CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 7)

CONCORS, ordis, gen. omn. Qui est d’accord, qui s’accorde, harmonieux. Syn. Consentiens, conjunctus. )( Discors. Usus: Concordes sunt, quorum sensus in aliqua re congruunt. Senatus Principi concors. Moderatus et concors civitatis status. Mundus ipse se concordi quadam amicitia et caritate complectitur.

CONCRĒDO, is, credĭdi, credĭtum, ere, a. Confier. Syn. Credo, commendo, committo. Usus: Alicui rem suam, aliquem in custodiam alterius concredere. Cf. Committo, Credo, Commendo.

CONCRĔMO, as, avi, atum, are, a. Brûler entièrement. Syn. Exuro, comburo. Usus: Igni concremare. Cf. Comburo.

CONCRĔPO, as, pŭi, pĭtum, are, n. Faire du bruit, retentir avec force. Syn. Perstrepo. Usus: Scabella concrepant, aulæum tollitur. Digitis concrepare.

CONCRESCO, is, crēvi, crētum, ere, n. S’accroître, se condenser. Usus: Aqua nivibus, pruinaque concrescit, l’eau se condense en frimas.

CONCRĒTĬO, ōnis, f. Agrégation, assemblage. Syn. Compositio. Usus: DEUS, mens libera, atque ab omni concretione mortali segregata. Concretionis et liquoris causas investigare.

CONCRĒTUS, a, um, Formé de diverses parties. Syn. Mixtum, conflatum, compositum, quasi conglutinatum, coagmentatum, copulatum, fictum. Usus: Corpus ex elementis concretum, le corps composé de plusieurs éléments. Cœlum grave et concretum, air condensé, épais. In animis nihil mixtum est, nihil concretum. Animal ex nefariis stupris; ex civili cruore, ex flagitiorum impunitate concretum, ce monstre, assemblage des forfaits les pius odieux.

CONCŬBĪNA, æ, f. Concubine. Syn. Amica, pellex. Usus: In concubinæ locum uxorem ducere.

CONCŬBĪNĀTŬS, ūs, m. Concubinage, commerce adultère. Usus: Illam in concubinatu sibi emit.

CONCŬBĬTŬS, ūs, m. Place à table; cohabitation, union de l’homme et de la femme. Syn. Conjunctio, complexus venereus. Usus: Concubitus Deorum cum humano genere.

CONCŬBĬUS, a, um, non adhibetur nisi solo gen. fem. cum voce Nox, Au milieu de la nuit. Usus: Nocte concubia domo egreditur.

CONCULCO, as, avi, atum, are, a. Fouler aux pieds. Syn. Protero. Usus: 1. Proterere et conculcare aliquem. 2. Transl. Écraser, fouler. Conculcari miseram Italiam proxima æstate videbis. Cf. Vasto.

CONCUMBO, is, cŭbŭi, cŭbĭtum, ere, Coucher avec. Syn. Concubo. Usus: Si peperit, cum viro concubuit.

CONCŬPISCO, is, cupivi, cupitum, iscere, a. Désirer ardemment. Syn. Cupio. )( Respuo. Adv. Infinite, summe, vehementer. Phras. Vehementer rem concupivit, il ambitionna cette chose. Cupiditatis oculos ad rem adjecit; rei desiderio vehementer æstuabat; flagrabat, exardescebat cupiditate rei. Cf. Cupiditas, Cupio, Desidero.

CONCURRO, is, curri, cursum, ere, n. Courir ensemble, fuir. Syn. Convenio, convolo, fugio, concurso, confluo, concursus facio. Adv. Aspere verba, confestim, obscœnius litteras, statim, temere, undique. Usus: 1. Undique ad eum summa exspectatione concurritur. Tota ad eum Italia concurrit. Multorum sententiæ concurrere. 2. Conflictum ineo, en venir aux mains. Adversis signis, maximo clamore concurrere. 3. Evenio, arriver, avoir lieu. Multa sæpe fortuito concurrunt, vulgo: coincidunt. Res concurrere plane contrariæ. Sæpe concurrit, ut eodem tempore mihi multa agenda sint. Cf. Congredior.

CONCURSĀTĬO, ōnis, f. Concours; rencontre. Usus: Quid illa concursatio nocturna? Non est obscura hominis concursatio et contentio.

CONCURSĀTOR, ōris, m. Qui court çà et là. Usus: Concursator et levis hostis, infanterie légère.

CONCURSĬO, ōnis, f. Rencontre. Syn. Concursus. Epith. Crebra verborum, fortuita, spirabilis, id est, animabilis, turbulenta, vitiosa. Usus: Concursio rerum fortuitarum. Crebrior vocalium concursio. Corpusculorum concursio fortuita.

CONCURSO, as, avi, atum, are, a. et n. Courir çà et là, parcourir. Usus: Templa, domus omnes, fora concursare. Armati, noctes diesque concursant. Cf. Curro.

CONCURSŬS, ūs, m. Réunion; rencontre; concours. Syn. Effusio hominum, concursio, conflictus. Epith. Admirabilis, felix, fortuitus, gravis, incredibilis, magnificentissimus, magnus, maximus omnium, quotidianus. Phras. Concursus flebant magni ad illum, la foule se pressait chez lui. Confluxere in ejus domum omnium generum ætatumque homines; celebrabatur domus ejus maxima hominum multitudine et frequentia; effusiones hominum ex agris et oppidis sane erant ingentes; domus eius frequentissimo hominum conventu celebrabatur; salutantium turba aditus omnes viasque insidebat; ædium vestibulum continenti agmine erat septum. Complebatur domus ejus maxima hominum frequentia. Cf. Celebris. Usus: 1. Fiebant ad eum audiendum concursus maximi. Quid dicam effusiones hominum ex agris, concursus ad me? Constantia calamitatum concursu labefactata. Studiorum honestissimus concursus. 2. Conflictus. Concursus asper litterarum, rencontre de voyelles, hiatus.

CONCŬTĬO, tis, cussi, cussum, ere, a. Heurter, secouer. Syn. Vehementer commoveo, perturbo. Usus: Rempublicam factionibus, urbem metu concutere. Concussa licentia, fractis cupiditatibus.

CONDĔCENTĬA, æ, f. Convenance. Syn. Ornatus, decorum, concinnitas. Epith. Apta. Usus: Verba ad compositionem et condecentiam apta.

CONDĔCET, ere, imp. Il convient. Syn. Decet.

CONDĔCŎRO, as, avi, atum, are, a. Orner, embellir. Usus: Ludos condecorare.

CONDEMNO, as, avi, atum, are, a. Condamner; accuser, faire condamner. Syn. Damno; item: arguo. )( Absolvo, libero. Adv. Gratis, honeste reum. Phras. Sæpius condemnatus est, il a subi un grand nombre de condamnations. Multis judiciis confossus; sua, ac sociorum damnatione ambustus; jugulatus a judicibus; atrocibus sententiis perculsus est. Usus: 1. Aliquem crimine aliquo condemnare. De alea, de vi condemnare. Capitis, injuriarum, pecuniæ publicæ turpissimo judicio condemnari. Insigni nota et ignominia condemnare. 2. Arguo, accuser. Aliquem sceleris, inertiæ, impudentiæ condemnare. Cf. Damno, Innocentem condemno.

CONDENSO, as, avi, atum, are, a. Serrer, grouper. Syn. Cogo. Usus: Oves se in unum locum condensant.

CONDENSUS, a, um, Compacte, épais. Usus: Condensa turma, acies.

CONDĪCO, is, dixi, dictum, ere, n. S’annoncer, s’inviter à dîner. Syn. Dicto convenio, significo. Usus: Condicere ad cœnam, vel condicere. (Vulgo: Promittere se ad cœnam.) Alicui operam condicere, s’engager à faire qqch pour qqn, se charger d’une affaire.

CONDIGNĒ, D’une manière tout à fait digne. Syn. Digne.

CONDIGNUS, a, um, Tout à fait digne. Syn. Dignus.

CONDĪMENTUM, i, n. Condiment, assaisonnement. Syn. Conditio; sapor, qui cibos commendat. Epith. Mediocre, aptum. Usus: Optimum cibi condimentum fames. Sermonum suavitas amicitiæ condimentum. Humanitatis condimento temperare gravitatem.

CONDĬO, is, ivi, vel ii, itum, ire, a. Conserver; assaisonner, accomoder. Syn. Tempero, præparo. Usus: Gravitatem comitate, orationem salibus, tristitiam hilaritate condire. Nemo unquam urbanitate, lepore, suavitate conditior.

CONDISCĬPŬLUS, i, m. Condisciple. Usus: Multos condiscipulos habet.

CONDISCO, is, dĭdĭci, discere, a. Apprendre à fond. Syn. Disco. Usus: Condiscas, quæso, paulo diligentius supplicare, apprenez, je vous prie, à solliciter avec plus de soin. Cf. Disco.

1. CONDĪTĬO, ōnis, f. Assaisonnement. Syn. Condimentum. Usus: Compositiones unguentorum, conditiones ciborum.

2. CONDĬTĬO, ōnis, f. Condition, état, qualité. Syn. Status, fortuna; modus, ratio, lex, pactum, pactio, conventio. Epith. Æqua, afflictior, valde bona, certa juris, commodior, quam commodissima, communis, deterior, difficilior, durior, gravis, incerta, infima fortunæ, iniqua pacis, vitæ iniquissima, invidiosa, justior, melior, et honestior, misera et indigna, mortalis vitæ optima, perdita, præclara, regia, superior, tolerabilis, tota, tuta, valentior. Conditiones bellicæ et hostiles, æquæ ac verecundæ, duriores legum, malæ, bonæ. Phras. 1. Hanc conditionem majores nostri statuere, nos ancêtres ont imposé aux vaincus cette condition. Constituere, instituere; hanc victis conditionem imposuere, obtulere, tulere, dedere, proposuere; his conditionibus onerarunt victos et adstrinxerunt; has pacis leges dixere. 2. Hanc conditionem facile accipiet, il subira facilement cette condition. Ad has conditiones facile accedet; libenter descendet; conditionem hanc non invitus subibit, sequetur, accipiet; hac conditione, his legibus libenter utetur, ad has conditiones facile adducetur, veniet; in has leges facile transiget, paciscetur; his pactionibus, ac conditionibus libenter stabit; in hac conditione ac pacto manebit. 3. Conditionem non accipit, il n’accepte pas la condition. Respuit, repudiat, recusat conditionem; his conditionibus, in has leges adstringi se non patitur. Cf. Abhorreo, Respuo. 4. Singularis est rerum mearum conditio, l’étât de mes affaires est extraordinaire. Ea est rerum mearum facies, ut conferri cum iis nihil possit; ea est fortuna, ut exemplum simile plane nullum exstet; præcipua, propria, minime communis fortuna mea est; singulari sum fato; alia longe conditione sum ac cæteri. Usus: 1. Nulla conditione permoveri potuere, aucune condition n’a pu les émouvoir. 2. Pactum, conventio, condition, clause, pacte. Conditiones offerre honestissimas; ad pactiones, conditionesque accedere, descendere. Conditiones repudiare. A suis conditionibus ipse fugit; in conditione manere. Stare conditionibus, s’en tenir aux conditions, les observer. 3. Status, fortuna, condition, fortune. Ea est temporum conditio. Meliore conditione es, ac ego, votre condition est supérieure à la mienne. Hæc imperii conditio, et status. Conditio et fortuna servorum infima. Nascendi conditio. Cf. Lex, Pactum, Fortuna.

1. CONDĪTOR, ōris, m. Celui qui apprête un festin. Syn. Cocus, qui cibos condit. Usus: Conditor et instructor convivii.

2. CONDĬTOR, ōris, m. Auteur, fondateur, créateur. Syn. Auctor. Usus: Legum conditor.

CONDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. Cacher; établir, créer, bâtir. Syn. Abscondo, repono, recondo; item: Instituo, constituo, construo. Usus: 1. Frumentum, pecuniam condere. Aliquid in visceribus medullisque, aliquid animo condere. 2. Constituo, instituo, construo, fonder. Urbem condere. Rempublicam condere, et constituere. 3. Compono, composer, écrire. Carmen, orationem, leges condere.

CONDŎCĒFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Dresser, former, façonner. Syn. Doceo, commoneo. Cf. Doceo.

CONDŎLĔO, es, ui, ere, n. Souffrir beaucoup. Syn. Doleo. Usus: Si pes, si dens, si corpus totum condoleat, si le pied, si les dents, si le corps vous fait beaucoup souffrir.

CONDŎLESCO, is, dŏlŭi, ere, n. Souffrir beaucoup. Syn. Condoleo.

CONDŌNĀTĬO, ōnis, f. Donation. Usus: Possessionum condonatio, et addictio.

CONDŌNO, as, avi, atum, are, a. Donner; abandonner, livrer. Syn. Dono, concedo, do, largior. Usus: 1. Bona aliena alteri condonare. Hunc tu mihi hominem condones, velim. Totum me vobis condono. 2. Indulgeo, ignosco, remitto, remettre (une dette), faire grâce, pardonner. Crimen suum alicui condonare. Supplicium, quo usurus eram in eum, remitto tibi et condono. Cf. Parco, Clemens, Benignus.

CONDŪCĬBĬLIS, e, gen. com. Utile, avantageux. Syn. Utilis. Usus: Amicum castigare utile est, et conducibile facinus. Cf. Utilis.

CONDŪCIT, Il est utile, imp. Syn. Utile est, prodest. Usus: Istud vero rationibus quidem tuis, non item reipublicæ conducit. Ea maxime conducunt, quæ sunt rectissima. Vide, num conducant ista ad commoditatem, ad facultates rerum. Cf. Prosum.

CONDŪCO, is, duxi, ductum, ere, a. Rassembler, réunir. Syn. Congrego, cogo. Adv. Breviter, in unum locum, mane domum; maxime rationibus. Phras. Conduxit exercitum ex Hispanis militibus, il a levé une armée d’Espagnols. Conscripsit milites, exercitum; delectum militum, quam acerrimum tota Hispania habuit; conquisitionem militum habuit per Hispaniam; copias conscripsit in Hispania. Usus: 1. Captivos unum in locum conduxit. 2. Ad tempus redimo; operam alicujus emo, louer, faire marché pour un travail. Domum, fundos conducere. Mercede conductus. Aliquod opus, statuam, pontem faciendum, operas conducere. Cf. Conscribo.

CONDUCTĬO, ōnis, f. Location, bail. Syn. Redemptio, collectio.

CONDUCTĬTĬUS, a, um, Loué. Usus: Operæ conductitiæ.

CONDUCTOR, ōris, m. Fermier, entrepreneur. Syn. Redemptor. Usus: Ejus operis trecentis nummis conductor fuit.

CONDŬPLĬCĀTĬO, ōnis, f. Répétition; (Fig. de Rhét.).

CONDŬPLĬCO, as, avi, atum, are, a. Doubler. Usus: Tenebræ conduplicatæ.

CONFĀBŬLOR, aris, atus sum, ari, d. Converser, s’entretenir. Syn. Colloquor.

CONFECTĬO, ōnis, f. Fin, achèvement (d’un ouvrage qqc.). Syn. Absolutio, perfectio, compositio. Usus: 1. Libri, belli confectio mihi jucunda fuit. 2. Collectio, perception. Confectio tributi. 3. Trituration. Ciborum confectio a dentibus simul, ac lingua adjuvatur.

CONFECTOR, ōris, m. Celui qui mène à fin. Syn. Qui conficit et absolvit. Usus: Belli huius confector erit, qui etc. Confector negotiorum.

CONFĔRO, fers, tŭli, collātum, ferre, a. Comparer, rapprocher. Syn. Comparo, collationem facio. Adv. Expeditissime se ex loco, facillime causam cum causa, mature se in societatem. Necessario se in fluctus, novissime se aliquo, plurimum benignitatis, potissimum se ad hoc studium, rectissime parva magnis. Falso quid in aliquem conferre, falso causam criminis, falso verbum in aliquem, nunc primum suspicionem, propria crimina in aliquem. Collatum divinitus, conferenda maxime extrema. Usus: 1. Nostra cum externis, bellum cum pace, inter se aliqua conferre. Rationes conferre accepti et expensi, comparer les recettes et les dépenses. 2. Signif. Motum. In fugam se conferre. Iter aliquo conferre, s’enfuir, se réfugier. Ad amicitiam Pompeii me contuli. 3. Transfero, rejicio, attribuer. Crimen, invidiam, culpam in aliquem conferre. Vitia tua falso in senectutem confers. In filium causam confert. 4. Adhibeo, adjicio, colloco, pono studium et operam, appliquer, employer à. Consilium, diligentiam, operam, officia, cogitationes, curas, studium ad alicujus dignitatem et amplitudinem conferre. Confer te, quæso, ad eam curam. Omne ingenium, cogitationes omnes ad Philosophiam contulit. Vocem suam in quæstum contulit, il fit le métier de crieur public, præconem egit. Se ad auctoritatem, ad societatem, amicitiam alicujus conferre. 5. Misceo, admoveo. Manus, signa cum hoste conferre, mettre aux prises; combattre. Castra castris conferre. 6. Communico, joindre, unir. Capita conferre; sermones inter se; sollicitudines conferre. 7. Contribuo, fournir, payer un tribut annuel. Ex censu quotannis aliquid in commune conferre.

CONFERT, contŭlit, imp. Il est utile. Syn. Conducit. Phras. Confert multum ad doctrinam, il est fort utile à la science. Momentum magnum affert; momentum magnum habet; ad doctrinam multum adjuvat; plurimum refert ad doctrinam; multum commodi, emolumenti, utilitatis affert, præstat ad doctrinæ uberioris fructum. Cf. Utilis. Usus: Ea res ad bene vivendum nihil confert.

CONFERTIM, En troupe serrée. Usus: Acriter et confertim pugnabatur.

CONFERTUS, a, um, Entassé, pressé. Syn. Refertus, plenus. Usus: Vita omnium voluptatum varietate conferta. Cf. Plenus.

Confessarĭus, ii, m. Confesseur. Phras. A confessionibus sacris; conscientiæ judex, arbiter; qui delicta confitentibus aures dat, præbet, commodat; quo ad sacras confessiones utimur; qui pro sacro tribunali assidet; confitentes reos suorum sordibus scelerum expiat; constrictos peccatorum vinculis animos divina quadam potestate relaxat; quo moderatore conscientiæ utimur; qui solet operam dare peccata confitentibus; sacræ pœnitentiæ administer.

CONFESSĬO, ōnis, f. Aveu, confession, déclaration, témoignage. Usus: Sit erranti medicina confessio. Taciturnitas imitatur confessionem. Tua confessione convinceris, urgeris, teneris. Sua se confessione in laqueos induit, jugulavit.

Confessĭo sacra, Confession, partie du sacrement de pénitence. Scelerum suorum pro sacro tribunali expiatio; noxarum conscientiæ expiatio; exomologesis sacra; animi per noxarum confessionem facta cum DEO reconciliatio. Phras. 1. Confessionem facere, faire sa confession, se confesser. Eluere animum peccatorum sordibus; sacra confessione perpurgare animum; patefacere sacerdoti conscientiæ labes, vulnera; superioris vitæ commissa in sacro animi judicio detegere; noxarum conscientiam deonerare; scelerum quasi sarcinam apud sacerdotem deponere; turpitudinis suæ virus apud sacerdotem evomere; expiare peccatorum sordes; purgare se salutari noxarum confessione; vitæ noxas sacra confessione delere; obire confessionis mysterium sacrum; crimina sua apud sacerdotem exponere; suorum se criminum apud arcanum judicem accusare; reum agere, peragere. Conscientiæ suæ maculas pœnitentiæ lavacro eluere; sacerdoti se ritu Christiano aperire: peccata confessione deponere; confessione peccatorum sordes abstergere; maculas abolere; peccatorum confessione animum cum DEO reconciliare; pœnitentiæ sacramento animum suo nitori restituere; susceptas in vita maculas confessione abluere, expurgare; exomologesi animum purgare; conscientiam emaculare; perpurgandi animi causa pro sacro tribunali se sistere, animi vulnera medico sacro detegere. 2. Confessionem generalem facere, faire une confession générale. Totius anteactæ vitæ noxas, ab ultima pueritia ducto initio in memoriam redigere, sacerdoti exponere, qui arctissimis iis vinculis, in quæ nos nostra sponte induimus, levatos dimittat; expiare superioris vitæ noxas omnes; omnis anteactæ vitæ, omnium annorum confessione expiari; aperire omnia peccata, quæ vel a pueritia meminimus; totius vitæ flagitia sacra confessione repetere; confiteri de peccatis tota vita admissis; animi labes, quas in omni vita contraximus expiare; totius vitæ maculas confessione eluere; non reticere quidquam eorum, quæ per omnem vitam deliquerimus; ut alterius quasi ordiamur vitæ initium, veteris vitæ omnis crimina sacerdoti aperiendo repetere; annorum omnium culpas exponere; de criminibus vel ab ipsa pueritia admissis absolvi; noxis, quas a prima ætate contraximus, confessione se exonerare; commissas jam inde a puero culpas confessione delere; noxas ab ineunte ætate contractas, quoad repetere mens potest, in sacro judicio aperire; collectas longa ætate animi sordes pœnitentiæ lacrimis apud sacerdotem eluere. 3. Confessiones audire, entendre les confessions, confesser. Confitentibus de se reis pro sacro tribunali aures dare, præbere; confitentibus operam dare; judicem sedere in confitentes de se reos; de peccatis ad sacrum anim; judicium allatis cognoscere; jus potestatemque a DEO traditam cognoscendi et remittendi peccata in arcano judicio exercere; confitentibus peccata sua aures commodare, admovere; confitentes de criminibus suis reos audire; esse a sacris confessionibus; confitentes reos suorum vinculis criminum exsolvere; relaxare; animorum sordes eluere, expiare.

CONFESTIM, Aussitôt. Syn. Sine ulla mora, illico, statim, actutum. Usus: Confestim huc advolavit. Cf. Statim, Breviter.

CONFĬCĬO, is, fĕci, fectum, ere, a. Faire; accomplir; effectuer. Syn. Facio, efficio, curo, præsto, exequor, compleo, expedio, transigo, absolvo. Adv. Accurate, amanter, bene cursum, bene dialogos, brevi, constantissime, diligenter tabulas, gloriosissime, jucunde, magnificentissime aliquid, nihilominus legationem, pene aliquem, plane animum, quam commodissime negotia, recte curriculum vivendi, strenue rem suam. Usus: 1. Manu sua vestem, pallium sibi confecit, se faire, se confectionner. Exercitum, bibliothecam, pecuniam conficere. Ea res famam tibi, et opes maximas conficiet. Reditum in patriam, negotium alicui conficere. Nuptias, sacra, rem divinam conficere. 2. Perficio, ad finem deduco, achever, mener à bonne fin. Negotium per alterum; rem e sententia confecit; bellum affectum confecit. Vitæ curriculum in litteris; diem otio confecit. Longam viam conficere. In senatu nihil confectum est. Perpolire orationem et conficere. 3. Transigo, traiter d’une affaire (sens neutre). Confice cum eo de hortis. Velim, id diligenter ut de libris conficias. 4. Concludo, efficio, conclure. Ex hac argumentatione illud conficitur, fuisse te etc. vulgo: consequentia deducitur. 5. Affligo, perdo, absumo, abligurio, pessumdo, vexo, accabler, tuer, détruire. Mœror, curæ, sollicitudines me conficiunt. Conficit se curis, etc. Fame, frigore, senectute, morbo confici. Familiarem rem luxu confecit. Mœror animos exedit et conficit. Pudore conficior.

CONFICTĬO, ōnis, f. Supposition. Syn. Machinatio. Usus: Criminis confictionem Caius suscepit, accusation calomnieuse.

CONFĪDENTER, Avec assurance, hardiment. Syn. Animose, audacter. Usus: Aliquid confidenter, malitiose, flagitiose gestum.

CONFĪDENTĬA, æ, f. Assurance, hardiesse; impudence. Syn. Impudentia, temeritas, audacia (arrogantis est). Usus: Hæc quidem signa confidentiæ sunt, non innocentiæ. Magnam sibi sumit, magnam habet confidentiam. Cf. Audacia.

CONFĪDO, is, fisus sum, ere, n. Se fier à, avoir confiance, compter sur. Syn. Audeo, non timeo; fido, spero, innitor. )( Despero, diffido. Adv. Confidere ferocius suæ causæ, magnopere et niti invidia, magnopere causæ, legionibus, plane plurimum sibi, valde litteris, malitiæ suæ, vehementer. Phras. 1. Arcana mihi sua confidit, il me confie tous ses secrets. Arcana, animum suum, consilia sua mihi credit omnia; animum suum mihi dat; summam rerum omnium fidem mihi habet; de fide mea sibi omnia pollicetur; meæ se fidei, suaque omnia committit; in mea unius fide omnia statuit, ponit, collocat; nihil mihi consiliorum ejus clausum est; omnia in aperto sunt, omnia mecum communicata. Cf. Aperio, Abscondo, Palam. 2. In opibus suis confidit plurimum, il met toute sa confiance en ses richesses. In opibus positam spem habet omnem; fretus opulentia sua; spem omnem in fortunis suis constitutam habet; spes suas fortunarum præsidiis delegat; omnia sibi de fortunis suis ac copiis pollicetur. Cf. Spes, Innitor, Spero. Usus: Nimium sibi, causæ suæ confidit. Virtuti constantiæque tuæ plurimum confido. De re aliqua, de alterius voluntate confidere. Cf. Fido, Spero.

CONFĪGO, is, fixi, fixum, ere, a. Clouer, percer, traverser. Syn. Figo, vulnero. Usus: 1. Hercules, ut Eurysthei filios, ita suos configebat sagittis. Cornicum oculos configere, tromper plus habile que soi (Prov.). 1. Figo, pono, employer. Configere omnes curas et cogitationes in salute reipublicæ.

CONFINGO, is, finxi, fictum, ere, a. Façonner; feindre, inventer. Syn. Fingo. Adv. Credibiliter, suspiciose facinus. Usus: Confingere, comminisci rumorem. Confingere, conflare crimen, aliquid criminis, accusationem. Cf. Fingo.

CONFĪNIS, e, gen. com. Qui confine, contigu. Syn. Vicinus, finitimus. Usus: Est huic confine genus dicendi. Cf. Vicinus.

CONFĪNĬUM, ii, n. Voisinage, limite, confins. Syn. Finis, limes; provinciæ extremum. Usus: Convenit in vicinitatibus et confiniis, æquum et facilem esse multa de suo jure concedentem. Cf. Limes.

CONFIRMĀTĬO, ōnis, f. Confirmation (t. de rhet.). Syn. Fides. Epith. Gravior. Usus: 1. Confirmatio est, per quam causæ fidem, auctoritatem et firmamentum adjungit oratio. 2. Consolatio, consolation. Non egit confirmatione virtus tua. 3. Vox Eccl. Confirmation (sacrement). Cf. Confirmo.

CONFIRMĀTOR, ōris, m. Garant, caution. Usus: Confirmator et sequester pecuniæ desideratur.

CONFIRMO, as, avi, atum, are, a. Affirmer, consolider; rassurer, encourager. Syn. Affirmo, assevero, promitto; stabilio, corroboro. Adv. Bene se, fidenter, liquido, magnopere, molestius, plane, præclare, temere. Confirmari impudentissime caput legis, mediocriter, necessario, vehementer, multum confirmatus animus. Phras. 1. Eventus rumorem confirmavit, l’événement prouva la réalité du bruit. Fidem rei eventus affirmavit; rumori fidem eventus addidit; accrevit rumori fides rei eventu consecuto; ad suspicionem et rumorem certissimæ res accesserunt; opinionem adjuvit consentiens rumori eventus; rumorem ambiguum eventus rei ad certum redegit. 2. Imperium sibi confirmavit, il s’assura le pouvoir. Imperium diuturna pace munivit; auctoritate et consilio roboravit; stabilivit rempublicam; confirmatiorem reddidit, effecit; temporum iniquitate, fortuna, collapsam affirmavit, constabilivit; præclara regni initia, ratum. Regis nomen, imperiumque ei effecere. 3. (Confirmavit decem millia hominum Vulg.), l’évêque a confirmé dix mille personnes. Christianæ palæstræ oleo ad ineundum animorum certamen decem capitum millia imbuit, perunxit; sacro Chrismate, consecrato oleo Christianorum, decem millibus haud pauciorum animos ad interiora certamina præparavit, corroboravit. Decem capitum millia sacro oleo delibuta, ad Christianæ palæstræ certamina ab illo sunt initiata; Christianæ militiæ auctorata; uncta Christiano ritu ad sacra certamina sunt decem hominum millia; Chrismatis sacramento confirmata; ministrata decem millibus hominum unctio illa sacra, qua animi vires ad arcana certamina muniuntur. Usus: 1. Exemplis, rationibus, argumentis rem confirmare. Hoc sine ulla dubitatione confirmaverim. De hoc tibi plane confirmo. 2. Consolor, consoler, soulager. Erigere, confirmare, afflictos bonorum animos. 3. Corroboro, stabilio, firmum reddo, probo, comprobo, suffragor, fortifier, guérir. Animum, se ad omnia confirmare. E morbo confirmari, guérir d’une maladie. Cf. Probo, Consolor.

CONFIT, fieri, (primis et secundis personis non adhibetur). p. Être fait, avoir lieu. Syn. Conficior. Adv. Facilius. Usus: Commodius cadere nihil poterat, quam si res sine sanguine confieret.

CONFĬTĔOR, eris, fessus sum, eri, d. Avouer; proclamer. Syn. Fateor, præ me fero, agnosco. )( Inficior, celo. Adv. Aperte, ingenue, impune, libere, necessario, palam adulterium, plane tandem, aliquando, timide, vere. Usus: Aperte et ingenue confiteri de crimine; crimen alicui confiteri. Cf. Fateor, Confessio.

CONFLĂGRO, as, avi, atum, are, n. Brûler, être consumé. Syn. Ardeo, exuror, comburor, concremor. Phras. Prædia omnia conflagrarunt, toutes les fermes ont été brûlées. Incendio hausta, consumpta, deleta sunt; incendio fumabant; igne corrupta absumpta sunt; in cineres abierunt. Cf. Concremo, Comburo. Usus: 1. Ardore flammæ conflagrare. 2. Transl. Invidiæ incendio, ira, odio conflagrare, brûler, se consumer d’envie, de colère, de haine. Cf. Ardeo.

CONFLICTĬO, ōnis, f. Lutte, combat. Syn. Conflictus, contentio, quasi concursus causarum. Usus: Rerum inter se pugnantium conflictio.

CONFLICTOR, aris, atus sum, ari, d. Combattre. Usus: Multis et magnis incommodis, duriore fortuna, morbis, annonæ difficultate conflictamur. Cum his conflictari, et pro reipublicæ salute dimicare oportet. Cf. Affligo.

CONFLICTŬS, ūs, m. Combat. Syn. Conflictio. Usus: Lapidum conflictu et tritu ignis elicitur. Nubium conflictus. Conflictu corporum magnæ acies pelluntur. Cf. Certamen.

CONFLĪGO, is, flixi, flictum, ere, n. Attaquer, combattre. Syn. Contendo, concurro, dimico, prœlior, prœlio decerto, prœlium facio, prœlium committo, signa confero, manus confero; certamen misceo. Adv. Temere cum aliquo. Usus: Manu cum hoste confligere. Armis cum hoste confligere, decertare. Cf. Certo, Pugno.

CONFLO, as, avi, atum, are, a. Souffler, allumer, exciter. Syn. Cogo, conficio, paro, comparo, acquiro. Usus: Bellum tua opera natum, conflatum, susceptum est. Unde hoc ductum et conflatum mendacium est? Ea res magnam invidiam atque infamiam, plurimum suspicionis, negotii, ac periculi conflavit Venus totam illam scenam, accusationemque conflavit.

CONFLŬENS, entis, m. Confluent. Usus: A confluente Rhodani copias movit.

CONFLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, n. Accourir ensemble, affluer. Syn. Concurro, convenio, pervenio, fluo. Usus: Laus, honor, dignitas in domum tuam confluxit. Omnis reipublicæ sentina in ea castra confluxit. Multi ex omni orbe Romam confluunt.

CONFŎDĬO, is, fōdi, fossum, ere, a. Percer, cribler de coups. Usus: Confodere aliquem multis vulneribus; tot judiciis confossus.

CONFORMĀTĬO, ōnis, f. Conformation, disposition. Syn. Forma, compositio, exornatio. Epith. Insignita, impressa. Usus: Conformatio lineamentorum, compositio membrorum. Animantis figura et conformatio totius oris ac corporis. Conformatio et moderatio continentiæ et temperantiæ. Vocis, sententiarum, verborum varietas et conformatio.

CONFORMO, as, avi, atum, are, a. Former, façonner, arranger. Syn. Compono, fingo, effingo, figuro, formo, informo. Phras. 1. Conformare se ad ejus voluntatem studet, il cherche à se plier aux vues de cet homme. Ad nutum, voluntatem fingere; suas voluntates ad alienum nutum componere; ejus voluntatibus, studiis obsequi; suam ad alienam voluntatem adjungere, accommodare. Se ad nutum ejus flectere; ejus voluntatem suam ducere; se suaque fingere, et dirigere ex aliena voluntate; totum se ad ejus voluntatem convertere; ejus voluntati morem gerere, obtemperare; cum ejus voluntate congruere, consentire; suam ad ejus voluntatem aggregare; pendere ex ejus consilio ac voluntate; sua consilia ac rationes omnes ex ejus præscripto moderari. Cf. Accommodo. 2. Totum se divinæ voluntati conformavit, il s’est conformé entièrement à la volonté de DIEU. Suam ad Divini Numinis voluntatem aggregravit, in DEI voluntate placidissime acquievit; totum se ad exequendam Numinis voluntatem contulit; arbitrii sui jus omne, in jus arbitriumque Numinis transtulit; a divina voluntate ne latum quidem unguem discessit; ad omnia Divinæ de se mentis consilia promptus descendit; Divinæ de se voluntatis rationem duxit unice; Divinæ se voluntati totum permisit. 3. Ad Magistri se mores conformat, il prend modèle sur la conduite de son maître. Ad magistri se mores fingit, componit; speciem quamdam ac imaginem magistri sui moribus exprimit; de magistri sui moribus mores informat suos; magistri mores imitatione exprimit; in magistri mores abit. Cf. Imitor, Exemplum. Usus: Ad majora nos genuit natura et conformavit. Animum cogitatione excellentium virorum conformare. Conformare se ad voluntatem alterius. Ad illustre exemplum quoddam mores, vocem, animum conformare. Cf. Accommodo.

CONFRĂGŌSUS, a, um, Apre, inégal, raboteux, rocailleux. Usus: Loca aspera et confragosa.

CONFRINGO, is, frēgi, fractum, ere, a. Briser, détruire. Syn. Frango, infringo. Usus: Rem, jura, consilia confringere, dissipare, consumere. Cf. Frango.

CONFŬGĪO, is, fūgi, fūgĭtum, ere, n. Se réfugier. Syn. Perfugio; perfugium, præsidium et auxilium quæro, concurro. Adv. Levissime, privatim ad judices. Phras. Miseri omnes ad te confugiunt, tous les malheureux ont recours à vous. In fidem tuam et clientelam se conferunt, recipiunt; in æquitate tua paratissimum habent perfugium, confugium, receptum; non alius portus est, in quem mallent invehi miseri, te uno amico tecti ac beati; apud te velut arx, portus, ara miserorum; tu miserorum columen, receptaculum, adminiculum certissimum haberis. Cf. DEI opem imploro. Usus: Tot difficultatibus affectus, afflictus, in tuam fidem, veritatem, misericordiam confugio. Rebus meis diffidens, ad auctoritatis tuæ aram confugio.

CONFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. Mélanger; réunir, confondre. Syn. Misceo, conturbo, perturbo. )( Distinguo. Usus: Verum cum falsis confundere. Græcos cum Romanis confundere et conferre. Vis divina toto mundo confusa. Confusa et perturbata oratio. Animo, dolore confusus. (Confundere aliquem, confondre qqn, lui prouver qu’il ment. Vulg.); latine effertur hoc modo: aliquem in ruborem dare; ruborem incutere; verecundiam afferre; pudore suffundere. Cf. Misceo, Turbidus.

CONFUSĒ, Confusément, sans croire. Syn. Permiste, per tumultum, ac trepidationem. )( Distincte, ordinate. Usus: Loqui permiste et confuse. Cf. Turbidus.

CONFŪSĬO, ōnis, f. Confusion, désordre. Syn. Perturbatio, permistio. Usus: Perturbatio vitæ, et magna confusio temporum, religionum, rerum omnium confusio. Conjunctio, confusioque virtutum a Philosophis distinguitur.

CONFŪTĀTĬO, ōnis, f. Réfutation, (t. de rhét.) Syn. Dissolutio, reprehensio.

CONFŪTO, as, avi, atum, are, a. Réfuter. Syn. Refello, refuto, reprehendo, diluo, coarguo, infirmo, dissolvo, redarguo, explodo, convinco, frango, ejicio, abjicio, adversaria everto, falsa esse doceo, tollo. Usus: Argumenta alicujus confutare. Audaciam hominis confutavit, confregit. Cf. Refello.

CONGĔLO, as, avi, atum, are, a. et n. Geler. Syn. Conglacio, duresco in glaciem. Phras. Amnis congelatur, le fleuve est gelé. Amnem vis frigoris concreto gelu adstringit; amnis nive et pruina concrescit; duratus glacie amnis. Usus: Gaudebam illum otio congelasse. Cf. Glacies.

CONGĔMĬNĀTĬO, ōnis, f. Redoublement, embrassement. Usus: Quid hoc congeminationis?

CONGĔMĬNO, as, avi, atum, are, a. Redoubler. Syn. Gemino. Usus: Omnes congeminavimus.

CONGĔMO, is, gĕmŭi, gĕmĭtum, ere, n. Gémir profondément. Syn. Gemo simul. Usus: Congemuit senatus frequens. Cf. Gemo.

CONGĔRO, is, gessi, gestum, ere, a. Amonceler, entasser. Syn. Congrego, accumulo, comporto. )( Dissipo. Usus: 1. Pecuniam aliquo, res direptas in regnum congerere. 2. Transl. Confero. Maledicta, crimina in aliquem congerere, se répandre en injures, en calomnies contre qqn. Cf. Congrego, Colligo.

CONGERRO, ōnis, m. Compagnon de plaisir. Syn. Cum quo familiariter et facete confabulamur.

CONGESTĬTĬUS, a, um, De rapport, rapporté. Usus: Locus congestitius, ad jacienda fundamenta ineptus.

CONGESTŬS, ūs, m. Action d’amonceler, d’accumuler. Syn. Comportatio. Usus: Avium congestu, non humanis manibus.

CONGĬĀRĬUM, ii, n. Vase qui tient un conge; don, présent, libéralité d’un prince. Syn. Imperatoris donum a congio, mensuræ genere vini et similium sic dictum. Usus: Cæsar muneribus, monumentis, congiariis, epulis multitudinem imperitam lenierat.

CONGLĂCĬO, as, are, n. Se glacer, se congeler. Syn. Congelo, duresco. Usus: 1. Aqua frigoribus conglaciat, nive et pruina concrescit 2. Transl. Ejus consulatus consilia conglaciant, son consulat se passe dans l’inaction. Cf. Glacies.

CONGLŎBĀTIM, En masse. Usus: Conglobatim ac confertim pugnabant.

CONGLŎBO, as, avi, atum, are, a. Rassembler, réunir. Syn. Cogo, colligo. Usus: Mare undique conglobatur æqualiter. Milites se in unum conglobarunt.

CONGLUTINĀTĬO, ōnis, f. Action de coller, de cimenter. Syn. Conjunctio. Epith. Recens, inveterata. Usus: Conglutinatio recens ægre divellitur, les parties récemment unies se séparent difficilement. 2. Transl. Conglutinatio verborum, liaison des mots.

CONGLUTĬNO, as, avi, atum, are, a. Réunir, rapprocher. Syn. Conjungo, copulo, conflo, compingo. Usus: Voluntates nostras consuetudo conglutinavit. Amicitias morum similitudo conglutinat. Cf. Jungo, Conjungo.

CONGRATŬLĀTĬO, ōnis, f. Congratulation, félicitation. Usus: Omnium ordinum consensus, gratiarum actio, congratulatio me commovet. Cf. Gratulatio.

CONGRĂTŬLOR, aris, atus sum, ari, d. Se féliciter; féliciter. Syn. Signis lætitiam ostendo, gaudeo cum aliquo. Cf. Gratulor.

CONGRĒDĬOR, eris, gressus sum, i, d. Se rencontrer, aborder; en venir aux mains. Syn. Convenio; infestis armis concurro. Adv. Coram. Phras. Cum hoste congressus est, il en vint aux mains avec l’ennemi. Gradum, pedem, manum cum hoste contulit; infestis armis, animisque cum hoste concurrit; in hostem ivit, ruit, invectus est; manum cum hoste conseruit; signa contulit; ut arma increpuere, micantesque fulsere gladii, concursus, impetus in hostem factus est. Cf. Arma, Pugno, Prœlium. Usus: 1. Luna cum sole congrediens. 2. Conferendi causa convenio, avoir une entrevue. Congredi cum aliquo, conferre gradum, pedem. Cum congressi fuerimus, tum si quid res feret, inter nos conferemus. 3. Pugno, combattre. Contra Cæsarem armatus congressus est. Non is sum, qui tecum congrediar, et lucter. Congredere mecum criminibus ipsis, remove calumnias.

CONGRĒGĀBĬLIS, e, gen. com. Sociable. Syn. Quod facile congregatur, amans societatis. Usus: Apum examina natura congregabilia sunt.

CONGRĔGĀTĬO, ōnis, f. Réunion; société. Usus: Nos ad conjunctionem congregationemque hominum, et ad naturalem communitatem nati sumus.

Congregatio Mariana, Congrégation de la Sainte Vierge. Sodalitas, sodalitium, cœtus, conventus Mariæ honoribus institutus; cœtus ex litteraria juventute collectus, conflatus ad Divinæ Matris honorem; sodalitium scholasticæ juventutis Virgineæ Matris nomine congregatum. (Congregationi inscribi se curavit. Vulg.); in numerum sodalium adscribi, adlegi, referri, cooptari voluit; sodalium cœtui, albo inscribi, inseri exoptavit; sodalitati nomen dedit; inter candidatos Mariani sodalitii nomen est professus.

Congregatio Romana Cardinalium, congrégation des cardinaux. Congregatio rituum. Concilium vel Consilium Patrum Purpuratorum sacris ritibus sanciendis constitutum. Congregatio de propaganda. Sacer Vaticani Senatus conventus, de conservanda, vel propaganda per terrarum orbem fide, agi solitus.

CONGRĔGO, as, avi, atum, are, a. Rassembler, réunir. Syn. Colligo, contraho, convoco, coacervo, aggrego, cogo, conjungo, in unum locum compello. )( Dispergo, dissipo. Usus: Homines libenter se cum æqualibus congregant. Paulum in eumdem hunc numerum congregabimus. Tecum me et voluntas congregavit, et fortuna conjunxit. In unum locum congregata plebs. Cf. Convenio, Colligo, Convoco.

CONGRESSĬO, ōnis, f. Fréquentation, entrevue, entretien. Syn. Congressus, colloquium, sermo. Epith. Acerba et misera, bellicosa, severa. Usus: Nemo illum aditu, congressione, sermone dignum putabat. Erat non modo familiaritate, sed congressione prohibendus. In congressionibus hominum. Familiaris congressio.

CONGRESSŬS, ūs, m. Entretien. Syn. Colloquium, conflictus. Epith. Mediocris, quotidianus. Usus: 1. Venire in alicujus congressum. Sylla cum illis ne mediocri quidem sermone et congressu conjungebatur. Credebam, pacem fore non modo sermone et disputatione, sed conspectu ipso et congressu. Cf. Conventus. 2. Pugna, attaque, combat. Multa ante congressum fiunt. Nulli in eo congressu periere.

CONGRŬENTER, D’une manière convenable, conformément à. Syn. Convenienter. Usus. Congruenter naturæ convenienterque vivere.

CONGRŬO, is, grui, ere, n. Se rapporter, convenir, cadrer. Syn. Convenio, consentio. Adv. Mirifice, valde, vehementer. Phras. Color iste cum luctu congruit, cette couleur va bien au deuil. Non abhorret, non abludit luctu color; belle sibi respondent luctus et color hic obscurus. Consentit, concinit hic color luctui. Usus: Cum suis moribus ac natura parum congruere. Sententia mea congruit cum judicio senatus. Dicta factis congruunt. Oratio, sententia discrepans, verbis congruens. Cf. Consentio, Concino, Convenio, Similis. )( Discrepo, repugno, dissentio, dissideo.

CŎNISCO, as, are, n. Heurter de la tête. Syn. Arieto, fronte concurro. Usus: Caput opponis, cum eo coniscans, tu te jettes sur lui, la tête en avant, comme un bélier.

CONJECTĬO, ōnis, f. Action de jeter, de lancer. Syn. Conjectura, conjectus. Usus: 1. Conjectione telorum hostis fusus est. 2. Transl. Conjecture. Conjectionem somniorum ita definit. Cf. Divinatio.

CONJECTO, as, avi, atum, are, a. Conjecturer. Usus: Eventu aliquid conjectare. Quid dicam, aut quid conjectem, nescio, je ne sais que dire, ni que penser. Cf. Conjicio.

CONJECTOR, oris, m. Devin. Syn. Interpres somniorum, portentorum, vates. Usus: Conjector somniorum, interprète des songes. Vaticinationes et responsiones aruspicum, conjectorum.

CONJECTŪRA, æ, f. Conjecture. Syn. Opinio, suspicio, divinatio, auguratio, provisio. Epith. Bona, crudelis, difficilis, domestica, facilis, infinita, levis, multa, perspicua, probabilis, vera, verior, certa. Phras. Conjectura capi vix potest, on peut à peine en tirer une conjecture. Ea res conjectura judicari, sciri vix potest; conjectura de eo re capi, fieri vix potest; ad conjecturam ejus rei evadere vix humana mens potest; ad conjecturam propius accedere; conjectura assequi, augurari non licet; nullus hic conjecturæ locus; nihil hinc conjicias, conjectes. Cf. Conjicio. Usus: Conjectura, quæ in varias partes duci potest, nihil incertius. Conjectura ducor ad suspicandum. Quantum conjectura assequi, consequi possum. Scis, quo me confectura ducat, quid odorer, quid conjectura augurer. Ex vultu conjecturam facio, capio. Vultus mihi conjecturam animi affert. Quantum conjectura percipio, coarguere possum; quoties conjecturis nostris aberramus, fallimur.

CONJECTŪRĀLIS, e, gen. com. Fondé sur des conjectures. Usus: Causa, genus orationis conjecturale, question de fait.

CONJECTŬS, ūs, m. Action de lancer. Syn. Conjectio. Usus: Conjectus oculorum.

CONJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, n. et a. Conjecturer, deviner. Syn. Conjectura assequor, vel consequor; conjecturam facio; conjectura prospicio, vel perspicio, agnosco, interpretor, divino, existimo. Adv. Acute, bene, belle, male, præclare. Phras. 1. Multa e facie conjici de homine possunt, le visage d’un homme peut nous le faire connaître beaucoup. Multa ex fronte videri, colligi, deprehendi, percipi, conjectari possunt; multa conjecturis assequi, consequi licet; multa ex vultu conjectando augurari possumus. Frons multa ostendit, significat, indicat, coarguit, patefacit; frons ipsa persæpe exprimit, demonstrat latentes animi morbos; e vultu, qui est index et imago animi, nequaquam incerta conjectio, dubia aut obscura divinatio sumitur; frons ad animi faciem proxime accedit; haud aberrat conjectura, qui ex vultus indicio de animo suspicatur; ex vultu conjectura haud temere duci, capi, fieri potest; ex vultus indiciis haud ægre ad conjecturam de animi sensu evadimus; non fallit conjectura, quæ ex vultu de animorum habitu judicat; ex vultu, oculis, fronte conjectura ducimur, propius accedimus ad animi sensum explorandum. Res sunt ejusmodi, de quibus ne conjicere quidem quidquam possumus, les affaires en sont à ce point qu’on ne peut rien conjecturer. Quæ positæ non sunt in conjectura; quæ extra conjecturam sunt; quæ a conjectura procul absunt; quæ a conjectura minime pendent; ad quas conjectura accedere; de quibus conjecturam facere, capere; certus vates, conjector esse nemo possit; de quibus difficilis admodum conjectura sit, incerta divinatio, obscurum augurium est, in quibus, quid futurum sit, quid eventurum, quia afferre, parere dies, casus, fortuna possit, suspicari, divinare, providere, assequi nihil licet. Cf. Conjectura. Usus: 1. Se in fugam, in pedes, latebras, castra conjicere, se jeter, se précipiter. Tela in aliquem conjicere, lancer. 2. Conjicere, jeter, lancer; pousser. Maledicta in aliquem, causam turbarum, crimen in aliquem conjicere. Flammam illorum temporum in me conjecit. 3. Distribuo, distribuer. Causam totam in certos locos, multa in unum librum, epistolam conjeci. 4. Intendo, converto, jeter. Oculos in eum conjecit. 5. Affero, redigo, mettre dans tel ou tel état. Rempubicam in magnas difficultates conjecit. Ne me, quæso, in hanc tristitiam, hoc malum, has tricas conjicito. Cœli gravitas in morbum me conjecit. Conjecit se in nuptias. 6. Divino, auguror, conjecto, conjecturer, deviner. Argute, acute, hæc longe ante conjecerat. Cf. Divino.

CONJŬGĀTĬO, ōnis, f. Mélange, union. Syn. Colligatio. Usus: Capitum conjugatio et relegatio, et propagatio virium.

CONJŬGĬUM, ii, n. Union conjugale. Syn. Connubium, matrimonium. Phras. In conjugio degit, elle est mariée. Est illi connubium cum viro cumprimis nobili; sanguinem genusque miscuit cum Patritii generis viro; domesticum fœdus junxit cum viro clarissimis natalibus orto; locata est in matrimonio; in manum convenit viro honestissimo; in matrimonium data, collocata est viro clarissimi generis. Cf. Matrimonium, Nubo. Usus: Prima societas est in ipso conjugio.

CONJŬGO, as, avi, atum, are, a. Unir. Syn. Conjungo, copulo, socio. Usus: Jucundissima est amicitia, quam morum similitudo conjugavit. Cf. Jungo.

CONJUNCTĒ, Conjointement. Syn. Simul, conjunctim. )( Separatim. Usus: Conjunctissime et amicissime vivere cum aliquo.

CONJUNCTIM, Conjointement, ensemble. Syn. Simul, conjuncte. Usus: Conjunctim de ea re poterit referri.

CONJUNCTĬO, ōnis, f. Assemblage; union, liaison. Syn. Copulatio, necessitudo, societas, consociatio, cognatio, affinitas, consensio. )( Disjunctio, alienatio. Epith. Æterna, humana, incolumis, invidiosa, jucundissima, magna, maxima, mediocris, nova, paterna, perdiuturna, perpetua, proxima necessitudini liberorum, repentina affinitatis, sempiterna. Suavis inter aliquos, suavissima summa, tanta, vera, vetus, infinita. Usus: Affinitatis, vicinitatis, benevolentiæ, naturæ, amicitiæ conjunctio. Conjunctionis mutuæ vinculum. Conciliare sibi conjunctionem multorum, se faire beaucoup d’amis. Veterem conjuctionem nostram labefactarunt, ac prope diremerunt malevolorum artes; a conjunctione nos prope avocarunt; de vetere conjunctione multum diminuere, refroidir beaucoup une ancienne amitié. Cf. Amicitia.

CONJUNCTUS, a, um, Uni, lié. Syn. Junctus, copulatus, adjunctus, cohærens, consentiens, sociatus, communis, connexus, habens societatem, conjunctionem gratiæ, quasi devinctus, necessarius. )( Divisus, disjunctus, solitarius. Usus: Habere aliquem usu, affinitate, consuetudine, officiis conjunctum; cognatione, amicitia inter se conjuncti. Familiaris et omnibus rebus conjunctus alicui, vel cum aliquo. Mea causa cum tua est conjuncta. Virtuti tuæ fortuna conjuncta est. Vitam agit cum honestate conjunctam. Vita flagitiis et probris conjuncta. Summa miseria cum summo dedecore conjuncta. Discessus tuus cum gloria potius erat conjunctus, quam cum probro. Cf. Amicus, Concors.

CONJUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. Joindre, unir, lier. Syn. Copulo, conjungo, conglutino, consocio, congrego, coagmento, concilio, connecto. )( Disjungo. Adv. Conjungi maxime vetustate, lingua, societate, mirifice cum, quam maxime. Usus: Cum aliquo amicitias conjungere, faire amitié avec qqn. Conjungere cum gravitate comitatem. Nos ab ineunte ætate usus, consuetudo, studiorum societas et similitudo conjunxit. Cum aliquo necessitudinem conjungere. Sententiarum pondus cum elegantia verborum. Cf. Jungo, Adhæreo.

CONJŪRĀTĬO, ōnis, f. Conjuration, conspiration, complot. Syn. Conspiratio, consensio. Epith. Civilis, constricta, exitiosa, impia, occulta, recens, scelerata, superior, vetus. Usus: Conjurationem facere, deprehendere, patefacere, aperire.

CONJŪRO, as, avi, atum, are, a. Compirer, faire des complots. Syn. Conspiro, consentio. Phras. Multi nobiles conjurarunt, beaucoup de nobles ont fait un complot. Coitionem, conspirationem fecerunt; multi ex nobilibus conspirationem conflarunt; conjurationem fecerunt; facinoris societatem inierunt; conspiratum a non paucis nobilibus; coivere in nefarii consilii societatem nobilium non pauci; conflata ex nobilibus nefarii fœderis societas, impiis religionibus devincta. Usus: Cognitum est eos conjurasse. Hi quibuscum conjurasti, ubi sunt? Scito mihi æris alieni esse tantum, conjurare ut cupiam.

CONJUX, ŭgis, m. f. Époux, épouse. Syn. Particeps connubii, thori consors. Epith. Minime avara, fidissima, fidelis, fidelissima, integra a petulantia alicujus, misera.

CONNECTO, is, nexui, nexum, ere, a. Attacher, lier ensemble. Syn. Conjungo, necto, colligo, nexa vincio, copulo. )( Separo. Adv. Leviter. Usus: Amicitia cum voluptate connectitur. Cf. Jungo.

CONNEXĬO, ōnis, f. Liaison.

CONNĬTOR, eris, īsus vel nixus sum, niti, d. Faire de grands efforts. Syn. Nitor, operam do, conor, contendo, enitor, elaboro. Usus: Quantum conniti animo potes; quantum labore contendere, tantum fac, ut efficias. Cf. Conor, Nitor, Contendo.

CONNĪVĔO, es, nīvi vel nixi, ere, n. Faire semblant de ne pas voir, dissimuler. Syn. Dissimulo. Usus: 1. Dii sæpe in hominum sceleribus connivent. Quibusdam in rebus conniveo. Cf. Indulgeo. 2. Oculos nunc claudo, nunc aperio, cligner les yeux. Oculi somno conniventes.

CONNŪBĬUM, ii, n. Mariage. Syn. Conjugium. Cf. Matrimonium.

CŌNOR, aris, atus sum, ari, d. Entreprendre, s’efforcer. Syn. Enitor, connitor, molior, indago, experior, incumbo in, vel ad rem. Phras. 1. Conandum tibi erit magnopere, il vous faudra faire beaucoup d’efforts. Magno studio enitendum, contendendum, elaborandum tibi erit; omni conatu id agendum, id moliendum; intentus tibi animus habendus, qui nulli unquam labori succumbat; in hoc tibi omni ope ac opera incumbendum; ad id omnes cogitationes intendendæ; toto pectore tibi ad hoc incumbendum erit; toto pectore, omni ope huc annitendum; summa ope in hoc elaborandum, desudandum erit; omni cogitatione ad id feraris, eo nervis omnibus contendas, necesse erit. 2. Conare, quæso, ut solidam laudem consequare, efforcez-vous, je vous prie, d’acquérir une gloire solide. Accinge te, quæso, ad eam cogitationem; da operam, id age, id molire, id unum machinare; contende nervis omnibus et facultatibus; omni ope annitere, totis viribus accingere; age pro virili parte, pro tua parte, totis viribus; omnibus nervis, omni studio, quantum est in te positum; quantum in te situm est; quoad potes; quoad vales; quantum quidem præstare poteris; quantum viribus licebit consequi. Confer ad eam rem omnes vires, omnia studia; quidquid est in te industriæ, operæ, curæ, diligentiæ. Ne viribus peperceris; ne quid studii prætermiseris; da operam pro eo, quod in te erit; ita contende, ut nihil magis. Cf. Studeo, Satago, Contendo. Usus: Multa efficere, plura conari. Scelus conari.

CONQUASSĀTĬO, ōnis, f. Ébranlement. Syn. Agitatio, commotio. Usus: Morbus e corporis conquassatione et perturbatione ortus.

CONQUASSO, as, avi, atum, are, a. Ébranler. Syn. Commoveo, concutio. Usus: Omnes provinciæ bellis conquassatæ.

CONQUĔROR, eris, questus sum, queri, d. Se plaindre. Syn. Queror, deploro. Adv. Graviter, gravissime, mediocriter, publice de factis, verissime. Usus: Nihil tecum de injuria fratris conqueror. Conqueri fortunam adversam, non lamentari decet. Cf. Queror, Querela.

CONQUESTĬO, ōnis, f. Plainte. Syn. Querela.

CONQUĬESCO, is, ēvi, ētum, escere, n. Se reposer. Syn. Quiesco, consido, desino. Adv. Libentissime, paulum adventu alicujus. Usus: Bella hieme, litteræ bello conquiescunt. Nunquam a bellis conquiescemus? Ut ætas nostra gravior in caritate, atque adolescentia tua ex omnibus molestiis, et laboribus conquiescat. Animus a forensi strepitu conquiescat tantisper. Aspectu uno omnis cura consedit, ac conquievit. In libris conquiesco, je trouve un délassement dans mes livres. Cf. Quiesco, Relaxo.

CONQUĪRO, is, quīsīvi, quīsītum, ere, a. Chercher soigneusement, rechercher. Syn. Investigo, magna diligentia quæro. Adv. Curiosius, diligentissime, studiose, undique pecuniam, undique suavitates. Usus: Aliorum facta et eventa conquirere. Suavitates undique et delicias conquirit. Cf. Quæro, Colligo.

CONQUĪSĪTĒ, Avec recherche, avec un soin scrupuleux. Syn. Exquisite, diligenter, docte. Usus: Aliquid conquisite scribere.

CONQUĪSĪTĬO, ōnis, f. Recherche soigneuse. Usus: Exercitus durissima conquisitione collectus. In conquisitione orationis durissimum est exordium. Conquisitionem habere, facere militum, enrôler, lever des soldats. Cf. Delectus.

CONQUĪSĪTOR, ōris, m. Enrôleur, recruteur. Syn. Cui aliquid conquirendum mandatur. Usus: Nullus delectus, neque enim conquisitores comparere audent.

CONQUĪSĪTUS, a, um, Recherché. Syn. Exquisitus, insignis. Usus: Conquisitissimi cibi, odores. Fictis, conquisitisque vitiis deformare hominem.

CONSĂLŪTĀTĬO, ōnis, f. Salutation. Epith. Forensis, perhonorifica. Usus: Forensis consalutatio.

CONSĂLŪTO, as, avi, atum, are, a. Saluer. Syn. Saluto. Adv. Amicissime inter se. Usus: Qui inter se amicissime consalutarunt. Cf. Saluto.

CONSĀNESCO, is, sānŭi, escere, n. Se rétablir, se guérir. Syn. Sanus fio, sanor. Usus: Cum consanuisse videretur, recruduit vulnus. Cf. Sano.

CONSANGUĬNĔUS, a, um, Du même sang. Syn. Sanguine conjunctus, sanguinis communione, conjunctione proximus; consanguinitate propinquus. Cf. Cognatus, Propinquus, Affinitas. Usus: Nec intelligunt, esse se consanguineos.

CONSANGUĬNĬTAS, ātis, f. Parenté du sang. Syn. Sanguinis conjunctio, communio. Usus: Alteri consanguinitate propinquus. Cf. Cognatio.

CONSAUCĬO, as, avi, atum, are, a. Blesser grièvement. Syn. Saucio, vulnero. Cf. Vulnero.

CONSCĔLĔRĀTUS, a, um, Souillé de crimes, criminel, scélérat. Syn. Sceleratus. Cf. Sceleratus.

CONSCĔLĔRO, as, avi, atum, are, a. Souiller, déshonorer. * Usus: Conscelerare aures paternas, aures scelere implere.

CONSCENDO, is, scendi, scensum, ere, n. et a. Monter sur. Syn. Ascendo. Usus: Conscende, quæso, et ad nos trajice, subintell. navim, s’embarquer. Cf. Ascendo.

CONSCENSĬO, ōnis, f. Action de monter dans. Usus: Conscensio in naves.

CONSCĬENTĬA, æ, f. Conscience. Syn. Recordatio, animi quædam ratio, vis, et lex, a qua et de recte factis, et secus admonemur. Epith. Comes, communis, jucundissima bene actæ vitæ, præclara, recta, scelerata, stabilis, digna supplicio. Phras. I. (Conscientia bona. Vulg.) Bonne conscience. Conscientia bene actæ vitæ; conscientia recte factorum; mens bene sibi conscia; optimæ mentis conscientia; conscientia rectæ voluntatis; conscientia recta et præclara. (Est homo bonæ conscientiæ, Vulg.), cet homme a la conscience pure. Vir est integerrimæ mentis; justus, integer, æqui ac recti amans; integer, et bonus; cui religio sit, quidquam præter fas et æquum agere; quidquam aggredi, quod cum recti honestique legibus non consentiat; vir est optimæ mentis conscientia tutus; qui, quæ agere parat, omnia ad leges divinas, ad rectæ rationis præscriptum erigit; qui nulla in re ab æqui et recti legibus discedit, qui a recta conscientia ne transversum quidem unguem discedat; cui religiosum sit, præter æqui rectique leges quidquam agere. 2. (Consolatur me bona conscientia, Vulg.), l’intégrité de ma conscience me console. Optimæ mentis conscientia me consolor; præclara conscientia sustentor; conscientia rectæ mentis recreor; nitor conscientia mea; non pertimesco conscientiam meam; fruor vitæ bene actæ conscientia; nixus rectæ mentis conscientia quid pertimescam? quæ me res perturbet, conscium probe sibi, a culpa me omni longissime abfuisse? Cf. Probus. 3. (Hoc bona conscientia fieri non potest. Vulg.), vous ne pouvez faire cela en sûreté de conscience. Salvo officio, salvis legibus, salva fide fieri non potest, hoc sine scelere fieri nullo pacto potest; ista facere religio sit, religiosum sit; religione impedimur. II. (Vulg. Conscientia mala), conscience mauvaise, perverse. Conscientia sceleris; facinorum conscientia; mens male sibi conscia; impedita et oppressa mens scelerum conscientia. 1.(Malam habet conscientiam, Vulg.), cet homme a une conscience souillée. Hominem scelus agitat; scelerum pœnis agitatur, et a mente consilioque deducitur; facinorum recordatione nunquam timore est vacuus; urit anxiam mentem facinorum memoria; agitatur et perterretur tædiis ardentibus furiarum; conscientia facinorum urgetur; flagitiorum suorum conscientia cruciatur, stimulatur, vexatur, constringitur; peccatorum conscientia oppresso pœna semper ante oculos versatur; exortus e peccatorum conscientia timor sollicitudine exedit; angore conscientiæ, et scelerum recordatione cruciatur; insectantur hominem non furiæ, non ardentes, ut est in fabulis, tædæ, sed impedita male factorum conscientia mens; sed confusa pœnarum metu scelerum conscientia, quæ hominem æternis sollicitudinibus dies et noctes exedit; conscientiæ stimulis agitatur; scelerum obstrepente conscientia quiescere non potest; tacito conscientiæ convicio verberatur; angore conscientiæ torquetur; flagitiorum memoria angitur, discruciatur. 2. (Remorsus conscientiæ, Vulg.), remords de conscience. Insunt in scelere aculei, quibus animi dies atque noctes confodiuntur et cruentantur; stimuli, quibus mens diu noctuque compungitur, exeditur, dilaceratur; mentis angores, sollicitudines, metus, cruciatus, tacita conscientiæ convicia, quæ animum verberant, opprimunt, exedunt, excruciant. 3. (Est homo nullius conscientiæ, Vulg.), cet homme est sans conscience. Homo impius, improbus, nefarius, sceleratus, consceleratus, qui sibi religioni nihil habet, ducit; qui religione non impeditur, quominus etc.; cui sanctum religiosumque nihil est; in quo nullum nec recti, nec æqui studium, aut vestigium; homo sine ulla religione et fide. 4. (Facerem mihi conscientiam, Vulg.), je me ferais un cas de conscience. Religio mihi foret; religiosum esset; religioni mihi ducerem; religioni haberem; religione impediri me putarem. 5. (Rationem conscientiæ reddere, Vulg.), rendre compte de sa conscience. Omnes animi latebras ac recessus aperire; arcana pectoris omnia alteri credere; vitæ suæ, rerumque omnium rationem reddere; reconditos, et penitus abstrusos animi sensus patefacere; intimos animi recessus pandere; arcana pectoris expromere. 6. (Conscientiam examinare, Vulg.), examiner sa conscience. Suæ vitæ rationem ab se repetere, reposcere; in semet ipsum descendere. Cf. Examen conscientiæ. Usus: 1. Magna vis est conscientiæ, ut pœnam semper ante oculos versari putent, qui peccarunt. 2. In conscientia recte factorum sat magnus laboris fructus est. 3. Notitia, connaissance commune. Conscientia tenetur conjuratio sua. Remota hominum conscientia quidlibet facturus videris, sans tenir compte de la conscience universelle, tu parais vouloir faire ce que bon te semble. 4. (In conscientia obligatum esse, Vulg.), être obligé en conscience. Latine: Religione obstrictum esse; quæ vox Religio plerumque ponitur in his pro conscientia. Religionem alicui offerre, faire naître des scrupules. Religioni habeo, mihi duco, se faire conscience de qqch. Religione impedior, ma conscience m’empêche.

CONSCINDO, is, scĭdi, scissum, ere, a. Mettre en pièces, déchirer. Syn. Discindo, scindo, discerpo. Usus: 1. Epistolam tuam conscidi innocentem. 2. Transl. Aliquem sibilis, maledictis, pugnis, calcibus conscindere, accabler qqn de sifflets, d’injures, etc.

CONSCISCO, is, scīvi, scītum, ere, a. Se causer, se procurer; exécuter. Syn. Infero, admitto. Usus: Mortem sibi veneno; necem sibi consciscere. Facinus consciscere.

CONSCĬUS, a, um, Témoin, confident, complice. Syn. Particeps, socius, testis. )( Inscius, ignarus. Adv. Maxime studiorum, officiorum. Usus: Nullius mihi culpæ conscius sum, je ne me sens coupable d’aucune faute. Conscius illi facinori esse putabar.

CONSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. Composer, rédiger; écrire; enrôler. Syn. Scribo, compono. Adv. Celeriter veteranos, communiter edictum, diligentius, nominatim, perspicue, perquisitius et diligenter, publice, separatim, subtilius, vicatim homines. Conscribi palam, et centuriari. Phras. Milites conscripsit, il enrôla des soldats. Novis delectibus militem contraxit; milites sacramento rogavit; copias comparavit, paravit, coegit, contraxit maximas; conquisitionem fecit, habuit acerrimam. Cf. Conduco. Usus: Exercitum, militem conscribere, lever une armée. Librum, epistolam conscribere, écrire. Cf. Scribo.

CONSCRIPTĬO, ōnis, f. Action d’écrire. Syn. Scriptio. Usus: Conscriptiones quæstionum, rédaction d’un interrogatoire.

CONSĔCRATĬO, ōnis, f. Consécration. Syn. Dedicatio. Usus: in consecrationibus statuebantur aræ, quæ religionem afferrent.

CONSĔCRO, as, avi, atum, are, a. Consacrer. Syn. Dico, dedico, sacro, religiosum facio. )( Profano, profanum facio. Adv. Auguste, nefarie aram, sancte, publice, recte. Usus: 1. Dare, donare, dicare, consacrer, vouer. Consecrare aliquid Jovi. Aurum, argentum, agrum, ædem DEO consecrare. Se patriæ dedere, ac velut consecrare. 1. Religiosum facio, dédier, consacrer. Delubra sanctissimis religionibus consecrata. 3. Immortalitate dono, immortaliser. Urbes, in quibus tuas virtutes consecratas vides, et in Deorum numero collocatas. Virorum fortium memoria Deorum immortalium honore consecrata. Cf. Sacro, Dedico.

Consecro SS. Hostiam, Consacrer la sainte Hostie, célébrer le saint Sacrifice de la Messe. Prolatis, enuntiatis Christi verbis sanctissimis, panem ac vinum, in Ejus Corpus, ac Sanguinem converto; pronuntiata divinæ consecrationis formula, arcana vi, ac obstupescenda, Carnem Christi, ac Sanguinem efficio; arcanis ac traditis a Christo verbis, Eumdem in panis ac vini speciem transformo.

CONSECTĀRĬUS, a, um, Qui se déduit. Usus: Consectaria me Stoicorum brevia, et acuta delectant.

CONSECTĀTĬO, ōnis, f. Recherche. Syn. Captatio. Usus: In hujus concinnitatis consectatione princeps fuit Gorgias.

CONSECTĀTRIX, ĭcis, f. Celle qui recherche, qui poursuit. Syn. Auceps. Usus: Libidines sunt consectatrices voluptatis, les passions sont amies du plaisir.

CONSECTĬO, ōnis, f. Coupe. Syn. Sectio. Usus: Consectio arborum.

CONSECTOR, aris, atus sum, ari, d. Poursuivre; chercher à imiter. Syn. Quæro, sequor, aucupo, capto, imitor. Adv. Pueriliter, studiose, studiosissime, vere, verba vel rem. Usus: 1. Inanem rumorem, omnes falsæ gloriæ umbras; opes, et potentiam consectatur. Alicujus benevolentiam largitione, assentatione consectari. Vitiosa, rivulos præ rebus consectantur. Consectari genus dicendi abruptum. 2. Insequor, urgeo, vexo, premo, insector, poursuivre hostilement, pourchasser. Aliquem clamoribus, conviciis, sibilis, lingua petulanti consectari. Cf. Insector, Sequor.

CONSĔCŪTĬO, ōnis, f. Suite, conséquence; enchaînement, construction (des mots). Syn. Consequentia, connexum. Epith. Necessaria. Usus: Consecutiones, et causas rerum perspicere. Ipsa detractio molestiæ, consecutionem affert voluptatis. Consecutio verborum in conjunctione servanda.

CONSĔNESCO, is, sĕnŭi, escere, n. Vieillir. Syn. Senex fio, annis et ætate ingravesco, inveterasco. Usus: 1. In mœrore et lacrimis consenuit. 2. Transl. Deficio, imminuor, dépérir, languir. Consenuit jam rumor ille. Consenuit eius gloria, potentia. Partis illius auctores nullo adversario consenuere. Cf. Senectus, Ætas præceps, Desino.

CONSENSĬO, ōnis, f. Complot, ligue; accord. Syn. Consensus, conjuratio. Epith. Major, major et aptior, maxima, mira, mirifica senatus, incredibilis totius provinciæ, singularis bonorum omnium, scelerata, summa. Usus: Vis amicitiæ, voluntatum, studiorum, sententiarum summa consensio. Quorum societas, et sceleratæ consensionis, conjurationis, fides erupit. Bonorum omnium consensio. Nec ille consensionis globus unius dissensione disjici potuit. Cf. Consensus.

CONSENSŬS, ūs, m. Accord, conformite de sentiment. Syn. Consensio, conspiratio, concentus, convenientia, cognatio. Epith. Gravissimus, incredibilis, magnus, major, optimus, præclarus judicum, privatus, publicus, singularis, summus, unus omnium, mirus. Phras. Consensu omnium acta res est, la chose s’est faite du consentement de tout le monde. Consensione omnium, seu omnium judicio; omnium sententia; consentientibus, approbantibus cunctis; nemine prorsus dissentiente; nulla cujusquam discrepante sententia res gesta est. Consensus omnium in re gerenda fuit idem; omnes omnium sententiæ, voluntates, opiniones, judicia congruebant. Nemo dissensit, sententiarum varietas nulla fuit. In eamdem omnes sententiam convenerunt; una fuit, eademque consentiens vox omnium; in eamdem sententiam itum ab omnibus; suffragantibus omnibus; refragante nemine; nemine reclamante, adversante, obsistente, intercedente; lubentibus omnibus; concordibus animis, studiis suffragiis. Cf. Concordia. Usus: Omnium consensus naturæ vox est. (Vulg. Vox populi, vox DEI.) Rerum natura uno consensu juncta est atque continens. Omnium quasi consensus doctrinarum, concentusque. Ordinum consensus divulsus est.

CONSENTĀNĔUS, a, um, Conforme à, d’accord avec, convenable. Syn. Conveniens, consentiens, aptus. )( Dissentaneus, repugnans. Usus: Observa, quid tempori consentaneum, et personæ. Mors vitæ consentanea; quæ audivi, tuis litteris sunt consentanea. Triste, et his temporibus consentaneum dicendi genus. Cf. Conveniens.

CONSENTĬO, is, sensi, sensum, ire, n, nonnunquam a. Consentir. Syn. Idem sentio, cum aliquo facio, sto judicio et opinione alicujus, in eadem sententia sum cum aliquo, conspiro, conjuro. )( Dissentio. Adv. Recte, valde, vehementer, undique, incredibiliter, consentiens voluntas. Phras. 1. Consensit senatus, le sénat donna son assentiment. Ad consulis sententiam suam senatus adscripsit; in hanc sententiam discessionem fecit conjunctis prope sententiis; in eamdem sententiam itum ab omnibus; pedibus in sententiam itum est; uno ore, una voce senatus rem approbavit; secutus sententiam consulis senatus; sententiæ consulis subscripsit; senatus a consule stetit, ad consilium consulis senatus accessit; consilio huic suffragatus est; senatus ad omnia, quæ consules voluere, descendit; consilio senatus acquievit; vocem consulis senatus assensu excepit. Cf. Concors. 2. (Consensit tentationi, Vulg.), il succomba à la tentation. Cessit præsentium voluptatum illecebris; succubuit fœdæ libidinis blanditiis; importunis voluptatum illecebris in præceps actus est; corruptelarum illecebris irretitus, implicatus, depravatus; ab amore virtutis, a continentia deductus est; ab imbelli voluptate vinci se passus est. Usus: 1. Ad rempublicam conservandam Dii omnes consentiunt. Consentiunt, se urbem inflammaturos. 2. Congruo, convenio, respondeo, s’accorder avec, se rapporter, être en harmonie. Partes omnes inter se non sine lepore consentiunt. Mens mea cum tua voluntate et sententia semper consensit. Oratio moribus, extrema primis mire consentiunt. Unum si cognoris, omnes noris, ita inter se congruunt concorditer, ac consentiunt. Cf. Sentire idem, Sententia, Congruo, Convenio, Concordo.

CONSĒPĬO, is, sepsi, septum, ire, a. Entourer d’une haie, enclore. Syn. Sepio, claudo, munio. Usus: Ager conseptus, ac diligenter munitus.

CONSĔQUENS, entis, omn. gen. Qui suit, suivant, conséquent. Syn. Quod consequitur, futurus, sequens. Usus: Philosophi imprimis acuti, consequentia et repugnantia videntes. Perspicere, quid in quoque consentaneum, quid consequens, quid repugnans.

CONSĔQUENTĬA, æ, f. Suite, succession. Syn. Consecutio, consectarium, connexum. Epith. Præclara, contraria. Usus: Cursum rerum, eventorumque consequentiam notarunt.

CONSĔQŬŎR, eris, sĕcūtus sum, sequi, d. Atteindre, acquérir, obtenir. Syn. Adipiscor, assequor, obtineo, acquiro, sequor. Adv. Amplissime, brevi, commodius, continuo. Difficillime sacerdotium, diligenter aliquid, facile omnia, honeste, injuste, similiter, confestim, studiose, repente, præclare. Usus: 1. Victoriam, potentiam, dignitatem, gloriam, magistratum, honorem consequi. 2. Assequor, atteindre. Si properaveris, itinere nos prægressos consequeris. 3. Sequor. Cornelium ætate consecutus est Cato, arriver au même âge. Consequitur, ut videamus. In eam fabulam magni risus sunt consecuti. 4. Comprehendo, saisir (par la pensée). Non possum omnia ejus facta memoria consequi, aut verbis complecti. Nullis id verbis consequor. Cf. Acquiro, Obtineo.

1. CONSĔRO, is, sĕrŭi, sertum, ere, a. Joindre, réunir; rapprocher, mettre aux prises. Syn. Confero, conjungo, confligo. Adv. Leniter manus, quiete manus. Usus: Signa contulit, manum cum hoste conseruit. Manus inter se conserunt sanguine ac genere proximi.

2. CONSĔRO, is, sēvi, sĭtum, ere, Ensemencer. Syn. Sero, semino. Usus: Agros conserere.

CONSERTĒ, Avec enchaînement. Usus: Si omnia antecedentibus causis fiunt, omnia naturali colligatione, conserte contexteque fiunt.

CONSERVĀTĬO, ōnis, f. Action de conserver; observation. Syn. Custodia. Epith. Tuta atque integra salutis. Usus: Fructuum perceptio, et conservatio. Æquitatis, juris conservatio.

CONSERVĀTOR, ōris, m. Conservateur, sauveur. Syn. Servator, custos. Usus: Custos, et conservator urbis et patriæ. Cf. Custos.

CONSERVĀTRIX, īcis, f. Celle qui conserve. Usus: Omnis natura est conservatrix sui, toute nature veille à sa conservation.

CONSERVO, as, avi, atum, are, a. Conserver; observer, respecter. Syn. Custodio, tueor, servo, tutor, retineo, foveo, teneo. Adv. Benigne, comiter majestatem, constanter, facilius antiquitatem, proinde, diligenter studia, sanctissime, saltem incolumes cives, studiosissime aliquem, usquequaque religionem, maxime genus et nomen conservandum. Phras. 1. Rem mihi a parente traditam conservare satis est, c’est assez pour moi de conserver la fortune que m’a léguée mon père. Incolumem tueri; non imminuere satis est; nullam patrimonii partem amittere satis habeo; nihil de patrimonio detrahere, id vero satis est. De augendo patrimonio nihil laboro, nihil cogito, curo; curam nullam suscipio; nulla me cura tenet, nulla sollicitat, exercet cura; patrimonio contentus sum. 2. Arduum est, conservare auctoritatem, il est difficile de garder l’autorité. Tueri ac sustinere auctoritatem; exspectationem de se concitatam alere ac fovere; continere honorifica de se hominum judicia; æquabili rerum gestarum gloria, virtutis existimatione, auctoritate florere; cavere, ne quid detrimenti accipiat; ne quid jacturæ faciat; ne quam jacturam subeat; ne quod discrimen incurrat; subeat collecta diu hominum opinio et existimatio; ne collecta apud homines gratia momento effundatur. Usus: Ego hoc imperii domicilium, sartum tectum conservavi. Velim, tuam pristinam in me voluntatem, morem tuum conserves. Tuorum meritorum memoriam conservabo. Novissimos hos arborum fœtus conserva, conde, ac in hiemem repone. Cf. Servo.

CONSERVUS, i, m. Compagnon d’esclavage. Syn. Eidem domino cum alio serviens.

CONSESSOR, ōris, m. Assesseur, celui qui siège avec un autre juge. Syn. Assessor, qui alteri assidet. Usus: Consessores convivæ. Consessores judices. Consessor et collusor.

CONSESSŬS, ūs, m. Réunion, assemblée. Syn. Homines in eodem loco considentes. Epith. Frequens theatri, magnus, maximus, turpior. Usus: In conspectu consessuque senatorum frequentissimo.

CONSĪDĔRANTĬA, æ, f. Attention, réflexion. Syn. Circumspectio. Usus: Tuam hac in re considerantiam laudo. Cf. Providentia.

CONSĪDĔRĀTĒ, Avec réflexion, prudemment. Syn. Cogitate, consulto, meditate, prudenter, judicio. Usus: Cum ira nihil fieri recte, nihil considerate potest. Consideratius consuluisses.

CONSĪDĔRĀTĬO, ōnis, f. Examen attentif, prudence. Syn. Circumspectio, animadversio. Epith. Accurata. Usus: Est enim animorum ingeniorumque naturale quasi pabulum, consideratio et contemplatio naturæ. Ex circumspectione et accurata consideratione. Cf. Prudentia, Meditatio.

CONSĪDĔRO, as, avi, atum, are, a. Regarder avec soin, examiner. Syn. Reputo, cogito, commentor, circumspicio, specto, existimo, contemplor, intueor, attendo, expendo, pondero, ante oculos pono, propono; ratione animoque lustro, animo et cogitatione complector; animum ad rem refero; mente circumspicio; animo intueor; animo complector; rationem habeo. Adv. Breviter, communiter, coram, diu, diutius, etiam atque etiam, diligenter, expeditius, facilius rationem ac viam, magnopere, mediocriter, otiose, optime, valde, vehementer, vere, bene. Phras. 1. Considerare rem studiosius, examiner une chose avec plus de soin. Acie mentis dispicere; in omnem partem considerationem intendere; omni ingenii vi contemplari, inquirere; animo lustrare; omni cogitatione pertractare; percontari se ipsum; circumspicere res omnes, rationesque subducere; totam causam quam maxime intentis oculis contemplari; omnia amplecti consilio; animo ac mente circumspicere; in animo secum versare, agitare; rem secum reputare; rationes omnes secum deputare. 2. Considera, quæso, tantisper periculi magnitudinem, considérez un peu, je vous prie, la grandeur du péril. Refer, obsecro, tantisper ad animum; mentem intende tuam; mentis aciem, animum intende ad periculi magnitudinem; considera cum animo tuo; ante oculos statue, constitue; etiam atque etiam cogita, quæ sit periculi magnitudo; defige, quæso, in hoc mentem, ac cogitationem, ut, quantum discriminis subeundum sit, cognoscas; spectet hoc animus tuus, inque una hac cogitatione defixus sit; subeat animum; succurrat animo periculi magnitudo; perpende, quæso, periculi magnitudinem, et justa æstimatione metire; animum, quæso, et mentem adhibe; animum adverte; cogitationem hominis sobrii paulisper suscipe, quoque in periculo sis, etiam atque etiam vide. 3. Considera frequenter æternæ vitæ gaudia, pensez souvent aux joies de la vie éternelle. Illa animum frequenter cogitatione occupa; illa mentem subeat cogitatio; animo obversetur; tibi proposita sit cogitatio; quæ beata immortalitatis sint gaudia. Veniat in mentem sæpe; animo altissime infigatur, inscribatur, inhæreat cœlestium gaudiorum consideratio; tempus frequenter pone in acerrima et attentissima cœlestium præmiorum contemplatione; ad hoc animum adjice; huc cogitationes converte; in hac una re cogitationes omnes consume; illa te teneat cogitatio, ut, quæ virtutis in cœlo sint præmia, animo percipias. Usus: Age nunc, animum refer sic ad veritatem, et considera. Velim, cum Pompeio de eo facto consideres. Mihi vivendi ratio confiderata atque provisa est. Hoc lenti et confiderati judicis est. Utitur considerata tarditate. Cf. Meditor, Commentor, Cogito, Perpendo.

CONSĪDO, is, sēdi, sessum, ere, n. S’asseoir; siéger. Syn. Assideo. )( Surgo. Adv. Distincte, varie. Usus: 1. Judices vix consederant 2. Maneo, moror, sum, habiter, demeurer, se fixer. Quædam religiones ex ultima India accersitæ apud nos consedere. In Platonis labellis examen apum consedit. Consedimus ad Capuam. Considamus in umbra. 3. Minuor, sedo, conquiesco, s’abaisser, s’affaisser, tomber. Aspectu hominis cura omnis consedit. Consedit tandem animi ille ardor, furor. Omnis de republica cura consedit.

CONSIGNO, as, avi, atum, are, a. Consigner par écrit, marquer. Syn. Signo, obsigno, firmo. Usus: Litteris consignare monumentis mandanda. Ea acta publicis privatisque monumentis consignata sunt. Harum rerum memoriam nullam publicis commentariis consignatam habemus. Tabulæ signis honestissimorum hominum consignatæ. (Vulg. Sigillatæ, signées.)

CONSĬLĬĀRĬUS, ii, m. Conseiller. Syn. Auctor, suasor, qui consilium dat. Usus: Tu me consiliario non imperito usus es. Memineris, te magno Regi consiliarium datum. Cf. Suadeo, Consilium, Auctor.

CONSĬLĬOR, aris, atus sum, ari d. Conseiller; demander des conseils. Syn. Consilium do, vel peto. Usus: Amicis consiliaris. Difficilis ad conciliandum legatio. Cf. Consulo.

CONSĬLĬUM, ii, n. Conseil. Syn. Deliberatio, cogitatio, animadversio, ratio, cogitatum, quod aliquis sequitur, aut spectat, consultum, sententia. Epith. Amantissimum, amplissimum, aptum ad facinus, arrogans, bellicum, bonum, callidius, cautum, certum, commune, consideratius, crudelissimum, cupidum et audax, temerarium, difficile, dispar vitæ, divinum et singulare, domesticum, extremum, fidele et salutare alicui, firmum, fixum, gratum acceptumque, gravissimum, honestum, humanum, integrum, inusitatum, jucundum, magnum, majus, maximum, medium, minime obscurum, non minimum, multum, necessarium, non gloriosum, sed tamen periculo vacuum et dolore, non mediocre, novum, optimum, par, paternum, periculosum, perutile sed minime honestum, pium, plenum sceleris et audaciæ, plenum prudentiæ et fidelitatis, præclarum, præstans, privatum, puerile, salutare, sanctissimum, sapiens, secretum, sempiternum, senatorium, severissimum, singulare, sordidum, stultum ac demens, suavissimum, summum, superbum, tacitum, temerarium ac repentinum, triste, vacuum periculo, vetus, urbanum. Consilia acerrima, alterna, bona, cautiora, clandestina, clariora luce, digna laude, perdita, dolosa, amantissima, fortuita, gloriosa, idonea ad negotium aliquod, meritissima, intima, justa, languidiora, mala, maxima, mediocria, nova, nova et periculosa, turbulenta, occulta, occultiora, optima, perdita amicorum, periculosa et callida, splendidiora et majora, perniciosa, perspicua, plena prudentiæ, præpostera, privata, publica, puerilia, recta, vera, honesta, salva, reipublica salutaria, reipublicæ sceleratissima, senatoria, singularia, socia pacis et togæ, superiora, turbulenta, vetera. Phras. 1. Consilium petere, demander un conseil. Exquirere consilium, sententiam alicujus, consulere, in consilium adhibere; alicujus consilio uti; consilii causa adire; deliberationem habere, instituere cum aliquo. Cf. Consulo. 2. Consilium dare, donner un conseil. Consilii alicujus auctorem, ducem, principem, moderatorem, adjutorem esse. Consilio aliquem juvare; consilio adesse; consilium promere; consilio non deesse; consilium dare, afferre. Cf. Consulo. 3. Consilium capere, prendre conseil. Consilium ex animi virtute capere; consilium inire; ad consilium descendere; consiliis uti; animum inducere, constituere. 4. Consilium sequi, suivre le conseil de qqn. De consilio alterius rem totam constituere; parere consiliis; morem gerere suadenti; ad consilium descendere; consiliis assentiri; consiliis uti; a consilio nusquam discedere; consilium non repudiare; pendere ab alienis consiliis; stare consilio; monentem audire; sequi consilii hujus ducem et auctorem; obtemperare monitis, et consiliis. Cf. Suadeo, Obedio. 5. Alienis consiliis abduci se sinit, il se laisse entraîner par les conseils d’autrui. In præcipitia agi consilia, auferri se aliorum consiliis, ducendum, regendum se alienis consiliis permittit. 6. Consilia clandestina habuit, il eut une délibération secrète. Clandestina coxit consilia; consilia secreto ab aliis coxit; consilia in privato et seducta a plurium conscientia habuit; ad consilia præter paucissimos adhibuit neminem; consilia clandestina miscuit; optimum quemque consiliorum expertem voluit, reliquit; participes habuit consiliorum paucissimos; paucos in consilium advocabat; cum paucis consilia contulit; paucos consilii sui conscios esse voluit; sedulo cavebat, ne quid consilii foras, in multorum conscientiam efferretur. 7. Consilium mutare, changer de dessein. Abjicere consilium; desistere a consilio; depelli a consiliis; decedere de sententia, consilio; desistere de sententia; discedere a sententia; deduci de sententia, dejici, detrudi, moveri, deterreri. 8. Consilii incertum esse, vel inopem, être dans l’incertitude, sans résolution fixe. Subitis trepidare consiliis, perturbari temeritate consiliorum; consilia torpent, labant, hærent; confusum esse, et consilii egentem. 9. Consilium senile optimum, les avis des vieillards sont excellents. Sapienter fere consulunt senes; non facile peccant, errant, labuntur, offendunt in consilio; optimis et firmissimis rationibus fere semper nititur senilis opinio, sententia; quorum grandior est ætas, qui ætate longius pro cesserunt, eorum is esse solet sensus, qui a ratione non discedat, recedat, non procul absit, qui cum ratione congruat, quem ratio confirmet, a quo ratio non discedat. 10. Alieno potius consilio quam judicio tuo uteris, vous suivez plutôt les avis des autres que vos propres résolutions. Video te auferri aliorum consiliis; non tam tuo duci, quam alieno abduci consilio; non ipse te audis; non ipse tibi pares; morem geris; non ipse tibi obtemperas, obsequeris, assentiris, sed alieno uteris consilio; sed aliena te consilia regunt; sed ab alienis consiliis voluntas tua pendet; non ipse tibi dux es, non princeps consilii, sed minister. Usus: 1. Consilii copiam facere, conseiller. Consilio instruere. 2. Consilium petere, demander conseil. 3. Consilium capere, suscipere; rationem salutaris consilii accipere, recevoir un conseil. Consilio uti. 4. Consilium exponere, exposer son sentiment, donner son avis. Consilium promere, enuntiare; consilii fontes aperire; consiliorum rationem repetere. 5. Consiliis interesse, assister aux délibérations. 6. Consilia clausa habere, avoir un conseil secret. 7. Consilium explicare, développer son avis. 8. Consilio labi, perdre la tête. 9. Consiliis hostium occurrere, consilia adversario extorquere, prévoir les desseins des ennemis. Consilia impedire, frangere. 10. Consilia cum hostibus jungere, se joindre aux ennemis. 11. Consilium abjicere, rejeter un conseil. 12. Consilii tui est, c’est vous que cela regarde, c’est à vous de voir. 13. Consilii hæc sunt, ces choses sont importantes. 14. De consilii sententia decretum est, sur l’avis du conseil, on décréta. 15. Consilium sanctius, conseil privé. 16. Consilio vires adjuvare, consilium viribus addere, être à la fois fort et prudent. 17. Fortunam in consilio habuit, la fortune le conseilla. 18. Consilii magni res est, la chose demande une mûre délibération. Cf. Incertus consilii.

CONSĬMĬLIS, e, gen. com. Semblable. Syn. Similis. )( Dissimilis. Usus: Res gessit meis consimiles. Cf. Similis.

CONSISTO, is, stĭti, stĭtum, ere, n. Se tenir droit, debout. Syn. Sto. Adv. Diutius, in hoc multum, diu, nusquam, paulisper, plane, præclare in causis, recte et in loco nusquam. Usus: 1. In loco consistere. Si semel constiteris, nunquam cades. Hodie primo ex gravi morbo consistere cœpi. 2. Moror, commoror, s’arrêter, être immobile. In Italia consistere, commorari. 3. Desino. Labor ætatis flexu consistit. Atque hic bellum constitit. Tibicen tacuit, ludus constitit. 4. Consto, firmus sum, se soutenir, être ferme. Ille non mente, non lingua, non voce constitit. Impii animo tranquillo, mente quieta consistere non possunt. 5. Versari, positum esse in aliquo, consister dans, reposer sur. Salus reipublicæ in unius hominis anima consistit, posita est. Omne bonum in honestate consistit. Causa ejus belli in te consistit. Causidicus in foro præclare consistit. Illo judice vix consistes.

CONSĬTĬO, ōnis, f. Plantation. Syn. Satio. Usus: Non consitiones modo delectant, sed et insitiones.

CONSĬTŪRA, æ, f. Action d’ensemencer. Syn. Consitio. Usus: Agri consitura, terre ensemencée.

CONSŎBRĪNUS, i, m. Cousin germain. Syn. Ex fratre, vel sorore matris genitus.

CONSŎCĬĀTĬO, ōnis, f. Association. Syn. Societas, communio. Epith. Communis, humana. Usus: Communis hominum generis consociatio. Consociatio hominum, atque communitas.

CONSŎCĬO, as, avi, atum, are, a. Associer. Syn. Jungo, conjungo. )( Dissocio. Usus: Consociare consilia cum malis civibus. Natura ad civilem communitatem, consociati sumus. Nunquam populus cum senatu tam vehementer consociatus fuit. Cf. Socio, Jungo.

CONSŌLĀBĬLIS, e, gen. com. Qui peut être consolé. Syn. Quod consolationem admittit.

CONSŌLĀTĬO, ōnis, f. Consolation. Syn. Solatium, levamen, levatio, medicina, confirmatio. Epith. Firmissima et usitata, grata, gravior, levis, longior, annua, magna, mediocris, misera, modica, multa, necessaria, nonnulla, optima, pervulgata, stulta, tenuis, vera, vulgaris, propria. Phras. Hæc tibi cogitatio consolationi erit, cette pensée vous consolera. Hæc te cogitatio non mediocriter confirmabit. Hæc si tibi propones, si animo agitabis, animo spectabis, levabis luctum tuum; luctu, ægritudine, sollicitudine te levabis; curam levabis; vulnus doloris tui ipse delinies. Cf. Consolor, Solatium.

CONSŌLĀTOR, ōris, m. Celui qui console, consolateur. Usus: Consolatores ipsi se miseros confitentur.

CONSŌLĀTŌRĬUS, a, um, Propre à consoler, de condoléance. Usus: A Cæsare accepi litteras consolatorias.

CONSŎLĬDO, as, avi, atum, are, a. Fortifier, affermir. Syn. Firmo, corroboro, stabilio.

CONSŌLOR, aris, atus sum, ari, d. Consoler. Syn. Solor, levo, dolorem levo, mœrorem minuo, desiderium lenio, consolationem adhibeo, alicui perfugium et solatium præbeo, animum consolatione permulceo, consolatione sustento; dolorem, luctum, fletum abstergo. Adv. Amicissime, communiter, vehementer. Phras. 1. Consolari afflictum, consoler un affligé. Consolationem afferre afflicto; excitare, suis opibus sustentare casus miserorum; levationem afferre; levationi esse miseris; perculsos ægritudine levare; allevare jacentes; animum reddere; fomenta, oblectamenta dolorum præbere; diffidentes suis rebus confirmare; fulcire ruentes; afflictos erigere; perditos recreare; miserorum ærumnam dictis allevare. 2. Nihil est, quod consolari me possit, rien ne peut me consoler. Nihil est quod solatium afferre, parere mihi possit. Nihil est, quod solatio, consolationi mihi esse possit. Nulla est res, quæ animum meum possit recreare, relevare; vindicare dolore; liberare sollicitudine; eximere dolore; abducere a cura; avocare a molestia; abstrahere a mœrore, afflictum mœrore, languentem, jacentem animum erigere, excitare, confirmare nulla jam cogitatio potest. Affectum dolore animum sanare nulla ratio potest. Laboranti animo, ægrotanti, pessime affecto mederi satis nulla ratio valet; parum apta sunt remedia, quæ afferuntur; inutilis, infirma, inanis, supervacanea omnis medicina est. Frustra in me consolando ponitur opera; inanem operam sumit, qui ad me consolandum aggreditur; ita malis opprimor, prorsus ut respirare non liceat; nemo ut dolorem lenire, detrahere, depellere, adimere, levare ægritudinem; animum relevare; ægritudinem sedare; abducere ab angore contractum mœrore animum possit; ita dolore obruor, ut emergere nulla ratione possim. Respuit jam animus, quasi desperata salute, omnem medicinam, remedia cuncta, omnia consolationum genera. Insitus, infixus in animo dolor ita penitus est, ut evelli nulla ratione possit; ut nulla vis rationum evellere, extrahere, educere eum possit. Finem facere dolori meo, finem imponere, modum statuere, dolorem moderari, neque homo est, neque res ulla, quæ possit. Non est, ut possim in dolore mihi temperare, dolorem sedare, abjicere; me ad hilaritatem, jucunditatem, quam dolor eripuit, ademit, revocare; referre me ad pristinam animi æquitatem, ad eum statum, unde dolor dejecit, deturbavit, depulit, detrusit, non possum. Quæ jam res aut quis homo animo meo virtutem dolore ereptam restituere possit? quis ea sanare vulnera? quis iis vulneribus mederi, medicinam afferre, remedium invenire possit, quæ mihi fortuna intulit, imposuit, inflixit? surdæ jam sunt ad omnia solatia aures; exulceratam ægritudine mentem ad sanitatem nemo revocabit; prostratum, jacentem beare jam nihil potest. 3. Hoc unum consolari potest, cela seul peut me consoler. Hoc unum relevare animum, erigere mentem ac confirmare; erigere in spem vel ad spem animum; detrahere ægritudinem; serenitatem mentis reducere potest. Hic unus relictus est consolationi locus; hac una consolatione utor, me sustento; hanc unam mens habet, suscipit consolationem, ac præterea nullam. Usus: Spe, eloquentia consolamur afflictos. Desiderium tui memoria commodorum consolabor. Dolorem, quem e republica capio, consolari domus non potest. Hoc mihi non sumo, ut de communibus miseriis te, vel dolorem tuum consoler.

CONSŎNO, as, ui, nĭtum, are, n. Résonner, retentir. Syn. Respondeo, consentio, convenio. Usus: 1. Vide, ut oratio moribus consonet, être d’accord, répondre à. Nemus consonat, le bois retentit.

CONSŎNUS, a, um, Conforme, convenable. Syn. Conveniens. Usus: Consonum, consentaneum non est, ut, etc.

CONSŌPĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Assoupir, endormir. Syn. Somno obruo, opprimo. Usus: Somno consopiri sempiterno. Cf. Sopio.

CONSORS, ortis, omn. gen. Compagnon de. Syn. Particeps, socius. Usus: Socium et consortem te laboris, gloriæ habui. Consors alicui in lucris et furtis. Cf. Particeps, Socius, Communis.

CONSORTĬO, ōnis, f. Association, communauté. Syn. Consociatio. Epith. Humana. Usus: Dissolvatur, necesse est, omnis humana consortio. Cf. Communio.

CONSPECTŬS, ūs, m. Regard; présence. Syn. Aspectus, præsentia. Epith. Dulcior patriæ, frequens, jucundissimus. Phras. 1. Dare se in conspectum alicui, se présenter aux regards de qqn. In conspectum venire; vultum alicujus subire; populo se dare, et coronæ; in populi conspectum se committere; in oculis multitudinis, in ore omnium versari; ostendere, et offerre os suum; os præbere; in conspectum prodire. 2. E conspectu abire, s’éloigner des regards. Ab ore hominum concedere; vitare oculos hominum; hominum aspectum, lucemque vitare; ab oculis hominum aliquo concedere; hominum aspectum præsentiamque vitare; e conspectu discedere; evolare; hominum aspectum, lucemque defugere, fugere. Usus: 1. Dare se in conspectum, s’offrir à la vue. 2. In conspectu esse, être en présence, visible. Loco excelso sita est laus tua, in conspectu urbis posita. 3. In conspectu ponere, mettre en présence, montrer. 4. Animus non cadit in conspectum, l’âme ne tombe pas sous la vue, n’est pas visible. 5. Conspectum fugere, fuir les regards des hommes. 6. E conspectu amittere, perdre qqn de vue. 7. Conspectu suorum aliquem privare, priver qqn de la vue des siens.

CONSPERGO, is, spersi, spersum, ere, a. Arroser, parsemer. Syn. Aspergo, respergo. Usus: 1. Lacrimis me conspersit. 2. Scripta quadam hilaritate conspergere. Oratio, quasi quibusdam verborum floribus conspersa.

CONSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. Regarder, observer, remarquer. Syn. Aspicio, video. Adv. Procul, prope. Usus: 1. Infestis omnium oculis conspici. 2. Transl. Attendo, considero, considérer, comprendre. Conspicite eam mentibus vestris, quam oculis non potestis. Cf. Video, Intueor.

CONSPĬCOR, aris, atus sum, ari, d. Voir, s’apercevoir. Syn. Video. Usus: Occisum ut conspicatur.

CONSPĬCŪUS, a, um, Visible; remarquable, distingué. Syn. Aspectabilis. Transl. Illustris, clarus. Phras. Ea facti gloria eum conspicuum reddidit, cette action l’a rendu illustre. Ea res illi dignitatem attulit, conciliavit; id factum illi dignitati fuit, dignitatem adjunxit; ea res clarum spectatumque fecit hominem. Cf. Celebris, Clarus. Usus: Mons late conspicuus.

CONSPĪRĀTĬO, ōnis, f. Conspiration, complot. Syn. Conjuratio, consensio. Epith. Incredibilis, conflata, restincta, magna, sceleratissima, tanta. Usus: 1. Conspirationem conflare, facere. Conspirationem restinguere, dirimere. 2. Consensus, accord, union. Summa erat inter eos animorum conspiratio. Summa est conspiratio consensusque virtutum. Cf. Conjuratio, Consensio.

CONSPĪRO, as, avi, atum, are, n. S’accorder, conspirer au même but. Syn. Consentio, conjuro. Usus: 1. Mirabiliter omnium ordinum consensus ad liberandam rempublicam conspiravit. Omnes ad dignitatem tuam defendendam conspirasse videntur. 2. Conjuro, conjurer, comploter. Mirum, ni senes vicini in unum nidum conspiraverint. Cf. Consentio, Concors.

CONSPONSOR, ōris, m. Qui est caution avec d’autres. Syn. Qui cum alio spondet. Usus: Communicabo rem cum consponsore tuo.

CONSPŬO, is, ui, ūtum, ere, a. Souiller d’un crachat, conspuer. Usus: Ab omnibus derisus, atque consputus.

CONSPŪTO, as, avi, atum, are, a. Conspuer. Syn. Sputo aliquem fœdo. Usus: Clodiani nostros consputarunt.

CONSTĂBĬLĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Établir solidement, fortifier. Syn. Stabilem et firmum reddo. Usus: Rem suam constabilire.

CONSTANS, antis, omn. gen. Solide, ferme, résolu. Syn. Firmus, stabilis, gravis, perpetuus, æquabilis, moderatus, constantia præditus. )( Levis, inconstans, mobilis. Phras. Animo est gravi et constanti, il a un caractère grave et résolu. Animo est firmo, stabili, immutabili, minime levi, non fluxo, non variabili; animo minime fluctuat, vacillat, claudicat, labitur; nihil in illo levitatis inest, aut inconstantiæ; nunquam ille discedit a seipso. Nullam in illo animi infirmitatem, nullam consilii mentisque mutabilitatem deprehendas; certum est illi constantiam tueri in sententia; seipsum ab omni perturbatione invictum præstare; animi æquitatem, præsentiam ubique præ se ferre; constantia, animi firmitate est egregia; propositi tenax constantiam in instituto retinet, servat; ad res gerendas constantiam affert, adhibet singularem; abunde constantis animi est; nihil ex pristina voluntate mutat; eadem constantia et florente, et sinistro rerum statu est; consiliis ad exitum perducendis animo præsenti est. Cf. Constantia. Usus: Fortis animi est et constantis, non perturbari rebus adversis. Constans et perpetua vitæ ratio. Rumores afferuntur, iique satis constantes. Firmus, stabilis, constans amicus. Constans lunæ motus. Cf. Fortis.

CONSTANTER, Constamment; avec persévérance, fermeté. Syn. Fortiter, æqualiter, perpetuo. )( Inconstanter. Usus: Constanter et libere me gessi. Constanter et perpetuo placebit hoc consilium.

CONSTANTĬA, æ, f. Constance, fermeté. Syn. Firmitas, stabilitas, gravitas, æqualitas, perseverantia, firmitas animi, firmum consilium, constans et perpetua vitæ ratio. )( Inconstantia. Epith. Admirabilis, incredibilis, conveniens et conjuncta, diuturna animi, humana, magna, perpetua, placida et quieta, singularis, summa. Phras. 1. Novi tuam constantiam, je connais votre fermeté. Nosco animi tui firmitatem, firmitudinem; scio, te in sententia constare, præstare semper solitum; nec de gradu dejici, dimoveri; nec de sententia depelli posse; scio, te in eodem consiliorum tenore obstinatum, perstiturum firmiter; nihil de pristina sententia mutaturum; quam æquali semper tenore sis, novi; scio, quam non varius sis in causa; quam firmitudinem animi obtineas; quam constanter in sententia permaneas; quam nulla vi labefactari constantia tua possit. 2. Egregia constantia mihi esse videtur, sa constance me semble remarquable. Is mihi semper visus est, qui sibi constet optime; qui a sententia ægre discedat; ægre mutet consilium; susceptam opinionem non temere abjiciat, sensus deponat, de suo statu demigret; quem nulla res facile abducat, avellat a sententia; cujus mentem ægre in diversam partem traducas; huc illuc, in hanc vel illam partem non facile flectas; ea virum gravitate, eo animi robore ac constantia semper existimavi, ut non magis solem a suo cursu, quam ejus animum ab æquitatis studio deflectas; idem illi vultus in omni re, eadem mens in omni fortuna videtur; is mihi videtur, cujus animum nec prospera fortuna efferat, nec adversa infringat; qui eodem vultu et res secundas et adversas excipiat; qui pulcherrime secundam et adversam fortunam ferre, subire noverit; in quem fortunæ nihil juris sit; qui nec prosperis rebus insolescat, nec adversis frangatur; quem nec in secundis rebus lætiorem quisquam viderit, nec in sinistris tristiorem; qui eumdem vultum in omni fortuna retineat. Cf. Animus fortis, Fortis. Usus: Cato gravitatem suam perpetua constantia roboravit. Fortis animus sine æqualitate et constantia nullus esse potest. Retinenda igitur est animi constantia, firmitas, perseverantia, gravitas.

CONSTERNĀTĬO, ōnis, f. Trouble, épouvante, consternation. Usus: Pavore et consternatione territa cohors. Cf. Perturbatio. Ingens sollicitudo, ac pene jam luctus est. Cf. Terror.

CONSTERNO, is, strāvi, strātum, ere, a. Couvrir, joncher. Syn. Sterno, tego, spargo, effundo. Usus: Effusum frumentum vias omnes constraverat.

CONSTĪPO, as, avi, atum, are, a. Serrer, rassembler. Syn. Constringo, coerceo, coarcto, contrudo. Usus: Ecqui tantus numerus hominum in eum agrum constipabitur.

(Constipatus, vulg. est constipé.) Latine: Ex alvi duritie cubare, laborare. Cf. Angustus, Stipo.

CONSTĬTŬO, is, ui, ūtum, ere, a. Placer; organiser, régler. Syn. Decerno, statuo, delibero, cogito, sancto, præscribo, designo. (Vulg. Propono mihi, propositum facio.) Adv. Aliquando ante, bene de rebus domesticis, breviter, communiter, coram, diligenter jura, graviter de aliquo, impune supplicium, inique, in posterum legem, lente, libenter conditionem, maturius ex re et tempore, obscure regnum, omnino causam in verbo, optime, publice patronum, sanctissime, sapientissime, verissime. Constitutum bene, divinitus, moderatissime, providentissime, publice, præclarissime, prudenter. Phras. Constitui abire, j’ai résolu de partir. Animus erat in eo, ut hinc migrarem; in animo erat; cum animo statui, apud animum statui; deliberatum cum animo habebam; stabat jam sententia, ut solum verterem; animus in discessu erat; jam terras alias cogitabam; fixum et statutum erat animo, patria discedere; abeundi, discessus consilium cepi; in animo habui; animum induxi, demigrare hac ex urbe; ratum jam erat migrandi consilium. Usus: 1. Ut constitui, adero. Constitui cum amicis de profectione mea. Constitutum plane habeo. Constituendum denique tibi est, quod vitæ genus eligas. 2. Præscribo, designo, (vulgo: Determino) établir, régler, déterminer. Diem tempusque colloquio constituere. Pactam et constitutam diem habere. Ad diem dictam, præstitutam, præfinitam, constitutam adero. Provinciam alicui constituere. 3. Decerno, destino, (Vulg. Ordino) constituer, ordonner. Accusatorem, testes, quæstionem, disceptationem, vadimonium, actionem constituere. Judicium capitis in aliquem, maleficio supplicium, pœnam constituere. 4. Facio, condo, confirmo, construire, élever, créer, faire. A diis omnia constituta sunt. Necessitudinem cum aliquo, et amicitiam constituere. Constituere urbem, pacem, rem familiarem suam. 5. Pono, Propono, placer; amener. Monumentum in aliquo loco; sibi aliquid ante oculos constituere. Aliquem in locum Prætoris constituere. Cf. Decerno, Delibero.

CONSTĬTŪTĬO, ōnis, f. Constitution, état, nature; établissement. Syn. Comparatio, institutio. Epith. Firma corporis, simplex, tota, quam plurima. Usus: Quid sentis de hujus belli constitutione? Constitutio religionum Numæ debetur. 2. Habitudo et Compositio. Corporis firma constitutio, bonne constitution physique.

CONSTĬTŪTUM, i, n. Convention, pacte. Syn. Propositum. Usus: Aiunt, constitutum factum esse cum servis.

CONSTĬTŪTUS, a, um, Placé, établi; disposé, réglé; constitué. Syn. Institutus, confirmatus, compositus, decretus. Usus: Ad constitutam diem adesse. Constituta res est, et definita. Propositum et constitutum iter. Corpus, animus bene constitutus.

CONSTO, as, stĭti, stĭtum, are, n. Être composé, être formé. Syn. Componor, fio, constituor. Adv. Constare certatim, mutuo studia officii, gratis navim, melius sibi, multum, parum sibi, plane e numeris, plane, non satis, præclare sibi, summe. Usus: 1. Judiciorum ratio ex accusatione et defensione constat. Hic ex fallaciis constat totus. Concio ex imperitissimis constat. Prudentia constat ex scientia rerum bonarum et malarum. 2. Sum, exister. Virtus sine ratione constare non potest. Quæ in toto mundo moventur et constant. 3. Patet, être évident; il est certain (imp.). Res, de qua constat. Quæ res cum constet, liquida sit, pro: inquisita et comperta sit, etc. Cf. Pateo. Constat inter omnes. Constant mea in te beneficia. 4. Convenio, congruo, cohæreo, être d’accord, être en règle. Ista sententia cum priore non constat. Oratio ista nec cum re, nec secum ipsa constat. Constare sibi in vitæ perpetuitate, non constare sibi. Mente vix constat. 5. Persevero, permaneo, perduro, persévérer. Laudo, quod in sententia constiteris. Constabit tibi fructus otii tui. 6. Pretii ratione, coûter. Dimidio minoris tibi constabit. Magno stetit cunctatio homini. Ea res multorum sanguine stetit. Cf. Pretium, Manifestus, Pateo.

CONSTRINGO, is, strinxi, strictum, ere, a. Lier, resserrer, enchaîner. Syn. Stringo, vexo, arcto, concludo. )( Laxo, solvo. Usus: Rempublicam legibus constrinxit. Alicujus scelus supplicio constringere. Dare se libidinibus constringendum. Cf. Stringo.

CONSTRUCTĬO, ōnis, f. Structure; arrangement, construction (des mots). Syn. Compositio, quasi structura quædam, consecutio. Epith. Apta et quasi rotunda verborum, magna et ornata, minuta, tota. Usus: Quanto artificio natura constructionem hominis fabricata est.

CONSTRŬO, is, struxi, structum, ere, a. Élever, construire. Syn. Conficio, ædifico, fabricor, coacervo. )( Destruo. Usus: Aves sibi nidos construunt. Acervos nummorum construere. Cf. Struo.

CONSTŬPRO, as, avi, atum, are, a. Déshonorer, souiller. Syn. Stupro, contamino. Cf. Stupro.

CONSŬĀSOR, ōris, m. Conseiller. Syn. Suasor. )( Dissuasor. Usus: Auctore et consuasore Nævio.

CONSŬESCO, is, ēvi, ētum, escere, n. S’accoutumer. Syn. Soleo, meæ consuetudinis est, consuetudinem habeo, multum cum aliquo sum; una sum; diem cum aliquo pono, cum aliquo conjunctissime et amicissime vivo; in consuetudinem me do; in consuetudinem alicujus rei venio. )( Desuesco. Usus: Equo, quo consuevi, libentius utor. Cf. Assuesco, Consuetudo.

CONSŬĒTŪDO, ĭnis, f. Coutume. Syn. Mos, institutum, usus. Epith. Altera natura, artifex suavitatis, non satis avida, bona, civilis, communis, consularis, senatoria, dissoluta, diuturna, domestica, elegans, familiaris, immanis, barbara, indigna, jucunda, summa, judicialis fori, jucundissima cum aliquo, lasciva, libera peccandi, magistra non contemnenda doloris ferendi, magna, mala et impia, mala ac molesta, militaris, mirifica, notissima, nova judiciorum, perpetua, popularis et forensis dicendi, pristina, quotidiana, regia, vetus, vitiosa et corrupta. Phras. 1. A consuetudine longissime discedis, vous vous éloignes tout à fait de vos habitudes. Recedis, desciscis, te removes, te abducis, alius plane es a te ipso; a temetipso discedis; tui dissimilem te præbes; tui te similem non præstas; eum, qui adhuc fuisti, te non præstas; tibi parum constas; consuetudinem tuam et inveteratam agendi, vivendi rationem abjecisti, deposuisti, oblivioni dedisti. 2. Consuetudo communis est, tous ont cette coutume. Mos hic omnium est; omnium hæc consuetudo est; institutum est, consuetudinis, instituti est; mos hic ubique obtinuit, invaluit; mos ita fert omnium; ita fert consuetudo; nemo non ita consuevit; omnibus hoc est a natura tributum, insitum; ita natura comparatum est; habent hoc omnes a natura; ita facti, ita instituti natura omnes sumus; id in more jam positum est; usu ac more comparatum est; moris est, veteri exemplo et instituto inductus mos est; more fit; vetus hoc est. Usus: I. Vetus consuetudo naturæ vim obtinet, une vieille coutume devient une autre nature. 1. Consuetudinem introducere, introduire une coutume. Inducere, addiscere, afferre, excitare, aperire. 2. Consuetudinem immutare, changer une coutume. A vetere consuetudine recedere. 3. Consuetudinem servare, conserver, garder certains usages. Romani hac consuetudine utuntur. Consuetudo est Romanis. Veterum, consuetudinem tenere, retinere, servare, præstare. Manet ea in præsens consuetudo, serpit, increbrescit. 4. Ad consuetudinem redire, revenir aux vieilles habitudes. Omnia ad veterem consuetudinem longo intervallo revocata sunt, reverterunt. II. Vita communis, amicitia, familiaritas, convictus, commerce, intimité, liaison. 1. In consuetudinem præstantium virorum se dare, se insinuare, se immergere. Cum iis consuetudinem jungere, facere, conjungere, consuetudine jungi, implicari, devinciri. Vetus mihi cum illo amicitia et consuetudo intercedit, je suis son vieil ami. 2. Consuetudinem intermittere; a consuetudine refugere; omnium consuetudine privari, perdre ses amis. 3. Ad consuetudinem redire; in vel ad consuetudinem revocari, renouer l’amitié. 4. In consuetudine permanere, demeurer en relations. Cf. Mos.

CONSUL, ŭlis, m. Consul, le premier des magistrats romains. Syn. Reipublicæ, publici consilii princeps. Usus: Sine repulsa consul factus, effectus, designatus, renuntiatus.

CONSŬLĀRIS, e, gen. com. De consul, consulaire. Syn. Qui consulatu perfunctus erat, qui consulatu abiit, aliquando consul fuit. Epith. Disertus, maximus. Consulares clarissimi, constantes et nobiles, meliores et fortiores et constantiores, timidi, turpissimi. Usus: Consulare officium. Provincia consularis. Consulares et prætorii viri.

CONSŬLĀTŬS, ūs, m. Consulat. Syn. Amplissima potestas in republica. Usus: 1. Consulatum sperare, cogitare, penser au consulat. 2. Consulatum petere, briguer le consulat. 3. Consulatum demandare, confier la charge du consul. 4. Consulatum inire, entrer en charge. 5. Consulatum gerere, s’acquitter des fonctions du consul. 6. Consulatu aliquem dejicere, enlever les fonctions de consul. Cf. Magistratus.

CONSŬLO, is, sŭlŭi, sultum, ere, a, Délibérer, consulter; donner un conseil. Syn. Consilium peto, delibero, consulo; item: Consilium do, prospicio, provideo. Adv. Bene reip., bene de rebus, commode, consideratius, diligenter agris, diligentissime valetudini, gravius de se, gravius de salute, libere reipubl., male suis rebus, melius sibi, famæ, pudicitiæ, multum et diu, et optime alicui, sibi plurimum, serius, maxime. Phras. 1. Consulere dubiis in rebus amicos sapientis est, le sage, dans les cas douteux, consulte ses amis. Sapientis est in ancipiti rerum statu, incertis in rebus, ambiguis, obscuris, aliqua in difficultate constitutis, in controversia positis, amicos in consilium adhibere; ad amicos, ad amicorum arbitrium referre; amicorum judiciis stare; ad consilium amicorum confugere; amicorum consilio uti; amicorum sententiam exquirere; adire ad amicos consilii causa; velle cognoscere, quid amicis videatur, quid amici sentiant, quid opinionis habeant, quod præbeant consilium; quid censeant, judicent, faciendum existiment; velle cognoscere; quis sit amicorum sensus, quæ mens, quæ sententia; referre ad consilium amicorum; dare se in consilium amicis; ab amicis consilium capere; amicos auctores, duces, principes consiliorum suorum habere; rogare, interrogare sententiam amicorum; ex amicis, quid sibi auctores sint, exquirere; nihil constituere, suscipere, nisi de amicorum suasu, ductu, hortatu, consilio, sententia, instinctu; sine amicorum consilio; nisi amicis suasoribus, consultoribus, auctoribus, impulsoribus, ducibus persuasum, permotum, adductum; in neutram se partem dare, nisi de consilio amicorum; nisi consilio nixum amicorum; nisi suadentibus, consulentibus amicis impulsum. Cf. Consilium peto. 2. (DEUM precibus consulere, Vulg.), consulter DIEU dans la prière. Divinæ mentis consilium precibus explorare; ad DEUM consilia sua referre; cœleste lumen precibus exposcere; auctorem, ducem, principem consiliorum suorum DEUM habere; rebus in dubiis ad DEUM confugere; consilii lucem a DEO suppliciter exorare; res suas, ac consilia cum DEO quodammodo conferre. 3. (Consulo tibi, Vulg.), je vous conseille. Hoc tibi do consilii; tibi suadeo; auctor tibi sum; consilium hoc meum est; mea hæc est sententia; meus hic est sensus, meum hoc est judicium; ita sentio; id mihi videtur, placet, probatur. Cf. Auctor. 4. Si me putas recte tibi posse consulere, hoc facies, si vous penses que je puisse vous donner un bon conseil, voici ce qu’il vous faudra faire. Si mea tibi sententia probatur; si me putas aliquid videre; si meum consilium apud te habet aliquid ponderis, momenti; si me putas, quidquam sapere; si audire me vis; si consiliis meis aliquid tribuere; si sequi consilium meum; si ad meum accedere vis consilium, hoc ages; me auctore hoc tibi agendum putabis. Cf. Consilium do. 5. Dignitati tuæ consule, songez à votre dignité. Ducenda tibi ratio est dignitatis tuæ; serviendum dignitati tuæ; spectanda imprimis dignitas tua; cavendum, ne quid detrimenti accipiat dignitas tua; nihil potius, nihil prius, nihil antiquius dignitate tua habendum; fac, ut dignitas tua tibi curæ sit; tuere dignitatem tuam; conserva dignitatem tuam. 6. Haud satis rationibus tuis consulis, vous ne vous occupez pas assez de vos affaires, de vos intérêts. Non pro eo, ac par esset, tuis commodis prospicis; male per te tibi provisum est; non satis tibi curæ est, quid rationes tuæ a te postulent; rerum tuarum cura parum te tangere videtur; abjecisse mihi videris rerum tuarum curam, aut in postremis habere. Cf. Negligo. Usus: 1. De hoc negotio te consulendum duxi, j’ai cru devoir vous consulter. Diu inter nos consuluimus, délibérer. 2. Provideo, prospicio, rationem alicujus habeo, occurro, medeor, s’occuper de, veiller à, servir. Consulite vobis, prospicite patriæ. Famæ ac pudicitiæ consulite. Deorum providentia humanis malis consulitur. 3. (Consulo, pro consilium do, conseiller, vulg. est). 4. Consulere in medium, veiller au bien général, public; consulter ou servir l’intérêt général. Consulere in publicum. 5. Pessime in se, vel alium consulere, être mal inspiré pour soi ou pour les autres. 6. Boni consulere, approuver, s’applaudir. Cf. Prospicio, Suadeo, Delibero.

CONSULTĀTĬO, ōnis, f. Délibération. Syn. Deliberatio. Usus: Ea res venit in deliberationem et consultationem. Exspecto, quid respondeas consultationi meæ.

CONSULTO, Exprès, à dessein, de propos délibéré. Syn. Cogitato, constituto, composito, compacto, dedita opera, de industria. )( Temere, fortuito. Usus: Simulat, se consulto fecisse, quod vel inscitia, vel perturbatione animi factum. Id consilio factum. Cf. Prudens.

CONSULTO, as, avi, atum, are, n. et a. Délibérer. Syn. Delibero; in medium, in commune, in publicum consulo, consilium ineo. Usus: Inquirere et consultare de officio. Deliberationes consultandæ sunt. Cf. Consilium.

CONSULTOR, ōris, m. Qui demande conseil, qui consulte; qui donne un conseil, conseiller. Syn. Consulens. Usus: Consultoribus, quorum domus plena, respondere.

CONSULTRIX, īcis, f. Qui pourvoit à. Usus: Natura consultrix, et provida utilitatum opportunitatumque omnium.

CONSULTUM, i, n. Décision, décret. Syn. Decretum, ut senatus consultum. Usus: Facta et consulta sapientum monumentis prodere.

CONSUMMO, as, avi, atum, are, a. Compléter, achever; perfectionner. Syn. Perficio. Usus: Gesta et consummata bella. Cf. Perficio, Absolvo.

CONSŪMO, is, sumpsi, sumptum, ere, a. Absorber, consommer, manger; passer (le temps), employer. Syn. Absumo, exhaurio, conficio, tero, contero, impendo, profundo, dissipo, comedo. Adv. Tranquille tempus. Phras. 1. Consumere patrimonium suum, manger son patrimoine. Adesa pecunia, devorata, profusa, patrimonium suum omne, fortunas suas abligurivit; res eum et fides deficere cœperunt; dissipavit conviviis patrimonium; rem confregit. Res illi per luxum dissipata periit; in deliciis omnia sua disperdidit; per luxuriam effudit; attrivit opes; patrimonii censum mersit; luxu hausit, dilapidavit, decoxit. Cf. Absumo, Helluor, Prodigo, Dissipo, Nepos. 2. Tempus otio consumpsit, il passa son temps dans l’oisiveté. Ætatem in otio exegit; tempus omne in luxu ac otio posuit; diem per summam inertiam absumpsit; tempus omne in otio trivit, contrivit; otiosa in foro concursatio diem illi unum ac alterum exemit; mensem illum in otio egit, confecit; dies non paucos otio combussit; diem unum, alterum, tertium potando, nugando condidit; temporis bonam partem otiosa concursatione traxit. Usus: 1. Aliqua in re plurimum operæ studiique consumere. Operam, curam, otium in rebus magnis, orationem facetiis consumere. 2. Absumo, manger, dépenser. Per luxuriam effundere et consumere bona omnia. Dolore confici ac consumi. In castris, popinis, aleis, ganea tempus ætatis omne consumere.

CONSUMPTĬO, ōnis, f. Destruction. Usus: Consumptione se hic et senio alebat.

CONSUMPTOR, ōris, m. Destructeur. Usus: Ignis noster confector et consumptor est omnium.

CONSŬO, is, ui, sūtum, ere, a. Coudre; ourdir. Usus: Dolos consuere. Consuta tapetia.

CONSURGO, is, surrexi, surrectum, ere, n. Se lever. Syn. Surgo, assurgo. Adv. Honorifice. Usus: Honorifice ei consurgitur. Consurrexit senatus cum clamore.

CONSURRECTĬO, ōnis, f. Action de se lever (par déférence). Usus: Cepi maximum fructum ex consurrectione omnium et comitatu.

CONTĀBESCO, is, tabui, escere, n. Se fondre, dépérir. Syn. Consumor, extabesco, labefio. Usus: Luctu confectus contabuit; ad extremam tabem venit. Cf. Tabesco.

CONTĂBŬLĀTĬO, ōnis, f. Plancher. Usus: Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem. Turris quinque tabulatorum, (vulgo Contignationum), étages.

CONTĂBŬLO, as, avi, atum, are, a. Construire en planches, couvrir de planches. Usus: Totum murum turribus contabularunt. Turres contabulatas, aliaque machinamenta quatiendis muris portabant.

CONTĀGĬO, ōnis, f. Contact; relation, rapport; contagiou. Syn. Fœditas, virus, venenum, pestis, lues. Epith. Periculosa, servilis, interna. Usus: Contagione malorum, quæ ab uno serpunt latius. Animus a contagione corporis sevocatus. Latet, patet illius sceleris contagio. Est quædam contagio sceleris, si proditorem defendas. Contaminavit se ejus prædæ contagione. Ad illum contagio conscientiæ non pertinet. Contactus corporum, seu contagio vulgabat morbos.

CONTĀGĬUM, ii, n. Contact ou contagion. Syn. Contagio.

CONTĀMĬNO, as, avi, atum, are, a. Souiller. Syn. Inquino, commaculo. Phras. Omnia suis sceleribus contaminavit, il a tout souillé de ses crimes. Macula sui sceleris imbuit; flagitiorum cœno et sordibus inquinavit; omnibus vitiis commaculavit; religiones omnes suo scelere violavit; aras ac templa polluit, funestavit; omni dedecore maculavit; omni scelere obligavit; omnia intoleranda libidine fœda ac deformia effecit Cf. Macula. Usus: Nullum est flagitium, quo se non contaminarit. Mortalium omnium post homines natos contaminatissimus, turpissimus. Contaminare veritatem mendacio, se omni scelere, stupris, flagitiis. Contagione prædæ contaminare. Omni scelere coopertus et contaminatus. Violatis sacris, piaculum meritus. Cf. Sceleratus.

CONTĔGO, is, texi, tectum, ere, a. Couvrir. Syn. Tego. Usus: Natura eas partes contexit. Medicorum errores terra injecta contegit. Cf. Tego.

CONTEMNO, is, tempsi, temptum, ere, a. Mépriser. Syn. Despicio, despicatui duco, sperno, abjicio, rejicio, inane ac leve existimo, pro nihilo puto, aspernor. )( Expeto, æstimo, effero, admiror. Adv. Aperte existimationem, constanter, magnopere, mirifice, omnino sententiam, penitus aliquem, plane, præclare res humanas, recte pecuniam, severissime voluptatem, valde elegantiam ludorum, vehementer hominem, vicissim, maxime. Phras. 1. Humana omnia contemnit, aspernatur et negligit, il méprise toutes les choses d’ici-bas. Humana omnia conculcat, levia ducit nullo loco numerat; flocci facit, contemptim habet; despicatui habet; est in eo summa rerum omnium contemptio et despicientia; humana omnia proterenda ac conculcanda ducit; alta quadam despectione intuetur; sordent ista illi, risui sunt; in summam contemptionem apud eum veniunt humanæ res omnes. 2. Majores nostri divitias contemnebant, nos ancêtres méprisaient les richesses. Apud majores nostros minima erat divitiarum ratio; divitiæ apud majores nostros nullo loco, nullo numero erant; majores nostri opes parvi pendebant, nihili faciebant, ducebant, reputabant, æstimabant; postremæ omnium rerum divitiæ nostris erant majoribus; postremum locum obtinebant. 3. Contemno omnia, je méprise tout, je me moque de tout. Omnia fastidio, respuo; trahantur per me pedibus, non laboro, nihil me tangit; nihil me afficit; nulla re moveor, nulla res in pretio est; nihili facio omnia; inania ac levia, nullius momenti, nullius ponderis apud me sunt; omnia despicatui, ludibrio habeo; nihili dependo; pro nihilo puto; pro nihilo duco; in minimis pono; risui sunt. 4. Pygmæi contemnuntur, on dédaigne les pygmées. Contemptui est pygmæorum brevitas; in contemptum, in contemptionem venit; brevitas sua pygmæis contemptum affert; pygmæi opportuni injuriæ ducuntur; pygmæis brevitas contemptionem affert; despectui est pygmæorum brevitas; despicatui, ludibrio habetur; contempta et abjecta res est pygmæus; staturæ brevitas inertissimis etiam in pygmæos licentiam facit; pygmæos brevitas sua in contemptionem adducit; pygmæi contemptu laborant apud mortales cæteros; pygmæorum brevitas pessimis habetur despicata modis; pygmæos obterere quisque audet; ludibrio, risui sunt omnibus pygmæi; pygmæi in magno contemptu vivunt; præbere ad contumeliam os coguntur; fabula sunt populo; nullo in honore sunt. 3. Bonæ artes contemnuntur, on laisse de côté les bonnes études. Jacent litterarum studia, ac nullo prope loco sunt; squalent bonarum artium studia, ac in postremis habentur; litterarum illa gloria in silentio et oblivione jacet; exolevit illud in omnium animis pulcherrimarum artium studium; non obtinent eum, quem merentur liberales disciplinæ, honoris, dignitatis locum; nullum jam bonis artibus est pretium, nulla existimatio; artes honestissimæ nullo jam in numero ponuntur, habentur, ducuntur. Usus: Contemnere aliquem, ac pro nihilo putare. Irridere et contemnere alios præ se. Contemnere, despicere, non curare, infra se ducere, pro nihilo habere. Cf. Aspernor, Sperno.

CONTEMPLĀTĬO, ōnis, f. Contemplation, étude approfondie; considération. Syn. Consideratio, cogitatio, mentis agitatio. Epith. Diligens, magna ac diligens, manca naturæ atque inchoata. Usus: Res magna contemplatione digna. Contemplatio naturæ est animi pabulum. Cf. Meditatio, Considero.

CONTEMPLĀTOR, ōris, m. Contemplateur, observateur. Usus: Homo cœli contemplator.

CONTEMPLOR, aris, atus sum, ari, d. Contempler, observer, méditer. Syn. Meditor, considero, perspicio, intueor, animo intueor. Adv. Acerrime, otiose, studiose. Phras. Contemplari res divinas, méditer les choses divines. In rerum divinarum contemplatione aliquantum temporis ponere; aliquid temporis cœlestium rerum contemplationi tribuere; ad rerum divinarum contemplationem exsurgere, mentem erigere; vitam agere cœlestium rerum contemplatione suavissimam; animo esse in cœlestium rerum meditatione suspenso. Usus: Rem quamvis otiose et considerate, summo otio contemplatur. Intentis oculis rem contemplari. Cœli pulchritudinem oculis contemplari. Cf. Considero, Meditor.

CONTEMPTĬO, ōnis, f. Mépris, dédain. Syn. Contemptus, despicientia, despectio. Epith. Firma, stabilis doloris, magna. Usus: Fortitudo est malorum dolorumque contemptio. Mortis, pecuniæ, rerum humanarum contemptio. Adversarios in contemptionem adduxit.

CONTEMPTŬS, ūs, m. Mépris, dédain. Syn. Contemptio, despectio. Usus: Contemptu laborabat apud socios. Cf. Contemno.

CONTENDO, is, tendi, tentum, ere, a. et n. Tendre vers, s’efforcer; lutter, combattre, se disputer. Syn. Nitor, curo, conor, laboro, enitor, item: Altercor, rixor, litigo. )( Remitto. Adv. Civiliter, contra, copiosissime, cupidissime, diligentissime, honeste, infestissime, inimicissime, magnopere, mirifice ab aliquo, plane, prorsus, summe, valde, vehementer ab aliquo, de salute verecundius. Phras. Cum vicinis contendere solet, il est toujours en dispute avec ses voisins. Contra vicinos identidem velitatur, depugnat, vociferatur; jurgia, disceptationes, altercationes suscipit; in altercando multus est; controversias a mane in noctem sæpe ducit; novas identidem turbas et rixas homo concitus, et ad jurgandum litigiosus commovet; cum omnibus certationem suscipit; cum vicinis bellum gerit, digladiatur; jurgiis contendit; omnibus obstrepit certatim; obloqui non desistit; certamina serit; verba omnia in altercationem vertit; vicinos in disceptationes perpetuas trahit; jurgantis ira sæpe ad manus pervenit; jurgia, discordias, iras cum vicinis exercet; manus simul intendit, simul probra vicinis ingerit; sæpe brevis altercatio inde ex iracundia muliebri in animorum contentionem exardescit; res sæpe parva studiis in diversa trahentibus, in magnum certamen excedit; frequens illi cum vicinis contentio; rixæ committendæ causa altercatio illi quotidiana; sæpe parva res est, quæ in altercationem vertit; contentiones frequenter excitat; movet, ciet rixas; altercationes, jurgia concitat; serit certamina et rixas cum vicinis. 2. Juvenes magna spectare debent et rectis ad gloriam studiis contendere, les jeunes gens doivent chercher la gloire par le chemin de la vertu. Debent grassari ad gloriam virtutis via; niti, tendere ad gloriam virtutis via; niti, tendere, ad gloriam nervos omnes industriæ contendere, et eniti ad gloriam; elaborare, ac animo conniti, ut nihil a se prætermissum, quo veræ laudis fructum sibi comparent, videatur; illuc juventuti summa ope, pertinaciter tendendum, ut veræ virtutis gloriam consequatur. Usus: 1. Contende ac elabora, animo connitere, travailler, faire des efforts. 2. Litigo, pugno, certo, luctor, confligo, digladior, contentionem facio, contentionis aliquid cum aliquo habeo, lutter, combattre. Cum aliquo, contra aliquem armis, vi, impetu, jure, verbis acerrime, inimicissime contendere. Sacramento contendas, mea non esse. Patere, quæso, rationem meam cum tua contendere. Transl. Intendo, adduco, diriger, employer. Nervos omnes contendere. Nihil usquam remittam, quin ætatis industriæque meæ nervos omnes contendam, ut, etc. 4. Comparo, confero, opposer, comparer. Contende inter se leges et confer. Accusationem nostram cum tua contendito. 5. Eo, festino, aller, diriger ses pas. Roma Brundusium contendit 6. Posco, flagito, peto, efflagito, demander avec instance; insister, prétendre. Summe, omni studio, paulo impudentius contendo, ut mecum in gratiam redeas. Nihil ab invito contendam. Cf. Conor, Laboro, Jurgo, Litigo.

CONTENTĒ, Avec effort. Syn. Vehementer, magna contentione, acriter. Usus: Contentius ambulare. Alias contentius, alias submissius dicere.