CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 12)

ĒRĀDO, is, rāsi, rāsum, ere, a. Arracher, extirper. Syn. Ex animo cupidinem eradere.

ĒRECTUS, a, um, Élevé; fier, superbe; animé. Syn. Stans, celsus. Usus: Is vagatur lætus, et erectus toto foro. Alacri animo, et erecto. Erectior hac oratione senatus. Cf. Alacris.

ĒREPTĬO, ōnis, f. Spoliation, vol.

ĒREPTOR, ōris, m. Voleur. Syn. Direptor. Usus: Iste bonorum possessor, ereptor, expulsor. Civitatis, libertatis ereptor.

ERGA, Envers, pour. Syn. Adversum, adversus. Usus: Tua voluntas erga me, meaque erga te par et mutua. Habere benevolentiam erga aliquem. Summa Pompeii merita erga me meamque salutem. Tuum erga meam dignitatem studium.

ERGASTŬLUM, i, n. Prison d’esclaves. Syn. Mancipiorum carcer. Usus: Compingere aliquem in ergastulum. Ergastula solvere, captivos liberare.

ERGO, A cause de; donc. Syn. Igitur, causa. Usus: Ergo nemo non miser est. Virtutis ergo præmio donare, récompenser la vertu, donner le prix de sagesse. Funeris ergo ne plangant mulieres.

ĒRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. Dresser, relever. Syn. Tollo, extollo, excito. )( Inclino, abjicio. Adv. Alte, paululum se. Usus: 1. Natura cum cæteras animantes abjecit ad pastum, solum hominem erexit, et ad cœli conspectum excitavit. 2. Excito, confirmo, consolor, invito, relever de l’abattement, rendre le courage, ranimer. Erigere animum demissum et depressum, et respirare e metu. Erigere et recreare afflictum. Ad audiendum aures erigere, et animum attendere. Quem fortuna erexit ad gloriam, virtus extulit ad laudem. Erigere, rectum constituere, levare, attollere. Erigere se et in pedes excipere. Erigere se, et corpus in cubitum levare. Cf. Confirmo, Consolor.

ĒRĬPĬO, is, ŭi, reptum, ere, a. Emporter, enlever de force; délivrer. Syn. Aufero, adimo, extorqueo. )( Do, confero. Adv. Ad extremum e manibus, crudeliter, impune, plane, plane alacritatem animi, privatim, publice, indignissime civitati, nominatim, penitus, subito, undique. Phras. Vide, ne tantum tibi bonum eripiatur, veillez à ce que l’on ne vous ravisse un si grand bien. E manibus extorqueatur; e manibus elabatur; tibi excutiatur; ne tanto bono frauderis; ne alius id bonum occupet, præcipiat. Cf. Amitto, Jactura, Perdo. Usus: 1. Eripere sibi tempus aliquod ex summis occupationibus. Facultatem simul ac voluntatem gerendæ rei mihi eripuit. Lucem alicui, vitam, conspectum rei optatissimæ eripere. 2. Libero. Aliquem e miseriis; alicui timorem eripere. E morte tuus te pudor eripuit. Cf. Libero, Privo, Furor.

ĒRŌDO, is, rōsi, rōsum, ere, a. Ronger. Syn. Arrodo, derodo.

ĒRŎGĀTĬO, ōnis, f. Distribution. Syn. Distributio. Usus: Erogatio pecuniæ.

ĒRŎGO, as, avi, atum, are, a. Distribuer. Syn. Distribuo. Adv. Privatim, publice. Usus: Erogasti pecunias ex ærario. Pecunia in classem erogata. Cf. Largior.

ERRĀBUNDUS, a, um, Errant. Usus: Errabundi domos pervagabuntur.

ERRĀTĬCUS, a, um, Quierre, vagabond. Usus: Vitis erratico et multiplici lapsu serpens.

ERRĀTĬO, ōnis, f. Action d’errer, de s’égarer. Syn. Error. Usus: In cœlo nec fortuna, nec erratio, nec vanitas inest.

ERRĀTUM, i, n. Erreur, faute (involontaire). Syn. Mendum, error. Epith. Commune, fabrile, intolerabile, minimum. Usus: Agnoscere erratum; errato veniam petere. Defendas velim tolerabile erratum. Non hoc meum erratum est, sed tuum. Cf. Error.

ERRO, as, avi, atum, are, n. Errer, se tromper. Syn. Labor, pecco, offendo, prolabor, per errorem labor, errore ducor, in errore versor, error mihi objectus est, consilio labor, errore captus sum, in errorem rapior, in culpa sum; vagor, evagor. Adv. Diutius, latius, licenter, longe, multum, pariter, propemodum, valde, vehementer. Phras. 1. Errare cujusvis hominis est, tout homme peut se tromper. Imprudentia labi; titubare aliquando et hallucinari; vulgi opinione in errorem rapi, omnium est. Nemo est, qui non offendat sæpius, et aliquo incurrat; qui nihil peccati admittat; qui semper consistat; qui ab officii religione interdum non declinet; qui nihil peccet; cujus nullum sit delictum, lapsio, titubatio; cui nullus usquam error objiciatur, offundatur; qui de via, de recto non aberret; quem nullus error implicet. Cf. Labor, Pecco. 2. Multum erras, vous vous trompez beaucoup. Tota erras via; toto cœlo aberras; janua aberras; a via degrederis, deflectis, declinas, divertis. 3. In portu impingis, vous bronchez dès le premier pas. In limine offendis. Usus: Cujusvis hominis est errare, nullius nisi insipientis, in errore perseverare. Errare malo cum Platone, quam cum his sapere. Cf. Error, Aberro.

ERROR, ōris, m. Erreur, faute. Syn. Peccatum, erratum, erratio, lapsio, prolapsio, falsa opinio; culpa, flagitium. Epith. Communis, diuturnus, humanus, longus, magnus, maximus, mediocris, obscurus, perniciosus, similis, summus, tantus, turpis; magni, maximi, multi, privati, turbulenti, varii. Phras. 1. In errorem conjicere aliquem, induire qqn en erreur. In errorem inducere; errorem alicui objicere; errorem gignere, creare; errorem alicui offundere; erroris complere aliquem; erroris implere. 2. In errore esse, être dans l’erreur. Errore capi; falsa opinione duci, imbui, affici; errorem cum lacte sugere; in errore versari; error me tenet et veri ignoratio; error et caligo in animo effusa est; errores me implicant; erroribus cæcari; in errorem labi, mente labi. 3. Errorem deprehendere, saisir sa méprise. Erratum agnoscere; caliginem discutere; e tenebris in lucem emergere. 4. Errorem alicui adimere, ouvrir les yeux à qqn. Errorem eripere, depellere, tollere, eximere, extorquere. Deducere aliquem ab errore, avertere. Errore alterum exsolvere, levare. Errorem corrigere. 5. Errorem deponere, revenir d’une erreur. Redire rectam in semitem; veram in viam redire. 6. Errore carere, être sans faute. Cf. Peccatum, Flagitium.

ĒRŬBESCO, is, rŭbŭi, escere, n. Rougir. Syn. Rubeo, pudet. Phras. Ad criminis suspicionem erubuit, il rougit au seul soupçon de crime. Suffusus illi rubor est; rubore suffusus fuit; rubor consecutus est; capite demisso terram intuitus est; in ruborem datus est. Cf. Pudet, Verecundus. Usus: Non erubuit ille ora vestra. Pudici etiam de pudicitia loqui erubescunt. Digna res est, in qua omnes erubescant.

ĒRUCTO, as, avi, atum, are, a. et n. Roter; vomir. Syn. Ructo, jacto, crepo, erumpo. Adv. Turpissime. Usus: In convivio eructant cædem bonorum, dans leurs festins, ils vomissent des menaces de mort contre les gens de bien.

ĒRŬDĬO, is, īvi vel ĭi, ītum, ire, a. Former, instruire. Syn. Doceo, instituo, imbuo, instruo; ad humanitatem informo, expolio, operum initia trado. Adv. Egregie. Usus: Erudire juventutem laboribus; aliquem in jure civili. Erudire liberos ad pietatem, ad majorum instituta. Cf. Doceo.

ĒRŬDĪTĬO, ōnis, f. Savior, science, instruction. Syn. Doctrina, institutio. Epith. Digna, liberalis, perfecta, præclara, summa. Usus: Vir præstans ingenio, præclara eruditione, doctrina perfecta. Cf. Litteræ, Eruditus.

ĒRŬDĪTĒ, Savamment, en homme instruit. Usus: Eruditius disputare.

ĒRŬDĪTUS, a, um, Instruit; savant, habile. Syn. Doctus, perpolitus, philologus. Adv. Leviter, liberaliter, maxime, perfecte, plane. Usus: Eruditus, qui omnibus bonis artibus politus est. Doctrina et optimarum artium studiis eruditus. Socraticis disciplinis et institutionibus eruditus. Homo de schola et a magistro, et Græcis litteris eruditus; animus eruditus, qui semper aliquid ex se promat, quod delectet. Græci diutina servitute ad nimiam assentationem eruditi. Eruditus in Philosophia. Cf. Doctus, Peritus, Discipulus, Ingeniosus.

ĒRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. Sortir avec impétuosité, s’élancer; éclater, se montrer. Syn. Exeo, evado, eruptionem facio; exardeo, effervesco. Adv. Aliquando, undique fortiter. Phras. 1. Erumpet tandem hoc malum ad perniciem civitatis, ce mal éclatera enfin pour le malheur de la cité. Emerget, ebulliet, prorumpet latens malum; vincula claustraque omnia perfringet tecta eatenus et dissimulata perfidia; consilia illa nefaria, compressa ad hunc diem et constricta subito se profundent et ejicient. Fiet quædam velut vitiorum eruptio; effundet se ad urbis perniciem pestilens id malum. 2. Erumpunt ex capta urbe, ils se précipitent hors de la ville prise d’assaut. Effundunt se portis; ejiciunt se ex urbe; evolant ex urbe; projiciunt se ex urbe; erumpunt se portis foras; profundunt se portis; proripiunt se portis foras; eruptionem ex urbe faciunt; refractis portarum claustris ex urbe provolant, effunduntur. Cf. Impetus. Usus: Erupit tandem e latebris conceptus dudum furor. Vis improborum diu collecta et inveterata compresso odio erumpebat in actum; in fortunas civium. Venus, risus erupit; vitia erumpunt.

ĒRŬO, is ŭi, ūtum, ere, a. Extraire; découvrir; arracher, déraciner. Syn. Eligo, eripio, extraho, protraho. Usus: Aliquid indagare, invenire; e tenebris, ex abdito eruere. Eruere obruta. Hoc nunquam mihi erues, vous ne m’enleverez jamais cette idée de l’esprit. Cf. Extraho.

ĒRUPTĬO, ōnis, f. Sortie; invasion, excursion. Epith. Præclara, salutaris. Usus: Fecere acrem eruptionem obsessi, les assiégés firent une sanglante sortie. Fortius obsidentes eruptionem sustinuere, repulere, repressere.

ESCA, æ, f. Nourriture. Syn. Cibus. Epith. Contemptissima, temperata. Usus: Voluptas esca malorum, qua capiuntur, ut hamo pisces. Tenuissimo victu, contemptissimis escis et potionibus vivere. Escam cuidam objicere, spargere.

ESCŬLENTA, ōrum, n. pl. Mets. Syn. Escæ, cibi. Usus: Ea pars oris, qua esculentis et poculentis natura iter patefecit.

ESCŬLENTUS, a, um, Nourrissant, succulent. Syn. Escas redolens. Usus: Frusta esculenta. Eligere, quæ sunt esculenta.

ESSĔDĀRĬUS, ii, m. Soldat qui combat sur un char. Syn. Auriga essedi.

ESSĔDUM, i, n. Char. Usus: Vehebatur essedo tribunus. Vehiculi genus.

ESTO, Soit. Vox concedentis. Usus: Esto hoc imperite. Esto, concedatur hæc quoque acerbitas.

ĒSŬRĬES, ĕi, f. Faim, appétit. Syn. Fames. Usus: Miserebar ejus esuriei. Cf. Fames.

ĒSŬRĬO, is, īvi vel ĭi, ire, n. et a. Avoir faim. Syn. Fame fatigor, conficior; famem tolero. Usus: Nostri milites esurire et algere consueverunt. Cf. Fames.

ET, Et. Syn. Que, etiam, jam vero etiam, item, itemque. Usus: Ille tamen et alacer venit. Agrum ei dedisti, et immunem.

ĔTĔNIM, En effet, à la vérité. Syn. Nam, enim, sed enim, quippe. Usus: Etenim rem totam breviter recognoscite.

ĔTĒSĬÆ, ārum, f. pl. Vents étésiens. Syn. Venti stati, qui quotannis post Caniculæ exortum fiant diebus quadraginta. Usus: Venti etesiæ tempestivi, et salutares hominibus juxta ac pecudibus, quorum flatu nimii temperantur calores, et maritimi cursus celeres et certi diriguntur.

Ethnĭcus, i, Païen. Phras. Qui nullam Christianæ Religionis disciplinam acceperunt; quos DEUS vera sui cognitione non afflavit; quorum animi densissimis errorum tenebris involuti ea, quæ nobis divinitus affulsit, veritatis luce carent; homines a vera DEI cognitione alieni; expertes doctrinæ divinioris; falsorum numinum cultores; antiquæ superstitionis sectatores; oppressi superstitionum tenebris, verique cultus divini expertes.

ĔTĬAM, Même, aussi, encore. Syn. Et, item, vel. Usus: Nobis etiam illa cognitio, nihil hoc proderit, etiam nocebit gravissime. Voce, motu, forma etiam magnifica.

ĔTĬAMNUNC, Jusqu’à présent, encore maintenant. Syn. Nunc etiam, etiamnum, adhuc etiam tum. Usus: Sed tota res etiamnunc fluctuat.

ĔTĬAMSI, Quand même, quoique. Syn. Etiam ut, quamvis, licet, quantumvis, tametsi, ut, utut, etsi. Usus: Etiamsi periculum foret nullum. Etiam, ut periculi nihil sit. Ut res sit minime periculosa, tamen, etc.

ĔTĬAM ATQUĔ ĔTĬAM, A plusieurs reprises, bien des fois, souvent; de plus en plus. Syn. Magnopere; magis ac magis; magis magisque, majorem in modum.

ETSI, Quoique, bien que. Syn. Etiamsi, tametsi. Usus: Etsi non dubitabam, quin, etc.

ĔTY̆MŎLŎGĬA, æ, f. Étymologie. Syn. Notatio, etymon vocabuli. Usus: Verborum interpretationem et etymologiam inquirere.

ĔTY̆MON, i, n. Étymologie. Syn. Etymologia.

Euchăristĭa, æ, L’Eucharistie, le Saint Sacrement de l’Autel. Phras. 1. Sacrosanctum Christi Corpus; cœleste convivium; Epulum divinum; Hostia divina augustissimumque Christi corporis mysterium; Corporis ac sanguinis Christi divina mysteria; arcanum latentis sub panis specie Christi DEI mysterium. Cf. Communio S., Cœna Domini, Consecro S. Hostiam. 2. Eucharistiam suscipere, recevoir la sainte Communion. Ad mensam divinam accedere; cœlesti excipi convivio; divinum convivium celebrare; percipere sacrosancta mysteria; ad sacram synaxin accedere; inire divinum convivium; a cœlesti convivatore cœlestibus et immortalibus epulis ad aram accipi; divino pane sese reficere. Cf. Communio sacra, Viaticum sacrum.

EUGE! Courage! Interjectio laudantis, gratulantis.

EUMĔNĬDUS, um, f. pl. Les Furies, les Euménides. Syn. Furiæ. Usus: Speculatrices et vindices facinorum et sceleris Eumenides.

EUNŪCHUS, i, m. Eunuque. Syn. Castratus.

EURĪPUS, i, m. Détroit. Usus: Quod fretum, quem Euripum tot motus, tantas ac tam varias habere putatis agitationes fluctuum, quot iste, etc.

ĒVĀDO, is, ēvāsi, ēvāsum, ere, n. Sortir, s’échapper. Syn. Effugio, elabor, emergo, exeo. Phras. Qui tandem ex hoc periculo evadam? Comment enfin pourrai-je échapper à ce danger? Qua tandem ratione e discrimine emergam? ex ista flamma; ex hoc labyrintho elabar, evolabo? ex hoc judicio me eripiam? Quæ me salus hoc e periculo servabit? Qua vi, qua ope ex his laqueis me exuam? his vinculis me explicabo? has insidias, hæc tela effugiam? ex his angustiis enatabo? ex scopulis his enavigabo? Nullum exitum reperio, adeo res tota vacillat et claudicat. Ex hac nassa non exibo, nisi occulte surripiam me. Diverticulum nullum reperio. Non modo non effugiam, sed ne moram quidem mali assequar. Ni anguilla sim, non elabar. Cf. Effugio. Usus: 1. Summus vir, orator inclitus, ex humili evasit. In dies asperior evasit. 2. Evenio, cado, parvenir à, aboutir à; s’accomplir. Videbo, quo hæc evasura sint; quorsum hæc evadant. Aliquando id quod somniamus, evadit. Id, sicut prædictum fuerat, evasit. 3. Erumpo, exeo, aufugio, evolo, passer, franchir, traverser. Ægrotus evasit ex morbo, navis e periculo, exercitus ex insidiis. Cum animus hic e corpore evaserit. Cf. Elabor.

ĒVĂGOR, aris, atus sum, ari, d. Errer, courir çà et là, s’écarter. Syn. Vagor, decedo via. Adv. Longius. Usus: Appetitus longius evagantur, finemque et modum transeunt. Cf. Vagor.

ĒVĀNESCO, is, ānui, escere, n. S’évanouir, se dissiper. Syn. Vanesco, ad nihilum recido, in nihilum occido; exaresco, obsolesco; e conspectu me aufero, oculis subducor. Phras. Evanuit vigor tuus pristinus, votre vigueur première a disparu. Consenuit tuus ille ardor; vix, ac ne vix quidem de veteri vigore tuo apparet, superest, reliquum est; diuturnitate, vetustate vigor ille tuus contabuit, obscuratus est, exolevit; abiit vis illa corporis, et defluxit; dilapsus est animi vigor, ut jam vix eumdem agnoscamus. Usus: Spes nostra extenuatur, evanescit. Jam prope evanuerat Hortensius, déjà Hortensius n’était plus que l’ombre de lui-même. Omnis gloria ejus, et memoria evanuit.

ĒVANGĔLĬA, ōrum, n. pl. Présents accordés pour l’annonce d’une bonne nouvelle. Syn. Præmia ob jucundum nuntium dari solita. Usus: Epistolis tuis evangelia quæ reddam, nescio. Evangelium prædicare, vox Eccles., prêcher l’Evangile. Evangelium promulgare; Evangelii lumen terris barbaris inferre; legem JESU CHRISTI promulgare; monumenta Christi, DEI res gestas institutionesque complexa populo exponere, explicare. Christianæ disciplinæ fontes ex Evangelii libris ostendere, detegere, aperire.

ĒVASTO, as, avi, atum, are, a. Ravager, dévaster entièrement. Syn. Vasto. Cf. Vasto.

ĒVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. Transporter, emporter. Syn. Tollo, effero. Usus: Signa plaustris evecta et asportata.

ĒVELLO, is, velli vel vulsi, vulsum, ere, a. Arracher; déraciner. Syn. Exstirpo, convello. )( Infigo. Adv. Difficilius, penitus, radicitus, timide. Usus: Novas opiniones evellere. Hunc mihi ex animo scrupulum; has spinas e memoria non evelles. Omnia mala e republica funditus evellit. Cf. Adimo, Libero.

ĒVĔNĬO, nis, vēni, ventum, ire, n. Sortir de; arriver, avoir lieu. Syn. Evado, obvenio, cado, fio, obtingo, exitum habeo, accidit, usu venit, intercedo. Adv. Bene, casu, contra, facile, fauste, feliciter, male, nec opinato, optime, perraro, profluenter, prospere, rare ac insolenter, temere, vulgo. Phras. 1. Verebar ne res ita eveniat, je craignais que la chose n’arrivât ainsi. Ne ita cadat; ita contingat; eo evadat; ne ea, quæ prædixi, consequantur; ne ex illo consilio hæc emanent; ne id quod usu venturum opinione præceperam, incidat. 2. Res ea mihi feliciter evenit, l’affaire a bien tourné. Fauste, belle, prospere cecidit; ex sententia cessit; prospere processit; lepide sub manus successit, exitum optabilem habuit. Cf. Cedo. 3. Id consilium male evenit, nos desseins ont échoué. Male cessit; secus cecidit, ac ominabamur; bona initia non similes exitus habuere; haud quaquam prospere, cum ad effectum operis ventum est, cœptis successit; secus omnia processere, nec quod intendebamus, effecimus; haudquaquam ad consilium eventus respondit. Cf. Cedo, Accidit, Fortuna, Successus. Usus: Nihil nobis adversi evenit. Multa improbis incommoda eveniunt. Recta consilia haud bene evenerant. Mihi omnia, quæ ago, lepide prospereque eveniunt.

ĔVENTUM, i, n. Evénement, résultat, effet. Syn. Eventus, exitus, casus, res, fortuna. Epith. Commune, dubium. Usus: Eventa magis quam causas quæri oportet. Plerique consilia eventis ponderant. Causæ eventorum magis movent, quam eventa ipsa. Conscribe historiam eventorum meorum.

ĒVENTŬS, ūs, m. Événement, issue, dénoûment, conclusion. Syn. Exitus, casus, eventum. Epith. Dubius, fatalis, humanus, incertus, adversus, secundus, prosper, varius. Phras. 1. In omnem eventum, pugnam committere, livrer bataille à tout hasard. Rem in casum pugnæ ancipitis committere; rem in prœlii casum dare; ad incertum casum et eventum acie confligere; rem omnem in incerto pugnæ eventu collocare; in pugnæ casum demittere; ad casum objicere; rem communi Marti relinquere. 2. In omnem eventum aliquid peculi reservare, se réserver quelque argent pour n’importe quelle circonstance. Ad incertum casum et eventum; ad subita rerum; ad incertos rerum exitus; ad omnes casus subsidia parare. Cf. Casus. Usus: Eventus est alicujus exitus negotii. Consilia primum, deinde acta, postremo eventus. In omnem eventum forti animo et paratum esse. Cf. Accidit, Successus.

ĒVERRĬCŬLUM, i, n. Sorte de filet de pêche. Ab everrendo dictum. Usus: Indicium, everriculum malitiarum omnium, jugement qui englobe toutes les malversations.

ĒVERRO, is, i, raum, ere, a. Balayer, nettoyer; dépouiller. Usus: Omnes domos everrit.

ĒVERSĬO, ōnis, f. Renversement, destruction, ruine. Syn. Ruina, casus, pernicies, excisio, excidium. Usus: Rerum publicarum eversiones. Omnis vitæ eversio.

ĒVERSOR, ōris, m. Destructeur. Usus: Eversor civitatis, regnorum.

ĒVERTO, is, ti, sum, ere, a. Détruire, ruiner. Syn. Deturbo, destruo, eversionem infero. )( Statuo, constituo, confirmo. Adv. Funditus, penitus, plane, sigillatim. Phras. 1. Regnum evertit, il ruina le royaume. Delevit, sustulit; ejus viribus labefactus regni status concidit, exstinctus est, periit; ejus armis ac potentia fractæ sunt regni opes; vires afflictæ; oppressa libertas; obtrita populi jura; urbes armorum vi perculsæ atque prostratæ. 2. Domum evertit, il renversa la maison. Ædes diruit, dissolvit, demolitus est, disturbavit; tecta solo æquavit, adæquavit; ab imo subruit; ad solum diruit. Cf. Destruo. 3. Evertit consilia hominis, il ruina les desseins de cet homme. Consilia dissolvit, disturbavit; consilia fregit; consiliis intercessit, occurrit. Usus: Sua confirmare, adversarii evertere. Vi me decrevit, et impressione evertere. Aliquem fortunis omnibus evertere. Virtutis lumen exstinxit; virtutem penitus evertit. Cf. Destruo, Vasto, Ruina, Populor.

Ē VESTĬGĬO, Sur le champ, à l’instant même. Syn. Mox, repente. Usus: E vestigio eo sum profectus. Cf. Statim, Continuo.

ĒVĬDENS, entis, omn. gen. Visible, clair, manifeste. Syn. Clarus, certus, perspicuus. )( Obscurus, occultus, dubius. Usus: Evidens est, de quo inter omnes convenitur. Narratio evidens. Res evidentes et perspicuæ. Argumentis agam evidentibus, et signis omni luce clarioribus. Cf. Perspicuus.

ĒVĬDENTER, Évidemment, clairement. Usus: Harum rerum tam evidenter pœnituit.

ĒVĬDENTĬA, æ, f. Clarté, évidence. Syn. Perspicuitas. Usus: Græci energiam, nos evidentiam appellamus. Nulla oratio illustrior est evidentia.

ĒVĬGĬLO, as, avi, atum, are, n. Se réveiller. Syn. Vigilo, elaboro, incumbo. )( Indormio. Phras. Hoc mane maturius evigilavi, ce matin, je me suis éveillé plus tôt que de coutume. Temporius experrectus; ex somno excitatus; somno excitus; somno solutus sum; maturius me somnus reliquit. Usus: In tuo negotio curæ meæ omnes et cogitationes evigilant. Cf. Vigilo, Dormio, Somnus.

ĒVINCĬO, is, inxi, inctum, ire, a. Ceindre (la tête). Syn. Vincio. Usus: Corona tempora evincire.

ĒVINCO, is, vīci, victum, ere, a. Vaincre complétement; obtenir. Syn. Vinco, pervinco; multa importunitate impetro. Usus: Verres tot testibus evictus.

ĒVISCĔRO, as, atum, are, a. Éventrer. Syn. Viscera eximo, confodio, discerpo. Usus: Ut tu unquam saxis fixus asperis evisceratus latere penderes.

ĒVĪTĀTĬO, ōnis, f. Action d’éviter, fuite. Syn. Declinatio. Usus: Evitatio incommodorum.

ĒVĪTO, as, avi, atum, are, a. Éviter, fuir, échapper à. Syn. Vito, effugio. )( Expeto. Usus: 1. Dolores omnes evitari non possunt. 2. Vitam evito, vitam eripio, ôter la vie. Cf. Vito.

ĒVŎCĀTĬO, ōnis, f. Levée, appel en masse. Usus: Evocationes hominum.

ĒVŎCĀTOR, ōris, m. Qui appelle aux armes. Usus: Evocator servorum et civium perditorum.

ĒVŎCĀTUS, a, um, Enrôlé, levé. Syn. Miles auxiliarius et externus, ex diversis locis coactus. Usus: 1. Evocatorum firma manus. 2. E patria evocatus, non expulsus, arcessitus, appelé.

ĒVŎCO, as, avi, atum, are, a. Attirer, inviter; causer, produire. Syn. Elicio, invito, excito, exsuscito. Adv. Magnopere. Usus: Misericordiam oratione evocare. Mercede probitas evocatur. Nulla turpitudo, nullum damnum est, quod non eliciatur et evocetur voluptate. Cf. Voco, Provoco, Cieo.

ĒVŎLO, as, avi, atum, are, n. S’envoler; s’échapper, s’enfuir. Syn. Avolo, aufugio. Adv. Altius, impune. Usus: 1. E vinculis corporis tanquam ex carcere evolare. Evolavit jam e conspectu nostro; evolavit e judicum severitate, ex illa judicii flamma. Tantus cursus verborum fuit, et adeo evolavit oratio. 2. Ascendo, s’élever. Consultum non est, ut ille altius evolet. 3. Vito, effugio, fuir, se soustraire à. Pœnam vix evolabit.

ĒVŎLŪTĬO, ōnis, f. Action de dérouler, lecture. Syn. Lectio. Usus: Poetarum, librorum evolutio.

ĒVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. Déployer, dérouler; exposer, expliquer. Syn. Explico, expono. )( Complico, Adv. Accuratius. Usus: 1. Hujus rei nec principium reperire, nec exitum evolvere possum. Involutam animi sui notionem evolvere; incubantes alienis thesauris ex præda clandestina evolvere. 2. Expendo animo, pénétrer. Evolvere naturam omnium rerum. Cf. Explico.

ĒVŎMO, is, ŭi, ĭtum, ere, a. Vomir entièrement, rendre, rejeter. Syn. Foras projicio, vomitu egero. Adv. Verius. Usus: Odium, virus acerbitatis suæ in me evomuit. Evomet hanc pestem patria. Quas devorarat pecunias, luxu evomet. Cf. Vomo.

ĒVULGO, as, avi, atum, are, a. Divulguer, publier. Syn. Vulgo, Phras. Evulgare rumorem, répandre un bruit. Differre famam, rumorem; dissipare sermones, rumorem; efferre alterius ineptias. Cf. Differo, Vulgo, Divulgo. Usus: Civile jus evulgavit, il vulgarisa le droit civil. Cf. Edo, Spargo, Rumor.

EVULSĬO, ōnis, f. Action d’arracher. Usus: Æsculapius primus dentium evulsionem invenit.

EX, De. Usus: 1. Notat causam efficientem et occasionem, ex qua, a quo, quocirca, unde. Peperit e Pamphilo. Gaudium tibi ex me præstabo. Nunquam ex me doluisti. Ex te duplex me sollicitudo afficit. Ex lege, ex decreto, e formula, e testamento. 2. Materiam designat, la matière, la composition, le mélange. Poculum ex auro; e gemma. Simulacrum ex ære. 3. Parti jungitur, la cause occasionnelle, le motif. Laborat e renibus, ex oculis, capite. 4. Ad numerum, seu multitudinem refertur, la subdivision. Ex intimis unus. Unus ex plebe. Homo ex disertis. 5. Ab, de. Ex illo scivi; ex te totum negotium pendet. 6. Post, après. Diem ex die exspectare. Ex intervallo regustare litteras. Ex qua ætate, qui exerceri solent, laudantur. 7. Propter, à cause. Ex Cnei litteris te in amicitiam recipio. Ex doctrina clarus. 8. Secundum, suivant, d’après. Hic status maxime est e natura. Vita e Philosophiæ præceptis acta. E sua natura alios fingere. E communi hominum opinione hoc dixit. 9. Modum significat, la manière. Ex insidiis; ex improviso; ex insperato hoc mihi gaudium oblatum est; ex occulto. 10. Ex animo, ex animi sententia, avec cœur. 11. Ex tempore capere consilium; effutire aliquid, à temps.

EXĂCERBO, as, avi, atum, are, a. Aigrir, chagriner. Syn. Irrito, ad iracundiam provoco. Usus: Exacerbata superbia. Cf. Ira, Irrito.

EXACTĬO, ōnis, f. Levée d’impôts. Syn. Vectigal, tributum, pensio, stipendium. Epith. Acerbissima, extrema, perfecta, superior, publica. Phras. Exactiones facere, lever les impôts. Pecunias describere; pecunias imperare. Usus: 1. Exactio capitum et ostiorum acerbissima, perception odieuse de la cote personnelle et de l’impôt des portes. Exactio pecuniarum, nominum. 2. Expulsio, expulsion, bannissement. Cf. Vectigal.

EXĂCŬO, is, ŭi, ăcūtum, ere, a. Aiguiser. Syn. Acuo, cohortor. )( Deterreo. Usus: 1. Mucronem exacuere in jugulum reipublicæ. 2. Incito, stimuler, exciter. Industriam alicujus, mentem hortatibus, stimulis exacuere. Cf. Stimulo.

EXADVERSUM, En face. Syn. E regione, ex adverso.

EXÆDĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. Construction. Syn. Constructio, compositio.

EXÆDĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. Achever, mettre la dernière main. Syn. Ædifico. Usus: Opus institutum exædifica. Templum, navim exædificare.

EXÆQUĀTĬO, ōnis, f. Niveau, égalité. Usus: Hanc exæquationem dignitatis non ferebat ille.

EXÆQUO, as, avi, atum, are, a. Égaliser, mettre sur la même ligne. Syn. Æquo, æqualem vel parem reddo, facio. Usus: Amici superiores se cum inferioribus exæquare debent. Pecunia omnem dignitatem exæquat. Pauci pluribus exæquari non possunt. Cf. Æquo, Æquiparo.

EXÆSTŬO, as, avi, atum, are, n. S’élever en bouillonnant. Usus: Mare exæstuat. Cf. Ira.

EXAGGĔRĀTĬO, ōnis, f. Élévation (d’âme). Syn. Elatio. Epith. Altissima, maxima animi. Usus: Animi quam altissimi exaggeratio.

EXAGGĔRĀTUS, a, um, Élevé, sublime. Syn. Erectus, cumulatus, amplus. Usus: Animus excelsus, auctus virtutibus, exaggeratus. Exaggerata oratio. Cf. Amplus.

EXAGGĔRO, as, avi, atum, are, a. Accumuler, entasser; exalter. Syn. Amplifico, augeo; verbis rem extollo, magnum facio. )( Extenuo. Usus: Beneficium tuum complector, exorno, exaggero. Rem familiarem omni ratione exaggerare; augere, amplificare orationem. Cf. Amplifico.

EXĂGĬTĀTOR, ōris, m. Qui poursuit, qui combat. Syn. Vexator. Usus: Plato exagitator omnium Rhetorum.

EXĂGĬTO, as, avi, atum, are, a. Poursuivre; inquiéter, tourmenter. Syn. Vexo, divexo, insector, jacto, exerceo. Adv. Scite, palam. Usus: 1. Exagitare aliquem. Exulceratus primum plebis sermonibus, dein palam a consulibus exagitatur. 2. Tracto, commemoro, disceptando excutio, débattre, discuter. Ea causa, ea dissensio diu fuit exagitata. Fraudes alicujus et fallacias exagitare. Errorem suum exagitare, commovendo augere. Cf. Vexo, Agito.

EXALBESCO, is, bŭi, ere, n. Devenir blanc. Syn. Expallesco, extimesco. Usus: Tremere metu et exalbescere. Exalbesco in principio dicendi; objecta re horribili.

EXĀMEN, ĭnis, n. Essaim. Syn. Apum congregatio. Usus: Examen apum in scenam venit.

Exāmen conscientiæ, Examen de conscience. Syn. Recognitio sui ac erratorum suorum; arcana disquisitio factorum dictorumque; quotidiana perscrutatio intimorum animi recessuum. Phras. Examen conscientiæ facere, faire son examen de conscience. Excutere conscientiam; in semetipsum diligenter inquirere; mente omni alia cogitatione soluta recognoscere delicta sua; recolere errata sua non sine acri doloris morsu; discutere cogitationes, sermones et actiones suas; sua dicta factaque diligentissime recognoscere; seipsum excutere; explorare quotidie latebras conscientiæ, et diurna facta, ad Christianæ legis pietatisque rationem exquirere; quotidiana perscrutatione intimos animorum recessus inspicere; totum diem secum scrutari et excutere; facta dictaque omnia noctu remetiri; cognoscere de moribus suis; quid dixeris, quid egeris, commemorare vesperi; excutere se, et accusatoris primum partiras fungi, deinde judicis; in semetipsum descendere, suæque vitæ rationem a se repetere; dicta, facta, cogitata coram DEO quam diligentissime reputare; seipsum ad calculos vocare; quotidianarum actionum cognitionem exercere.

EXĀMĬNO, as, avi, atum, are, a. Apprécier, juger, examiner. Syn. Perpendo, expendo, pondero, excutio, exquiro. Phras. 1. Examinanda est diligenter hominis doctrina, il faut examiner avec soin la doctrine de cet homme. Momentis suis ponderanda; cognoscenda accurate; cum rationis ac religionis legibus conferenda; revocanda ad rationis ac religionis leges; lente et fastidiose probanda; ad hujus doctrinæ disquisitionem magnam adhiberi attentionem necesse est; omnia ad rationis leges dirigenda, et ad solidæ disciplinæ præcepta sunt æstimanda. 2. Examinare sub finem anni studiososi, examiner les progrès des élèves à la fin de l’année. Quem in litteris progressum fecerint, explorare, perscrutari; periclitari doctrinam; periculum doctrinæ facere; quam studiose didicerint, inspicere, excutere. Usus: Rem suis ponderibus examinare. Rem non populari quadam trutina, sed artificis statera examinare. Cf. Inquiro, Tento.

EXĂMUSSIM, Régulièrement, parfaitement. Usus: Hic examussim rem narrat.

EXĂNĬMĀTĬO, ōnis, f. Effroi, épouvante. Epith. Fracta. Usus: Examinatio est metus subsequens, et quasi comes palloris. In perturbationes et exanimationes incidere.

EXĂNĬMIS, e, vel EXĂNĬMUS, a, um, * Mort, inanimé. Usus: Ictu exanimem equo præcipitat.

EXĂNĬMATUS, a, um, Saisi d’effroi, épouvanté. Syn. Consternatus, metu conturbatus. Usus: Exanimatus sum tuis litteris. Exanimatus metu, abjectus, perterritus, mutus; vix vivus relinquebar.

EXĂNĬMO, as, avi, atum, are, a. Effrayer, consterner, faire mourir. Syn. Perturbo, perterrefacio. Usus: Me quidem exanimant et interimunt hæ voces. Tulliæ meæ morbus metu me exanimat. Cf. Terreo.

EXANTLO, as, avi, atum, are, a. Épuiser, supporter. Syn. Excipio, exhaurio, perfungor. Usus: Omnes labores exantlare. Cf. Perfero.

EXARDESCO, is, arsi, arsum, ere, n. S’enflammer, s’allumer. Syn. Inflammor. Adv. Acrius, subito, graviter. Usus: 1. Materia facilis ad exardescendum. 2. Transl. Amore, libidine, iracundia, libertatis desiderio, cupiditate exardescere. Mira in eum populi benevolentia exarsit. Ingenia multorum contra Stoicos exarsere.

EXĀRESCO, is, ārŭi, ere, n. Se sécher, s’épuiser. Syn. Exsiccor, exhaurior. )( Reviresco. Usus: Exaruere omnes. 2. Transl. Consumor, disparaître. Exaruit in me penitus illa dicendi facultas. Vetus illa mea urbanitas plane exaruit, et vereor, ut revirescat.

EXĀRO, as, avi, atum, are, a. Labourer. Syn. Aro. Adv. Omnino. Usus: Plus frumenti colligunt, quam exararunt. 2. Scribo, tracer sur des tablettes. Hoc epistolium in senatu exaravi.

EXASPĔRO, as, avi, atum, are, a. Hérisser; aigrir, exaspérer. Syn. Asperiorem facio; exacerbo, exulcero, irrito, accendo, commoveo. Usus: Animo exasperatus. Comprimere ac sedare animos exasperatos.

EXAUCTŌRO, as, avi, atum, are, a. Licencier. Usus: Milites omnes exauctoravit. Cf. Dimitto.

EXAUDĬO, is, ivi, vel ii, ītum, ire, a. Écouter, exaucer. Syn. Audio. Phras. (DEUS preces nostras exaudiat, Vulg.), que DIEU exauce nos prières. Latine: DEUS ne aversetur; ne respuat; ne contemnat, ne despiciat; DEUS admittat; æquis auribus accipiat, suscipiat, perficiat; ne aversis auribus audiat preces nostras. DEUS nostris precibus flectatur, moveatur. Aures ne claudat DEUS; pateant aures DEI obsecrationibus nostris. DEUS nostris precibus aures det, præstet, præbeat; DEUS votis nostris precibusque annuat; preces nostras ratas habeat; precibus cedat nostris, relinquat locum; DEUS exorari se precibus nostris patiatur. Usus: Dicam voce clarissima, ut omnes exaudiant. Progressus aliquantulum, subito exaudit hinnitum. (Exaudio, exaucer, vulgi est). Cf. Audio.

EXCÆCO, as, atum, are, a. Aveugler, rendre aveugle. Syn. Sensu videndi orbo, privo; oculis orbo, privo, oculos alicui eripio, eruo, effodio, excludo, exsculpo, exturbo. Phras. Palustris cœli vitio excæcatus est, l’air des marais le rendit aveugle. Oculorum sensu destitutus est; oculis captus est; aspectum amisit; oculorum aciem amisit; cæcitatem contraxit, conscivit; cæcitate affectus, videndi sensu, luminibus orbatus est; exstincta est illi oculorum acies; adempta, erepta videndi facultas; usu oculorum privatus est. Cf. Cæcus.

EXCANDESCENTĬA, æ, f. Emportement, excès de colère. Syn. Ira nascens, repentina.

EXCANDESCO, cis, dŭi, descere, n. Prendre feu, s’enflammer. Syn. Exardesco. Usus: Excanduit, et me inimicitiarum causam quærere clamavit Cf. Impetus, Erumpo.

EXCARNĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. Tourmenter, torturer. Syn. Discrucio, lacero omnibus, quæ pati corpus ullum potest, suppliciis. Usus: Democritus a Cyprio tyranno dire excarnificatus. Cf. Crucio, Torqueo, Crudelis.

EXCĂVO, as, atum, are, a. Miner, creuser. Usus: Trulla excavata cum manubrio aureo.

EXCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. Excéder, dépasser. Syn. Emineo, præsto, abeo, emigro. Adv. Celerius. Usus: 1. Ejus virtus modum virtutis humanæ excedit. Partium nulla extra excedit. 2. Abeo, se retirer, s’en aller, partir. Cum animus e corpore excesserit. Cum primum e pueris, ex ephebis excessit. Qui e vita excessere. Id mihi nondum e memoria, nondum cura e pectore excessit. Cf. Exeo.

EXCELLENS, entis, omn. gen. Qui surpasse, supérieur, distingué. Syn. Præstans, præstabilis, præcellens, eximius, egregius, excellenti animo et virtute. )( Vulgaris. Usus: Vir excellens omni genere laudis. Excellenti animo et virtute vir. Pulchritudine excellens formæ muliebris. In arte illa excellens. Cf. Egregius, Præclarus.

EXCELLENTER, D’une manière supérieure, remarquable. Syn. Magnifice, excellenti quadam ratione. Usus: Quæ magno animo, et fortiter, et excellenter facta sunt.

EXCELLENTĬA, tiæ, f. Supériorité, grandeur, élévation. Syn. Præstantia. Adv. Magna. Usus: Animi excellentia et magnitudo. Personam nobis natura imposuit magna cum excellentia et præstantia reliquorum animalium. Cf. Præstantia, Virtus.

EXCELLO, is, lŭi, ere, n. Être élevé au-dessus, être supérieur. Syn. Præsto, antecello, emineo, eniteo, princeps sum, præcello, antesto. )( Inferior sum. Adv. Jam diu, longe, maxime, mirabiliter, quam maxime. Phras. Longe excellit inter æquales, il est de beaucoup supérieur à tous ses égaux en âge. Ingenio præstat; multum ad honorem antecellit; ingenio exsuperat; animi viribus antestat; eminet inter omnes; ingenio primus habetur. Nobilis inter æquales fertur, clariusque exsplendescit, quam condiscipuli ferre æquo animo possint. Quem longe ingeniosissimum ætas nostra tulit; qui ingenio priorem neminem patiatur, plerosque anteveniat. Haud dubie ingenii palmam possidet. Usus: In arte pictoria Zeuxis omnibus excellit. Excellere ingenio, doctrina, in aliquo genere virtutis.

EXCELSĒ, Avec élévation, grandeur. Syn. Magnifice. Usus: Excelsius dicere.

EXCELSĬTAS, ātis, f. Grandeur d’âme, sentiments élevés. Syn. Celsitas, altitudo. Usus: Excelsitas animi, et magnitudo.

EXCELSUS, a, um, Élevé, haut. Syn. Altus, sublimis. )( Humilis. Usus: Excelsi colles. Vir magnus et excelsus, et humana despiciens. Animi excelsi invictum robur. Excelso et illustri loco sita est laus tua. Cf. Altus, Egregius.

EXCEPTĬO, ōnis, f. Exception, restriction, réserve. Epith. Absurda, quæstuosa, vetus atque usitata, prætoria, tacita. Usus: Est inter nos rerum sine exceptione communitas. Quid attinet, hominibus luxuriosis exceptionem, privilegium dare? Non patiar, te cum exceptione laudari. Præcise, et sine exceptione id mihi, quod petebam, negavit. Quædam tacitis exceptionibus caventur.

EXCEPTO, as, are, a. Prendre, recueillir. Syn. Excipio, extraho.

EXCERPO, is, cerpsi, cerptum, ere, a. Extraire; détacher, recueillir. Syn. Decerpo, deligo. Usus: Non solum ex malis minima eligenda, sed ex his etiam excerpendum est, si quid boni inest. Cf. Colligo.

EXCESSŬS, ūs, m. Action de sortir. Syn. Abitus. Usus: Romulus post excessum suum, après sa mort. (Excessum facere in vino, vulgare est), faire des excès de vin. Latine: Intemperantius bibere, se ingurgitare vino, largius se invitare. Pro Excessu, excès: Immoderatio, immoderatus usus in re, aberratio a modo, a Latinis adhibetur.

EXCĔTRA, æ, f. L’hydre de Lerne. Usus: Mactare excetram.

EXCĬDĬUM, ii, n. Ruine. Syn. Eversio. Usus: Excidio urbis magnum cæteris terrorem injecit. Cf. Destruo.

1. EXCĬDO, is, excĭdi, ere, n. Tomber; échapper. Syn. Elabor, fluo, defluo. Adv. Fortuito, omnino, repente. Usus: 1. Gladius excidit, delapsus est de manibus. Nullum probum verbum ex ore hujus unquam excidit. Victoria excidit de manibus. 2. Obliviscor, sortir de l’esprit, être oublié. Ista mihi dudum exciderant. Ex animo, e memoria mihi ista exciderant. Cf. Obliviscor. 3. Spe plane omni excidi. Mens illi et oratio excidit, effluxit; non constat sibi, il perd la mémoire. Cf. Amitto, Perdo.

2. EXCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. Couper, abattre. Syn. Cædo, exscindo; excisionem, excidium infero. Adv. Penitus. Usus: Locum, urbem, tectum excidere. Urbes excidit, expugnavit, incendit. Cf. Everto, Destruo.

EXCĬO, īs, cīvi, vel cīi, cĭtum, cire, a. Appeler, exciter. Syn. Evoco. Usus: Juventutem ad arma excire.

EXCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. Excepter; recevoir. Syn. Excludo, secerno, accipio, suscipio, recipio. Adv. Extrinsecus, fortiter, humane, nominatim, nunquam, simillime, plane. Phras. 1. Ille quoscunque benigne excipit, il les reçut fort bien tous. Summa lætitia, benigno vultu, incredibili honore ac amore, ingenti favore, hospitaliter, perhumaniter accipit, complectitur, quicumque illum honoris causa adeunt, accedunt; omni genere humanitatis, quod vultu ac verbis exprimi potest, quam fieri potest, humanissime; incredibili comitate, eo vultu, qui facile gratiam ineat; benevolentiam conciliet; hominum animos amore devinciat; hominum animos ad amandum alliciat, excipit, recipit; dexteram porrigit; laute indulgenterque habet; laute prolixeque; liberaliter indulgenterque colit. Cf. Tracto, Hospes, Accessus, Aditus. 2. Excepto Lælio omnes adfuere, tous étaient présents, excepté Lélius. Si Lælium removeris; si a Lælio discesseris; excepto Lælio; præter unum Lælium; Lælium si demas, excipias, omnes adfuere; nemo nisi Lælius, præter Lælium abfuit; omnes præsto erant, excepto quod Lælium morbus impediret. 3. Male verbis excepit hominem, il reçut fort mal cet homme. Asperius hominem appellavit; graviore verbo appellavit; acerbe invectus est; contumeliosius, vehementius invectus est in hominem; indignis modis hominem accepit. Usus: 1. Ille ita edixit, ut me et Lælium nominatim exciperet et secerneret. Præter Xenophontem excipio neminem. 2. Sustineo, soutenir, empêcher de tomber. Labentem aliquem excipere. Se a lapsu in poplites, in pedes poplitibus excipere. 3. Suscipio, supporter, endurer. Amicorum causa magnos labores, molestias, luctus excepit. 4. Sequor, succedo, succéder à, remplacer. Una calamitas alteram excipit. 5. Intercipio, surprendre. Litteras hostium; aliquem in fuga excipere. 6. Recipio, capio, arripio, recevoir, recueillir. Herculis virtutem immortalitas excepit. Dicta mea omnia magna gratia accepit. Omnia magistri verba excipere et litteris mandare. Beatam patriam, quæ hunc virum exceperit! Rumores, ultimum filii spiritum excipere, recevoir. Omnia tela, omnem vim improborum meo corpore excepi. Aliquem e fuga excipere et confirmare.

EXCĪSĬO, ōnis, f. Ruine, destruction. Excisio tectorum. Cf. Excidium.

EXCĬTO, as, avi, atum, are, a. Allumer, enflammer, exciter. Syn. Adhortor, inflammo, impello, invito, incito, allicio, commoveo, concito, stimulo, stimulos admoveo, soporem discutio. Adv. Coram, omnino, sensim, valde, vehementius, aliquando, acriter, extrinsecus, maxime, facilius, improviso, latius, obscœnius, populariter. Phras. 1. Epistola tua me ad litteras vehementer excitavit, votre lettre a éveillé en mon âme un ardent amour des lettres. Ignes mihi subjecit, admovit; miram in me litterarum cupiditatem inflammavit. Calefecerunt me tuæ litteræ; faces admovere; discendi studia in me vehementer commoverunt; me ad discendum accenderunt; litterarum cupiditatem mihi moverunt, injecerunt; ingens mihi stimulus erat ad labores studiorum omnes superandos; acuere meam industriam; discendi ardorem, qui resederat, innovarunt; litteræ tuæ magno mihi incitamento fuere; animos meos arrexere; intendere ad litterarum studia ardentius persequenda; omnem mihi segnitiem et socordiam excussere; industriam mirifice auxere; ex torpente incensum me, et ex desidioso acrem ac industrium fecere. 2. Præfectorum rapacitas seditionem excitavit, l’avarice des gouverneurs a excité une sédition. Ejus seditionis fax erat præfectorum rapacitas; rapacitas ignem ac materiam seditioni subdidit; hæc illa fax erat, quæ tam triste excitavit incendium; qua tanquam flabello seditionis, furentis illa populi concio est ventilata; quæ armatas jam in cædem manus, ardentesque animos inflammavit. Irritatio animorum prima præfectorum rapacitas fuit; hanc tanquam furiam facemque hujus tumultus principia habuere; his irritamentis evocata est plebis audacia; hæc acriores ad ciendum tumultum faces subdidere. 3. Excitare mortuos, ressusciter les morts. Excitare ab inferis mortuos; a morte in vitam revocare; vitæ reddere, restituere mortuos; mortuis vitam reddere, restituere; revocare ab inferis; vitam donare mortuis; mortuos ad vitam revocare. Usus: 1. Dormientem excitare. Cunctantem et diffidentem laude, monitis, præmiis ad virtutem excitare. Memoriam alicujus ad recordationem priorum calamitatum excitare. 2. Confirmo, erigo, sublevo, consolor, relever. Confirmare et excitare animos; afflictos, abjectos, jacentes excitare, et ad pristinam dignitatem revocare. 3. Concilio, occasionem præbeo, exciter, faire naître. Risum ea res, clamorem, admirationem, excitavit. Incendium excitare. Sapientia, si videretur, magnos sui amores excitaret. Bellum, tempestatem, tragœdias excitare. Fletum, dolorem, iram excitare alicui. Cf. Hortor, Impello.

EXCLĀMĀTĬO, ōnis, f. Éclats de voix, cris; exclamation. Syn. Acclamatio, clamor. Usus: Exclamatio vel admirationis est, vel conquestionis.

EXCLĀMO, as, avi, atum, are, n. Élever la voix, s’écrier. Adv. Majus, nominatim, temere. Usus: Non possum, quin exclamem.

EXCLŪDO, is, clūsi, clūsum, ere, a. Ne pas laisser entrer; repousser, chasser. Syn. Arceo, prohibeo, extendo, portas alicui claudo. )( Includo, recipio, admitto. Adv. Aperte, nominatim, undique. Phras. Exclusit, hostem mœnibus, il repoussa l’ennemi des murailles. Aditu prohibuit, aditum præclusit hosti; submovit hostem, eliminavit, foras exegit. Cf. Arceo, Prohibeo. 2. Exclusit e scholis, il le chassa de son école. Ex corum, qui ludum frequentant, numero ejecit, sustulit, sejunxit; numero scholasticæ juventutis exemit; e scholis exegit; ex albo litterariæ juventutis erasit, delevit; e scholis exturbavit. 3. Sollicitus eram, ne excludereris consulatu, je craignais que l’on ne vous exclût du consulat. Ne civitatis gubernaculis excluderere; ne spe honoris dejicerere, ne consulatus a te abiret; ne honoris ille aditus tibi præcluderetur. Usus: 1. Aliquem mœnibus, a republica excludere. Supplicem a se absterrere et excludere. Ratio vitia culpamque excludat. Aliquem præmiis, honoribus, hereditate excludere. 2. Excipio, admettre. Legati recepti, nec Pompeius exclusus. 3. Tempore excludor, quin, etc., le temps m’empêche de....

EXCŌGĬTĀTĬO, ōnis, f. Action d’imaginer, invention. Epith. Difficilis, diligens et considerata. Usus: Ea res non habet excogitationem difficilem.

EXCŌGĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. Imaginer, inventer. Syn. Cogitando invenio, machinor, fingo, meditor, ineo viam, rationem; consilia struo. Adv. Callide, caute, diligenter, improbe, ingeniose, omnino, vere. Phras. Multa præclara excogitasti, vous avez trouvé de remarquables inventions. Præclara sunt inventa tua; rara multa pertinaci studio eruisti, meditatione reperisti; commentatus es. Cf. Meditor, Ingenio. Usus: Excogitare mira furandi genera. Igitur cogita, vel potius excogita.

EXCŎLO, is, lŭi, cultum, ere, a. Cultiver; perfectionner. Syn. Colo, exorno, expolio. Adv. Vehementer. Usus: 1. Animum doctrina excolere. 2. Diligo, aimer, vénérer. A propensis vehementer excolimur, et amamur.

Excommŭnĭco, as, avi, atum, are, Excommunier. Phras. Proscribere, ac romanis sacris, societate, commercio, consuetudine, usu, communione, convictu piorum alicui interdicere; a piorum societate secludere, excludere, removere, arcere; ab Ecclesiæ communione repellere; extra Ecclesiæ septa ejicere, sacro fulmine percellere, jugulare; communione sacrorum depellere, secernere, semovere, spoliare, dejicere; sacrorum communionem alicui interdicere; anathemate sacro persequi; anathema dicere; abdicare aliquem; a corpore Ecclesiæ segregare; dirum, grave anathema in aliquem contorquere; a sacris amovere, submovere; execratione devincire; sacrificiis alicui interdicere; in numero impiorum, ac sceleratorum habere, quibus pii omnes decedant, quorum aditum sermonemque defugiant; cœtu, communione recte credentium aliquem movere, arcere, ejicere; usu sacrorum prohibere; ex cœtu piorum et communitate exterminare, extrudere, exturbare; sacro fulmine ferire; sacrum fulmen in aliquem vibrare; sacrorum usu, sacro civilique congressu alicui interdicere; a piorum cœtu communioneque sejungere, disjungere, arcere.

Excommŭnĭcātĭo, ōnis, f. Excommunication. Syn. Sacrum Ecclesiæ fulmen, piorum cœtu aliquem moventis. Phras. Ab excommunicatione absolvit, il lui donna l’absolution de son excommunication. Piorum communioni restituit; Ecclesiæ reconciliavit; pacem illi ecclesiasticam reddidit; diris et execrationibus solvit, exsolvit.

Excommŭnĭcātus, a, um, Excommunié. Phras. Diro carmine nominatim in ejus caput composito, inferis devotus; communione piorum ejectus; sacer, sacra detestatione jugulatus; piorum communione exterminatus; diris devotus; Ecclesiæ castris horrendo execrationis carmine expulsus.

EXCŎQUO, is, coxi, coctum, ere, a. Mûrir; machiner. Usus: Excoquere malum alicui.

EXCORS, cordis, omn. gen. Déraisonnable, fou, insensé. Syn. Amens, vecors. Adv. Admodum. Usus: Quæ anus est tam excors? Qui hoc non videt, sentit, excors est. Cf. Amens.

EXCRĔO et EXSCRĔO, as, avi, atum, are, a. Rendre en crachant, cracher. Syn. Vi quadam, ac cum tussi exspuo.

EXCRŬCĬO, as, avi, atum, are, a. Torturer, faire souffrir. Syn. Crucio, conficio, exanimo, interimo. Adv. Mirabiliter. Usus: Non me meæ miseriæ magis excruciant, quam tuæ. Cf. Crucio.

EXCŬBĬÆ, ārum, f. pl. Garde, faction. Syn. Diurnæ nocturnæque vigiliæ. Epith. Miseræ. Usus: Excubias et custodias capitis mei cognovi, j’ai reconnu avec quelle sollicitude il veillait sur ma vie. Excubias agere.

EXCŬBĬTOR, ōris, m. Sentinelle. Usus: Castra excubitoribus et firmis præsidiis tenebantur.

EXCŬBO, as, bŭi, bĭtum, are, n. Monter la garde, faire sentinelle. Syn. Vigilo, vigilans sum, excubias ago. Usus: Animo hic semper excubandum est, ut nihil improvisum possit accidere. Ego excubo pro salute vestra, nec partem ullam quietis capio. Cf. Vigilo.

EXCŪDO, is, di, sum, ere, a. Produire (par le travail), exécuter, composer; forger. Syn. Compono, elucubro. Usus: Excudam tibi aliquid commentarii de gloria.

EXCULTUS, a, um, Orné, paré; cultivé. Syn. Ornatus, decoratus, præditus, institutus. Usus: Ingenia disciplinis exculta. Græcorum litteris et inventis, legibus et institutis omnem vitam excultam constitutamque habemus.

EXCURRO, is, curri, cursum, ere, n. Courir hors; faire une sortie; s’étendre. Adv. Longius, pariter, immoderatius. Usus: Excurrere ex Africa. Campus, in quo excurrere virtus et cognosci possit. Oratio producta et excurrens.

EXCURSĬO, ōnis, f. Excursion; invasion. Syn. Decursio, incursio. Epith. Moderata, nocturna. Usus: Tueri fines suos ab excursionibus hostium, et latrociniis. Nocturnam excursionem facere, populabundi magis, quam justi belli more. Latrocinii modo procursare.

EXCURSOR, ōris, m., Émissaire, espion. Syn. Emissarius.

EXCŪSĀTĬO, ōnis, f. Justification, excuse, prétexte. Syn. Purgatio, satisfactio, causa. )( Accusatio. Epith. Facilis, justa, justa et idonea, legitima, magna, misera quidem, sed tamen justa, sapiens et probabilis, similis, turpis. Phras. 1. Excusationem suam afferre, apporter des excuses. Excusatione justa et idonea uti; probabili excusatione rem defendere; excusationem afferre legitimam. Cf. Excuso. 2. Excusationem accipio, je reçois vos excuses. Probo excusationem tuam; admitto excusationem tuam; honesta oratio est; excusationem suo loco relinquo. Cf. Causa, Causor. Usus: Excusationem quærere, parare. Excusationem audio, non accipio. Excusationem ut parum probabilem refellere, rejicere. Ignosco illi, qui vel pietatis, vel ætatis, vel necessitatis excusationem affert. Pravorum consensio amicitiæ excusatione tegenda non est. Officii prætermissi, vel cessationis culpa imprudentiæ vel negligentiæ excusatione detenditur. Stultitiæ peccatum excusationem non habet.

EXCŪSO, as, avi, atum, are, a. Excuser, justifier; alléguer, donner pour prétexte. Syn. Purgo, excusatione utor, excusationem affero, satisfacio, crimen removeo, culpa libero, a culpa eximo, excusatione rei tego. )( Accuso. Phras. 1. Excusat absentiam suam per invaletudinem, il excuse son absence par une indisposition. Excusat valetudinem, quin una veniat; causam in valetudinem confert; morbi excusatione absentiæ crimen depellit; purgat ille se, et firmissimo propugnaculo utitur, quod valetudine retineatur; morbum suæ absentiæ prætendit, prætexit, in morbum noxam suam avertit; titulum morbi suæ desidiæ præfert, prætexit, etsi sexcentas causas colligere possit, morbi excusatione se purgatum cupit; quominus præsto sit, morbum causatur; morbi excusatione absentiæ crimen amoliri, diluere cupit; culpam de se demoliri satagit; absentiæ culpam morbi excusatione defendit; absentiæ suæ excusationem hanc dat, affert, quod morbo esset impeditus. Absentiæ culpam ut levet, absentiæ noxam ut purget, morbi excusatione utitur; absentiam culpæ ut eximat, ut eam a se culpam dimoveat, ut ea se culpa liberet, morbi speciosus titulus præfertur. 2. Res non facile excusari potest, on ne peut facilement justifier cela. Res excusationem non habet facilem; non est facile id expurgatu; atrocitatem facti non facile verbis lenias; purgare factum, facinus id levare, colore quodam diluere, honesta aliqua specie tegere, non tam pronum est, aut expeditum; haud in promptu est, quo rem tantam a culpa eximas; de ea re haud facile satisfacies; in re tam ancipiti non video, quid excusationi tibi esse possit; quo excusationem tuam judici probare modo possis; culpam eam non facile præstabis; novam difficulter elues. 3. Non est, cur te excuses, il n’y a point de quoi vous excuser. Excusatione, satisfactione, expurgatione, purgatione minime opus est. Non opus est, ut excusatione apud me utaris; ut mihi te purges, ut excusationem proponas; expurgationem afferas; satisfactionem pares. Supervacanea est apud me tua excusatio; excusandi officium sine causa suscipis. Causam excusandi nullam habes; minime necessaria est excusatio tua; tuam excusationem non desidero, non requiro, non exigo, non exspecto. Usus: Atticæ ita me excuses, ut omnem culpam in te transferas. Quod te excusat, tuas causas nosco. Excusare tarditatem litterarum. Propinquitatem excusavit, antequam sententiam diceret.

EXCŬTĬO, is, cussi, cussum, ere, a. Secouer, renverser; chasser. Syn. Agito; exploro, examino; depello, rejicio. Adv. Radicitus. Usus: 1. Scrutari et excutere sigillatim omnes. 2. Examino, examiner avec soin, rechercher. Decemviri nostros magistratus excutiant. Non metuo, non excutio te. Explicare et excutere aliquod verbum, scruter. Cf. Discepto. 3. Rejicio, repousser. Excutiamus omnes eorum delicias, et ineptias. 4. Excito, exciter, secouer. Explica et excute intelligentiam tuam, ut videas. 5. Aufero, eripio, abigo depello, chasser, détourner, arracher. Excutiam hanc tibi opinionem, jactationem. Omnem tibi mœrorem ex animo, studia manibus excutiam. Cf. Eripio.

EXĔCRĀTĬO, ōnis, f. Imprécation, malédiction. Syn. Diræ, imprecatio. Usus: Pompeius omni cautione, fœdere, execratione me devinxerat. Exierunt malis ominibus, et execrationibus duo vulturii. Cf. Execror.

EXĔCROR, aris, atus, sum, ari, d. Maudire, charger d’imprécations. Syn. Imprecor, male precor, abominor, detestor. Phras. Omnes illum execrati sunt, tous l’ont chargé d’imprécations. Omnes illi pestem optarunt; omnibus precibus detestati sunt, diris omnibus devoverunt; diras, exitium illi imprecati sunt; infaustis vocibus illum prosecuti sunt; infaustas voces in illum jactarunt. Cf. Abominor, Odium. Usus: 1. Omnes te oderunt, tibi pestem optant, execrantur, tibi male precantur. 2. (Execro, execratio, dépouiller du caractère sacré, vulgi sunt), Latine: Exauguro, exauguratio. Exaugurare sacella statuit.

EXĔCŪTĬO, ōnis, f. Poursuite judiciaire, Syn. Persecutio. Usus: Quæritur, an actionem, petitionem ejus rei, et executionem habeat. Cf. Officio.

EXĒDO, edis vel es, edit vel est, ēdi, ēsum, edere vel esse, a. Manger, dévorer; ronger, miner. Syn. Consumo, conficio, corrodo. Usus: Ægrituto lacerat, exedit animum, planeque conficit. Mœrores animum exedunt, conficiuntque curis.

EXĔDRA, æ, f. Salle de réunion, de conversation. Syn. Locus, ubi sedes multæ paratæ. Usus: Offendi eum sedentem in exedra. Tamen illa moveor exedra.

EXEMPLAR, āris, n. Original, exemple, modèle. Syn. Exemplum, imago, species ad imitandum proposita. Usus: Homo exemplar antiquæ religionis. Fabricator magni operis perfectissimum sibi exemplar proponat, in illud intueatur, ne ab illo deficiat; ut illud sequatur, exprimat, curet, si præclarum opus efficere velit. Cf. Exemplum.

EXEMPLUM, i, n. Exemple, type, modèle. Syn. Exemplar, imago, factum, documentum, specimen, clarissimis monumentis testata consignataque antiquitas. Epith. Acerbum, brevissimum, domesticum, facile ac pervulgatum, generatum, æternum, illustre, insigne, laudabile, præstans, novum, maximum, pessimum, perditum, perniciosum, perspicuum, præclarissimum, rarum, recens, superius, vetus. Aliena, antiqua, gloriosa, grandiora, gravissima, honesta, innumerabilia, majora, maxima, mirabilia, notiora, oratoria, optima, perpauca, perspicua, grandi vitio prædita, plena dignitatis et antiquitatis, plurima, præsentia atque viva, tot, tanta ac tam nova, vetera. Phras. 1. Cato exemplum innocentiæ, virtutis, etc., Caton fut un modèle d’innocence, de vertu, etc. Specimen, documentum fuit virtutis; quem sibi omnes documento sumant; imitatione exprimant, in cujus vitam, ut in speculum, omnes intueantur. Cato viri præstantis simulacrum; specimen honestatis; documentum virtutis posteritati. 2. (Exemplum bonum dare, seu ædificare alios, Vulg.), donner le bon exemple, édifier. Documentum, in documentum, documento esse aliis; exemplum præbere, relinquere aliis antiquæ virtutis; exempla edere virtutum, in quæ posteritas omnis respiciat; exemplo esse ad virtutem; virtutis exempla non vulgaria prodere; exemplo ad virtutem, prælucere aliis; præclari exempli facem præferre; disciplinæ esse aliis; documenta dare virtutis singularis. Exemplum esse salubre juventuti; exemplo ad virtutem præire cæteris; exempli esse rectissimi; hominem esse, in quo multa adhuc antiquæ pietatis vestigia remanserint. Cf. Ædificatio, Ædifico. 3. Multa exempla exstant inconstantis fortunæ, nous avons bien des preuves de l’inconstance de la fortune. Documenta humanorum casuum proferri multa possunt; nobilia maxime sortis mortalium exempla spectantur plurima; nova identidem, inauditaque rebus humanis aperiuntur exempla; humanorum casuum exemplis abundamus; multi sunt, qui exemplo suo, ac exitio humanum genus doceant fortunæ inconstantiam. 4. Exemplum sumere, prendre un exemple. Exemplum capere, sumere; documentum capere; documento sibi habere; exempla sibi ab aliis petere; imitatione alterius se erudire; inspicere, tanquam in speculum, in mores aliorum; studio sibi habere, ad aliorum exemplum sese componere; mores ex moribus fingere; ante oculos sibi constituere aliquem, ejusque exemplum ad imitandum sibi proponere; imitatione exprimere. 5. Malo exemplo esse, être un mauvais exemple. Ætati maxime lubricæ et incertæ exempla nequitiæ præbere, offensionem præbere; periculosam exempli imitationem reliquis prodere, pessimo exemplo alios corrumpere, perniciem creare exemplo suo; exemplum perniciosum prodere; vitia sua in civitatem infundere; exempto aliis nocere. Cf. Scandalum. 6. Exemplum statuere in improbis, faire un exemple pour effrayer les méchants. In posterum documentum statuere, ne quis, etc.; insigne documentum mortalibus dare vindicis scelerum justitiæ; exemplum edere, prodere, constituere in improbos. Usus: 1. Refertur ad supplicium, et animadversionem, exemple, punition exemplaire. Severitatis, exemplum edere, prodere, statuere. 2. Ad litteras, copie, modèle. Exemplo eodem duas epistolas scribere, dare, écrire deux lettres d’après la même formule, (eadem forma, Vulg.). Epistolæ exemplum mittere, envoyer une copie d’une lettre, (Vulg. Copiam epistolæ). 3. Sua peculiari significatione. Exemplum rem ornatiorem reddit. Exempla clara et illustria a summis viris petam, ut ego sim liberis meis nobilitatis initium, et virtutis exemplum. Vitiosi principes, quod non solum vitia concipiant ipsi, sed ea etiam infundant in civitatem, plus exemplo, quam peccato nocent. Exemplum capere, expetere ab antiquitate. Exemplum prodere. Exemplo non probabili factum est. Quod exemplo sit, jure sit. Res in exemplum ibit, la chose servira d’exemple. Cf. Imitor.

EXENTĔRO, as, avi, atum, are, a. Ôter les intestins; vider la bourse, dévaliser. Usus: Seni marsupium exenteravit.

EXĒO, is, īvi, vel ii, ĭtum, ire, n. Sortir de, s’en aller de. Syn. Egredior, prodeo, progredior, pedem effero; foras me do, procedo, excedo, emergo, erumpo, emano, mano, evolo, evado, orior, nascor. Adv. Commodius, similiter, tuto. Phras. Repente domo exivit, il sortit tout à coup de la maison. Se domo proripuit; pedem limine extulit; domo se ejecit; in publicum processit; e domesticis tenebris emersit; ex latebris erupit; portis egressus est; extra ædes, vel ex ædibus se dedit, movit; duxit, eduxit se foras; foras se proruit; ex ædibus se penetravit. Cf. Prodeo. Usus: Exire legatum in provinciam. Consideratum nihil ex tuo ore exit. Exire urbe, patria, de navi, ex patriciis. Exiit de potestate mentis, il est devenu fou.

EX ĔO, De là, de ce que. Syn. Inde, ideo, idcirco, ea re, quia. Usus: Si quid in me est, ex eo est, quia. Ex eo, quod multa committeret, sæpe in judicium vocabatur.

EXERCĔO, es, cŭi, ĭtum, ere, a. Exercer, pratiquer; travailler. Syn. Colo, excolo, exercitatione utor, versor in aliqua arte, consuetudinem atque exercitationem capio, artem facio. Adv. Acerrime, familiariter, nimium, scienter, vehementer, vehementissime, latine, studiose, studiosissime. Phras. 1. Demosthenes se exercendo clarus orator evasit, Démosthène par l’exercice devint un brillant orateur. Meditando, quasi ludicra exercitatione prædiscendo inclaruit; dum industrius est ac diligens in exercitationibus, dum in quotidianis commentationibus multum operæ ponit, ad summam laudem pervenit; exercitatione usuque discendi, consuetudine, agitatione mentis, litterarum tractatione assidua tantus orator evasit. 2. Munus suum egregie exercet, il s’acquitte parfaitement de son emploi. Munus præclare gerit; munere suo magna cum laude fungitur; personam suam, partes suas egregie sustinet; eo in munere pro dignitate elaborat. Cf. Munus, Fungor. Usus: 1. Exercere memoriam, vocem, vires, corpus. Quotidianis se commentationibus exercere. Armis exerceri. In arte se studiose exercere. 2. Affligo, tourmenter. Fortuna variis illum casibus exercet. Me litteræ tuæ, me fatum reipublicæ valde exercent. 3. Affectibus malis tribuitur, poursuivre, persécuter. Iracundiam in victos, inimicitias cum civibus, crudelitatem suam cum aliquo exercere. 4. Ago, facio, factito, tracto, exercer, pratiquer. Exercere jus civile. Vectigalia exercere et exigere. Judicium, quæstionem exercere. Exercere, facere piraticam, argentariam, medicinam.

EXERCĬTĀTĬO, ōnis, f. Action de s’exercer, exercice; usage, pratique. Syn. Usus, tractatio, actio, meditatio, commentatio, consuetudo, industria, agitatio, curriculum, studium. Epith. Acerbior, bona, campestris, communis, domestica, egregia, elegans, facilis, forensis, honesta, laboriosa, ludicra, magna, major, maxima, multa, non inutilis, parva, magna, perfecta, plurima, popularis, propria, pene puerilis, quotidiana. Accuratæ, crebræ atque magnæ, laboriosæ, maximæ, modicæ, oratoriæ, rhetoricæ, subitæ. Usus: Ingenii, corporis exercitatio. Consuetudo, exercitatio et intelligendi acuit prudentiam, et eloquendi incitat celeritatem. Nec medici, nec imperatores, nec oratores, quamvis artis præcepta perceperint, quidquam sine usu et exercitatione, magna laude dignum consequi possunt. Exercitatione scelerum assuefieri.

EXERCĬTĀTUS, a, um, Exercé à, habile dans. Syn. Versatus, exercitatione præditus. )( Rudis. Usus: Homo in Dialecticis, Arithmeticis, in rebus maximis gerendis probe exercitatus. In maritimis rebus exercitatissimus.

EXERCĬTĬUM, ii, n. Exercice militaire, manœuvre. * Phras. 1. Exercitia spiritualia dare, donner les exercices spirituels. Sacris exercitationibus aliquem excolere, perpolire; sacris commentationibus instituere, munire; adversus pravas animi affectiones et vitia piis exercitationibus munire, pias commentationes alicui tradere; sacris commentationibus aliquem exercere. 2. Exercitia spiritualia facere, faire les exercices spirituels. Sacras commentationes obire; a negotiis avocare sese, et ad divinarum rerum commentationem mentem traducere; rerum divinarum commentationi operam dare; sacris commentationibus excoli, perpoliri; in divinarum rerum contemplatione sese exercere, temporis aliquantum ponere.

EXERCĬTŬS, ūs, m. Armée. Syn. Copiæ, manus. Epith. Amplissimus, certus, clarus, consularis, cunctus, exiguus firmitate, fidelissimus et constantissimus, firmissimus, florentissimus, magnus, imbecillis, incolumis, infirmus, instructus, invictus, magnus et amplus, maximus et fortissimus, melior, novus, vetus, optimus, ornatissimus, parvus, periculosus, pessimus, pulcherrimus, robustus et victor, tiro et collectitius, veteranus, universus. Boni, sed rudes, clari et magni, contrarii, optimi, parati, paratiores et fortiores, permagni, proprii, regii, valentes, veterani. Phras. Exercitum parare, mettre sur pied une armée. Scribere, conscribere, colligere, cogere, parare, comparare, conflare, facere, conficere exercitum. Contrahere copias, cogere, comparare; militarem manum facere, cogere, milites facere, scribere, conquirere; ingentes peditum equitumque copias contrahere. 2. Exercitum complere, compléter les cadres d’une armée. Exercitum reficere, recreare, confirmare, supplere, augere, multiplicare; exercitui supplementum scribere; legiones explere; legiones supplementis integrare, reficere. 3. Exercitum habemus egregium, nous avons des troupes superbes. Probe ornatum auxiliis; copias habemus, et genere, et numero et fidelitate præstantissimas; exercitum censemus superbissimo delectu, durissima conquisitione collectum, veteranum, robustum, valentem, victorem; magnam manum pedestrium, et equestrium copiarum. 4. Cæsar exercitum habebat genere potius, quam numero firmum, dans l’armée de César, les soldats étaient plus vaillants que nombreux. Frequentes admodum Cæsaris copiæ non erant, sed fortitudine præstabant. Erat in castris Cæsaris virtus, multitudo non erat; numero exiguus Cæsaris exercitus, firmitate amplissimus erat. Non militum copia, frequentia, numero sed, eorum virtute, robore, fortitudine, animi præstantia, corporis viribus valebat Cæsar. 5. Ingentem quidem habet exercitum, sed temere collectum, à la vérité il a une grande armée, mais elle est composée de mauvais soldats. Peditum equitumque nubes jactat, et consternit maria suis classibus, sed exercitus est tiro; et collectitius; numerosam quidem trahit, sed naufragorum ejectam ac debilitatam manum. Asiam quidem in nos omnem effundit, sed rarus in tanto exercitu miles, pauci quibus arma, quibus belli disciplina, nullus. Usus: 1. Exercitum scribere, enrôler. 2. Exercitum lustrare, recensere, faire la revue. 3. Exercitum ductare, ducere, conduire. 4. Exercitum adducere, amener. 5. Exercitum deducere, abducere, deportare de provincia, faire sortir. 6. Exercitum castris continere, faire camper. 7. Exercitum distribuere in stativa, mettre en quartiers. 8. Exercitum collocare, exponere, instruere, disposer. 9. Exercitum trajicere, faire passer. 10. Exercitum permutare, deponere, dimittere, renvoyer. 11. Exercitum dissipare, dilabi, licencier. 12. Exercitum reficere, recreare, supplere, supplementa exercitui scribere, refaire, reconstituer. Cf. Bellum.

EXHĀLĀTĬO, ōnis, f. Exhalaison. Syn. Vapor, anhelitus terræ, afflatus ex terra, exspiratio, aspiratio. Usus: Cœlum humidum et caliginosum propter exhalationes terræ cujus exspirationibus aer alitur. Vapores, qui a sole ex agris tepefactis, et ex aquis excitantur.

EXHĀLO, as, avi, are, a. Exhaler, rendre (par le souffle). Syn. Spiro, exspiro, emitto. Usus: Crapulam exhalare, cuver son vin. Flores exhalant odorem; afflantur e floribus odores.

EXHAURĬO, is, hausi, haustum, ire, a. Épuiser, enlever. Syn. Aufero, minuo, exinanio, perfero, absumo. )( Repleo. Adv. Facile. Phras. Provinciam totam exhausit, il ruina la province. Quidquid potuit, sanguinis detraxit, et nudam, consumptam, enectam successori tradidit provinciam; quantas prædas exsorbuit? quot fana spoliavit, domos exinanivit? quot tributis civium vires attenuavit, opes egessit? Cf. Vasto, Spolio. Usus: 1. Ex Africa quas opes, quas ex ærario exhausit. 2. Minuo, diminuer. Malim meas laudes omnes ad te transferre, quam de tuis minimum exhaurire. 3. Exequor, exécuter. Mandata mea exhaurias. 4. Exinanio, spolio, vider, tarir, épuiser. Dilapidat pecuniam, ærarium exhaurit, minuit vectigalia. Sentinam exhaurire. Civitates omnibus rebus exhaustæ. 5. Profero, sustineo, épuiser (la fortune, les forces, etc.). Labores omnes, ærumnas, sollicitudines, tædia, sumptus tua causa exhausi. 6. Voro, ingurgito, boire. Tantum vini exhausit, ut necesse esset vomere.

EXHĒRĒDO, as, avi, atum, are, a. Déshériter. Syn. Hereditate privo, abdico; submoveo ab hereditate, jure hereditatis privo; hereditate excludo. Usus: Pater filium exheredare cogitabat.

EXHĒRES, ēdis, omn. gen. Déshérité. Syn. Hereditate exclusus, in nullam sortem bonorum natus. Usus: Egit lege in hereditatem paternam testamento exheres filius.

EXHĬBĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. Montrer, faire voir, produire. Syn. Profero, ostendo, gero, præbeo. )( Occulto. Phras. Semper me tibi exhibui amicissimum, je vous ai toujours montré une grande affection. Omnibus de rebus ita tractavi, ut intelligeres me tibi amicissimum; æquissimum me tibi semper præbui; eum me tibi præstiti, eo in te animo fui, quo solent amicissimi; talem me exhibui tuis in rebus, ut mihi pro intimo esses. Ita me tractavi, ita gessi, nemo ut, quin amicissimus tibi essem, dubitaret. Optime semper ostendi me. Cf. Præsto. Usus: 1. Exhibe, cedo tabulas, produire. 2. Facesso, causer, occasionner. Exhibere molestiam, curam alteri. 3. Gero me, ago, præbeo, montrer, présenter. Auctorem salutis; supplicem se alicui exhibere. Mitem senatorem egit, se gessit, se exhibuit. Affectum patris alicui exhibere. 4. Ostendo, faire voir. Artis specimen exhibere, artes edere.

EXHĬLĂRO, as, avi, atum, are, a. Réjouir, égayer. Syn. Hilaro. Phras. Exhilarat me aspectus vester, votre présence me réjouit. Recreat me, reficitque aspectus vester; mira me lætitia, suavitate, voluptate perfundit; in lætitiam me injicit incredibilem; lætitiam objicit mihi nullis verbis exæquandam; lætitia me onerat aspectus vester; ad hilaritatem traducit; lætitia, hilaritate animum complet; liberalissima, et honestissima voluptate cumulat; voluptati mihi est; voluptatem affert. Cf. Gaudium, Lætitia, Recreo.

EXHORRESCO, is, horrŭi, ere, n. Frissonner. Syn. Horrore perfundor. Phras. Exhorrui ad hoc spectaculum, ce spectacle me fit frémir d’horreur. Animo perculsus sum; horruit, cohorruit animus ad id spectaculum; pavore concussus sum; sensus mihi erepti sunt, vultus expalluit, lingua obtorpuit, corpus contremuit; subito pavore pectus mihi perculsum est; commotus, exterritus, perterritus, consternatus sum. Cf. Terreo. Usus: Exhorrescere metu.

EXHORTĀTĬO, ōnis, f. Exhortation. Usus: Tua exhortatione impulsus feci.

EXHORTOR, aris, atus sum, ari, d. Exhorter. Syn. Hortor, adhortor, cohortor, auctor sum alicui, incito, impello, inflammo, sollicito, cohortatione utor. Usus: Exhortari aliquem ad virtutis studium. Cf. Hortor, Excito, Moneo.

EXĬGO, is, ēgi, actum, ere, a. Faire payer, réclamer, exiger. Syn. Ad dissolutionem cogo, postulo, flagito, extorqueo, de pecunia appello. Adv. Acerbe, acerbius, amplius, facilius, plane, præclare. Usus: 1. Non urgeo, neque exigo, quæ polliceris. Tributa, vectigalia, pensionem, mercedem, benefacta, nomina acerbius exigere. 2. Profligo, pello, ejicio, pousser dehors, renvoyer. Reges civitate, uxorem toro exigere. 3. Absolvo, perficio, endurer. Opus, ærumnam exigere. 4. Trans adigo, pousser, lancer. Ferrum per medium corpus exegit. 5. Transigo, passer. Ævum, ætatem, annos, dies per desidiam exigere. 6. Dispono, dirigo, placer, disposer. Actiones suas ad normam rationis, columnas ad perpendiculum exigere.

EXĬGŬĒ, Brièvement, faiblement. Syn. Tenuiter, exiliter. Usus: Epistola, oratio exigue scripta. Exigue et exiliter ad calculos revocare amicitiam. Exigue tibi a principe tributum est.

EXĬGŬĬTAS, ātis, f. Petite quantité. Syn. Exilitas. Usus: Exiguitas copiarum recessum magis, quam pugnam suadebat.

EXĬGŪUS, a, um, Petit, court, restreint. Syn. Exilis. )( Ingens. Adv. Valde, sane. Usus: Exiguis finibus provincia. Tenui et exiguo sermone disputare. Exiguo et angusto tempore aliquid absolvere. Tenues opes, facultates exiguæ, nullæ amicorum copiæ. Cf. Parvus, Paucus.

EXĪLIS, e, gen. com. Petit, mince, faible. Syn. Tenuis. )( Plenus, nitidus. Adv. Sane. Usus: Solum exile et macrum. Genus orationis exile, aridum, concisum, minutum. Spinosa et exilis oratio. Cf. Parvus.

EXĪLĬTAS, ātis, f. Ténuité, faiblesse, sécheresse. Syn. Tenuitas, jejunitas. Usus: Qui discernes horum copiam, et ubertatem ab illorum exilitate et penuria?

EXĪLĬTER, Faiblement; avec sécheresse. Syn. Tenuiter, jejune. Usus: Exiliter et jejune disputare.

EXĪLĬUM, ii, n. Bannissement, exil. Syn. Patriæ, vel civitatis privatio, exterminatio, pœna exilii, proscriptio. Phras. 1. In exilium mittere, envoyer en exil. In exilium ejicere, projicere, pellere, mittere; in exilium agere; patria extorrem expellere; exilio mulctare; in exilium expellere; exilio afficere; projicere in exilium; amandare aliquem in ultimas terras; aqua et igni alicui interdicere; ex urbe ejicere, exterminare; urbe regnoque expellere, pellere, exigere. Relegare aliquem. 2. In exilium proficisci, partir pour l’exil. Ire, abire, proficisci in exilium; exulatum abire; in exilium deportari, exportari; in ultimas maris terrarumque oras devehi; urbe cedere, excedere. Egredi, migrare; solum vertere, mutare; patriam relinquere exilii causa. Exilium sibi consciscere; exilio se mulctare, in voluntarium exilium secedere, s’exiler volontairement. 3. De exilio redire, revenir de l’exil. De exilio reduci; exilium patria sede mutare; in patriam revocari. 4. Cicero in exilium missus est, Cicéron fut envoyé en exil. Exilii causa solum vertere jussus est. Fluctibus reipublicæ expulsus, in terras alias exportatus exulavit. Extorris patria, expulsus, ejectus, finium interdictione mulctatus est; urbe, domo, penatibus, foro, luce, congressu æqualium prohibitus, relegatus est; damnatus exilio Thessalonicam habitatum concessit. Cf. Exul, Exulo. Usus: 1. In exilium mittere, pellere, ejicere. Exilio mulctare, punir du bannissement. 2. In exilium ire, proficisci, exportari, aller en exil. 3. In exilio esse, être banni. 4. Exilio reduci, être rappelé de l’exil.

EXĬMĬĒ, Supérieurement; beaucoup. Syn. Egregie. Usus: Eximie me dilexit, il a eu pour moi une affection toute particulière. Cf. Valde.

EXĬMĬUS, a, um, Excellent, éminent, distingué. Syn. Egregius, præstans. Usus: 1. Ea, quæ eximia aliis ac præclara videntur, parvi ducere. Pompeii singularis ac eximia virtus. Eximium ingenium. Eximia pulchritudo. 2. Exceptus, exempté, privilégié. Tu unus eximius es? Eximium facient neminem, (nemo exceptus est, neminem excipient), ils n’y aura d’exception pour personne. Cf. Egregius, Summus, Clarus.

EXĬMO, is, ēmi, emptum, ere, a. Tirer de, enlever; délivrer de. Syn. Excludo, excipio, libero, absolvo. Phras. 1. Hominem eo onere exemit, il délivra cet homme de ses obligations. Immunitatem homini dedit civilium munerum; vacationem a muneribus dedit; legibus eum solvit; legum vinculis exsolvit; gratiam legis homini fecit; exemptum eo onere fecit; eo onere levavit. 2. Exemptus erat muneribus publicis, il était exempté des charges publiques. Immunis erat muneribus; muneribus vacabat; immunitatem habebat; vacationem habebat, nactus erat munerum publicorum; vacabat a publicaram rerum curatione et administratione; solutus erat ac liber ab iis muneribus. Cf. Immunis, Privilegium. Usus: 1. Exime e rebus humanis amicitiam, urbs nulla stare poterit. 2. Libero, délivrer de, soustraire à. Aliquem e vinculis, e culpa, miseria, servitute eximere. Nomen alicujus de tabulis, ex reis, ex ærariis eximere. Curas alicui, suspicionem, opinionem, scrupulum, lassitudinem eximere. Rem miraculo exemit, il enleva à cette chose son caractère prodigieux. 3. Consumo, produco, protraho, faire perdre. Diem, horam, tempus dicendo exemit, ne ad negotii caput perveniri posset. Cf. Libero.

EXIN, De là; des lors, ensuite. Syn. Exinde.

EXĬNĀNĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Épuiser, détruire. Syn. Exhaurio. )( Impleo, repleo. Usus: Agros, domos vastare et exinanire. Cf. Exhaurio, Nihilum.

EXINDE, De là, ensuite, alors. Exin, deinde.

EXISTĬMĀTĬO, ōnis, f. Opinion, jugement; estime, considération. Syn. Auctoritas, fama, honestas, opinio, commendatio. Epith. Bona, mala, cara, communis, facilior, gravis, honesta, incertissima, integra, magna, optima, perpetua, popularis, præclara, sanctissima, summa, tacita, turpis. Usus: 1. Existimationem colligere, recueillir la considération. Bonis artibus in magnam existimationem venire, acquérir l’estime. In existimatione esse, être estimé. Mei labores ad hominum existimationem dimanant, obtenir le renom. Existimationi consulere, et dignitati servire, veiller à la réputation de qqn. Omnium existimationi satisfacere, donner satisfaction à l’attente générale. Agitur existimatio ingenii, il y va de ma réputation d’homme d’esprit. In discrimen existimationis venire, être en danger de perdre sa réputation. 2. Alterius existimationem oppugnare, imminuere; venire, facere contra existimationem alterius, attaquer, ternir, flétrir, déchirer la réputation de qqn. Existimationem omnem amittere, perdere, perdre sa réputation. 3. Existimationem reconciliare, recouvrer l’estime. Existimationem conservare, conserver sa réputation. Suam existimationem alteri committere, confier à qqn le soin de sa réputation. Existimationi hominum se venditare, rechercher l’estime des hommes. Cf. Fama, Opinio, Honor.

EXISTĬMĀTOR, ōris, m. Connaisseur, appréciateur, juge. Syn. Judex, arbiter, opinator. Epith. Acerrimus, doctus et intelligens. Usus: Existimator alicujus artificii; acerrimus, non stultus existimator.

EXISTĬMO, as, avi, atum, are, a. Juger, apprécier. Syn. Puto, reputo, sentio, æstimo, opinor, duco, judico, persuasum est animo. Adv. Bene, contra, falso, longe aliter, longe secus, male, melius, minus, optime, pejus, prorsus, recte, secus, valde, vere, usque eo, invidiose, privatim, vulgo, publice. Phras. Existimo potius errorem, quam culpam fuisse, je pense que ce fut plutôt une erreur qu’une faute. Magis adducor, ut errorem credam, quam culpam fuisse; in opinionem venio; in eam opinionem adducor; in opinione ea sum, id factum errori magis, quam culpæ tribuendum. Cf. Opinio, Judico, Puto. Usus: Rem male, de aliquo minus bene existimare, avoir mauvaise opinion de qqn. Quid ex istis malim, non facile existimare possum. Alios suis moribus existimare. Ex eventu de consilio existimare. In existimando prudens.

EXĬTĬĀBĬLIS, e, gen. com. Funeste, pernicieux. Usus: Bellum exitiabile. Cf. Noxius.

EXĬTĬĀLIS, e, gen. com. Funeste, fatal. Syn. Mortifer, calamitosus. Usus: Exitus exitiales.

EXĬTĬŌSUS, a, um, Funeste, pernicieux. Syn. Perniciosus. Usus: Exitiosum consilium.

EXĬTĬUM, ii, n. Ruine, perte. Syn. Pernicies. Epith. Crudelissimum, publicum, commune, summum, luctuosissimum. Phras. Ille multis exitio fuit, cet homme causa la ruine d’un grand nombre de citoyens. Multos in casum traxit; ejus ruina multi concidere; multorum ille salutem afflixit, perdidit; multos ejus ruina involvit, oppressit; in hanc omnium deterrimam miserrimamque conditionem adduxit; multis exitium peperit; perniciem attulit; calamitatem ac pestem importavit. Cf. Ruina, Affligo, Destruo. Usus: Qui de huius urbis exitio, de nostro interitu, de reipublicæ pernicie cogitant. Exitium alicui comparare, dare; exitio esse.

EXĬTŬS, ūs, m. Terme, résultat, effet. Syn. Eventus, casus, finis, terminus. )( Initium. Epith. Calamitosus, difficilis, dignus vita ac factis, dubius rerum, facilis, felix, perniciosus judici, fortunatus, gloriosus, incertus, iracundus, lautus, maritimus, molestus, notabilis, optabilis, perspicuus, prudens, similis, simillimus principio. Adversi, secundi, boni, contrarii, difficiles, diversi, exitiales, extremi, exitiosi. Fatales, gravissimi, improvisi, incerti, innumerabiles, maritimi, meliores, mirabiles, plurimi, prosperi, recentes, similes, spissi et producti, tristes, necessarii, utiles. Usus: 1. Contigit rebus nostris exitus, quem optabamus; bonum exitum et felicem habuit hæc æstas. Fugam quærebamus, quæ tamen exitum non habebat. Belli exitus semper incerti. Consulatus tuus in exitu est. Exitum exspectare debemus. 2. Finis, fin. Vitam turpem honesto exitu conclusit. Quæ pollicitus es, exitu præsta. Cf. Eventus, Finis.

EXLEX, lēgis, omn. gen. Qui n’est pas soumis à la loi. Syn. Qui lege aliqua non tenetur. Usus: Non quod Syllam exlegem putarent. Cf. Dissolutus.

EXŎLESCO, is, ēvi, ētum, ere, n. Se dénaturer en vieillissant, dépérir. Syn. Quasi inveterasco. Usus: Ætas tua jam exolevit.

EXŎNĔRO, as, avi, atum, are, a. Décharger. Syn. Allevo, onus detraho. Usus: Exonerare aliquem. Cf. Levo.

EXOPTO, as, avi, atum, are, a. Désirer vivement. Syn. Opto. Usus: Ut ea res tibi laudi sit, exopto. Cf. Opto.

EXŌRĀBĬLIS, e, gen. com. Qui se laisse fléchir. Syn. Placabilis. )( Inexorabilis. Usus: Exorabilis iracundia.

Exorcismus, i, m. Exorcisme. Phras. Dæmones exorcismis e corporibus pellere, chasser les démons du corps. Malos dæmones ex corporibus exturbare, exigere, profligare; correptos, vexatos a malo dæmone liberare; ex obsessis corporibus malum genium depellere; sacris carminibus malos genios ex miserorum corporibus ejicere, fugare. Cf. Diabolus.

EXORDĬOR, iris, orsus sum, iri, d. Commencer. Syn. Ordior, exordium capio, principium capio, duco. )( Perficio. Adv. Bene causam, gloriose, potissimum. Usus: Ab alio principio exorsus sum dicere. Exordiri a re ipsa. Pertexe, quod exorsus es. Initium, Inchoo.

EXORDĬUM, ii, n. Commencement; exorde. Syn. Principium, exorsus, proœmium, dicendi initium, vestibulum et aditus ad causam. Epith. Commune, commutabile, difficillimum, exile, nugatorium, vulgare, facillimum, separatum, longum, translatum, vehemens, pugnans. Phras. Exordium longius petam, je reprendrai la chose de plus haut. Altius repetam rationem consiliorum meorum; longinqua repetam, ut apertius exponam consilia mea; longe repetam mei sermonis initium, quo pateant illustrius consilia mea. Longinquum exordium capiet hic sermo, quem de meis consiliis habiturus sum. Usus: Difficillimum est in omni conquisitione exordium. Exordium ab aliqua re capere, ducere. Longum et alte petitum proœmium.

EXŎRĬOR, eris, ortus sum, oriri, d. Naître, se lever, éclater. Syn. Orior, exsisto, erumpo. )( Occido. Adv. Longius, paulum, repente, plane, perraro. Usus: 1. Ante exstinctum sidus, quam plane exortum, natumque esset. Repente exorta est Catilinæ nefaria libido. 2. Sumo animum, recreor, levo, se relever. Ego nunc paulo exorior e litteris Roma allatis. Qua gloria commotus Epicurus exoritur.

EXORNĀTĬO, ōnis, f. Ornement; amplification. Syn. Ornamentum, ornatus, conformatio, lepor, concinnitas, festivitas. Epith. Egregia. Usus: Sine exornatione aliquid simpliciter exponere.

EXORNĀTOR, ōris, m. Qui orne, qui embellit (les faits). Usus: Cæteri non exornatores, sed tantummodo narratores fuere.

EXORNO, as, avi, atum, are, a. Orner, embellir. Syn. Expolio, illumino, illustro. )( Deformo. Adv. Ample, dilucide, magnifice, plane, privatim, publice. Usus: Exornare orationem. Pythagoras Italiam artibus exornavit. Exornare triclinium magnifice. Aliquem magistratu; urbem munimentis exornare. Cf. Orno.

EXŌRO, as, avi, atum, are, a. Prier avec instance; fléchir par des prières. Syn. Impero. Adv. Semel. Usus: Aiunt Stoici, viri non esse exorari, aut placari. Exoravit me frater, ut huc venirem. Cf. Preces, Deprecor.

EXORSŬS, ūs, m. Exorde. Syn. Exordium.

EXŌSUS, a, um, Qui hait; qui est détesté. Qui odio habet, aut habetur. Usus: Jupiter Trojanos exosus. Omnibus exosum esse. Cf. Odium.

EXŌTĬCUS, a, um, Étranger. Syn. Peregrinus, peregrini moris homo, adventitius. Cf. Peregrinus.

EXPALLESCO, is, ŭi, ere, n. et a. Pâlir; redouter. Syn. Exalbesco, pallore suffundor. Usus: Expalluisse, erubuisse, titubasse. Cf. Pallesco.

EXPĀVESCO, is, pāvi, escere, n. et a. Être épouvanté; redouter. Usus: Ensem expavescit muliebriter. Cf. Metuo, Timor, Paveo.

EXPECTŎRO, as, are, a. Chasser du cœur. Syn. Pectore ejicio, expello. Usus: Pavor mihi omnem ex animo sapientiam expectoravit. Cf. Apertus.

EXPĔDĬO, is, īvi, vel ii, ītum, ire, a. Dégager, délivrer. Syn. Libero, explico, extrico. )( Impedio, induo me in laqueos. Adv. Brevi, breviter, elegantissime, facile, perspicue, plane, vehementer, celeriter. Phras. Expediendum tibi sine cunctatione id negotium est, il vous faut terminer promptement cette affaire. Cunctandum non est in eo negotio; producenda, differenda, proferenda, proroganda, protrahenda, longius ducenda res non est; immorandum non est; facienda mora non est; omnis in ea re abjicienda mora est; languor omnis abjiciendus est; sine mora tentanda res est, sine cunctatione, sine ullo temporis intervallo, aggredienda res est; immorari, cunctari, lente agere, indormire huic negotio non oportet. Usus: 1. Se omni molestia, occupatione, cura, suspicione expedire. Animum metu, mœrore expedire, délivrer. 2. Absolvo, finir, terminer. Negotia, rei institutæ exitum expedire. Nodum implicatum expedire. 3. Promptum facio, impedimenta abjicio, démêler, débrouiller, expliquer. Peto a te, ut eam expedias. Me aliud ex alio impedit, sed si me expediero, etc. Expedire se et evolvere negotiis. Cf. Explico.

EXPĔDIT, imp. Il est avantageux, utile. Syn. Utile est, conducit. Usus: Cæsaris id consilium ad diuturnitatem dominationis non expedit. Dubitat, quid sibi expediat. Cf. Emolumentum, Commodum, Utilis.

EXPĔDĪTĒ, Facilement, aisément; vite. Syn. Plane, prompte. Usus: Expedite explicat quæstionem.

EXPĔDĪTĬO, ōnis, f. Développement, exposé. Syn. Absolutio. Usus: 1. Habes hic breviter comprehensam multarum rerum expeditionem. 2. Préparatifs de guerre, expédition. Educere exercitum in expeditionem.

EXPĔDĪTUS, a, um, Tout prêt. Syn. Promptus, paratus, facilis, nulla re implicatus. Usus: Aditus ad cœlum bonis expeditissimus est. Expedito et prompto homine nobis opus est. A natura satis aptus et expeditus ad dicendum. Credebat ille viam sibi expeditiorem ad honorem. Expedita oratio. Clodius obviam fit expeditus in equo. Provinciam quam expeditissimam tradere, laisser une province dans le meilleur état possible. Cf. Paratus, Promptus.

EXPĒLLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. Pousser hors de, chasser. Syn. Ejicio, exigo, detrudo, exturbo, amoveo, submoveo, loco moveo. Phras. Parentem nefarium cum liberis improbis expulit, il chassa ce père criminel avec sa race coupable. Parentem nefarium cum scelerata stirpe omni executus est; evomuit pestilentem eam familiam e foro; sceleratam eam stirpem foro submovit; foro exesse jussit. Cf. Pello. Usus: Ejici, exterminari, expelli ab urbe, prædiis.

EXPENDO, is, pendi, pensum, ere, a. Peser, examiner, considérer. Syn. Perpendo, exquiro, examino. Adv. Diligenter. Phras. Expendendum est sedulo, il faut examiner avec soin. Versanda res in animis; sermonibus agitanda; ad calculos vocanda, reducenda; cum animo, in corde agitanda est; calculus ponendus; subducendi sunt calculi; ejus rei consilia animo probe circumspicienda sunt; pensanda sunt ista, ac mente agitanda crebrius; res est animo volvenda, volutanda diligenter; res ejusmodi est, in qua animus se ad omnes cogitationes verset; quam animus secreta æstimatione penset. Cf. Examino, Cogito. Usus: 1. Omnia diligenter expendere, seligere, æstimare. 2. Do, pendo. Pœnas alicui expendere, être puni par quelqu’un. 3. Pondero, metior, peser avec soin. Aurum expendere.

EXPĒNSUS, a, um, Compté, prêté, déboursé. Syn. Datus. )( Acceptus. Usus: Expensum ferre; scribere, se alicui pecuniam dedisse, porter une somme comptée, payée ou avancée à qqn. Quis tibi mille nummum ferret expensum? Cur iis, quibus credebas, expensum non ferebas?

EXPERGĒFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Éveiller. Syn. Somno excito. Usus: Hic Italiam tumultus terrore subito expergefecit. Cf. Excito, Evigilo.

EXPERGISCOR, eris, perrectus sum, gisci, d. S’éveiller. Syn. A somno, de somno excitor, somno solvor. )( Dormio. Phras. Ad gallorum cantum expergisceris, vous vous éveillez au chant du coq. Gallorum cantus te suscitat; tibi soporem discutit; somno te excire solet; somno te solvit. Cf. Evigilo.

EXPĔRĬENS, entis, omn. gen. Actif, entreprenant. Syn. Expertus. Usus: Homo navus, experientissimus, ac diligentissimus.

EXPĔRĬENTĬA, æ, f. Essai, tentative, expérience. Syn. Periclitatio, usus, exemplum. Phras. (Est homo magnæ experientiæ, Vulg.), c’est un homme d’une grande expérience. Vir quem longa vita ususque rerum maximarum plurimum docuit; quem usus in plurimis rebus erudivit; magna prudentia, magno usu est atque experientia præditus; quem usus reapse experiendo docuit; multum imbutus usu; ætate et usu doctus. Non promptus ingenio tantum, sed usu etiam exercitatus; magnæ solertiæ et usus; in rebus admodum versatus et experiens; magnum habens usum in rebus; longo usu edoctus; qui multa usu ac tractatione cognovit; magno rerum usu in rebus agendis exercitatus. Cf. Disco. Usus: Experientia patrimonii amplificandi. Cf. Usus, Peritus, Discipulus.

EXPĔRĬMENTUM, i, n. Preuve. Syn. Argumentum. Usus: Sed hoc experimentum est maximum, quod etc. Cf. Experior.

EXPĒRĬOR, iris, pertus sum, iri, d. Essayer; éprouver. Syn. Periclitor, periculum facio, usu tractando cognosco, tento. Adv. Maxime, paulisper. Phras. Omnia experiar, je tenterai tout. Omnes vias persequar, quibus putabo ad id, quod volo, perveniri posse. Usu, tractando cognoscam; gustabo omnia; nihil non tentabo; nihil inexpertum et intentatum relinquam. Periclitabor omnia; periculum faciam; experimentum capiam rerum omnium, quibus optata consequi possim; ultima experiar; nullum non movebo lapidem. Cf. Tento. Usus: Experiri noli, quod assequi te posse diffidas. Vim veneni in cane experiri. Par est eum multa experiri, qui res magnas animo volvit. Ultima experiri malo, quam, etc. Cf. Experientia.

EXPERS, ertis, omn. gen. Privé, dépourvu. Syn. Non particeps, vacuus, immunis. )( Particeps. Usus: Consilii, ingenii, eruditionis expers. Nulla pars vitæ summæ turpitudinis expers.

EXPERTUS, a, um, Qui a essayé; passive: éprouvé, reconnu. Syn. Qui habet usum multarum rerum, multarum rerum peritus, experiens. )( Rudis. Usus: Hoc experti scimus. Nec hoc conjectura, sed expertus dico. In aliqua re expertus; virtus præsens, experta perspectaque.

EXPĔTO, is, ii vel īvi, ītum, ere, a. Désirer vivement. Syn. Opto, cupio, peto, adscisco. )( Vito. Usus: Expetere pœnas ab aliquo, punir, tirer vengeance de qqn. Vitam alicujus expetere, appetere. Probat Epicurus, voluptatem natura expeti. Cf. Peto, Cupio, Desidero.

EXPĬĀBĬLIS, e, gen. com. Que l’on peut expier.

EXPĬĀTĬO, ōnis, f. Expiation. Syn. Procuratio. Usus: Diis violatis expiatio debetur. Scelerum et impietatis quæ tandem erit expiatio?

EXPĪLĀTĬO, ōnis, f. Pillage. Direptio. Epith. Tanta. Usus: Expilationes et direptiones sociorum. Cf. Furtum.

EXPĪLO, as, avi, atum, are, a. Voler, dépouiller. Syn. Diripio, exinanio, exhaurio; ago feroque res. Usus: Expilare socios, diripere provincias. Cf. Fur.

EXPINGO, is, pinxi, pictum, ere, a. Peindre. Syn. Pingo. Usus: Motus hominum et ferarum expingere. Cf. Describo.

EXPĬO, as, avi, atum, are, a. Expier, réparer. Syn. Procuro. Phras. Sua scelera expiare, expier ses crimes. Debitam DEO expiationem facere; placamina cœlestis iræ, et piacula conquirere; ipsum se cruciatibus offerre, piaculaque dare; abolere superioris vitæ maculas; piaculo diluere contractas in vita sordes. Cf. Pœnitentia. Usus: Expiare religiones; forum a vestigiis sceleris. Hoc scelus expiari, nisi supplicio tuo, nequit. Tua scelera Dii in nobis expiarunt. Expiare DEUM, seu placare, apaiser la colère de DIEU.

EXPISCOR, aris, atus sum, ari, d. Chercher à tirer (un secret). Syn. Indago, inquiro. Usus: Omnia ab illo expiscatus sum.

EXPLĀNĀTĒ, D’une manière claire, intelligible. Usus: Definire aliquid explanatius et uberius.

EXPLĀNĀTĬO, ōnis, f. Explication. Syn. Explicatio, enodatio, interpretatio. Epith. Illustris. Usus: Dii nobis objiciunt, quorum neque scientiam, neque explanationem habemus. Explanatio, quæ reddit apertam, planamque orationem. Ad obscura et ambigua explanatio adhibetur.

EXPLĀNĀTOR, ōris, m. Interprète, commentateur. Syn. Interpres, explicator. Usus: Grammatici Poetarum explanatores.

EXPLĀNO, as, avi, atum, are, a. Expliquer. Syn. Interpretor, interpretationem vel explanationem facio; interpretatione explico, illustro aut expono, planum et perspicuum facio, explico, aperio, patefacio. Usus: Diligentius, apertius aliquid explanare. Cf. Explico.

EXPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. Remplir. Syn. Impleo, compleo, saturo, satio, absolvo. )( Exhaurio, Exinanio. Adv. Aptius, nihilo, cumulate, insaturabiliter. Usus: Avaritiam suam pecunia, libidinem voluptatibus explere. Inimicitias, odium, diuturnam sitim satiare et explere. Mortalitatem, supremum diem explere. Legiones supplementis explere. Sic explevit, quod utrique defuit. Res perfecta expletaque omnibus numeris suis et partibus. Vita virtutibus expleta.

EXPLĬCĀBĬLIS, e, gen. com. Explicable. Usus: Difficilis res est, et vix explicabilis.

EXPLĬCĀTĒ, Clairement, distinctement. Syn. Enodate, explanate. )( Implicite, abscondite. Usus: Explicate et distincte dicere.

EXPLĬCĀTĬO, ōnis, f. Explication. Epith. Brevis quædam et circumscripta, facilis, facilior, illustris perpolitaque, mira, suspiciosa. Usus: Explicatio illustris ac perpolita. Explicatio fabularum. Cf. Explico.

EXPLĬCĀTOR, ōris, m. Qui explique. Epith. Gravior, commodior. Usus: Prudens, severus, gravis explicator.

EXPLĬCĀTRIX, īcis, f. Celle qui explique. Usus: Oratoria, explicatrix perpetuæ orationis.

EXPLĬCĀTUS, ta, tum, Expliqué, éclairci, clair. Syn. Apertus, definitus. Usus: Veterum rerum non satis explicata recordatio. Litteræ tuæ, quibus nihil explicatius, illustrius. Explicata salutis ratio.

EXPLĬCĀTUS, ūs, m. Explication. Usus: Natura Deorum obscura est, et difficiles explicatus habet.

EXPLĬCO, as, avi, atum, are, a. Expliquer, éclaircir, débrouiller. Syn. Expono, explano, in medio pono, enodo, evolvo, aperio, extrico, interpretor, verbis rem complector, exitum reperio. Adv. Accurate, accuratius, acute, apertissime, brevi, breviter, commodius, copiose, diligenter, diligentissime, dilucide, eleganter, enodatius, expedite, facete, facile, facilius, graviter, uberius, plane, planius, planissime, præclare, ridicule, similiter, sigillatim, subtilius, valde, varie, vere, facile, omnino, prope, sane, non satis. Phras. 1. Ille locus difficulter explicatur, l’interprétation de ce passage est difficile. Difficilis explicationis locus est; res est obscura, et difficiles explicatus habet; locus est inenodabilis, vix explicabilis; verba desunt, quibus loci hujus explicatam notionem exsequar, evolvam, vix satis enucleate, aperte, ac plane exponi, exprimi potest, explanatione opus est subtili. Loci hujus non est satis explicata ratio. Cf. Obscurus. 2. Nondum me explicare et expedire ex his negotiis potui, je n’ai pas encore pu me débarrasser de ces affaires. Nondum mihi explicata et expedita est ejus negotii ratio; nondum evolvere me iis ex negotiis potui; nondum explicare id negotium. Hæret adhuc, pendet negotii imperfecti moles; affectum, non confectum id negotium est. Cf. Eximo. Usus: 1. Explicare se dicendo; mentem suam et cogitationem litteris. Factum, sententiam suam explicare. 2. Absolvo, libero, expedio, dégager, délivrer. Urbem hostibus cinctam explicavit. Negotia, quæso, mea explica. Explica te, ut ad nos quamprimum venias. Se laqueis, insidiis, periculis explicare. Provinciam alicui explicatam tradere. 3. Excutio, enarro, raconter, exposer. Vitam alterius totam explicare, et sub conspectum ponere. 4. Produco, déployer, dérouler. Ædificium ad aliquem locum usque explicare. Aciem, ordines explicare.

EXPLŌDO, is, plōsi, plōsum, ere, a. Pousser hors; mal accueillir. Syn. Ejicio, exsibilo. Adv. Jam pridem. Phras. Explodunt hominem merito clamoribus ac manuum collisione, c’est à bon droit que l’on rejette cet homme par des cris et des battements de mains. Convitiis, sibilis, strepitu, fremitu consectantur; sibilis excipiunt, conscindunt; haud intactus a sibilo abibat; explodebatur non modo sibilis, sed etiam convitio; refrigeratus sibilis, convitiis exanimatus, communi explosione ejectus, expulsus, extrusus, exturbatus est. Usus: Crates comœdus non modo sibilis, sed etiam convitio e scena explodebatur. Tam explosam et ejectam sententiam sequeris.

EXPLŌRĀTĒ, En toute sûreté. Syn. Certe, plane. Usus: Explorate percepta res est et cognita. Explorate navigare.

EXPLŌRĀTOR, ōris, m. Éclaireur. Usus: Misit exploratores, qui observarent.

EXPLŌRĀTUS, a, um, Examiné, reconnu. Syn. Certus, explicatus. )( Dubius. Usus: Exploratum, perspectum, cognitum habere aliquid. Cui exploratum est, se ad vesperum victurum? Explorata nobis est victoria. Magna spe, et prope explorata. Cum mihi erit exploratum, scribam. Exploratus illi, et velut domi conditus videbatur consulatus.

EXPLŌRO, as, avi, atum, are, a. Observer, examiner. Syn. Indago, exquiro, observo, omni cura investigo. Adv. Diligenter, maxime, plane. Usus: Explora rem totam. Africam exploravit. Cf. Observo, Indago.

EXPLŌSĬO, ōnis, f. Action de huer. Usus: Ludorum explosiones.

EXPŎLĬO, is, īvi vel ii, ītum, ire, a. Polir, perfectionner; embellir. Syn. Excolo, exorno, perpolio. Usus: Doctrinis omnibus vir expolitus. Nihil omni ex parte perfectum natura expolivit. Expolire partitiones, carmen, et castigare.

EXPŎLĪTĬO, ōnis, f. Ornement. Syn. Exornatio, explicatio. Epith. Artificiosa alicujus inventi, urbana. Usus: Argumentatio, et inventi artificiosa expolitio. Numerorum expolitio.

EXPŌNO, is, pŏssi, pŏsĭtum, ere, a. Exposer; expliquer. Syn. Edissero, exprimo. Adv. Absolute, aperte, breviter, apte, brevissime, diligenter, diligentissime, dilucide, humanissime, indiligenter, memoriter, ornate, perbreviter, planius, planissime, probabiliter, prudenter, simpliciter, summatim, vere. Phras. Omnibus periculis se exposuit, il s’est exposé à tous les dangers. Ad omnes casus subitorum periculorum objecit; invidiæ malevolorum se dedidit; pro republica se in plurimas dimicationes, ac profligatorum hominum quotidianos impetus objecit; vitam suam hostium telis objecit; periculis se omnibus opposuit, exposuit; nudus ac expositus ad omnes ictus stetit; caput imperterritus discrimini obtulit; in omnem casum se demisit; in omne discrimen se obtulit. Cf. Periculum, Fortis. Usus: 1. Rem ut gesta est, exponam. Artem Rhetoricam exponere. Eam sententiam Cato in suis originibus exponit. 2. Narro, faire connaître, raconter. Summam cognitionum suarum, mandata alicujus alteri exponere. Quod ut planius exponam, paulo altius repetam. Reddere et exponere rationem facti. 3. Propono, exhibeo, palam pono, in conspectu pono, mettre en vue, exposer, étaler. Frumentum, merces, vasa Samia exponere, in conspectu ponere, numerare, vendere. Copias in terram exponere. Infantem exponere, exposer. Cf. Explico, Exprimo.

EXPORRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. Étendre. Syn. Extendo. Usus: Munitiones exporrigere, extendere. Frontem exporrigere, dérider le front.

EXPORTĀTĬO, ōnis, f. Exportation. )( Invectio. Usus: Earum rerum, quibus abundamus, exportatio, et quibus egemus, invectio.

EXPORTO, as, avi, atum, are, a. Exporter. )( Inveho. Usus: Frumentum in fame exportare ausus est.

EXPOSCO, is, pŏposci, ere, a. Demander instamment. Syn. Posco, flagito. Cf. Peto.

EXPŎSĬTĬO, ōnis, f. Exposé du sujet. Usus: Perspicua et dilucida expositio sententiæ.

EXPŎSĬTUS, a, um, Exposé, raconté, Syn. Explicatus, declaratus. Usus: 1. Capita multa exposita, nec explicata. 2. Obnoxius, objectus, exposé, en butte à. Domus patens, et adeo cupiditatibus exposita.

EXPOSTŬLĀTĬO, ōnis, f. Réclamation, grief. Syn. Criminatio, quædam accusatio. )( Purgatio. Usus: Flagitatur bonorum expostulatione. Cum esset expostulatio facta. Cf. Accusatio.

EXPOSTŬLO, as, avi, atum, are, a. Demander; se plaindre. Syn. Expostulationem facio, queror, exposco. Adv. Iracundius, vehementius. Usus: De injuriis expostulare iracunde et vehementer. Expostulare cum aliquo injuriam. Auxilium expostulare. Cf. Queror.

EXPRESSĒ, Clairement. Syn. Plane, aperte, diserte, dilucide, sine circuitione. Usus: Expresse conscripta ponere licebat exempla.

EXPRESSUS, a, um, Exprimé clairement. Syn. Firmus, confirmatus, apertus. Usus: Expressa sceleris vestigia exstant. Expressa signa virtutis. Imago nostræ vitæ in alienis moribus expressa. Bellum Mithridaticum totum ab Archia expressum est.

EXPRĪMO, is, pressi, pressum, ere, a. Exprimer, exposer. Syn. Expono, eloquor, oratione complector, declaro, imitor, effingo. )( Obscuro. Adv. Amplius, breviter, diligenter, late, necessario, subtiliter, planius, præclare, putidius, facilius. Phras. Exprimere non possum quæ sentio, je ne puis exprimer ce que je ressens. Mentis cogitata, animi sensa, sensus animi explicare; sermone depromere; oratione concipere, exsequi, efferre non possum. Exprimendis animi sensibus omnis impar est oratio; oratio non sufficit; verba desunt; non suppetunt; evolvere mentis cogitata non satis possum. Oratione mentem assequi, æquare, exprimere nequeo. Verbo satis digno, ut velim maxime, appellari ea res non potest. Usus: 1. Exprimere similitudinem, mores, vultum alicujus dictione. Aliquem imitando effingere et exprimere. Expressa et polita effigies. Expressum et illustre exemplum. Sonus nec expressus, nec oppressus. 2. Aufero, extorqueo, cum labore obtineo, arracher, obtenir par force. Nummulos aliquot, vide, ut ab illis exprimas. Risum alicui, vel gemitum exprimere. Vitam exprimere tormentis. Cf. Extorqueo, Aufero.

EXPRŎBRĀTĬO, ōnis, f. Reproche, blâme. Usus: Hæc commemoratio quasi exprobratio est immemoris beneficii.

EXPRŎBRO, as, avi, atum, are, a. Reprocher. Syn. Objicio, probro; vitio, culpæ do, verto. Phras. Nihil tibi unquam exprobraxi, je ne vous ai jamais rien reproché. Nullum tibi probrum objectavi, objeci; non in calamitate insultavi, nec adversam fortunam objeci. Nullum tibi probrum intuli, impegi, inussi. Nunquam vecordiam tuam culpavi; vitio et culpæ dedi. Nullum in te exprobrationis telum ejeci; nihil in te criminis congessi. Non vecordiam probris increpui. Nihil in te criminis, nec mea in te merita commemoravi; nullum in te probrum jeci. Cf. Objicio, Culpa. Usus: Exprobrare languorem alicui. Odiosum hominum genus officia exprobrantium.

EXPRŌMO, is, prompsi, promptum, ere, a. Montrer, manifester. Syn. Profero, expono. )( Occulto. Adv. Audacius. Usus: Odium, crudelitatem suam expromere. Leges, sententiam suam expromere. Causa hæc est, in qua omnis vis eloquentiæ possit expromi. Cf. Profero.

EXPUGNĀTOR, ōris, m. Celui qui a pris d’assaut. Usus: Urbis expugnator. Pudicitiæ expugnator.

EXPUGNĀTĬO, ōnis, f. Prise d’assaut. Epith. Luctuosa fani alicujus et acerba, clara apud omnes, hostilis. Usus: Nocturnæ expugnationes.

EXPUGNO, as, avi, atum, are, a. Prendre de vive force. Syn. Vi capio. Usus: Sperabat, se ejus adolescentiam et fortunas expugnare posse. Sapientis animus nunquam vincitur, aut expugnatur. Cf. Urbem capio.

EXPULSĬO, ōnis, f. Expulsion. Usus: Expulsiones vicinorum.

EXPULSOR, ōris, m. Celui qui chasse. Usus: Iste bonorum possessor, expulsor, direptor.

EXPULTRIX, īcis, f. Celle qui chasse. Usus: Philosophia expultrix scelerum.

EXPUNGO, is, xi, ctum, ere, a. Effacer. Usus: Expungere nomen debitoris, payer une dette. Cf. Debitum.

EXPURGO, as, avi, atum, are, a. Disculper, justifier. Syn. Expio, quasi purgo. Usus: Expurgare suspicionem, dimovere crimen. Cf. Purgo, Excuso, Causor.

EXPŬTO, as, are, a. Peser, examiner. Syn. Excogito, reputo. Usus: Quid illi in mentem venerit, exputare non possum. Cf. Puto.

EXQUĪRO, is, quīsīvi, quisītum, ere, a. Chercher avec soin. Syn. Quæro, inquiro, requiro, perquiro, investigo, perscrutor. Adv. Accuratius, diligenter, diligentissime, magnopere, quam diligentissime, studiose, undique. Usus: Omissis auctoritatibus, in ipsa re et ratione exquirere veritatem. Exquirere de aliquo causam facti. Cf. Inquiro.

EXQUĪSĪTĒ, Avec grand soin. Syn. Accurate, diligenter. Usus: Accurate et exquisite aliquid facere. Rationes exquisitius colligere.

EXQUĪSĪTUS, a, um, Choisi, recherché, distingué. Syn. Accuratus, lectus, excellens. Usus: Tua exquisita et singularis doctrina. Verba exquisita. Dicendi genus exquisitum. Nihil apud hunc lautum, nihil elegans, nihil exquisitum. Reconditæ et exquisitæ sententiæ. Munditia odiosa et exquisita nimis. Exquisita supplicia. Cf. Diligens, Accuratus.

EXSANGUIS, e, gen. com. Pâle; faible. Syn. Pallidus, decolor. Usus: Aliquis supremo spiritu exsanguis, enervatus, confectus. Aridum et exsangue genus dicendi.

EXSĂTĬO, as, avi, atum, are, a. Rassasier, assouvir. Syn. Satio, exsaturo. Usus: Ne morte quidem Scipionis exsatiantur. Cf. Satio.

EXSĂTŬRO, as, avi, atum, are, a. Rassasier, assouvir. Syn. Exsatio. Usus: Pascere oculos, exsaturare animum cruciatu alicujus. Cf. Satio.

EXSCENDO, is, ere, n. Débarquer. Syn. Exscensionem facio. Usus: Navi in terram exscendo.

EXSCINDO, is, scīdi, scissum, ere, a. Ruiner, anéantir. Syn. Ad internecionem redigo, ad internecionem funditus deleo. Usus: Scipio Numantiam exscidit. Urbs exscindi se potius pateretur, quam, etc. Cf. Everto, Vasto, Destruo.

EXSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, Copier. Usus: Tabulas exscripsit. Cf. Describo.

EXSĔCO, as, cŭi, ctum, are, a. Couper. Syn. Seco, reseco. Usus: Qui exsecant pestem aliquam tamquam strumam civitatis. Medicina vitiosas partes exsecat.

EXSECTĬO, ōnis, f. Amputation. Syn. Excisio. Usus: Exsectio linguæ.

EXSĔQUĬÆ, ārum, f. pl. Funérailles, obsèques. Syn. Funus, pompa, justa, justa funeris, supremi diei celebritas, parentatio. Phras. Exsequias facere, faire les funérailles. Funus facere; funeris exsequias celebrare; cohonestare exsequias; exsequias ducere, prosequi; parentare; justa funebria solvere; funus ducere. Cf. Funus. Usus: 1. Funeris exsequias celebrare. 2. Exsequiis privare, priver des derniers honneurs. Exsequiarum honore, laudatione, pompa spoliare, orbare aliquem. 3. Exsequiarum honore carere, être privé des derniers honneurs.

EXSĔQUOR, vel EXĔQUOR, eris, sĕcūtus sum, equi, d. Suivre jusqu’au bout; achever, exécuter. Syn. Sequor, observo, præsto, perficio. Adv. Usque ad extremum. Phras. Exsecutus est imperium, il exécuta l’ordre. Defunctus est imperio; injunctum negotium transegit, perfecit, expedivit, effectum reddidit, confecit, absolvit; mandatum exhausit; mandatum nec moræ, nec molestiæ sibi habuit, dum exhauriret. Cf. Perficio, Efficax, Facio, Efficio. Usus: 1. Exsequi officia aut mandata. 2. Imitor, imiter. Cur non factum illius exsecuti sumus? 3. Perficio, achever, exécuter. Quod semel cœpisti, quod ingressus es, exsequere. Fugam exsequi non omnes potuere. 4. Explico, expono, attingo, exposer, développer. Multa sunt præterea, quæ verbis exsequi non possum. Non exsequar peccata juventutis tuæ. 5. Jus suum exsequi, soutenir son droit. 6. Egestatem exsequi, souffrir la pauvreté.

EXSĔRO et EXĔRO, is, rŭi, ertum, ere, a. * Mettre à découvert. Syn. Extraho. Usus: Humeros exerere.

EXSĪBĬLO, as, avi, atum, are, a. Siffler, huer. Syn. Explodo. Usus: Histrio infacetus exploditur, exsibilatur, ejicitur. Cf. Explodo, Irrideo.

EXSICCO, as, avi, atum, are, a. Vider. Adv. Furtim. Usus: Lagenas furtim exsiccare. Exsiccatum genus dicendi.

EXSĬLĬO (exĭlĭo), is, ĭi vel ŭi, ire, n. Sauter hors, bondir, jaillir. Syn. Prosilio, evado, me projicio, me proripio. Usus: Perlectis tuis litteris gaudio exsilii. Exsiliit conscientia sceleris excitatus. Repente exsilit et in publicum se proripit; in forum se projicit.

EXSISTO, is, stĭti, stĭtum, ere, n. S’élever, naître, paraître. Syn. Sum, appareo, prodeo, emergo. Adv. Parumper, repente, subito. Usus: 1. Tua in me summa beneficia exstiterunt. Metuo, ne in filium exsistam crudelior. Ex luxuria exsistit avaritia. E vultu animi magnitudo exsistit, elucet, se montrer, briller. 2. Prodeo, exeo, emergo, sortir de. Utinam ille ab inferis exsistat! E virtutibus beata vita solet exsistere. Anguis repente ex ara exstitit. E silice ignis exsistit. Lignum ex aqua exstitit.

EXSOLVO, is, vi, sŏlūtum, ere, a. Dégager, délivrer. Syn. Solvo, dissolvo, libero, absolvo. Adv. Plane. Usus: Nomina mea exsolvi, expedivi, payer ses dettes. Aliquem religione, religionum nodis, metu, pœna exsolvere. Se suspicione, pudore aliquem liberare et exsolvere; fidem votaque exsolvere, accomplir un vœu, une promesse. Cf. Solvo.

EXSORBĔO, es, ui, ere, a. Boire, s’abreuver. Syn. Haurio, helluor. Usus: Civilem sanguinem exsorbueras. Quæ unquam Charybdis tantos gurgites haurire posset, quantas ille prædas exsorbuit? Multas difficultates exsorbere.

EXSORS, ortis, gen. omn. Exempt, exclu, privé. Syn. Non particeps. Usus: Amicitiæ, culpa exsors.

EXSPECTĀTĬO, ōnis, f. Attente; espérance. Syn. Spes. Epith. Acerba, adversaria, brevis, cæca, diuturna supplicii, firma, gravis, incredibilis, indigna homine libero, longa, magna, major, maxima, mirabilis, mirifica, non parva, quotidiana, sollicita, summa, suspensa, tacita, ultima, crebra. Phras. 1. Vereor, ne, quam tui exspectationem concitasti, hanc sustinere ac tueri non possis, je crains que vous ne répondiez pas aux espérances que vous avez fait concevoir. Vereor, ut studia tua exspectationi hominum respondeant. Timeo, ne studiorum tuorum eventus ab exspectatione hominum dissentiat. Timeo, ne tuis studiis non is, qui exspectatur, sit exitus. Magna me dubitatio tenet, an eum, quem homines exspectant, studia tua fructum latura sint. Timeo, ne studia tua cum hominum opinione non consentiant; alium, atque exspectatur, exitum habeant; qui exspectatur, fructum non pariant; fallas hominum spes de te conceptas. Timeo, ne studiorum tuorum eventus alius, atque exspectatur, exsistat. 2. Exspectationem de te egregiam movisti, vous donnez de grandes espérances. Exspectationem apud omnes, omnibus de te magnam commovisti, concitasti, fecisti, dedisti, attulisti; magnam in exspectationem omnes adduxisti. 3. Magna de te exspectatio est, on attend beaucoup de vous. Scito, te in summa exspectatione esse; summam esse tui exspectationem; omnes exspectant a te, quæ a summa virtute, summoque ingenio exspectanda erant; nihil humile, nihil vulgare, nihil angustum a te exspectatur; magnum quiddam, et excellens; excelsa omnia, ampla, divina sibi de te pollicentur; civitas omnis exspectatione suspensa, in exspectationem erecta est. 4. Exspectationem de te concitatam egregie sustinuisti, vous avez parfaitement rempli l’attente que vous aviez fait concevoir. Exspectationem de te factam tuitus es præclare; explevisti, quin vicisti, superasti desiderii nostri exspectationem; conceptæ de te opinioni egregie respondisti. 5. Exspectationi non respondisti, vous n’avez pas répondu à notre attente. Fefellisti, decepisti exspectationem nostram; id, quod a te præstitum, longe infra exspectationem est; non æquasti spem de te conceptam; longe absunt a præclara exspectatione studiorum tuorum fructus. Cf. Opinio, Spes.

EXSPECTO, as, avi, atum, are, a. Attendre. Syn. Præstolor, spero. Adv. Acriter, acerrime, admodum, amanter, amplius, avide, avidissime, commodissime, jam diu, maxime, melius, mirifice, omnino, privatim, prorsus, publice, quotidie, summe, valde, vehementer, recte, foris. Phras. 1. Diu te jam exspecto, je vous attends depuis longtemps. Diu te operior; in diuturna exspectatione est adventus tuus; acerrime, valde suspenso animo te præstolor; magna tui est exspectatio; vix fero jam desiderium tui; animus jam præstolantem deficit; angor singularum horarum exspectatione. 2. Omnes exspectabant exitum rei, tous attendaient l’issue de cette affaire. Omnes erecti exspectatione stabant; in exspectatione civitas erat universa; civitas in rei exspectationem erecta erat; tot mortalium animi spe, metuque pendebant; exspectationes ea res nonexiguas commovebat; angebantur, cruciabantur, torquebantur omnes exspectatione rei. Civitas omnis cæca exspectatione suspensa tenebatur; in eventum sortis intenta erat; multiplici exspectatione commota erat. 3. Cum omnes exspectarent, comme tous attendaient. In tanta exspectatione rerum; tot mortalium animis spe, metuque pendentibus; intentis in rei eventum omnium animis oculisque. Usus: Reditum tuum spe exspecto, absentem memoria colo. Omnia, volo, a me postules et exspectes. Diem ex die exspectare. Carus omnibus et exspectatus venies. Exspectatus ad summam dignitatem. Cf. Exspectatio.

EXSPĪRĀTĬO (expiratio), ōnis, f. Exhalaison, vapeur. Syn. Exhalatio. Usus: Terræ exspirationibus aer alitur.

EXSPĪRO (expiro), as, avi, atum, are, a. et n. Exhaler; rendre le dernier soupir. Syn. Spiritum emitto. Usus: Animam exspirare. Inter primam curationem exspiravit, il mourut pendant le premier traitement. Cf. Morior.

EXSPŎLĬO, as, avi, atum, are, a. Dépouiller. Syn. Exhaurio. Phras. Exspoliavit provinciam, il a dépouillé une province. Provinciam eam frumento, etc. exinanivit; prædas ex omnibus locis egit; prædæ loco eam provinciam habuit; quidquid ferri agique potuit avertit. Cf. Spolio, Diripio. Usus: Exspoliare Pompeium exercitu et provincia.

EXSPŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Rejeter, vomir. Syn. Cum fastidio rejicio, expello.

EXSTINCTĬO, ōnis, f. Mort, extinction. Syn. Interitus. Usus: Supremas ille dies non exstinctionem, sed loci commutationem affert.

EXSTINCTOR, ōris, m. Celui qui éteint. Usus: Non exstinctor, sed auctor incendii, belli, seditionis. Exstinctor patriæ et proditor.

EXSTINGUO, is, xi, nctum, ere, a. Éteindre. Syn. Restinguo, opprimo. )( Incendo. Adv. Omnino, animum plane, maturius, simul, funditus, jam pridem. Usus: 1. Vir egregius mature exstinctus. Belli reliquias exstinguere. Memoria tanti sceleris non exstincta quidem, sed repressa vetustate. 2. Deleo, interitum affero, faire périr, détruire. Exstinguere senatum, leges, rempublicam, imperium, judicia. Alicujus salutem exstinguere, gloriam infringere. Furorem alicujus et audaciam opprimere, exstinguere. Cf. Deleo.

EXSTIRPO, as, avi, atum, are, a. Déraciner, arracher. Syn. Extraho, evello; stirpem tollo, interficio, funditus deleo. Usus: Transl. Nisi omnem humanitatem ex ejus animo exstirpatam credimus. Vitia funditus exstirpari non possunt.

EXSTO, as, tĭti, tĭtum, are, n. Apparaître, se montrer. Syn. Appareo, consto, sum. Adv. Aliunde, nusquam, repente, subito, divinitus. Usus: 1. Exstant multa fortitudinis exempla. Multa tua in me merita exstant. 2. Emineo, dépasser, faire saillie. Navis ab aquis exstat. Quod est illuminatum magis, exstare et eminere videtur. Cf. Exsisto.

EXSTRUCTĬO, ōnis, f. Construction. Usus: Exstructiones tectorum.

EXSTRŬO, is, uxi, uctum, ere, a. Élever, dresser. Syn. Ædifico. Adv. Accurate, vere. Usus: 1. Immortale monumentum exstruere. Ad cœlum exstruxit villam. 2. Cogito, se représenter. Age, exstrue animo altitudinem et excellentiam virtutis. 3. Onero, charger. Mensam exquisitis epulis exstruere. Cf. Ædifico.

EXSŪDO, as, avi, atum, are, a. Faire avec peine. Usus: Laborem exsudare.

EXSŪGO, is, suxi, suctum, ere, a. Sucer entièrement; épuiser. Usus: Sanguinem, fortunasque omnium exsugere.

EXSŬPĔRANTĬA, æ, f. Supériorité. Usus: Populus omnem exsuperantiam virtutis odit.

EXSŬPĔRO, as, avi, atum, are, a. Surpasser. Syn. Supero. Usus: Dum anima exsuperabo mea. Cf. Supero, Excello.

EXSURGO, is, surrexi, surrectum, ere, n. Se lever. Syn. Surgo, erigor. Adv. Honestissime, paulisper. Usus: Exsurge et erigere te. Recreatus morbo, ut exsurgere et erigere se posset. Cf. Surgo.

EXSUSCĬTĀTĬO, ōnis, f. Appel fait à l’attention (de l’auditeur). Syn. Commotio.

EXSUSCĬTO, as, avi, atum, are, a. Éveiller; émouvoir, exciter. Syn. Expergefacio. Usus: Hæc cura animos exsuscitat. Memoriam, se exsuscitat.

EXTA, ōrum, n. pl. Entrailles des victimes. Syn. Præcordia. Epith. Argutissima, bona, prima, secunda, tristissima. Usus: Præsentio per exta. Exta pecudum interpretari.

EXTĀBESCO, is, tābŭi, escere, n. Se sécher, devenir maigre. Syn. Contabesco, lenta tabe conficior. Usus: Corpus macie, sententia illa diuturnitate extabuit. Cf. Tabes.

EXTEMPLO, Sur le champ. Syn. Illico. Cf. Statim.

EXTEMPŎRĀLIS, e, gen. com. Improvisé.

EXTENDO, is, tendi, tensum, ere, a. Étendre. Syn. Projicio. Phras. 1. Late se extendit tua industria ad alienas utilitates, vous vous occupez beaucoup des intérêts a’autrui. Late se porrigit et explicat, late patet, fluit, manet; urbem totam complectitur tua industria; ad exteros etiam porrigis, profers tuam industriam; non constringi, contineri se patitur tua industria; certis finibus includi, circumscribi se non sinit, egreditur extra fines, quos muneris tui ratio constitutos habet. 2. Peninsula late extenditur in mare, la péninsule se prolonge au loin dans la mer. Excurrit late in mare; porrecta est in mare multis passuum millibus, peninsula late in mare projecta. 3. Arbor ramos late extendit, l’arbre étend au loin ses branches. Diffunditur vastis ramis arbor; in omnes partes funditur; late ramos promittit; passis late ramis, projectis brachiis procera arbor. Usus: Extensis brachiis aliquid de gestu addidit. Cf. Dilato, Explico.

EXTĔNŬĀTĬO, ōnis, f. Atténuation (Fig. reth.). Epith. Concisa. Usus: Distincte concisa brevitas extenuatioque.

EXTĔNŬO, as, avi, atum, are, a. Rendre mince, diminuer. Syn. Minuo, attenuo, deprimo, elevo. )( Augeo, exaggero, amplifico. Adv. Sigillatim voluptates. Usus: Amor omnes molestias extenuat. Munus suum et beneficium verbis extenuare. Extenuatur spes nostra et evanescit. Extenuare atrocitatem facti, levare, elevare. Extenuabant angustiæ gradientium agmen. Extenuare suspicionem, offensionem, ignominiam et elevare. Cf. Minuo.

EXTĔRĔBRO, as, are, a. Obtenir avec effort, arracher. Syn. Perterebro, exterebrando extraho. Usus: Nummulos, aurum exterebrare ex aliquo.

EXTERGĔO, es, vel EXTERGO, is, tersi, tersum, ere, a. Essuyer, nettoyer. Syn. Tergendo purgo, ac mundum facio. Cf. Tergo.

EXTERMĬNĀTOR, ōris, m. Celui qui chasse, qui bannit. Syn. Expulsor.

EXTERMĬNO, as, avi, atum, are, a. Expulser, bannir. Syn. Expello, ejicio. Adv. Contra. Usus: Exterminare ab urbe. Reipublicæ auctoritatem. Rempublicam exterminare. Peregrinos urbibus exterminare. Cf. Pello, Ejicio.

EXTERNUS, a, um, Étranger. Syn. Extrarius, extraneus, exterus, alienigena, extrinsecus accedens, adventitius, peregrinus, advena. )( Domesticus. Usus: Externa commoda, et ad corpus pertinentia. Canum amor in dominos, odium in externos. Animos externa et adventitia visione pulsare. Adjumenta externa et adventitia.

EXTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. Broyer; digérer. Syn. Comminuo, digero, conficio. Usus: Calor stomachi ad exterendum cibum.

EXTERRĔO, es, rŭi, ĭtum, ere, a. Épouvanter. Syn. Perterreo. Adv. Præter modum. Usus: Admotis dolorum facibus exterrentur plerique. Cf. Terreo.

EXTĔRUS, a, um, Étranger. Syn. Externus. )( Domesticus. Usus: Exteræ nationes. Cf. Peregrinus.

EXTĬMESCO, is, mŭi, escere, n. et a. Être épouvanté; craindre, redouter. Syn. Pertimesco. Usus: Unum extimescendum est, ne quid turpiter faciamus. Cf. Timeo.