litteræ. Epith. Acre, admirabile, ardens, commune, desidiosum, divinum, eximium et singulare, flagrans, incredibile, insigne, languidius, mediocre, obscurum, mirificum, par, populare, pristinum, rectum, regale, stultum; tantum, totum. Phras. 1. Studium suum arti alicui impendere, donner tous ses soins à un art. Studium suum ac aperam arti alicui tradere, dicare, addicere; in arte aliqua suum studium locare, collocare, ponere, consumere. 2. Studium suum ac voluntatem alteri impendere, témoigner à qqn son zèle, son attachement. Navare alteri studium suum ac voluntatem; profiteri alteri, dicare, declarare suum studium; servire alterius laudi, honori, commodis; ad aliquem sua studia conferre; maxima voluntate et studio erga alterum esse, ferri. Cf. Benevolentia. 3. Studia (Intellige: litterarum, doctrinæ, quæ vocabula ad verba: studeo, studiosus, studia, addenda fere sunt) summam habent utilitatem, les études ont une très grande utilité. Studia summam utilitatem, emolumentum, fructum, gloriam pariunt. Studiorum utilitatem nulla dies imminuit; horum utilitas non terminatur spatio temporis, non definitur ulla die, sed sempiternum spectat. Studiis secundæ res ornantur, adversæ sublevantur, adjuvantur. De studiorum utilitate nihil fortuna, nihil hominum injuria ac ne temporis quidem longinquitas quidquam detrahet, deteret, decerpet. 4. Studia litterarum intermittenda paulisper sunt, il faut interrompre de temps en temps les études. Animus a litteris avocandus, abducendus est; deponendum studiorum onus; labor studiorum parumper remittendum est; levandus est animus studiorum onere pressus; danda est aliqua vacatio a studiis; relaxandus est animus a studendi contentione; feriato a studiis aliquando esse liceat; vacatio, cessatio, intermissio quædam concedatur oportet. 5. Repetere intermissa paulum litterarum studia, reprendre l’étude des lettres interrompue pendant quelque temps. Ad artium bonarum disciplinas se referre, revocare; ad studia sua se referre, conferre; ad studiorum usum et consuetudinem redire; intermissas operas studiis reddere; revocare se ad industriam priorem; novum ardorem ad interpellata tantisper studia afferre; cum Musis in gratiam redire; ad Musas se referre suas. Repetere, recolere, recognoscere, renovare superiora studia, artes pristinas. Cf. Repeto. 6. Studiorum ardorem nihil imminuet, il ne diminuera rien de son goût pour l’étude. Litterarum ardorem, quarum studio mire tenetur, flagrat, ardet, incenditur, inflammatur, ad quas totum se contulit, ad quas toto pectore incumbit; in quibus studium omne ponit, adhibet, in quibus tempus omne et ætatem consumit, conterit, exigit, nulla res franget, nulla restinguet; nunquam in hoc homine doctrinarum studia obsolescent; nulla res illum suis a studiis abducet. 7. A litterarum studio cessare, cesser d’étudier. Doctrinæ studia abjicere, omittere, deserere, deponere; bonis litteris multam, longam salutem dicere; bonis litteris nuntium remittere; industriam suam alio traducere, transferre. 8. Vix studia humaniora leviter percurrit, jam ad philosophica transit, il touche à peine l’étude de la littérature et passe immédiatement à la philosophie. Vix litteras humaniores attigit; vix leviter iis litteris tinctus et infectus est; in iis litteris versatus est; iis litteris operam dedit, quibus formari adolescentia solet; vix breve cum amœnioribus Musis commercium habuit, jam ad rerum naturalium cognitionem animum adjungit, applicat; jam philosophiam animo complectitur; jam se vel animum suum iis artibus excolere cogitat, earum artium cognitionem consequi, eas artes memoria et scientia comprehendere, iis disciplinis erudiri in iis disciplinis elaborare, iis artibus erudiri quæ a sapientissimis viris traditæ omnem naturæ cognitionem complectuntur. 9. (Studium honoris divini et salutis animarum ingens habet, Vulg.), il a un grand zèle pour l’honneur de Dieu et le salut des âmes. Divini honoris studio mire incensus est; proferendi divini honoris studio mirifico tenetur, flagrat, ardet; ardore quodam sacro alienæ salutis pene conflagrat; ardor ingens ac cupiditas amplificandæ divinæ gloriæ ejus animum exedit; præstanti est erga mortales quoslibet ardentique plane caritate. In aliorum salute procuranda totus est; totum se in animorum procurationem tradidit; alienæ saluti totum se devovet; totum se ad juvandos mortalium animos confert; totus in studium quærendarum DEO animarum exardescit; unum illi votum est animorum quæstus quam maximos facere; unum studium animorum salutem acerrime procurandi. Usus: 1. In arte aliqua studium suum locare. 2. Voluntas, animus, ardor, amor, cupiditas, benevolentia, zèle, ardeur, goût, penchant, passion. Populi studia sibi multo artificio ac simulatione conciliat. Studia in te mea et officia facile perspicies, nec minora a te studia exspecto. Populi studia amittere, impedire; populi studiis obsistere. Multum de veteri studio tuo detractum sentio. Prætermittis, deposuisti pristina tua erga me studia et officia. 3. Litteræ, les études, application à l’étude. Litterarum studiis mire tenetur. Silent inter arma doctrinarum studia. Cf. Litteræ, Benevolentia.

STULTĒ, Sottement. Syn. Dementer, insipienter, incaute, non pro sano. Usus: Homo stulte arrogans; nihil pro sano fecit sed stulte omnia et improvide.

STULTĬTĬA, æ, f. Sottise, stupidité; folie. Syn. Fatuitas, dementia, amentia. Epith. Alta, incredibilis, loquax; media, misera, par, senilis, singularis, summa, superior, tanta. Phras. Quæ hæc tua stultitia est? Que signifie cette sottise? Qua stultitia obcæcatus hæc actitas? in quam amentiam miseram et infelicem incidisti? quantæ hoc inscitiæ est? o delirationem incredibilem! o dementiam et fatuitatem singularem, qua te constringendum, abripiendum, deridendum dedisti! a sanitate mentis quam alienum est! Usus: Non omnis error stultitia est dicendus, toute erreur ne mérite pas le nom de sottise. Stultitia est insania, id est, inconstantia sanitate vacans.

STULTUS, a, um, Sot, stupide, imbécile. Syn. Fatuus, delirus, mente captus, male sanus, demens, amens, nullius consilii. )( Sapiens. Phras. Stultiorem hominem non vidi, je n’ai jamais vu d’homme plus sot, plus déraisonnable. Homo est sine mente, sine sensu; stolidus et stipes; hominum inscitissimus, insulsissimus; omnium qui sunt quique fuerunt, longe stultissimus; mortales omnes exquisita stultitia longe anteit; tam stulte omnia et incaute agentem, tam excordem fatuumque hominem non vidi; nihil hoc homine dementius qui nihil adeo pro sano faciat. 2. Hominem plane stultum reddetis, vous rendrez cet homme tout à fait fou. A sanitate mentis deturbabitis; ad insaniam adigetis; mente movebitis; sanitate mentis spoliabitis. Usus: Homo stultus et credulus. Malo indisertam prudentiam quam stultam loquacitatem.

STŪPA, æ, f. La partie brute du lin ou du chanvre, étoupe. Syn. Crassior pars lini.

STŬPĒFACTUS, a, um, Étonné, stupéfait. Syn. Attonitus.

STŬPĔO, es, ŭi, ere, n. Être frappé d’étonnement, de stupeur. Syn. Obstupesco, attonitus hæreo, stupenti similis hæreo, stupore et silentio defigor. Usus: Stupuere omnes. Cf. Miror.

STŪPĬDĬTAS, ātis, f. Stupidité, sottise. Syn. Stupor, tarditas.

STŬPĬDUS, a, um. Étonne, stupéfait, stupide, sot. Syn. Stupens, tardus, stolidus. Phras. Nihil homine ist hoc stupidius, je ne connais rien de plus stupide que cet homme. Nulla in re quidquam hominis habet; extremi ingenii homo est; sine sensu, sine sapore, elinguis, vecors; hominum vecordissimus; stupor hominis, seu pecudis potius; incredibilis hominem stupor opprimit; propter stuporem cordis hebes ac stolidus; plumbeus sane homo, mente vacans, tanquam truncus et stipes; non modo ad sapientiam cæcus, sed ad ea ipsa quæ cerni possunt, hebes, obtusus; non plus sapientiæ habet quam lapis aut silex; nihil videt, nihil audit; ipse quis sit, utrum sit nescit; rudi et incondito sensu homo est; obesæ naris homo est; lapidem, haud hominem esse putes; in facie vultuque vecordia eminet. Usus: Omnes stupidi timore obmutuerunt. Cf. Stupor, Stolidus.

STŬPOR, ōris, m. Saisissement, stupeur, admiration, surprise; sottise. Syn. Stupiditas, admiratio. )( Sensus. Phras. Stupor omnes oppressit, tous demeurèrent frappés de stupeur. Vox, spiritus torpebat; tam subitæ rei admiratio vocem omnibus interclusit; stupor omnium animos et velut torpor quidam insolitus membra tenebat, occupabat; repentina res cum stupore ac miraculo torpidos defixit, defixos tenuit; novitate ac miraculo attoniti, neque animo, neque auribus aut lingua constabant; stupor omnes repentinus invasit, oppressit; exsangues attonitisque similes stabant, hærebant, respectantes inter se, per metum etiam voce suppressa; sine suo vultu, sine colore, sine voce consistebant. Usus: Immanitas in animo, stupor in corpore. Stupor debilitasque linguæ, tarditas ingenii, langue inhabile et lourde, esprit stupide. Cf. Administratio.

STŬPRO, as, avi, atum, are, a. Souiller, déshonorer. Syn. Constupro, stuprum infero, affero alicui, vim affero, pudicitiam eripio, stupro aliquam maculo, corpus virginis violo, vi comprimo; pudicitiam alicujus expugno, vitium vel stuprum alicui offero, virginem vitio; rem habeo, stuprum facio cum aliqua; res mihi est cum aliqua. Usus: Stuprata per vim Lucretia.

STŬPRUM, i, n. Infamie, déshonneur. Epith. Infestum, nefarium, turpe. Usus: Vir stupri plenus. Stuprum virgini offerre, inferre. Stupro maculare aliquam.

SUĀDĔO, es, āsi, āsum, ere, n. et a. Conseiller; persuader. )( Dissuadeo. Syn. Auctor sum, fio; suasor et auctor sum alicujus rei; moneo, hortor. Adv. Amice, fideliter, prudenter, sapienter. Phras. 1. Is mihi suadet, il me conseille. Is mihi auctor est rei agendæ; isto auctore utor; hunc auctorem consilii habeo, sequor; hujus ego auctoritatem sequor; auctoritati pareo; hic mihi consilii auctor, dux, moderator; adjutor et administer est. Is mihi consilium dat; consilio me juvat; consilio mihi adest; consilio est; consilii mihi copiam facit; consilio me instruit 2. Si suadentem me audisset, aliter omnia egisset, s’il avait écouté mes conseils, il aurait agi autrement. Si meis monitis paruisset; si meam sententiam complexus esset; meis monitis si stare voluisset; si sequi me auctorem, suasorem et impulsorem; si mihi morem gerere, si consilium a me exquirere voluisset, aliter omnia instituisset, consilium mutasset, vela alio vertisset. Usus: Non solum suasit, sed et rogavit. Cf. Auctor, Moneo, Consilium.

SUĀSO, ōnis, f. Conseil donné. Syn. Consilium, monitum, hortatio. )( Dissuasio.

SUĀSOR, ōris, m. Celui qui conseille, conseiller. Syn. Consuasor, auctor, hortator. )( Dissuasor. Usus: Deditionis suasor, impulsor, auctor, probator fui. Quid interest inter suasorem facti et probatorem? Quelle différence y a-t-il entre celui qui conseille et celui qui approuve une action?

SUĀVĬLŎQUENTĬA, æ, f. Charme de la parole, doux langage. Usus: Et oratorem appellat et suaviloquentiam tribuit.

SUĀVĬOR, aris, atus sum, ari, d. a. Donner un baiser, baiser. Syn. Osculor, suavium do, figo. Usus: Cicerones nostros cupio suaviari.

SUĀVIS, e, gen. com. Agréable, aimable, doux. Syn. Dulcis, eruditus, jucundus. Usus: Hic suavis haberi mavult quam gravis, et suavitatite ea quæ perfunderet animos, non quæ perfringeret. Cf. Jucundus.

SUĀVĬTAS, ātis, f. Douceur, suavité. Syn. Suavitudo, dulcitudo, jucunditas. Usus: Suavitates odorum efflantur e floribus. Suavitas sermonis, orationis, humanitatis. Conquirit undique suavitates, il cherche partout les douceurs, les jouissances. Cf. Jucunditas.

SUĀVĬTER, Agréablement. Syn. Jucunde, dulciter. Usus: Video quam suaviter voluptas sensibus blandiatur.

SUĀVĬTŪDO, ĭnis f. Agrément, amabilité, charme. Syn. Suavitas.

SUĀVĬUM, ĭi, n. Baiser. Syn. Osculum.

SŬB, Sous. Syn. Subter, subtus. Usus: 1. Sub terra habitant. Sub scalas se abscondit. 2. Ante, devant, sous. Res sub aspectum, sub intelligentiam cadit. Simulacro sub oculis posito. 3. Circiter, vers, à. Sub dies festos, sub meridiem, sub noctem venit. 4. Post, après. Sub eas statim tuæ recitatæ sunt litteræ. 5. In, sous (subordination). Sub aliena persona latet, sub nomine pacis bellum latet. 6. Sub manu, sous la main, en son pouvoir, Syn. In promptu, in manu, in manibus; ad manum, præsto.

SŬBACTĬO, ōnis, f. Culture, exercice. Syn. Cultura, exercitatio. Usus: Subactio autem est usus, auditio, lectio.

SUBDĬTĬTIUS, a, um, Supposé, apocryphe. Syn. Fictus, subditus, subornatus. Usus: Litteræ, proles subdititiæ.

SUBDĬTUS, a, um, Supposé, substitué. Syn. Subdititus, substitutus. Phras. (Multos numerat subditos, Vulg.), il a beaucoup de sujets. Sub ejus ditione, dominatu; in ejus ditione et potestate multi sunt; in multos dominatum habet, exercet; dominatu ejus multi tenentur; subjectos ditioni suæ et obnoxios multos numerat; sub ejus imperio multi obedienter et fideliter degunt, agunt; vivunt; jugum ejus qui acceperint, haud sane pauci sunt. Usus: Subditus in locum alterius infans. Aquæ subditis ignibus effervescunt.

SUBDO, is, dĭdi, dītum, ere, a. Substituer. Syn. Substituo. Usus: Quis in meum locum subdetur?

SUBDŎLĒ, Avec un peu de ruse. Syn. Versute, callide.

SUBDŎLUS, a, um, Un peu rusé, fourbe, trompeur. Syn. Callidus, versutus, vafer. Cf. Astutus.

SUBDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. Retirer de dessous, enlever. Syn. Subtraho, removeo. Phras. Clam se subduxit, il s’esquiva sans qu’on l’aperçût. Ex conspectu discessit, evolavit; ex conspectu repente amissus est; conspectum fugit, vitavit; conspectu sui eos qui præsentes erant, privavit; ex conspectu se clam deduxit. Usus: 1. De circulo se subduxit. Cibum alicui subducere. Pugnæ et periculo se subducere, se soustraire au combat, au danger. 2. Ad rationes refertur, calculer (par soustraction), compter supputer. Subducamus summam. Rationes et calculos subducamus.

SUBDUCTĬO, ōnis, f. Action de tirer les vaisseaux sur la plage. Syn. Subtractio.

SŬBĔO, es, ĭi vel īvi, ĭtum, ire, n. Souffrir; arriver, paraître. Syn. Patior, fero; adeo. Usus: 1. Aleam, fortunam, judicium multitudinis imperitæ, notam turpitudinis, odium publicum subire. 2. Incesso, venir à la pensée, se présenter à l’esprit. Subiit animum timor, pudor quidam et pœnitentia factorum. Spes, verecundia, cogitatio nescio quæ mentem subiit. 3. Venio, arriver, entrer. Tectum paternum, vultum patris subire non audet. 4. Succedo, succéder, venir après un autre. Una legio subiit alteri.

SŬBĬGO, is, ĕgi, actum, ere, a. Soumettre, assujettir, réduire. Syn. In potestatem vel ditionem redigo, subjicio, subjungo. Usus: 1. Tertiam subegit orbis partem Africanus. Cf. Subjicio. 2. Molior, labourer, briser, pulvériser. Terram subigere fossione glebarum.

SŬBINDE, Immédiatement après, tout aussitôt. Syn. Deinde, statim post.

SŬBĬTO, Subitement, soudain, tout-à-coup. Syn. Repente, repentino, continuo; ecce tibi. )( Sumpto spatio. Usus: Tabellario properanti, res enim cunctationem non receperat, subito litteras dedi. Subito præter opinionem omnium. Cf. Repente, Improviso.

SŬBĬTUS, a, um, Subit, inattendu, imprévu. Syn. Repentinus. Usus: Subita defectio Pompeii.

SUBJECTĬO, ōnis, f. Action de mettre sous ou devant. Syn. Rerum quasi gerantur, sub aspectum subjectio, action de mettre les choses sous les yeux, comme si elles se passaient en la présence des spectateurs, vive représentation.

SUBJECTOR, ōris, m. Celui qui suppose, fabricateur (d’une fausse pièce). Syn. Qui falsa testamenta supponit. Usus: Testamentorum subjector.

SUBJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. Mettre, placer sous; soumettre. Syn. Addo, subjungo, induco, adjungo, subigo. Phras. 1. Cæsar Galliam totam sibi subjecit, César s’empara de toute la Gaule. Galliam totam ad imperium populi Rom. adjunxit, in potestatem redegit; armis et legibus Galliam sempiternis vinculis adstrinxit; armis oppressit; in ditionem suam redegit; sub imperium populi Rom. ditionemque subjunxit; Gallia armis Cæsaris subacta, tota sub populi Romani imperium ditionemque cecidit; suæ ditionis totam Galliam Cæsar fecit; Galliam belli cladibus domitam sub jus ditionemque redegit; Gallorum opes fregit eorumque cervicibus servitutis jugum imposuit. 2. Provincia se victori subjecit, la province se soumit au vainqueur. Se suaque omnia alienæ potestatis fecit; victori se submisit, substravit; sub victoris nutum et arbitrium subjecit; jugum accepit; imperata fecit; se sub imperio victoris obedienter ac fideliter futuram, in potestate futuram, sub victoris jure futuram recepit. Usus: 1. Rationem dictorum et exempla subjecit. 2. Subdo, être subordonné à, soumis à. Verborum inanis sonitus, nulla subjecta sententia. Arti materiam subjicere. Quæ sit vis subjecta huic voci, quelle est la force de ce mot. 3. Obnoxium reddo, soumettre. Subjicere se imperio, sub potestatem alicujus. 4. Propono, présenter, fournir, mettre sous les yeux. Oculis aliquid et cogitationi; aliquid sub aspectum subjicere. 5. Adultero, supposer, substituer. Subjicere testamenta. Cf. Vinco.

SUBJUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. Assujettir, soumettre, subjuguer. Syn. Subjicio, adjungo. Usus: Multas urbes sub Romanum imperium subjunxit.

SUBLĀTĒ, D’une manière élevée, pompeuse. Syn. Elate. Usus: Sublate et ample dicere.

SUBLĀTĬO, ōnis, f. Élévation. Syn. Elatio. Usus: Sublatio animi sine ratione, exaltation, enivrement, ivresse. Cf. Elatio.

SUBLĔGO, is, lēgi, lectum, ere, a. Prendre furtivement, soustraire. Syn. Furto aliquid surripio. Cf. Furor.

SUBLĔVO, as, avi, atum, are, a. Relever, soutenir, appuyer. Syn. Sustento. Adv. Lenissime. Usus: 1. Miseros, miserorum inopiam suis opibus sublevare. 2. Erigo, soulager, rassurer. Stratum et abjectum sublevare. 3. Compenso, relever. Nominis novitatem dicendi gloria sublevare, racheter par la gloire de l’éloquence, la bassesse de la naissance. Cf. Consolor, Juvo.

SUBLĬCA, æ, f. * Pieu planté en terre, pilotis d’un pont de bois. Syn. Palus ligneus qui rectus in aquam defigitur ad pontis constructionem. Usus: Non sublicæ modo directæ ad perpendiculum, sed pronæ et fastigiatæ, ut secundum naturam fluminis procumberent.

SUBLĬCĬUS, a, um, * Composé de pilotis. Usus: Pons sublicius, le pont de bois qu’Ancus Martius fit jeter sur le Tibre.

SUBLĬGĀCŪLUM, i, n. Petit tablier pour couvrir la nudité.

SUBLĪMIS, e, gen. com. Haut, élevé, qui est dans les airs. Syn. Altus, excelsus. )( Humilis. In sublime fertur. Sublime ferri. Cf. Altus.

SUBLĬNO, is, lēvi, lĭtum, ere, a. Enduire, crépir; recouvrir. Usus: Os alicui sublinere, barbouiller la face à, qqn, c. à d., se moquer, se jouer de lui, rire à ses dépens, verba dare. Cf. Extollo.

SUBMERGO, is, mersi, sum, ere, a. Submerger, engloutir. Syn. Mergo. Cf. Mergo.

SUBMĬNISTRO, as, avi, atum, are, a. Fournir, donner. Syn. Do, suggero. Usus: Pecuniam alicui, ornamenta, adjumenta subministrare.

SUBMISSĒ, D’une manière douce, calme, basse, rampante. Syn. Demisse, remisse. Usus: Submisse se gerere, alicui supplicare.

SUBMISSĬO, ōnis, f. Bassesse, soumission. Syn. Demissio, remissio.

SUBMISSUS, a, um, Calme, doux; faible, rampant. Syn. Demissus; humilis, abjectus; remissus. )( Elatus. Usus: Neque submissum, neque se efferentem vivere oportet. Cf. Humilis, Modestus.

SUBMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Envoyer, expédier; baisser, abaisser, fléchir, plier. Syn. Clam mitto; demitto. )( Extollo. Adv. Multum. Usus: 1. Exercitum aliquo submittere. 2. Demitto, inclino. Se alicui, fasces, animos submittere. Cf. Subjicio.

SUBMŎVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. Écarter, éloigner.

SUBNECTO, is, exum, ere, a. Attacher par dessous, fixer. Syn. Annecto, subjicio.

SUBNIXUS, a, um, part. v. anom. subnitor, Soutenu, appuyé sur; fort de, confiant dans.

SŬBŎLĔO, es, ere, n. Avoir vent de qqche, le sentir, le flairer. Syn. Præsentisco, Usus: Jam res patri subolet. Cf Præsentio.

SŬBORNO, as, avi, atum, are, a. Suborner qqn, gagner, corrompre; équiper, armer. Syn. Substituo, instruo. Usus: Falsum testem subornare. Subornare aliquem ad facinus. Pulchre a natura subornatus in vitam venit, il est venu à la vie bien paré des mains de la nature, c. à d., avec de brillantes facultés.

SUBRĒPO, is, psi, ptum, ere, n. Se glisser en rampant. Usus: Sub tabulas subrepere.

SŬBRĪDĔO, es, rīsi, rīsum, ere, n. Sourire. Syn. Aliquantum, furtim rideo.

SŬBRŬO, is, rŭi, rŭtum, ere, a. Abattre, renverser, démolir, ruiner. Syn. Subverto. Usus: Muros subruere. Subruta cuniculis mœnium pars procubuit. Cf. Vasto, Populor.

SUBSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. Signer une plainte judiciaire, donner sa signature; consentir à, approuver qqche. Syn. Subsigno, accusationem alicujus comprobo, sententiam meam adscribo; consentio. Usus: Exemplum litterarum subscripsi. Alterius sententiæ subscribere, être du même avis qu’un autre. Statuæ Scipionis subscriptum: Omnes. In aliquem subscribere. Numerus aratorum quotannis subscribitur, describitur, enregistrer. Cf. Consentio.

SUBSCRIPTĬO, ōnis, f. État, rôle, liste. Syn. Adscriptio. Epith. Censoria, venalis. Usus: Jugerum subscriptio ac professio.

SUBSCRIPTOR, ōris, m. Avocat ou conseil (du poursuivant). Syn. Adscriptor, causidicus. Usus: Descendit in judicium sine subscriptore.

SUBSĔCĪVUS, a, um, Qui est retranché, ce qui reste, le reste. Syn. Ereptus ex summis occupationibus. Usus: Hæc ego subsecivis horis contexui. Subsecivas horas mihi perire, frustra elabi non patior, moments perdus, heure de loisir.

SUBSELLĬUM, ĭi, n. Siége peu élevé, banquette. Syn. Sedes judicum et senatus. Usus: 1. Sallustius bis ad judicum subsellium attractus, extrema fortuna stetit. 2. Judicium, forensis exercitatio, le tribunal. Se a subselliis ad otium conferre. Alienus a subselliis. Optima fide versari in subselliis.

SUBSĔQUOR, eris, sĕcūtus sum, sequi, d. Suivre, venir après; se régler sur. Syn. Sequor, insequor. Usus: Ipse suo sermone subsecutus est humanitatem litterarum tuarum, lui-même a reproduit par son langage l’exquise politesse de ta correspondance. Cf. Sequor.

SUBSERVĬO, is, ire, a. Être esclave, servir, obéir. Usus: Subservire alicujus voluntatibus. Cf. Servio.

SUBSĬDĔO, Cf. Subsido.

SUBSĬDĬĀRĬUS, a, um, Qui forme la réserve, de réserve. Usus: Miles, copiæ, cohortes subsidiariæ. Cf. Auxiliarii.

SUBSĬDĬUM, ĭi, n. Secours, assistance; renfort de troupes. Syn. Auxilium, perfugium. Epith. Bellissimum, certum, firmum, miserum, opportunum. Usus: Subsidium sibi parare, comparare. Id mihi subsidio senectutis servavi. Subsidium alicujus invocare. Submittere, mittere subsidium. Subsidio alicui venire, ire, proficisci, occurrere. Subsidiis firmare aciem. Cf. Auxilium.

SUBSĪDO, is, sēdi, sessum, ere, n. S’abaisser, s’affaisser; s’arrêter. Syn. Consido. Usus: Pars collis labe terræ in aliquantum latitudinis diruta subsedit. In ipsa via, in villa subsedimus paulisper.

SUBSIGNO, as, avi, atum, are, a. Souscrire, signer. Usus: Subsignare tabulas.

SUBSISTO, is, stĭti, ere, n. S’arrêter, résister, tenir tête à qqn. Usus: Ausi sunt subsistere hostes. Tanto sumptui vix subsisto.

SUBSORTĬOR, īris, ītus sum, iri, d. Désigner par ta voie du sort de nouveaux juges, en remplacement de ceux qui ont été récusés par les parties. Usus: In ejus locum quem subsortiemur?

SUBSORTĪTĬO, ōnis, f. Second tirage de juges.

SUBSTERNO, is, strāvi, strātum, ere, a. Joncher, couvrir. Syn. Consterno. Usus: 1. Aves nidos suos mollissime substernunt. 2. Subjicio, soumettre. DEUS substernebat animo omne quod erat corporeum.

SUBSTĬTŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Substituer, mettre à la place de. Syn. Constituo, sufficio, subrogo. Usus: In mei locum quem substituent?

SUBSTO, as, are, n. Résister. Usus: Metuo ne substet hospes.

SUBSTRUCTĬO, ōnis, f. Bâtisse souterraine, fondation. Usus: Insanæ substructionum moles.

SUBSTRŬO, is, xi, ctum, ere, a. Faire des fondations. Usus: Capitolium lapide quadrata substructum, le Capitole repose sur des fondations en pierre de taille.

SUBSUM, sŭbes, esse, n. Être ou se trouver sous, être placé ou caché sous. Syn. Lateo, insum. Usus: 1. Nullam video subesse causam. Etiamsi nulla culpa subsit. Non temere fama nascitur, quin aliquid subsit. 2. Insto, adsum, prope absum, être proche. Dies comitiorum subest, le jour des comices approche.

SUBTER, Sous. Usus: Virtus omnia subter se habet.

SUBTERFŬGĬO, is, fūgi, ere, n. et a. Fuir secrètement, s’échapper, éviter. Syn. Devito, declino. Adv. Honeste. Usus: Ulysses amentiæ simulatione militiam subterfugere voluit.

SUBTERRĀNĔUS, a, um, Qui est sous terre, souterrain. Syn. Quod est sub terra.

SUBTEXO, is, xŭi, xtum, ere, a. Adapter sous; ajouter, exposer ensuite. Usus: Subtexit deinde fabulæ huic narrationem aliam. Cœlum fumo subtexitur, le ciel se dérobe sous un nuage de fumée.

SUBTĪLIS, e, gen. com. Fin, subtil, mince, tenu; délicat, ingénieux. Syn. Acutus, tenuis. Adv. Egregie. Usus: Acutissimum et subtilissimum dicendi genus. Subtili et pressa oratione utitur. Solers subtilisque descriptio partium. Cf. Ingeniosus.

SUBTĪLĬTAS, ātis, f. Finesse, délicatesse. Syn. Tenuitas, gracilitas. Epith. Dignissima, a causa remotissima, vix imitabilis, non immutabilis, incerta, minuta, physica. Usus: Subtilitas orationis, simplicité du discours. Cf. Ingenium.

SUBTĪLĬTER, Finement, délicatement. Syn. Acute, tenuiter. Usus: Versute et subtiliter dicere.

SUBTRĂHO, is, xi, ctum, ere, a. Emporter, soustraire, dérober. Syn. Subduco. Usus: Materiam subtrahere furori. De commodis alterius subtrahere. Subtrahere se de curia. Supplicio se subtrahere. Cf. Aufero, Tollo, Adimo.

SŬBŪCŬLA, æ, f. Tunique de dessous, chemise (d’homme). Genus vestis.

SŬBURBĀNĬTAS, ātis, f. Les environs de Rome, les faubourgs, la banlieue; proximité (par rapport à la métropole). Usus: Populo Romano jucunda est suburbanitas provinciæ Siciliæ.

SŬBURBĀNUM, i, n. Propriété, campagne près de Rome. Syn. Prædium vel fundus prope urbem, fundus suburbanus. Usus: Voluptatis causa in hortis et suburbanis æstatem agere.

SUBURBĀNUS, a, um, Situé aux environs de Rome, suburbain. Usus: Fundus, ager, rus suburbanum.

SUBURBĬUM, ĭi, n. Faubourg. Usus: In suburbium ire non sum ausus.

SUBVECTĬO, ōnis, f. Transport par eau. Usus: Ne ab re frumentaria, duris subvectionibus, laboraret exercitus.

SUBVĔHO, is, xi, ctum, ere, a. Transporter, faire remonter un fleuve. Usus: Commeatus ex Apulia subvehebatur. Adverso flumine subvectus.

SUBVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. Aider, secourir. Syn. Succurro, subsidio venio. Adv. Studiose. Usus: Circumvenior, nisi subvenitis. Morbo alicujus ac mœrori subvenire. Cf. Juvo, Succurro.

SUBVŎLO, as, are, n. S’élever en volant. Syn. Evolo.

SUCCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. Succéder, remplacer; s’avancer, arriver. Syn. Alterius locum occupo, in alterius locum sufficior; procedo; cado, evenio. Phras. 1. Ut res succedet, ita de te homines judicabunt, on jugera de vous d’après le succès de cette affaire. Ut res cadet, eveniet; ut se res dabunt, ita de te existimabunt; qualis rei exitus erit, talem de te opinionem suscipient; ex eventu homines de te existimabunt. Rei exitum hominum judicia consequentur. Congruent cum exitu rei, consentient in utramque partem de te hominum judicia. 2. Ut id succedat bene opto, je désire que cette affaire ait pour vous un plein succès. Actum feliciter esse velit DEUS; quod actum fuerit, id felix faustumque sit, prosperum habeat eventum; id DEUS probet, approbet, fortunet; id fortuna secundet. Succedat ex animi sententia precor; id ut præclare, feliciter cadat; optime procedat; optatum finem sortiatur; exitum habeat cum animo tuo congruentem; quem ipse vis eventum ferat opto. Acta DEUS confirmet; rata esse velit, jubeat. 3. Utinam omnia tibi feliciter succedant! Puissiez-vous être toujours heureux! Utinam optata omnia contingant! contingant ea quæ cupis! omnia secunda fluant; nihil contra voluntatem eveniat! res omnes processus habeant optatos! Usus: 1. Succedam vicarius muneri tuo. Vicarius meæ diligentiæ succedat. 2. Evenio, cado, procedo, réussir, avoir un bon résultat. Omnia ex sententia succedunt. 3. Subeo, venio, aller sous, entrer dans. Tectum imbris causa succedere. Cf. Successus.

SUCCENDO, is, di, sum, ere, a. Allumer par dessous, mettre le feu à, brûler. Syn. Inflammo, incendo. Phras. Vicini domum succendit, il mît le feu à la maison du voisin. Vicini domui ignes admovit, adhibuit; ignem intulit; ignem injecit; faces, ignem jecit in vicini domum. Cf. Ignis, Incendo. Usus: Ira succensus, enflammé de colère.

SUCCENSĔO, es, sŭi, sum, ere, n. Être enflammé de colère être irrité, courroucé contre; s’irriter, se mettre en colère. Syn. Irascor. Adv. Justius, leviter, plane, vehementer. Usus: Irasci et succensere solemus iis qui, etc. Cf. Irascor, Sentio.

SUCCESSĬO, ōnis, f. Succession, substitution. Hereditas. Usus: Cædis merces, in cæsi locum successio petitur.

SUCCESSOR, ōris, m. Successeur, remplaçant. Syn. Qui sufficitur, subrogatur, submittitur; vicarius. Epith. Conjunctissimus, amicissimus, perblandus. Usus: Successori provinciam tradere. Successores fere aliquid mutant de institutis priorum. Regnum per manus traditur successoribus filiis.

SUCCESSŬS, ūs, m. Heureux succès, réussite. Syn. Eventus, exitus, processus. Phras. 1. Res spero feliciter succedet, la chose aura, j’espère, un heureux succès. Res ex animi sententia procedet. Eventus rei erit optimus. Successu res quo volumus concludetur; non aliter cadet ac volumus; sequetur id, quod optamus. Rem consequetur exitus, eventus, finis optatus. Exitum res habebit, mea quidem ut spes fert, optatum, felicem, qualem volumus, qualem optamus. Puto fore ut rem ex sententia geram, feliciter, prospere conficiam; ex animi sententia, ut animus fert expediam, conficiam; ad eum, quem volebam, exitum perducam; felici exitu concludam. Efficiam, opinor, ut res optime succedat; ne res contra quam volumus succedat; ne quid adversi contingat in re; ne sit infaustus, adversus, alius a nostris voluntatibus rei exitus; ne sit alius quam volumus rei eventus; spero futurum ut in hac re meis optatis fortuna respondeat; ut cum animo meo fortuna consentiat; ut ab animo meo fortuna minime dissentiat; ut nihil adversi fortuna objiciat. Spero futurum ut nequaquam fortuna repugnet, resistat, obsistat, adversetur, sese opponat, suam vim objiciat, obviam eat. Futurum existimo, ut in hoc secunda, felici, prospera, propitia, perbenigna fortuna utar; ut res omnes sub manus succedant; omnia ad voluntatem fluant; belle procedant omnia ac prospere; ut fortuna consilia nostra comprobet. 2. Res non successit ut sperabam, l’affaire n’a pas eu tout le succès que j’espérais. Non cecidit ut optabam; præter meam sententiam evenit; præter voluntatem accidit; aliter ac sperabam; contra quam volebam contigit. Non ut volebam; secus atque opinabar; aliter atque spes erat cecidit. Exitum res habuit alienum a sententia, spe, voluntate; dissimilem voluntatis, minime cum animo congruentem minime, cum voluntate congruentem; ab animo discrepantem, abhorrentem, diversum; contra spem, adversum voluntati exitum res habuit. Optatum exitum consecuta res non est; optatum ad exitum non pervenit. Exitus rei voluntati non respondit. Res pro voluntate non succedit; ex animi sententia non processit. Spes mea non eum quem volebam exitum consecuta est; spes me frustrata est, fefellit, decepit, delusit. Speratum eventum, exitum sortita, nacta, adepta non est. Inanem fuisse spem meam, exitus rei declarat. Opinione sum deceptus. Falsa me spes aluit, lactavit; haud bene res evenit; haud bene vertit; fortuna belli inclinavit; inclinata res est; omnia obstructa reperi; negotium totum refrixit.

SUCCĬDĬA, æ, f. Quartier de porc, flèche de lard. Syn. Tergum suillum.

SUCCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. Couper. Usus: Segetes succidere.

SUCCINGO, is, nxi, nctum, ere, a. Attacher, agrafer, ceindre; entourer, environner. Syn. Munio, circumdo. Usus: Carthago portubus succincta. Gladio succinctus. Armis legionibusque succinctus.

SUCCLĀMO, as, avi, atum, are, n. Crier, acclamer. Syn. Acclamo. Adv. Frequenter.

SUCCRESCO, is, ere, n. Naître ou venir après, succéder à. Syn. Succedo. Usus: Orator ille vestræ succrescit ætati. Cf. Cresco.

SUCCUMBO, is, cŭbŭi, cŭbĭtum, ere, a. Tomber sous, succomber. Syn. Inferior sum, vincor, cado, cedo, frangor, debilitor. Usus: Nulli neque homini nec perturbationi animi succumbere. Succumbere dolori, labori, senectuti, amori, fortunæ. Cf. Cedo, Vincor, Subjicior.

SUCCURRO, is, curri, cursum, ere, n. Accourir au secours de, porter secours à. Syn. Subvenio, subsidio venio, opem fero; occurro, in mentem venit. Adv. Confestim. Usus: 1. Succurrere saluti fortunisque communibus. 2. Occurro, se présenter à l’esprit, venir à l’idée. Quidquid succurrerit, scribam. Cf. Auxilium, Adminiculum, Juvo, Levo.

SUCCUS, i, m. Humidité, sève, suc, lait. Syn. Humor purus. Epith. Diuturnus, humifer, incorruptus, pristinus. Usus: 1. Stirpes ex terra succum trahunt. 2. Vis quædam, robur, force, vigueur. Non retinemus veterum oratorum succum. Oratio succum suum e philosophia omnem ducit.

SUCCUSSŬS, ūs, m. Secousse. Syn. Agitatio.

SŪDES, is, f. Pieu, piquet, échalas. Usus: Sudes sub aqua defixæ flumine tegebantur.

SŪDO, as, avi, atum, are, n. Suer, être en sueur; travailler. Syn. Sudore mano, diffluo, madeo, sudore perfundor, sudor ex omnibus artubus profunditur, sudorem emitto. Usus: Vides me sudare jam dudum laborantem, tu vois que depuis longtemps je me donne mille peines.

SŪDOR, ōris, m. Sueur; humidité, rosée. Epith. Multus, plurimus. Usus: Herculis signum multo sudore manavit. Medicamentum multus sudor consecutus est.

SŪDUM, i, n. Le beau temps, temps clair, sérénité. Syn. Cœlum serenum. Cf. Serenum.

SUESCO, is, ēvi, ētum, ere, n. S’habituer, s’accoutumer à. Syn. Assuesco, consuesco. Cf. Assuesco.

SUFFĔRO, fers, sustŭli, sublātum, sufferre, a. Porter, supporter; souffrir, endurer. Syn. Fero, patior, perpetior. Adv. In perpetuum, omnino, vicissim. Usus: Pœnas sufferre. Cf. Fero, Patior.

SUFFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. et n. Suffire, être suffisant. Syn. Satis sum, satis habeo. Phras. Non sufficiebat ad tantos sumptus, tametsi amplum patrimonium, son patrimoine, quoique grand, tu pouvait suffire à tant de dépenses. In tot sumptus vix suppeditabat amplum quantumvis patrimonium; in tot sumptus vix ampla satis erat tota hereditas; tot sumptus vix amplissimum patrimonium sustinebat. Cf. Satis. Usus: 1. Immensæ gulæ amplissima pecunia non sufficiebat. Nec scribas sufficere, nec tabulæ nomina capere poterant. 2. Substituo, être en remplacement. Suffici in locum alterius.

SUFFĪGO, is, xi, xum, ere, a. Attacher, clouer. Syn. Affigo. Usus: Cruci suffigi, être cloué à une croix.

SUFFĪMENTUM, i, n. Fumée d’une substance brûlée. Syn. Odores incensi.

SUFFLO, as, avi, atum, are, a. et n. Souffler. Syn. Inflo. Usus: Sufflata dicendi figura, style bouffi, plein d’enflure.

SUFFŌCO, as, avi, atum, are, a. Étouffer, asphyxier, étrangler. Syn. Strangulo, fauces premo, opprimo; animam intercludo, comprimo; animam reciprocare non sino; fauces ita premo ut anima interclusa exspiret; animam elido, spiritum elido; vocem includo; spiritu intercluso exstinguo. Usus: Urbem fame suffocare.

SUFFŎDĬO, is, fōdi, fossum, ere, a. Creuser, percer, démolir. Usus: Sacella suffossa.

SUFFRĀGĀTĬO, ōnis, f. Vote, suffrage, recommandation. Syn. Voluntatum et animorum declaratio quæ fit suffragiis. Epith. Facilis pro salute alicujus, gratior et par, militaris, si minus potens, at probata tamen, justa, debita, urbana. Usus: Suffragationem consulatus perdidit.

SUFFRĀGĀTOR, ōris, m. Qui vote pour, partisan. Epith. Communis, proprius, fucosus, firmus. Usus: Tua nobilitas suffragatoribus et populo est obscurior.

SUFFRĀGĀTŌRĬUS, a, um, De recommandation. Usus: Brevis et suffragatoria amicitia.

SUFFRĀGĬUM, ĭi, n. Bulletin de vote; vote, suffrage, voix. Syn. Punctum, tabella, vox, sententia. Epith. Corruptum, vitiosum, gratuitum, liberum, occultum. Usus: Ferre suffragium; inire suffragium de honore alicujus. Facta per tabulam suffragia. Suffragiis rem permittere. Me universis suffragiis, una voce consulem populus declaravit. Tribus in suffragium vocare. Ite bonis diis in suffragium. Redire in suffragium.

SUFFRĀGOR, aris, atus sum, ari, d. n. Donner sa voix, son vote, voter pour qqn; favoriser, approuver, louer. Syn. Faveo, suffragium fero. )( Adversor, refragor. Adv. Maxime. Usus: Suffragari pro aliquo, laudibus alicujus. Ei meorum temporum memoriam suffragari videbam. Cf. Assentio.

SUFFŬGĬO, is, fūgi, ere, * Se réfugier quelque part. Syn. Clam aufugio.

SUFFULCĬO, is, fulsi, fultum, cire, a. * Soutenir, étayer. Usus: Columnam mento suo suffulsit, il a placé une colonne sous son menton, il appose à son menton son bras pour appui. Cf. Fulcio.

SUFFŪMĬGO, as, are, a. * Exposer à des fumigations. Syn. Subtus fumum excito. Usus: Vulnus sulphure suffumigare.

SUFFUNDO, ia, fūdi, fūsum, ere, a. Répandre par dessous, couvrir, remplir, baigner. Respergo, perfundo. Usus: Animus nulla malevolentia suffusus, âme pure de toute malveillance. Sanguis cordi suffusus, sang répandu autour du cœur.

SUGGĒRO, is, gessi, gestum, ere, a. Suggérer, conseiller, rappeler; fournir. Syn. Suppedito, subjicio, commemoro. Usus: S-memoria defecerit, tu mihi suggere. Suæ sententiæ rationes suggerere. Quis tot rebus sumptus suggeret? Cf. Suppedito.

SUGGESTUM, i, n. et Suggestŭs, ūs, m. Estrade, tribune. Syn. Pulpitum, rostra, locus concionum. Usus: Suggestum ascendere. Cum in communibus suggestis consistere non auderet, ex alta turri concionari solebat.

SŪGO, is, xi, ctum, ere, a. Sucer. Syn. Haurio. Usus: Errorem cum lacte nutricis suximus.

SŬI, SĪBI, SE, De soi, à soi, se, soi. Usus: Nihil malo quam me mei similem esse et illos sui. Sui memoria delectatur.

SŬILLUS, a, um, De porc. Usus: Suilla caro.

SULCO, as, avi, atum, are, a. * Sillonner, labourer. Syn. Sulcos facio, sulcum imprimo; terram in sulcos proscindo.

SULCUS, i, m. Sillon. Usus: Sulcus altius impressus.

SUM, es, fŭi, esse, n. Être, exister, vivre; être là, avoir lieu, coûter. Syn. Ad pretium relata. Consto, valeo. Usus: 1. Frumentum tanti non est, quanti æstimasti. 2. Dego, ago, vivo, moror, versor, habito, être, se trouver, habiter. Totos dies cum illo est. Multum in publico, Athenis solet esse. 3. Intercedo, avoir des rapports, être en relation. Nihil mihi posthac tecum erit. Multum animo est cum corpore. 4. Attinet, spectat, oportet, regarder, concerner. Non est hoc nostri ingenii, vestri auxilii est. Boni viri, boni judicis est, c’est le propre d’un homme de bien, d’un juge équitable. Non erat hoc ejus curare, ce se n’était pas à lui à s’occuper de cela. 5. Cum Dativo varie, être un objet, une occasion, un motif de. Fuit ea res Scipioni vituperationi, invidiæ, maculæ, malo, dedecori, honori, laudi, gloriæ. Tua epistola magnæ mihi molestiæ fuit. 6. Æstimor, ducor, fio, être d’un grand prix. Annibalis nomen erat magna apud omnes gloria. Erat in magna gloria. 7. Habeo, avoir, être en possession de. Cum spe sum maxima, tum etiam majore animo. 8. Sto, être du parti de. Cicero erat a Pompeio, totus erat Pompeii, Cicéron était du parti de Pompée. 9. Cum ablativo laudis vel vituperii. Oraculum illud nunc minore gloria est. Esse mirifico in aliquem studio. 10. Varie. Est quod gaudeas, vous avez de quoi vous réjouir. Erit ubi te ulciscar, il y aura un moment où je me vengerai de toi. Melius est illi.

SUMMA, æ, f. Total, totalité, somme, montant. Syn. Caput, ratio præcipua rei pecuniariæ. Epith. Carior, communis, fatalis, grandis, maxima, vera. Usus: Addendo deducendoque videre quæ reliqua summa fiat. Subducamus summam. Aliquid de summa remittere. Magnam pecuniæ summam conficere. Certam summam præscribere, præfinire. De capite detrahendo, remittendo semper aliquid, summa non maxima fiet reliqua. 2. Ad alias res relata, la totalité, le résumé, l’ensemble. Summam causæ breviter exponere. Summa illuc pertinet ut sciatis. Omnia præcepta ad unam summam referre. In ea re tota judicii summa consistit, le fond de l’affaire en litige. Summam reipublicæ administrare. Ad summam ista sic abire non possunt, en somme, en un mot. Cf. Summatim.

SUMMĀTIM, Sommairement, superficiellement; en un mot, bref. Syn. Ad summam; in summa; breviter; uno verbo; ne plura; ne pluribus; ne multa; ne multis; quid multa? ne longus sim; ne longum sit; ne longum faciam. Cf. Breviter.

SUMMĒ, Au plus haut degré, extrêmement, souverainement. Syn. Maxime, summopere. Usus: Summe illud concupivi. Summe illud a te contendo.

SUMMŎPĔRE, Avec le plus grand soin. Syn. Summe, maximopere, summa ope. Cf. Valde.

SUMMUS, a, um, Le plus haut, le plus élevé, extrême, qui est au sommet. Syn. Amplissimus, perfectus, singularis, incredibilis, in quo summa sunt omnia. )( Infimus. Phras. Tua gloria ad summam pervenit, votre gloire est arrivée à son plus haut degré. Nihil addi jam posse videtur ad tuam gloriam; evasisti in apicem gloriæ; non in secundis jam aut tertiis consistis, sed ad summa pervenisti; ab humili ducta est ad summum gloria tua. Usus: Summum est quo nihil superius. Summus vir et singularis. Summa hieme. In summo aquæ. Summum pectoris. Bacillus a summo inflexus. Ad summum cras, au plus tard demain. Cf. Perfectus, Egregius.

SŪMO, is, sumpsi, sumptum, ere, a. Prendre, saisir, recevoir, accepter. Assumo, arrogo, attribuo, tribuo; capio, accipio. Adv. Aliquando, aliunde, crudelissime, nimium, quasi retro, communiter, gravissime, male. Usus: 1. Mihi tantum non sumo, ut te moneam, je n’ai point cette présomption de vouloir vous donner des conseils. Vide, quid mihi sumpserim. Hoc pro benevolentia nostra mihi sumpsi ut peterem, vulgo præsumo. 2. Assumo, poser en principe, admettre, établir. Pro certo, pro comperto sumere quod tamen controversum sit. Sumere res non concessas, et ex illis conficere quod velis. 3. Capio, eligo, prendre. Auctoritatem, magnam confidentiam, regis partes sumere. Tempus sibi ad negotium, locum sumere; nomen ex re sumere, trahere, ducere. Judicem aliquem sumere. Tempus ad deliberandum sumere. 4. Exigo, livrer au supplice, punir. Pœnas, supplicium de aliquo sumere. Cf. Accipio.

SUMPTĬO, ōnis, f. Action de prendre; les deux prémisses d’un syllogisme. Syn. Assumptio. Usus: Demus tibi has sumptiones, quas lemmata Dialectici appellant.

SUMPTŬĀRĬUS, a, um, Qui concerne la dépense, somptuaire. Usus: Leges, rationes sumptuariæ.

SUMPTŬŌSĒ, A grands frais, avec luxe, somptueusement. Usus: Sumptuosius se et insolentius jactant.

SUMPTŬŌSUS, a, um, De beaucoup de dépense; somptueux, riche, magnifique. Syn. Splendidus, magnificus, lautus. Adv. Magnopere. Usus: Cœna sumptuosa. Ludi magnifici et sumptuosi. Cf. Splendidus.

SUMPTŬS, ūs, m. Dépense, frais. Syn. Impensa, impendium. Epith. Annuus, exiguus, infinitus, expers fructuum, legitimus, magnus, minimus, necessarius, publicus, certus, effusus, nimis magnus, perpetuus, liberalis, quotidianus, tantus tamque profusus. Phras. (Alicui sumptus facere, Vulg.), faire des frais à quelqu’un. Sumptum alicui afferre, inferre, inducere; sumptui esse alicui. 2. Sumptus minuere, diminuer les dépenses. Sumptus circumcidere; sumptu alios levare; sumptum remittere, extenuare. 3. Magnos sumptus fecit, il a fait de grandes dépenses. Sumptus impendit, fecit, insumpsit; nullis sumptibus pepercit; multum pecuniæ in eam rem conjecit, effudit; magnas impensas fecit; multos sumptus expendit; prodigus pecuniæ in sumptus fuit. 4. Quis ita dives est ut his sumptibus sufficiat? Qui est assez riche pour suffire à tant de dépenses? Quis ita fortunæ bonis affluit ut sustinere sumptum possit? quis ita firmus ab opibus est ut sufficere, respondere sumptui possit; ut sumptum ferre possit; ut facere tantum sumptum possit; cujus divitiæ sumptui pares esse possunt? ferendo sumptui quis erit; tantam impensam quis sustineat? ita gravis est impensa ut opprimere quemvis possit; quis sumptum tantum toleret? Non is est sumptus, qui sustentari a quoquam possit. Sumptus supra modum, immoderatus, infinitus est. Cui res familiaris ita copiosa est, cui tantum fortuna largita est, cui tantum de bonis suis fortuna impertivit, ut quantum res postulat, tantum erogare possit? ut respondere tanto sumptui possit? Usus: Sumptum afferre. Sumptui esse. Sumptum facere. Sumptum tolerare, ferre, sustentare. Sumptum dare, suggerere, suppeditare. Sumptum minuere. Sumptum levare.

SŬO, is, sŭi, sūtum, ere, a. Coudre, attacher, joindre. Usus: Tegumenta corporum texta vel suta.

SŪPELLEX, ectĭlis, f. Ustensiles de ménage, mobilier, meubles. Syn. Instrumentum domesticum, ornamentum. Epith. Elegantior, lauta, multa, magnifica, optima et pulcherrima, oratoria, reliqua, universa. Usus: Multa in mancipiis, argento, ebore, veste, pecore, tabulis pictis, vasis Corinthiis, hydriis argenteis, scyphis aureis, stragulis multa et lauta supellex.

SŬPER, Sur, en dessus de; touchant. Syn. Supra; de. Usus: Hac super re consulam. De ea re satis superque dictum est.

SŬPĔRĀBĬLIS, e, gen. com. Qui peut être franchi. Usus: Murus scalis facile superabilis.

SŬPĔRADDO, is, addĭtum, ere, a. Ajouter sur, mettre par dessus. Syn. Addo. Cf. Addo.

SŬPERBĔ, Superbement, orgueilleusement. Syn. Arroganter, contumaciter. Usus: Superbe aliquem appellare. Cf. Arroganter.

SŬPERBĬA, æ, f. Fierté, orgueil, arrogance. Syn. Arrogantia, spiritus, elatio; tumor, inflatio animi, fastidium animi, insolentia, intolerantia. Epith. Inaudita, singularis. Phras. Odi superbiam hominum, je hais l’orgueil des hommes. Hominum insolentium spiritus; oris et oculorum illam contumaciam; supercilium, regios spiritus, protervitatem, fastidium, pompam, speciem intolerandam non fero. Odi homines qui ut victos nos intuentur; arroganter, contumaciter se efferunt; inhumanos, superbos, minaces et arrogantes; animis inflatos sublatosque; feroces aliorumque contemptores minime fero. Odi homines fastidio et contumacia elatos. Cf. Superbus. Usus: Secundæ res superbiam fere afferunt; humiles animos superbia inflat. Fugere, deponere superbiam. Cf. Arrogantia.

SŪPERBĬLŎQUENTĬA, æ, f. Langage arrogant, fier, hautain. Syn. Superbus et arrogans sermo.

SŬPERBĬO, is, ire, n. Être orgueilleux, s’enorgueillir. Syn. Efferor, superbus sum. Phras. Superbire cœpit, il commença à devenir arrogant, hautain. Luxuriari et evanescere nimia gloria; opinione inflari; spiritus nescio quos sumere; efferre se insolentius; magnifice se circumspicere; offendere in arrogantiam; ad vanam fiduciam efferri; animum super honoris fastigium efferre; flectere animum in superbiam et ambitionem; superbia intumescere; efferri animo cœpit. Cf. Superbus, Superbia, Effero.

SŬPERBUS, a, um, Superbe, orgueilleux, fier. Syn. Arrogans, insolens, imperiosus, elatus, inflatus, non ferendus; spe atque animis inflatus, asper, difficilis, gravis, qui fastidio et contumacia effertur. Phras. 1. Opes te superbum reddunt, tes richesses te rendent fier. Tuæ te divitiæ efferunt; insolentia tua, arrogantia tua ex opibus tuis, non ex animi præstantia manat. Istam insolentiam, istam elationem animi, istos spiritus immoderatos in te pariunt opes, non meritorum conscientia. Res domestica æquo major animos tibi facit; animum inflat; istos spiritus subdunt opes, ad superbiam istam extollunt. 2. Superbus homo est, cet homme est orgueilleux. Inflatus regiis animis et spiritu; nimius animi; animo inflato est et tumenti; ventosus et insolens homo; inest illi contemptor animus et superbia; contemptus hominum, superbæ aures, contumeliosa dicta, aditus non alienis modo, sed civibus difficiles argumenta sunt hominis ex incertissimo animos sumentis. Cf. Arrogans, Ambitiosus, Superbia, Superbio. Usus: Superbiorem se præbet in hac fortuna.

SŬPERCĬLĬUM, ĭi, n. Sourcil. Syn. Pars frontis ima; frontis nubecula, superbia. Epith. Abrasum, rasum, sublatum, depressum. Usus: In superciliorum motu exsistunt animi motus, arrogantiæ, gravitatis, severitatis. Libidines fronte et supercilio tegere. Illa superciliorum contractio et remissio, mœstitia, hilaritas, risus.

SŬPERFĬCĬES, ēi, f. Dessus, extérieur, superficie, surface. Syn. Extrema et aperta pars corporum. Usus: Superficiem ædium æstimare. Terræ superficiem nondum æquabat moles.

SŬPERFLŬO, is, xi, xum, ere, n. et a. Couler par dessus, inonder, déborder. Syn. Redundo, affluo, effluo, abundo. Usus: Is redundantes nos et juvenili licentia superfluentes repressit. Cf. Abundo, Redundo.

SŬPERFLŬUS, a, um, Superflu, inutile. Syn. Supervacaneus aut quod usum non habet, quod affluit rebus nostris aut opibus.

SŬPERFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. Verser, répandre sur. Usus: Tiberis agris superfusus, Tibre débordé. Superfundens se lætitia, joie qui déborde, qu’on ne peut contenir.

SŬPĔRI, orum, m. pl. Les dieux, les divinités. Syn. Cœlites.

SŬPĔRIMPŌNO, is, pŏsitum, ere, a. Mettre dessus, superposer, ajouter. Usus: Stipendio etiam superimposito.

SŬPĔRINCĬDO, is, cĭdi, ere, n. Tomber d’en haut sur. Usus: Ruina superincidentium virorum oppressus.

SŬPĔRĬOR, ōris, gen. com. Plus haut, plus élevé. Syn. Prior tempore, antérieur, précédent. Adv. Longe. Usus: 1. Quid proxima, quid superiore nocte? La nuit dernière et celle qui l’a précédée. Suscepta in superiore vita flagitia eluere. 2. Loco, supérieur, plus élevé. De loco superiore dicere. 3. Ordine, dignitate, supérieur, plus puissant, plus distingué. Fortuna famaque superior. Invidet paribus, inferioribus, superioribus. Quanto superiores sumus, tanto nos submissius geramus. Contra hostem superiores fuimus.

SŬPERJĂCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. Jeter, placer par dessus. Usus: Superjecere quidam augendo fidem, qui longe plures cœlos dicerent, exagérer, ajouter, renchérir (en racontant).

SŬPERLĀTĬO, ōnis, f. Exagération, hyperbole. Usus: Comparationes et superlationes.

SŬPĔRO, as, avi, atum, are, n. et a. 1. n. S’élever au-dessus; l’emporter, surpasser; être de reste, rester. 2. a. Passer, franchir; l’emporter sur. Syn. Vinco, excello, præsto, superior sum, præpondero; superfluo; supersum. Adv. Facile, longe, multum, præsertim, perfacile. Usus: 1. Arte, virtute, doctrina omnes longe superavit. 2. Transcendo, traverser, franchir. Fluvium, montem superare. 3. Supersum, être très abondant, abonder. Quis ditior, cui deest an cui superat? Lequel est le plus riche, celui qui manque ou celui qui a de trop? Egentibus pauca superant, quibus aliis gratificentur. 4. Evado, échapper à, éviter. Mala, pericula superare, malis perfungi, defungi. Cf. Vinco, Excello, Subjicio.

SŬPERSCANDO, is, ere, a. Franchir, passer par-dessus. Syn. Supero. Usus: Murum superscandere.

SŬPERSĔDĔO, es, sēdi, sessum, ere, n. Être assis, posé ou perché sur; être dispensé de qqche, se l’épargner. Syn. Abstineo, tempero. Adv. Opportune. Usus: Hoc labore commode supersedebis, vous vous épargnerez facilement cette fatigue. Hæc causa non est supersedenda, reticenda. Cf. Omitto.

SŬPERSTES, ĭtis, omn. gen. Qui est présent; qui subsiste, sain et sauf. Syn. Salvus, incolumis, qui mortuo superest, qui vita aliquem superat. Phras. Quamdiu superstes ero, autant de temps que je serai vivant. Dum anima exsuperabo mea; dum vita superabit, superstes erit; dum spiritum duxero; dum vita suppetet. Cf. Vivo. Usus: Utinam te non solum vitæ, sed et dignitatis meæ superstitem reliquissem. Si quos fortuna reliquos fecerit et nobis superstites.

SŬPERSTĬTĬO, ōnis, Superstition, crainte superstitieuse. Rad. a superstite, quod quidam parentes, ut sibi sui liberi superstites essent, totos dies precabantur et immolabant, teste Cicerone. Syn. Nimia, vana et inanis religio. Epith. Anilis, barbara, contaminata, muliebris, propinqua, tanta, maxima. Usus: Omnis superstitio imbecilli atque anilis animi est. Superstitio fusa per gentes oppressit omnium animos, hominum imbecillitatem occupavit. Anili superstitione imbui, obligari, conflictari. Omnibus superstitionibus obnoxius vivit. Cf. Religio, Scrupulus.

SŬPERSTĬTĬŌSĒ, Avec ou par superstition. Syn. Aniliter, sine ratione.

SŬPERSTĬTĬŌSUS, a, um, Superstitieux. Syn. Superstitione imbutus. Phras. Plane erant superstitiosi, ils étaient tout à fait superstitieux. Dediti erant nescio quibus religionibus; nullus illis religionum modus erat; agitabat animos nescio quæ superstitio; invaserat animos multiplex religio, eaque vanissima; omnibus superstitionibus obnoxii vivebant. Capti jam erant superstitione animi victique; haud intactis religione animis homines erant; obligatæ omnium mentes miris et vanissimis superstitionibus. Oppresserat animos multiplex superstitio, imbecilles animos occuparat; non intacti erant superstitione mentis. Erant ii ad superstitionem humanarum mentium vitio facile revoluti. Usus: Stoici superstitiosa sollicitudine omnia credunt. Cf. Religio, Scrupulosus.

SŬPERSTO, as, are, n. et a. Se tenir au dessus de, être placé au dessus. Usus: Curribus superstans armatus hostis.

SŬPERSUM, es, fŭi, esse, n. Rester, subsister, exister. Syn. Resto, supero. Adv. Omnino, nihil. Usus: 1. E tanta cæde nemo fere superfuit. 2. Redundo, être très abondant, être superflu. Orator ita motu utetur ut nihil supersit in gestu. 3. Excello, supero, l’emporter sur. Scientia majoribus suis nec defuit, nec superfuit. Cf. Reliquus.

SŬPĔRUS, a, um, Qui est en haut, au dessus, supérieur. )( Inferus. Usus: Supera illa et cœlestia. Mare superum et inferum, la mer supérieure, la mer Adriatique et la mer Ionienne, la mer Inférieure ou de Toscane.

SŬPERVĂCĀNĒUS, a, um, Surabondant, inutile. Syn. Supervacuus, usum non habens. Usus: Vereor ne litteras meas supervacaneas existimes.

SŬPERVĂCŬUS, a, um, Surabondant, superflu, inutile. Syn. Inanis, redundans, sine causa, sine usu, superfluus.

SŬPERVĀDO, is, ere, a. Franchir, escalader. Usus: Supervadentem munimenta victorem fugarunt.

SŬPERVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. et n. Venir au dessus, arriver, survenir. Syn. Ex inopinato venio. Usus: Supervenire lætitiæ alicujus.

SŬPĪNUS, a, um, Penché en arrière, couché sur le dos. )( Pronus. Usus: Motus corporis supinus, pronus, obliquus.

SUPPAR, ăris, omn. gen. A peu près semblable. Syn. Fere par vel æqualis. Usus: Huic cæteri suppares. Cf. Æqualis.

SUPPĔDĬTĀTĬO, ōnis, f. Abondance, riche provision. Syn. Affluentia, subministratio. Usus: Suppeditatio bonorum nullo malorum interventu.

SUPPĔDĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. 1. a. Donner en abondance, fournir, procurer. Syn. Subministro. Adv. Aperte, copiose, large. Usus: 1. Suppeditabit nobis de thesauris suis. Alicui rerum omnium quas natura desiderat, abundantiam et copiam suppeditare. Terra fruges fert et, ut mater, cibos suppeditat. Is locus miram varietatem et ubertatem dicendi suppeditat. 2. n. Suppeto, non desum, supersum, præsto sum, être en abondance, abonder, affluer. Si ei vita suppeditavisset, grandia moliebatur, s’il eut vécu assez longtemps. In hoc campo oratori omnis apparatus dicendi suppeditat. Cf. Do, Largior, Suggero.

SUPPĒTĬÆ, ārum, f. pl. Secours, assistance, aide. Syn. Auxilium, subsidium, præsidium. Usus: Laboranti exercitui suppetias mittere. Suppetias ire, proficisci, occurrere, venire, ferre. Cf. Auxilium.

SUPPĔTO, is, īvi vel ĭi, ītum, ere, n. Se trouver sous la main, être à la disposition de, être présent. Syn. Suppedito, sum, supersum, adsum, præsto sum. Usus: Verba mihi non suppetunt. Mihi præter voluntatem ad remunerandum nihil suppetit. Si vita suppetet. Cf. Habeo.

SUPPLANTO, as, avi, atum, are, a. Renverser qqn par un croc en jambe. Syn. Pede objecto vel subjecto, ad casum impello.

SUPPLĒMENTUM, i, n. Moyen de compléter; recrutement des troupes; levées. Usus: Legionum supplementa scribere; supplementis integrare, explere, reficere legiones.

SUPPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. Ajouter à ce qui manque, compléter, suppléer. Syn. Præsto, alienam fungor vicem, expleo. Usus: Supplevit quod utrique defuit. Legionem supplere et reficere. Addere et supplere cætera ipse poteris.

SUPPLEX, ĭcis, omn. gen. Suppliant. Syn. Abjectus, jacens, prostratus ad pedes. Phras. Supplex vobis manus tendit, il vous tend les mains en suppliant. Ad pedes se vestros projicit; supplex ad vos venit, ad pedes se abjicit, deprecatur; supplicem se vestræ misericordia profitetur; vestram fidem obtestatur; fracto animo atque humili pro salute sua supplicat; maximo in squalore ad pedes vestros volutatur; plenus lacrimarum ad pedes vestros procumbit; genibus se vestris advolvit; nixus genibus, obsitus squalore et sordibus ad preces lacrimasque effusus orat, obsecrat, misericordiam vestram implorat. Usus: Tendit ad vos manus supplices. Senatum supplex adiit. Supplicem a genibus suis repellere. Cf. Supplico, Preces, Rogo, Oro.

SUPPLĬCĬTER, En suppliant, d’une manière suppliante. Syn. Demisse. Usus: Blanditur et suppliciter se insinuat. Suppliciter ac demisse gratias agere.

SUPPLĬCĀTĬO, ōnis, f., Supplication, prières publiques, actions de grâces, cérémonies religieuses. Syn. Honor diis immortalibus habitus pro victoria. Pompa solemnis adducta ad exposcendam Superum pacem. Epith. Consularis, crebra, vehemens, prærogativa, justissima. Usus: Supplicationem diis immortalibus pro singulari eorum merito decernere, facere, décerner des actions de grâces aux dieux immortels en reconnaissance de leur haute protection.

SUPPLĬCĬUM, ĭi, n. Peine, châtiment; supplice, torture, tourment; supplication. Syn. Cruciatus, pœna. Epith. Acerbissimum, commune, crudelissimum, æternum, dignum, divinum, extremum, summum, insigne, leve, majus, maturius, medium, præsens, singulare, supremum, acrius, exquisitum, inusitatum, justum, debitum, miserrimum. Usus: Alicui malefico supplicium constituere, condamner. Nova et exquisita supplicia excogitare, invenire, exquirere, rechercher, inventer. Aliquem ad supplicium trahere, rapere, traîner au supplice. Ultimo supplicio afficere reum; suppliciis improbos coercere, constringere, vindicare. Supplicio addicere damnatum; ad supplicium dare; supplicium de reo sumere, punir qqn, lui faire subir un supplice. Constanter ferre, perferre, subire supplicium, supporter. Debitum supplicium remittere, condonare, pardonner. Omni supplicio excruciatum necare, faire périr dans les supplices. Cf. Pœna.

SUPPLĬCO, as, avi, atum, are, n. et a. Prier humblement, supplier. Syn. Suppliciter peto, supplex sum alicui, deprecor, ad pedes alicujus supplex me abjicio, manus alicui vel ad aliquem tendo, supplicatum eo, pacem Superum exposco, suppliciis votisque DEUM fatigo. Adv. Diligentius, libentissime, submisse, publice. Phras. Supplicavit mihi, il me supplia. Multis et supplicibus verbis me oravit; suppliciter mecum egit; rogavit me quam suppliciter potuit; preces suppliciter admovit; ad pedes meos se stravit; genu posuit, supplicem vocem misit; passis manibus a me petiit, me obtestatus est; precibus omnibus petiit; supplex ad me confugit pedibus advolutus meis; infimis precibus a me contendit; precibus mecum egit quam diligentissimis; ad genua, pedes accidit mihi; aures oneravit meas precibus humillimis; fidem meam quanto potuit studio imploravit. Cf. Rogo, Preces. Usus: Quot pro innocentis hujus salute vobis supplicant. Cf. Supplex.

SUPPLŌDO, is, plōsi, ere, a. et n. Frapper du pied, trépigner. Syn. Pede terram percutio, plaudo.

SUPPLŌSĬO, ōnis, f. Action de frapper sur la terre. Epith. Crebra. Usus: Pedis rara supplosione.

SUPPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. Mettre à la place d’un autre, substituer, supposer. Syn. Subjungo, subjicio. Usus: 1. In alterius locum suppositus et substitutus. 2. Subdo, mettre sous, placer sous. Ova anatum gallinis supponere, placer sous des poules des œufs de cane (pour les faire couver). Falsa testamenta supponere.

SUPPORTO, as, avi, atum, are, a. Porter, apporter, transporter. Usus: Frumentum navibus supportare. Cf. Fero.

SUPPŎSĬTĬO, ōnis, f. Substitution frauduleuse, supposition (d’un enfant). Usus: Pueri suppositione decepta mater.

SUPPRESSĬO, ōnis, f. Soustraction. Epith. Judicialis.

SUPPRĬMO, is, pressi, pressum, ere, a. Arrêter, modérer, cacher. Syn. Sedo, placo, occulto. )( Pervulgo. Usus: Dolorem sedare et supprimere. Retinuit pecuniam et suppressit, détourner une somme d’argent. Cf. Occulto, Premo.

SŬPRĀ, En haut. Usus: 1. Ratione loci, au-dessus, par-dessus. Supra terram, lunam. 2. Ordinis, précédemment, auparavant, plus haut. Illa quæ supra dixi. 3. Virtutis, ponderis, au-delà, plus que. Supra hominis fortunam; supra ætatem sapit. Potentia quæ supra leges est. Supra consuetudinem. Amor tantus ut nihil supra.

SŬPRĒMUS, a, um, Le plus élevé, le plus haut; très haut, très élevé. Syn. Summus, ultimus, extremus. Usus: Supremus vitæ dies; supremum supplicium. Cf. Summus.

SŪRA, æ, f. Mollet. Syn. Cruris pars aversa, posterior.

SURCŬLUS, i, m. Jeune branche, rejeton, scion. Syn. Planta. Usus: Da mihi ex ista arbore quos feram surculos.

SURDASTER, tra, trum, Un peu sourd, dur d’oreille. Syn. Cui hebetiores sunt aures; qui ægre audit.

SURDĬTAS, ātis, f. Surdité. Usus: In surditate quidnam est mali?

SURDUS, a, um, Sourd, qui n’entend pas ou qui entend mal. Syn. Qui sensu aurium vel audiendi caret, auribus captus. Cf. Auris. Usus: Surdus varietates vocum aut modos noscere non potest.

SURGO, is, surrexi, surrectum, ere, a. et n. 1. a. Lever, élever, dresser. 2. n. Se lever, se mettre debout. Rad. q. Surrigo vel sursum rego. Syn. De lecto exeo; me vel corpus e lecto corripio; somnum abrumpo; de sella exsilio. Usus: Ante lucem surrexit e lectulo. Cunctus senatus surrexit.

SURRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. Dresser. Usus: Aures surrigere.

SURRĬPĬO, is, rĭpŭi, reptum, ere, a. et n. Prendre à la dérobée, ravir, voler. Syn. Furor, sublego, clepo. Adv. Clam, occulte, impudenter. Usus: Surripere e bibliotheca libros. Cf. Aufero, Furor.

SURRŎGO, as, avi, atum, are, a. Faire élire qqn à la place d’un autre dans les comices. Syn. Substituo.

SURSUM, En haut, en montant. )( Deorsum. Phras. Sursum tendat animus, que l’âme s’élève vers le ciel. In cœlum suspiciat; sublime feratur; a terra longissime se efferat; supera semper petat et cœlestia; ad cœlum feratur; humana omnia inferiora se ducat. Usus: Idem sursum versus retroque dicatur, en remontant, à rebours.

SUS, sŭis, gen. com. Porc, cochon. Syn. Porcus. Epith. Lutulentus. Usus: Ut sues glande pascuntur.

SUSCEPTĬO, ōnis, f. Action de se charger de, entreprise. Usus: Laborum dolorumque susceptio.

SUSCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. Pendre sur soi, entreprendre. Syn. Sumo, capio, recipio. Adv. Acerrime, enixe, fortissime, frustra, gratis, palam, paulisper, proprie, publice, turpissime. Usus: 1. Suscipe quæso id negotium, curam, cogitationem te dignissimam; munus illud, legationis causam, labores multos, onus, rempublicam, molestias, profectionem; propugnationem reipublicæ suscipere. 2. Cogito, admitto, committo, patro, concipio, penser à, se charger de, faire, concevoir. Magnum scelus, facinus, spem suscipere. Mentem illam voluntatemque dudum suscepi. 3. Patior, subeo, recevoir, recueillir. Luctum, squalorem, sordes, pœnam pro scelere suscipere. 4. Habeo, avoir (un enfant). Liberos e conjuge suscipere. 5. Obtineo, avoir force de loi. Suscepit consuetudo communis ut, etc. 6. Accipio, recipio, accueillir, prendre sous sa protection. Suscipere alienum amicorum causa.

SUSCĬTO, as, avi, atum, are, a. Lever, soulever; exciter, stimuler. Syn. Excito, incito, exsuscito. Usus: Suscitare bellum civile. Cf. Excito, Expergefacio.

SUSPECTUS, a, um, Suspect, soupçonné. Syn. Suspicionem præbens, in quo subest suspicio alicujus. Adv. Falso, vehementer. Phras. Suspectus erat de morte patri illata, il était soupçonné d’avoir donné la mort à son père. Mors parentis filium suspicione asperserat; opportunum parricidii crimini se fecit longo in patrem odio; suspicionem de se præbuit patris veneno sublati; in suspicionem venit de morte patris. Cf. Suspicio. Usus: Doleo me tibi negligentiæ nomine suspectum esse.

SUSPENDĬUM, ĭi, n. Action de se pendre, pendaison. Usus: Malorum remedium suspendio ac morte quærere.

SUSPENDO, is, di, sum, ere, a. Suspendre, pendre. Syn. Cervices frango, in crucem ago; suspendio vitam finio, collum in laqueum insero, collum laqueo obstringo, in laqueum induo. Usus: 1. Caput obnubito, arbori infelici suspendito, attache-le au poteau. 2. Interrumpo, retenir, arrêter, suspendre. Opus ita ædificatum ut suspendi non possit. Cf. Suspensus.

SUSPENSĬO, ōnis, f. Suspension, interruption. Usus: Animi suspensio.

SUSPENSUS, a, um, Qui est en suspens, indécis, flottant; suspendu. Syn. Pendens, anceps, dubius, incertus, sollicitus. Adv. Diutius, graviter, valde. Phras. 1. Suspensus est, il fut pendu. In furcam actus, sublatus est; in crucem sublatus, actus est; suspendio necatus est; laqueo vitam finiit; ex arbore infelici pependit. Usus: 1. Suspensus ex trabe. 2. Sollicitus, dubius, incertus, incertain, inquiet. Metu suspensa civitas, perturbata seditionibus. Suspensum me jam diu et sollicitum tenes. Rerum exspectatione suspensi omnes et anxii. 3. Defixus, collocatus, certain. Suspensas aptasque a DEO habere vitæ rationes.

1. SUSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. Regarder de bas en haut, lever les yeux, contempler. Syn. Aspicio. )( Despicio. Usus: 1. Cœlum, in cœlum suspicere, oculos attollere. 2. Veneror, miror, regarder avec respect, admiration, respecter. Eloquentiam virtutemque alicujus suspicere.

2. SUSPĬCĬO, ōnis, f. Soupçon, suspicion. Syn. Conjectura, opinio, metus. Epith. Abscondita, adversaria, atrocissima, cæca, certa, falsa, ficta, satis firma, indigna, maxima, minima quædam, pertenuis, propria, repentina, ridicula, similis, sollicita, subita, tanta, turpissima, vacua, pura, domestica, honesta, odiosa. Phras. 1. Multorum de illo, sed falsa suspicio est, bien des gens le soupçonnent, mais sans raison. Odiosæ quædam de eo suspiciones multorum insedere animos; multi odore quodam suspicionis afflati male de illo opinantur; hominibus ad suspicandum sagacissimis immerito suspectus est; multi sinistram falsamque de eo opinionem accepere; magna in illum suspicio confertur; gravi suspicione perstringitur; in gravi suspicione ponitur; in suspicionem sceleris, sed immerito, adductus, vocatus est; innocens in suspicionem multorum venit, cecidit, incidit. 2. Ne suspicio quidem fuit de illo, on ne le soupçonna même pas. Nulla vel levissima suspicione violatus erat; tam atrocis facti nulla vel suspicio ad illum pertinebat; ei suspicioni nec affinis erat; nulli vel levissimæ suspicioni in eo locus erat; nulla vel levissima suspicione aspersus erat; aberat longe a tam atrocis facti suspicione; longe remotus erat ab ea suspicione. 3. Vide ne cui suspicionem avaritiæ præbeas, prenez garde que qui que ce soit vous soupçonne d’avarice. Ne avaritæ suspicionem moveas, excites, des, præbeas; ne suspicioni huic locum vel materiam des; ne qua avaritiæ suspicio nascatur, exoriatur; ne qua avaritiæ suspicio in te resideat, consistat; ne qua avaritiæ suspicio in te convenire possit. 4. Fuge vel suspicionem avaritiæ, fuyez même le soupçon d’avarice. Avaritiæ vel suspicionem vita, a te depelle, minue, extenua; id age ut vel suspicionem avaritiæ a te propulses, dimoveas, removeas, tollas; a suspicione te liberes, vendices, exsolvas; delenda tibi vel suspicio avaritiæ, si qua in te residet. Cf. Conjectura. Usus: Suspicionem alicui facere, injicere, importare, faire soupçonner qqn. Suspiciones invalescunt, increbescunt; multa sunt, quæ eam suspicionem augeant vel confirment; suspicio in plures manat, le soupçon tombe sur plusieurs. Suspicionem de aliquo habeo; suspicio mihi de aliquo incidit, insidet, je soupçonne qqn. Venire, cadere, incidere, involvi in suspicionem, être enveloppé dans les soupçons. Suspicionem aliquam trahere, ducere, concevoir un soupçon. Abhorret a suspicione tam atrocis facti ætas innocens, on ne peut soupçonner d’un si grand crime cet âge innocent. Cf. Suspectus.

SUSPĬCĬŌSĒ, De manière à éveiller les soupçons. Syn. Credibiliter, criminose.

SUSPĬCĬŌSUS, a, um, Qui fait naître, qui éveille les soupçons, suspect; qui conçoit des soupçons, soupçonneux. Syn. Suspicionem præbens et suspiciens. Usus: Durus et suspiciosus in suos. Te conscientia scelerum timidum facit ac suspiciosum. Quod adhuc est suspiciosum, res ipsa perspicuum faciet.

SUSPĬCOR, aris, atus sum, ari, d. a. Soupçonner, suspecter. Syn. Suspicionem habeo, ex re aliqua suspicionem duco, traho; suspicione attingo, assequor. Adv. Difficillime, injuriose, levissime, nihildum obscurius, plane, sceleste, temere, valde. Usus: De ejus scelere nihil suspicari poteramus. 2. Cogito, reputo, conjecturer, penser, pressentir. In DEO nec figuram, nec sensum suspicari licet. Cf. Suspicio.

SUSPĪRĬUM, ĭi, n. Soupir, gémissement. Syn. Gemitus, doloris indicium. Usus: Quem nemo sine suspirio aspicere possit.

SUSPĪRO, as, avi, atum, are, n. Soupirer, gémir. Adv. Familiariter, occulte. Usus: Nemo est quicum libere jocari aut familiariter suspirare possim, avec qui nous puissions ou plaisanter librement ou soupirer comme avec un ami. Cf. Gemo.

SUSTENTĀTĬO, ōnis, f. Délai, retard, ajournement. Syn. Dilatio. Usus: Num res moram aut sustentationem habeat vide.

SUSTENTO, as, avi, atum, are, a. Soutenir, supporter, appuyer. Syn. Sustineo, fulcio, nitor. Adv. Maxime, privatim, vix, misere. Usus: Patrimonio se suo, amicorum liberalitate egestatem suam sustentare. Alienam tenuitatem opibus, sumptibus, officiis suis sustentare. Ea me spes et consolatio sustentat. Mœrorem meum et dolorem illud unice sustentat. Litteris sustentor et recreor. Cf. Alo.

SUSTĬNĔO, es, tĭnŭi, tentum, ere, a. Soutenir, empêcher de tomber, maintenir; arrêter, contenir. Syn. Sustento, tueor, corruere non sino, fulcio, labentem excipio, contineo. Adv. Maxime, privatim, vix, misere, arroganter, diutius, ægre, facile, facillime, firme, plane non, præcipue. Usus: 1. Rempublicam consiliis, humeris, cervicibus suis; causam alicujus sua auctoritate sustinere. Magnam invidiæ molem, vim hostium, multum malorum sustinere. Se a lapsu, currum, equos incitatos, gradum sustinere, detinere vel reprimere, 2. Occulto, tego, supporter, cacher. Fronte ac vultu simulatio facillime sustinetur. Cf. Patior, Fero.

SUSTOLLO, is, sustŭli, sŭblātum, tollere, a. Lever en haut, élever. Usus: Aliquem in equum sustollere.

SŬSURRĀTĬO, ōnis, f. Chuchoteries. Syn. Susurrus. Usus: De Cæsare crebri et non belli rumores, sed susurrationes veniunt.

SŬSURRO, as, are, n. Murmurer, chuchoter. Syn. Furtim et submissa voce loquor. Usus: Audio jam susurrari.

SŬSURRUS, i, m. Murmure, gazouillement. Usus: Susurrus aquæ. Susurro et laude infimorum hominum delectari.

SŪTOR, ōris, m. Cordonnier. Usus: Sutor ne ultra crepidam, que le savetier ne s’élève pas au-dessus de sa chaussure, fasse ses souliers (et rien de plus); chacun son métier. (Prov.)

SŪTŌRĬUS, a, um, De cordonnier. Usus: Sutorium atramentum, noir de cordonnier.

SŬUS, a, um, Son, sa; sien, sienne. Usus: Semper in disputando suus est. De suo addere, solvere, aliquid afferre.

SYLLĂBA, æ, f. Syllabe. Epith. Brevis, longa, brevior, longior. Usus: Leguleius auceps syllabarum, éplucheur de mots, critique vétilleux.

SYLLĂBĀTIM, Par syllabes; textuellement, mot pour moi. Usus: Dictare alicui syllabatim.

SYMPĂTHĪA, æ, f. Sympathie. Syn. Convenientia et conjunctio naturæ, cognitio, naturæ et quasi concentus atque consensus. Continuatio conjunctioque naturæ. Usus: Video sympathiam.

SYMPHŌNĬA, æ, f. Concert, musique, symphonie. Syn. Concentus, cithara. Usus: In conviviis symphonia canere.

SYMPHŌNĬĂCUS, a, um, De concert, de musique. Syn. Citharœdus, fidicen.

SYNGRĂPHA, æ, f. Billet, obligation, écrit, reconnaissance. Syn. Chirographum, cautio. Epith. Firmata sigillis, inanis. Usus: Habeo a te syngrapham, quam fecisti, scripsisti. Tanquam ex syngrapha agere cum populo, actionner le peuple comme en vertu d’une obligation écrite. Ex syngrapha credere, jus dicere. Cum inanibus syngraphis redire.

TĂBELLA, æ, f. Tablette; écrit, lettre; testament. Syn. Litteræ, codicilli. Epith. Grata, vindex. Usus: 1. Tabella cerata. Tabella judicialis. Tabellis obsignatis agere cum aliquo. 2. Voti tabulæ, petit tableau, tableau votif. Quot in eo fano tabellæ pictæ eorum qui votis vim tempestatum effugerint.

TĂBELLĀRĬUS, ĭi, m. Messager, courrier, piéton. Syn. Nuntius, qui litteras fert. Epith. Fidelis, ignotus, locuples, præposterus. Phras. Quoties tabellarium nactus ero scribam ad te, je vous écrirai toutes les fois que je pourrai trouver un courrier. Quoties mihi certorum hominum copia erit litteras a me accipies; quoties erit cui litteras recte dem, non committam ut desideres meas. Nullum ad te cui fidere audeam, tabellarium proficisci patiar, quin aliquid litterarum ad te dem. Quoties mihi sese tabellarius offeret, sine litteris non abibit; nemo deinceps hinc discedet quin litteras ad te perferat. Usus: Tabellarios instituere, mittere, remittere exspectare, subministrare, præbere. Tabellarios deprehendere, retinere, scrutari, excutere. Cf. Nuntius.

TĂBERNA, æ, f. Boutique de marchand, échoppe d’artisan, magasin. Syn. Caupona. Epith. Instructa, ornata, libraria. Usus: In eamdem tabernam divertimus, dans la même auberge. Tabernas, operis et quæstus quotidiani locum occlusere. Taberna libraria, boutique de libraire.

TĂBERNĀCŬLUM, i, n. Tente. Syn. Castrense tectum. Epith. Militare. Usus: Tabernacula carbaseis intenta velis collocabat. In philosophia quasi tabernaculum vitæ suæ collocare. Tabernacula statuere. Tabernacula defendere. Tabernaculum sacrum, tabernacle. Ædicula sacra vel sanctuarium asservando Sanctissimo Christi Corpori, rectius dicetur.

TĂBERNĀRĬUS, ĭi, m. Boutiquier. Syn. Caupo.

TĀBES, is, f. Consomption, langueur; peste, contagion, fléau. Syn. Macies. Usus: Tabes, cruciatus, afflicto.

TĀBESCO, is, bŭi, escere, n. Se fondre, se consumer, se liquéfier. Syn. Liquefio. Usus: 1. Durescit frigoribus humor, calore tabescit. 2. Contabesco, langueo, extabesco, périr de consomption, se consumer de chagrin, croupir dans l’oisiveté. Desiderio, otio, dolore tabescere.

TĀBĬFĬCUS, a, um, Qui fait fondre, qui consume; pestilentiel, mortel. Syn. Quod tabem inducit.

TĂBŬLA, æ, f. Planche, ais. Syn. Asser. Epith. Ænea, nova, præclara, religiosa. Usus: 1. Tabulam de naufragio arripere. 2. Pictura, tableau. Tabulas bene pictas in bono lumine collocare. 3. Liber rationum, scriptura publica, monumentum litterarum, tablette écrite, registre, affiche, table, archives de l’État. Facere, conficere tabulas. In tabulas referre. Tabulas accepti proferre. Digerere, obsignare tabulas. 4. Geographica descriptio, cartes géographiques. Tabulæ Dicæarchi.

TĂBŬLĀARĬUM, ĭi, n. Les archives publiques, le dépôt des archives. Syn. Locus, in quo tabulæ publicæ civitatis servantur.

TĂBŬLĀTĬO, ōnis, f. Assemblage des planches, boiserie, lambris, étage. Syn. Tabularum constructio. Usus: Centones injecerunt, ne tela tabulationem perfringerent.

TĂBŬLĀTUM, i, n. Plancher, étage. Usus: Turrim quatuor tabulatorum constituit Cæsar.

TĀBUM, i, n. * Sang corrompu, venin, pus, corruption. Syn. Sanies.

TĂCĔO, es, cŭi, cĭtum, ere, n. et a. 1. n. Se taire, ne point parler. 2. a. Taire qqche. Syn. Sileo, reticeo, conticeo, tacitum relinquo, silentio prætereo, supprimo. Adv. Arroganter, in perpetuum, insulse, nimium diu, pie, perpetuo, plane, recte, sapienter. Phras. 1. Ecquid taces? Pourquoi gardez-vous le silence? Quid te elinguem reddidit? Ecquid lingua obmutuit? Quid sibi vult hæc taciturnitas tua? quid hæras, quid dissimulas, quid tergiversaris? cur silentio uteris tam diuturno? Cur animi sensus nemini impertiris? Quid diutinum adeo silentium tenes? Cur consilia tua silentio premis? Quid tegis, occultas consilia tua? Cur vocem nullam mittis? Cur lingua consistit? Quæ res vocem tibi clausit, interdixit? Quid ita ad silentium obstinatus es? Quid sibi vult pertinax quod tenes silentium? 2. Tacebo de ea re, je me tairai sur cela. Verbum hac de re non faciam; sermonem hac de re nullum habebo; abstinebo me ab hujus rei sermone, silebo, præteribo; tacitus prætermittam; tacitus relinquam; silentio involvam, præteribo, percurram, prætermittam, prætervehar. Omittam ista; oratione mea non attingam; in oratione non ponentur. Cf. Sileo, Silentium. 3. Tacete, silence. Linguam comprimite, compescite; vocem nullam mittite; verbum ne facite; quiescite; loquacitatem continete; mutos vos volo et elingues; vox nulla vobis excidat. Usus: Diu de his rebus tacuerat.

TĂCĬTĒ, Tacitement, sans parler; en secret, sans bruit. Syn. Silentio, in sinu, suspenso gradu. Usus: Cum libere loqui non audeant, tacite rogant.

TĂCĬTURNĬTAS, ātis, f. Silence, discrétion. Syn. Silentium. Epith. Annua, perpetua. Usus: Taciturnitas imitatur confessionem, le silence ressemble à un aveu (qui ne dit mot, consent). Cf. Silentium.

TĂCĬTURNUS, a, um, Silencieux, taciturne, discret. Syn. Tacitus. Cf. Taceo.

TĂCĬTUS, a, um, p. Ce qui est tû, ce qu’on tait, passé sous silence; a. Silencieux, discret. Syn. Silens, obscurus, abditus, interior, prætermissus, compressus, non expressus. Usus: Nihil me mutum delectat, nihil tacitum. Tacito quodam sensu, sine arte aures judicant. Tacitum aliquid relinquere, præterire. Cf. Prætereo, Taceo.

TACTĬO, ōnis, f. Action de toucher, attouchement. Syn. Tactus. Usus: Voluptas oculorum, tactionum, saporum, le plaisir de la vue, du toucher, du goût.

TACTŬS, ūs, m. Action de toucher, attouchement. Epith. Interior, intimus. Usus: Tactus fusus est per totum corpus, omnesque ictus nimiosque frigoris appulsus sentit, le toucher est également répandu par tout le corps. Ad tactum chordæ respondent, les cordes résonnent sous la main qui les touche. Quæ sub tactum vel aspectum cadunt.

TÆDA, æ, f. Torche. Syn. Fax. Usus: Agitari et terreri ardentibus furiarum tædis, les torches ardentes des Furies.

TÆDET, dŭit vel sum est, ere, imp. S’ennuyer, être ennuyé, fatigué, dégoûté. Syn. Fastidio, fastidio est, tædium me capit. Phras. Tædet me ista toties audire, je suis fatigué d’entendre toujours cela. Fastidii delicatioris sum quam ut ista toties audire sustineam; fastidio quodam et satietate ab his rebus audiendis alienari me sentio; rerum notissimarum mirum quam pertæsum est; odio rerum tristissimarum teneor, capior; propius fastidium, quam desiderium fabulæ sunt istæ; tædium mihi jam afferunt res toties repetitæ; tædium me capit rerum toties auditarum. Usus: Prorsus vitæ tædet, ita sunt omnia omnium miseriarum plenissima. Cf. Piget, Tædium.

TÆDĬUM, ĭi, n. Dégoût, ennui, lassitude, aversion. Syn. Molestia, fastidium, satietas. Phras. Cavendum ne tædium capiat audientes, il faut prendre garde d’ennuyer ses auditeurs. Occurrendum satietati aurium; fugienda aurium satietas; audiendi tædium varietate levandum est. Cavendum ne audiendi satietate expleantur audientes; ne oscitantem jam auditorem, loquentem cum altero, nonnunquam etiam circulantem, (caput circumferentem,) fastidio et satietate prorsus abalienemus. Usus: Ejus sermo inconditus plurimum mihi tædium attulit. Magnum inde tædium cepi. Lectionis tædium varietate levare.

TĀLĀRIS, e, gen. com. Relatif à la cheville du pied. Syn. Ad talos usque demissus. Usus: Tunica talaris, tunique longue, flottante, qui descend jusqu’à la cheville du pied.

TĀLĀRĬUS, a, um, Relatif aux dés. Ludus talarius, lieu où l’on joue aux dés.

TĂLENTUM, i, n. Talent, somme d’argent. Le talent attique valait 6000 drachmes, environ 5600 francs. Syn. Argenti summa quæ pretium efficit sexcentorum fere coronatorum, si de talento attico sermo sit. (Talentum pro naturæ aut ingenii dotibus, talent, capacité, vulg. est.)

TĀLĬO, ōnis, f. Talion, peine du talion, par ex.: Œil pour œil, dent pour dent. Usus: Pœna talionis.

TĀLIS, e, gen. com. Tel, telle; de telle et telle nature, pareil, semblable. Syn. Hujusmodi, ejusmodi, ejusdemmodi, ejusdem generis, id genus, hujus exempli. Usus: Quales sumus, tales esse videamur.

TALPA, æ, f. Taupe, animal. Usus: Talpa cæcior.

TALUS, i, m. Partie inférieure du pied, talon; dé oblong, rond de deux côtés et n’ayant ainsi que quatre côtés marqués. Syn. Postremum cruris in quo os prope calcem eminet: inde os quatuor laterum, quo luditur. Epith. Rectus. Usus: Purpura usque ad talos demissa. Talum jacere, talis ludere, jouer aux dés. Talus tibi recte cecidit.

TAM, Autant, tellement, aussi, si. Syn. Æque, adeo. Usus: Quid opus tam valde affirmare? Ego hæc tam esse quam audio non puto, je ne crois pas qu’elles le soient (outrageantes) autant que je l’entends dire. Tam tibi credo, sicut alteri nemini. Res tam maxime necessaria.

TAMDĬU, Aussi longtemps. Syn. Usque eo, tanto tempore, tantisper. Usus: Feram tamdiu quam ferre potero. Tamdiu requiesco, quam diu ad te scribo.

TĂMEN, Cependant. Syn. Attamen, verumtamen, nihilominus, certe. Usus: Tamen nihilo minus putabam.

TĂMETSI, Quoique, bien que, encore que. Syn. Etsi, quanquam, licet.

TANDEM, Enfin. Syn. Demum, aliquando, ad extremum, denique, ad ultimum. Usus: Tandem legi tuas litteras.

TĀNGO, is, tĕtĭgi, tactum, ere, a. Aborder, atteindre, parvenir, entrer. Syn. Contingo, attingo. Adv. Leviter, modice. Usus: 1. In via quæ villam tangit. Simul ac tetigit provinciam. Genu terram tangere. 2. Indico, leviter tracto, leviter perturbo, toucher, traiter, s’occuper de; émouvoir. Leviter unumquodque tangam. Cura me illa, religio, earum rerum memoria tetigit. Minæ tuæ me parum tangunt. 3. Lædo, violo, toucher, frapper, pousser. Aliquem in convivio tangere. 4. Contracto, toucher, manier. Ulcus tangere. Rem acu tangere, rem ipsam putare, mettre le doigt sur la chose, c. à d., deviner juste.

TANQUAM, Comme si, de même que. Syn. Quasi, quodammodo ac, juxta ac, ut. Usus: Istum, tanquam si consul esset, salutavi. Tanquam domi meæ. Tanquam si res mea agatur. Cf. Sicut.

TANTISPER, Aussi longtemps, pendant ce temps-là. Usus: Morare tantisper, dum defervescat hominis bilis.

TANTO, Si longtemps. Usus: Non tanto ante fugisset.

TANTŎPĔRE, Tant, tellement. Usus: Non hæc tantopere desiderarem.

TANTŬLUM, Tant soit peu. Syn. Nec digitum, nec digitum latum vel transversum; nec transversum unguem. Usus: Si quis tantulum de via deflecteret.

TANTŬLUS, a, um, Si petit, si faible. Syn. Tantillus. Usus: Vix huic tantulæ epistolæ tempus habui. Ex grano tantulo tanta arbor.

TANTUM, Seulement. Syn. Tantummodo, solum. Usus: 1. Non tantum parum commode, sed et turpiter. Tantum quod hominem non nominat. 2. Tam, ita, adeo, tant, autant. Id tantum abest ab officio, ut nihil sit officio magis contrarium. Tantum, quantum sat est.

TANTUMMŎDO, Seulement. Syn. Modo, duntaxat.

TANTUMDEM, Autant. Usus: Tantumdem populo dandum est, quantum.

TANTUS, a, um, Aussi grand, aussi considérable. Syn. Tam multus, tam magnus. Usus: Tantum studium posui. Tanta res tamque immensa. Alterum tantum, une autre fois autant.

TARDĒ, Lentement, d’une manière tardive. Syn. Sero. Usus: Litteræ ob longinquitatem tardissime ad nos perferuntur.

TARDĬTAS, ātis, f. Lenteur, marche lente. Syn. Cunctatio, mora, stupor. )( Celeritas. Epith. Abjecta, considerata, contraria, odiosa, mollior. Usus: Cursu corrigere tarditatem. Ista legatio moram et tarditatem bello afferet. Considerata tarditate uteris. Plerisque in rebus tarditas et procrastinatio odiosa est. Tarditas ingenii, debilitas, stupor, esprit lent, facultés bornées.

TARDO, as, avi, atum, are. 1. a. Retarder, causer du retard, arrêter. 2. n. Tarder, être en retard. Syn. Moram interpono, moror, moram et tarditatem affero, cunctor, indormio, differo, moram traho. Usus: 1. Venti profectionem meam tardant. Ejus animum negligentia tardabat. Animos accusatorum tardare. 2. Moram traho, commoror, n. tarder, être en retard. Tardare et commorari te melius est. Cf. Moror, Mora.

TARDUS, a, um, Lent à se mouvoir et à agir, tardif, paresseux, Syn. Serus, cunctator. )( Citus, celer, expeditus, velox, incitatus. Usus: 1. Homo tardus et parum efficax Consideratus et lentus potius quam tardus. 2. Hebes, remissus, obtusus, parum efficax, lourd d’esprit, borné, bouché. Quis tam indocilis, tam tardi ingenii? Cf. Segnis.

TAURUS, i, m. Taureau, bœuf. Epith. Corniger, nobilis, optimus, truculentus. Usus: Taurus Phalaridis.

TECHNA, æ, f. Ruse, fourberie, tromperie, artifice. Syn. Ars, dolus, fraus artificiosa.

TECTĒ, Secrètement, en cachette. Syn. Obscure.

TECTŌRĬUM, ĭi, n. Stuc, enduit de stuc, crépi. Syn. Calx seu crusta inducta parieti. Epith. Bellum, concinnum, novum, tantum, vetus. Usus: Columna ex qua tectorium vetus deletum sit.

TECTŌRĬUS, a, um, Qui sert à revêtir les murs, le sol, etc.; de stuc, de crépi. Usus: Exornare sepulcrum opere tectorio.

TECTUM, i, n. Toit. Syn. Pars summa domus, qua tegitur. )( Solum. Epith. Absolutum, sartum integrumque; tecta cælata, firma, inaurata, magnifica, marmorea, ebore fulgentia, misera, silvestria. Phras. Domum tecto spoliare, enlever le toit d’une maison. Domum detegere; nudare tectum; detrahere culmen domui; tectum diruere, demoliri. Usus: Porticus ad tectum prope pervenerat Tectum multorum fastigiorum. Multis locis ne tectum quidem accipio, sed in tabernaculo manendum est, une demeure, un abri. Vos in vestra tecta discedite, rentres dans vos foyers.

TECTUS, a, um, Couvert, secret, caché, dissimulé. Syn. Obscurus, occultus, defensus. )( Apertus. Phras. 1. Nullum delictum tectum esse diu potest, aucun crime ne peut être longtemps caché. Nullum facinus celari, velari, supprimi, silentio involvi, latere diu potest. Nullum facinus esse potest quin emanet pateat, in lucem prodeat, divulgetur aliquando. Cf. Occultus, Clam. Usus: 1. Bestiæ terra tectæ. Tectis verbis ad te scribo, je vous écris à mots couverts. 2. Taciturnus, dissimulé, discret. Quis illo consideratior, tectior, prudentior? 3. Defensus, protégé, défendu. Majores nostri leges et jura clarissimorum hominum auctoritate tecta esse voluerunt.

TEGMEN, ĭnis, n. Couverture, enveloppe. Syn. Tegumentum. Epith. Durum, latum.

TĔGO, is, xi, ctum, ere, a. Couvrir, recouvrir, envelopper. Syn. Obduco, obnubo, obtendo, contego, velo, operio, occulto, vestio, convestio. )( Aperio. Adv. Nimium, diu, perspicue, undique. Phras. 1. Tegit ille scelera sua, il cache ses crimes. Libidines suas tenebricosa fronte et supercilio contegit, circumvestit sedulo, in operto habet; frontis integumento ad occultanda vitia sua utitur; insignem nequitiam frontis ac dissimulationis integumento velat; multis simulationum involucris, et quasi velis quibusdam sua scelera obtendit, il déguise ses crimes de mille manières, les couvre de mille voiles. 2. Non decet nos ista tegere, il ne convient pas que nous dissimulions ces choses. Non decet nos ista tenebris involvere, velle ut in tenebris jaceant, ut in tenebris condantur, ut in obscuro sint. Cf. Abscondo, Celo, Occulto. Usus: 1. Suam prudentiam stultitiæ nomine tegere; suam sententiam tegere. 2. Excuso, defendo, protéger, défendre. Meam salutem suo præsidio et benevolentia texit.

TĒGŬLA, æ, f. Tuile; toiture, toit. Usus: Promitto tibi, si valebit, tegulam illum in Italia nullam relicturum, pas même une tuile. Quum tu tamen nocte socia per tegulas demitterere, quand... tu te laissais glisser par le toit.

TĔGŬMENTUM, i, n. Couverture, enveloppe. Usus: Quærere flagitiorum tegumenta, voile. Corporis tegumentum.

TĒLA, æ, Tissu, toile. Usus: 1. Telam texere, retexere. 2. Transl. Telam exordiri, rem aliquam incipere et aggredi, commencer qqche, entreprendre une affaire.

TELLUS, ŭris, f. Terre, globe terrestre. Epith. Infima, media. Usus: Tellus neque movetur, et infima est.

TĒLUM, i, n. Arme pour combattre de loin, projectile, trait, javelot, flèche; arme offensive. Syn. Jaculum, hasta, gladius, hostile ferrum. Usus: Telum in aliquem intendere, emittere, immittere, conjicere. Eo graviores habent emissiones tela, quo sunt contenta atque adducta magis. Erit id telum acerrimum ad omnes fortunæ impetus, ce sera une arme très suffisante contre tous les assauts de la fortune.

TĔMĔRĀRĬUS, a, um, Inconsidéré, imprudent, déraisonnable. Syn. Inconsideratus, præceps, nullius consilii. Usus: Ea sunt turbulenta, temeraria et periculosa consilia. Cæca et temeraria cupiditas. Cf. Præceps, Temere.

TEMERĒ, Sans réflexion, à la légère, avec témérité; de soi-même, spontanément. Syn. Inconsulto, inconsiderate, imprudenter, sine judicio et modo, temeritate quadam; nulla ratione, casu; fortuito, fortuitu. Phras. 1. Nihil temere agit, il ne fait rien de téméraire. A reprehensione temeritatis longe abest; nunquam impetu aut temeritate, sed delectu et sapientia ducitur; non offert se ullis temeritatibus; minime præceps in consiliis aut devius est; nihil per incogitantiam, stulte, aut incaute, aut sine consilio suscipit; nunquam in præcipitia agitur consilia; nihil fortunæ permittit, omnia consilio. 2. Temere in res irruit, il se mêle sans réflexion à toutes sortes d’affaires. Sine recti pravique discrimine res quasvis aggreditur; aura, non consilio fertur; impetu magis quam consilio incurrit; cæcus et præceps fertur in res; cæca cupiditate rapitur ad aliquid; cæcus atque amens furore; cæcus amentia, crudelitate ac scelere fertur in rem; temeritatis inconsideratissimæ, dementissimæ plenus est; temeraria utitur ratione; amentissimus atque omnibus consiliis præceps ac devius est, sine judicio, ratione; nullo adhibito consilio; per summam incogitantiam, per summam temeritatem in omnem se offert discriminis casum. 3. Temere credit, il croit facilement. Auditionem levem pro re comperta habet; rem credit de qua nihil præter auditum habet; verba sibi dari facile patitur; credulum se præbet iis etiam quibus fidem et auctoritatem justa suspicio derogat. Cf. Credo. Usus: Audacter hoc dico, non temere affirmo.

TĔMĔRITAS, ātis, f. Irréflexion, étourderie, témérité. Syn. Inconsiderantia. )( Sapientia, judicium. Epith. Admirabilis, furiosa, inconsideratissima ac dementissima, insignis, materna, summa, tribunitia, turbulenta, turpis, vitiosa. Usus: Genus inconsideratissimæ temeritatis. Errant qui temeritate et casu, non consilio agi, regi, administrari credunt omnia. Temeritas est florentis ætatis, prudentia senescentis, la témérité est le propre du jeune âge. Cf. Imprudentia, Temere.

TĒMĒTUM, i, n. Breuvage capiteux, vin. Syn. Vinum. Usus: Careant temeto mulieres.

TĒMO, ōnis, m. Timon, flèche d’un char.

TEMPĔRĀMENTUM, i, n. Combinaison habile, juste mesure, juste proportion. Syn. Temperatio, ratio. Usus: Inventum est temperamentum quo tenuiores ditioribus æquari se putarunt, un tempérament fut trouvé par lequel les pauvres crurent devenir les égaux des plus riches.

TEMPĔRANS, antis, omn. gen. Qui garde la mesure, modéré, retenu, réservé, tempérant. Syn. Continens, moderatus, qui ab omni libidine se continet. )( Libidinosus. Adv. Late, juste. Phras. Homo est temperantissimus, cet homme est très modéré. Ab omni cupiditate longe remotus; ab omni cupiditate alienus; omnis cupiditatis expers; vir est in quo rationis in libidinem aliosque non rectos animi impetus firma et moderata dominatio cernitur; qui rebus in omnibus certum habet vitæ modum; qui frugi hominis et temperantis fungitur officio; qui victu cultuque corporis parabili ad implenda naturæ desideria defungitur; vir est in quo cum modestia certat frugalitas; qui salubri victu cultuque moderato temperantissime agit, qui modum omnibus in rebus servat, adhibet, tenet, retinet, moderationem adhibet. Vir frugi et in omnibus vitæ partibus moderatus, plenus pudoris, plenus officii et religionis. Usus: An temperantem eum dices, qui in aliqua libidine se continuerit, in aliqua se effuderit? Appellerez-vous tempérant celui qui, se modérant dans une passion, s’abandonnera sans réserve à une autre? Cf. Modestus, Moderatus.

TEMPĔRANTER, Avec retenue, réserve. Usus: Si temperantius egisset.

TEMPĔRANTĬA, æ, f. Mesure, modération, tempérance. Syn. Modestia, moderatio, frugalitas, continentia. Usus: Temperantia moderatrix omnium commotionum, inimica libidinum, in prætermittendis voluptatibus cernitur. Temperantia, cupiditatum moderatio rationi obediens, animi motus regit. Temperantia est sedatio perturbationum animi, et rerum modus. Novi ego temperantiam et moderationem naturæ tuæ, je connais la mesure et la modération de ton caractère. Cf. Moderatio.

TEMPĔRĀTĒ, Avec modération, retenue, réserve. Usus: Temperate agere.

TEMPĔRĀTĬO, ōnis, f. Proportion régulière, juste mesure, modération. Syn. Temperamentum, moderatio. Epith. Modica, sapiens, superior. Usus: Cœli, civitatis, juris temperatio, température, climat, organisation politique. Caloris temperatione semina oriuntur et augescunt. Sol, mens mundi et temperatio, le soleil, âme et lien de l’univers.

TEMPĔRĀTOR, ōris, m. Celui qui organise, qui dispose, qui règle. Usus: Temperator ille ac moderator hujus varietatis.

TEMPĔRĀTUS, a, um, Modéré, posé, calme, tempéré. Syn. Temperans, moderatus, modicus. )( Nimis incitatus. Adv. Utcumque. Usus: Temperati mores. Temperatis escis et potationibus uti. Oratio temperata numeris.

TEMPĔRO, as, avi, atum, are, a. et n. Diriger, régler, organiser, se modérer, se contenir. Syn. Moderor, rego, administro; temperationem facio, misceo. Phras. Vix mihi tempero, je puis à peine résister au désir de.... Vix comprimor quin, etc.; vix me teneo; vix me contineo quin; vix possum animum vincere, vix me cohibeo. Usus: Lycurgus rempublicam optimis institutis et legibus temperavit. Amara risu, victoriam clementia temperare, tempérer l’amertume par la gaieté, la victoire par la clémence. Ab injuria, a maleficio temperare. Vix sibi temperat quin. Cf. Moderor, Coerceo, Cohibeo.

TEMPESTAS, ātis, i. Époque, temps; orage, tempête. Syn. Tempus, status cœli, æris constitutio; turbo, procella. Epith. Adversa, bona, calamitosa, civilis, horribilis, idonea, egregia; læta, sæva, serena, turbulenta, violenta, tetra, popularis, perfrigida. Phras. 1. Tempestas magna exorta est, une violente tempête s’est élevée. Coorta est tempestas maxima cum magno fragore tonitribusque; fœda tempestas cum grandine ac tonitribus cœlo dejecta est; tanta vis tempestatis, imbris ac turbinis ferebatur, ut nulla unquam dies turbulentior fuerit; fœda tempestas nimbo denso omnia operuit, mare exasperavit fluctibus, omnia permiscuit; ingens repente commota, concitata tempestas est; erumpebant venti, sævi exsistebant turbines, fluctus ejiciebantur maximi; multis imbribus et prope intolerabili tempestate vexabamur. Vento mixtus imber ferebatur in ora, ut jam spiritum prope intercludere, nec reciprocare animam sineret; tum vero ingenti sono cœlum strepere, et inter horrendos fragores micare ignes, donec effuso imbre creberrimaque grandine obruerentur omnia. Ab omni parte cœli emicabant fulgura, et nunc internitente luce, nunc condita, non oculos modo, sed etiam animos terrebant Erat prope continuus cœli fragor, et passim cadentium fulminum species visebatur, dum repente imber grandinem incutiens torrentis modo effunderetur. 2. In mari tempestas fœda exorta est, une tempête épouvantable régnait sur la mer. Spissæ se cœlo nubes intendebant, et quidquid lucis intermicabat, effusa caligine exstinctum est; tum inhorrescens mare paulatim levari, deinde acriori vento concitatum fluctus ciere, et inter se navigia collidere, ut scissis repente triremium vinculis ruere tabulata et cum ingenti fragore in profundum secum trahere quidquid erat vectorum, inciperent. Interea atro nubium globo effusa grando cum ingenti fragore cœli tonitribusque, ac fulminibus præstringentibus aciem oculorum, omne dehinc cœlum et mare in austrum cessit, qui immenso nubium tractu validus rapuit disjecitque naves. Vehemens primum ingruebat ventus, isque cum fulgetris et cœli fragore, tetraque ac minaci nubium vi, tum inhorrescens mare paulatim attolli majoresque in momenta ciere fluctus, qui violentis ab omni parte exasperati flatibus quassatæ jam navis in perniciem conspirabant. Tum vero non per gradus, ut solet, tempestas intumuit, sed direptus subito aer ita miscuit maria, ut artem mox a principio, et spem nautis eriperet. Coire paulatim nubes, sonare cœlum, micare ignes, ruere noctem videbamus; prœliabantur venti, surgebant undæ crebrisque fluctibus navem oppugnabant. Principio nigrescere ac condensari nubes, solis aspectus adimi; tenebris conduplicatis inhorrere omnia, ut cæca quadam nocte obsessi oppressique videremur; cœlum tonitribus dat mugitus ingentes, concursu conflictuque nubium fulgura et fulgetra ingeminant, atque in illa opaca caligine funestam nobis lucem præbent; glomerabant horrendam grandinem venti, imbresque densissimi, qui ad concitandum æquor sic incubuerant, ut illud ab imis sedibus eversuros putares; totum cœlum in mare descendere omniaque inter se elementa permisceri atque confundi crederes; volvebantur aquarum montes, crescebatque magis semper ac magis tempestas, et decumanis fluctibus, terribili procellæ fremitu navis latera feriebat. Immutata repente maris fides est, nam præter disturbatum procellis aerem et furentium ventorum violentiam, ex obliquo mare miscentem, etiam nubes, æstivis caloribus incensæ, inter se collidebantur, creberrimoque ruptæ tonitru, fragoribus aures, tumultu pontum ac cœlum, fulgurum jactu oculos animosque confundebant; cumque procella nimbos impelleret, nubes præcipiti ruina fractæ tam densis imbribus descendebant, ut torrentes ac nova quasi maria effundere viderentur. Usus: 1. Qua tempestate Græci florebant. 2. Turbo, procella, orage, tempête, intempérie. Imbres, nimbi, turbines cæteræque tempestates. Tempestate jactari, abripi, everti. 3. Transl. Ætumnæ, calamitas, tempus miserum, trouble, désastre, tempête, calamité, malheur. Tempestas in me coorta, commota, concitata est. Impendentem reipublicæ tempestatem dudum prospexi. Hac populi tempestate jactamur. Turbulentissimæ huic tempestati cedendum. Tempestate reipublicæ detineri, in portum rejici. Mutata sedataque hac reipublicæ tempestate. Tu procella patriæ, turbo ac tempestas pacis. 4. Æris ac temporis constitutio, cœli status, temps, température. Tempestatem idoneam nancisci, habere. Tempestate bona conscendere, solvere, navigare. Cf. Serenus.

TEMPESTĪVĒ, A temps, à propos, au bon moment. Syn. Opportune, in tempore, mature, in loco, commodum, opportuno tempore, optima opportunitate.

TEMPESTĪVĬTAS, ātis, f. Temps propre, temps opportun ou favorable. Syn. Opportunitas. Usus: Sua cuique parti ætatis tempestivitas est data, chaque âge a son caractère particulier.

TEMPESTĪVUS, a, um, Qui arrive à propos, en son temps; prématuré, précoce. Syn. Opportunus. Usus: Mari ad navigandum nondum tempestivo solvit. Tempestivi fructus. Convivia tempestiva. Cf. Opportunus.

TEMPLUM, i, n. Temple, lieu consacré, lieu saint. Syn. Ædes sacra, locus sacer, domicilium divinum; fanum, delubrum; sacrarium. Epith. Amplissimum, antiquum, sanctum et religiosum, auguratum, augustissimum clarissimum, egregium, pulcherrimum et magnificentissimum. Opere nobilissimum, religione sanctissimum. Phras. 1. Templum ibi est valde celebre, il y a ici un temple très célèbre. Ædes DEO sacra ibi est, magnis populorum concursibus celebrata. Sedes ibi Deo consecrata est advenarum frequentia insignis; inclitum ibi divitiis et sanctitate templum est. Templum ibi visitur advenarum concursu imprimis nobile ac celebratum. Templum ibi est opere nobilissimum, religione sanctissimum. Antiquum augustissimumque ibi templum est; augustissima Numini dicata ibi domus est. 2. Templa visitare, visiter les églises. Religionis causa celeberrima urbis templa obire; loca sanctimonia inclita veteri religione visere; loca sacra et cœlestibus prodigiis illustrata, nobilitata, inclita venerari. Usus: Templa publice vota et dedicata. Sanctissimarum et antiquissimarum religionum templum.

TEMPUS, ōris, n. Temps, époque. Syn. Temporis status, forma, ratio, varietas, cursus, inclinatio, perturbatio; tempestas, ævum; sæculum. Phras. 1. Tempore minime opportuno reverteris, vous revenez à un moment tout à fait défavorable. Alieno tempore reverteris; in alienum tempus cadit reditus tuus; reditum tuum ratio temporis haud sane probat; si rationem temporis spectasses, redeundi consilium non suscepisses, aut susceptum abjecisses, ineptum, aversum a ratione plane stultum judicasses; revertendi maturitas nondum erat 2. Nemini bene est tempore tam misero, dans ces temps malheureux tout le monde a qqche à souffrir. Nemo est cui recte sit hoc miserrimo temporum statu; in tanta temporum acerbitate, tristitia, calamitate, atrocitate, iniquitate, injuria; in tam iniqua, dura, adversa temporum ratione, in tam infelici temporum conditione; in hac temporum perturbatione, in his omni calamitate, omni scelere ac flagitio refertis temporibus; in hac omnium rerum perturbatione; in hac malorum colluvie; in hac non modo virtutum, verum etiam doctrinarum pernicie; his miserrimis temporibus; his tam miseris, infaustis, iniquis, perditis temporibus; his tam alienis ab omni virtute, a bonis artibus, ab omni vivendi ratione ac ordine temporibus. 3. Tempore felici amicis abundamus, dans le temps de la félicité, nous avons beaucoup d’amis. Prosperis temporibus; in prospera fortuna; in secunda, læta, felici, optima fortuna; rebus ad voluntatem fluentibus; cum rebus omnibus belle est; cum omnia facillimo cursu procedunt; optimis, lætissimis temporibus amicorum turba circumsepti sumus. 4. Tempus breve admodum indulges, vous accordez un temps beaucoup trop court. Tempus perexiguum præfigis; exiguam temporis usuram concedis; in horæ unius circulum me cogis; spatium agendæ rei das perexiguum; angustis terminis concludis. 5. Tempus non habeo ad scribendum, je n’ai pas le temps d’écrire. Tempore excludor ad scribendum; multæ quæ me circumstant occupationes spatium non dant, relinquunt scribendi; temporis angustiis, temporibus excludor ascribendo; otium, spatium non est scribendi; temporis nihil est quod a reliquis negotiis possit subtrahi ad scribendum; quod eripi tot occupationibus possit; scribere per quotidianas confertasque occupationes non licet; temporis nihil vacat, nihil reliquum est ad scribendum; quotidianæ occupationes tempus omne mihi eripiunt. 6. Tempori servire sapientis est, le sage sait se plier aux circonstances. Consulere temporibus, necessitati parere; rationem temporis habere; res ad tempus accommodare; servire, inservire, cedere, assentiri tempori; parere tempori; scenæ servire nec sapiens interdum refugit. 7. Tempus omne in litteris consumo, je passe tout mon temps dans l’étude des lettres. In bonis litteris tempus omne pono, traduco, tero, contero; tempus omne bonis litteris do, transcribo; otium quod nactus sum in bonis litteris tero; diem legendo scribendoque condo; vitam, ætatem doctrinarum studiis contero. 8. (Cum tempore, Vulg.), avec le temps, à temps. Tempore suo; dato tempore, annis venientibus; procedente tempore; olim. 9. Nondum tempus est, il n’est pas encore temps. Immatura res agitur; nondum habet maturitatem res suam. 10. Ubi tempus erit, faciam, je le ferai, dès qu’il sera temps. Ubi res et ratio postulabit; ubi locus agendæ rei datus fuerit; ubi tempus agendæ rei stabit, faciam quæ cupit; quæ cupis, in loco, suo tempore perficiam. Usus: Tempus alicui ad colloquium dare, constituere, designare, indiquer, assigner un moment. Appropinquat, venit, accedit tempus rem exsequendi; tempus est ut rem exsequamur, il est temps de faire cela. In quæ reipublicæ tempora incidimus, incurrimus, se trouver. Adeundi aliquem tempus scite capere, arripere, observare, saisir l’occasion, le moment. Ad litteras scribendas vix mihi tempus sumo, habeo, nanciscor, prendre, trouver à peine le temps. Tempus in aliqua re pono, tero, contero, passer le temps. Frustra tempus perdere, prendre son temps. Nugis tempus eximere, tuer le temps. Tempus omittere, dimittere, prætermittere, laisser échapper le moment. Abiit, præteriit tempus illud, le temps est passé. Nec revocari, nec recuperari amissum tempus potest, racheter, retrouver le temps perdu. Temporis causa facere aliquid, faire qqche à cause des circonstances. Tempore, in tempore, ad tempus venire, dans le temps convenable, en temps opportun; à temps, à propos. Ab eo tempore, ex eo tempore declinare cœperunt omnia, à partir de cette époque. Coluntur duntaxat ad tempus, seulement pour un temps. Dux ad tempus lectus, général choisi temporairement. Interjecto haud longo tempore, peu de temps s’étant écoulé. Multum temporis intercesserat, beaucoup de temps s’était écoulé.

TĒMŬLENTUS, a, um, Ivre, en état d’ivresse. Rad. Temetum. Syn. Ebrius, ebriosus. Cf. Ebrius, Vinolentus.

TĔNĀCĬTAS, ātis, f. Force avec laquelle on tient ou retient. Usus: Aves quædam unguium tenacitate cibum capiunt. Cf. Avaritia.

TĔNAX, ācis, omn. gen. Économe, avare; qui retient fortement, tenace, attaché à. Syn. Parcus, retinens. Phras. Propositi tenax est, il est tenace dans ses idées. A suscepta sententia dimoveri, averti non potest; a sententia nec transversum unguem deflectit; in suscepto consilio perstat; consilium non mutat, sua in sententia constat. Usus: Parcus et tenax. Cf. Parcus.

TENDĪCŬLÆ, ārum, f. pl. Petit filet, petit piége. Syn. Laquei, retia. Usus: Aucupia verborum et litterarum tendiculæ.

TENDO, is, tĕtendi, tensum, ere, a. et n. Tendre, se diriger vers, avoir tel ou tel but. Syn. Aliquid cogito, ad aliquid aspiro. Usus: Ad consulatum tendere. Hæc jam habebamus, ad illa nunc acri tendamus animo. 2. Extendo, porrigo, tendre, présenter. Græcia tendit dextram Italiæ, la Grèce tend la main à l’Italie. 3. Molior, tendre, préparer. Insidias alicui tendere. Adversus aliquem pertinaciter tendere. 4. Fundo, diffundo, répandre. Animum autem per totum corpus tetendit. 5. Eo, contendo, peto, diriger ses pas, sa course vers, voyager, aller. Romam, aliquo suum cursum tetendit. Sententiæ in diversum tendebant. 6. Tentoria figo, dresser les tentes, camper. Tendere, simpl.

TĔNĔBRÆ, ārum, f. pl. Obscurité, ténèbres. Syn. Obscuritas, caligo, nox. )( Lux. Epith. Æternæ, crassæ, diurnæ, intimæ, magnæ, opacæ, tetræ et quasi perpetuæ. Phras. Tenebræ media die factæ sunt, au milieu du jour, l’obscurité enveloppa la terre. Umbra nocti similis premebat terrain; nox cœlo obducta lucem condidit, suppressit; lux ipsa solis crassis occultata et circumfusa tenebris latebat; quidquid lucis internitebat, offusa caligine exstinctum est; spissæ repente tenebræ lucem supprimebant. Usus: Tanquam si reipublicæ offusa sempiterna nox esset, ita in tenebris jacebant miscebanturque omnia. Ex caligine et tenebris in lucem respicere cœpit respublica. Obscuram familiam e tenebris in lucem vocare. Afferre, obducere, offundere tenebras rei. In tenebras deprimi. In tenebris jacere. Philosophia ab animo caliginem et tenebras dispellit. Luce non tenebris rediit, il revint de jour et non de nuit.