CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 3)

ĀMŌTĬO, ōnis, f. Action d’éloigner, éloignement. Syn. Remotio. Usus: Doloris amotio successionem efficit voluptatis.

ĀMŎVĔO, es, movi, motum, ere, a. Éloigner, écarter. Syn. Arceo, prohibeo, removeo. Phras. Fames hostem ab urbe amovit, la famine a éloigné l’ennemi de la ville. A mœnibus hostem detraxit, depulit, dejecit. Fames hostilem impetum propulit, submovit, propulsavit; emovit hostium multitudinem; pestem illam a mœnibus urbis avertit. 2. Amovet a se omnes, il éloigne de lui tout le monde. Abstinet procul homines; segregat a se omnes, removet, submovet; emovet domo salutantium multitudinem; hospitum ac clientum turbam suis ab ædibus amolitur. 3. Amovet se a rebus publicis, il ne prend aucune part aux affaires publiques. Animum procul habet a republica; animum abducit a forensi strepitu; publicæ rei curam a se in alios transfert. Usus: Libidinem, odium, invidiam, metum, cupiditates omnes ab aliquo amovere, éloigner, détourner. Segnitiem, crapulam, calumniam a se amovere, depellere. Molestiam a foribus; suspicionem a domesticis amovere. Cf. Repello, Arceo, Rejicio.

AMPHĬBŎLĬA, æ, f. Amphibologei. Vulg. Amphibologia. Usus: Amphibolias aucupantur Dialectici.

AMPHŎRA, æ, f. Amphore. Usus: In singulas vini amphoras quaternos denarios portorii nomine exigunt.

AMPLĒ, Amplement, largement. Amplissime. Syn. Magnifice, honorifice, honeste. )( Abjecte, humiliter. Usus: Ample, elateque dicebat Cicero; honores idem amplissime sibi decretos, magnificentissime, amplissime gessit, Cicéron avait un langage élevé et abondant; il exerça avec la plus grande distinction toutes les charges qui lui furent confiées.

AMPLECTOR, eris, plexus sum, plecti, d. Embrasser. Syn. Amplexor, amplexu stringo, comprehendo. Adv. Amicissime, vehementer, ultro et citro, usu, vel officiis; libenter, generatim, nequaquam satis. Phras. Pater filium amantissime amplexus est, le père embrassa tendrement son fils. Amplexatus est, brachia in collum filii injecit; pectus pectori commisit, conjunxit, admovit; amplexu filium petiit, aggressus est, vinxit, arcte tenuit, continuit, fovit; apertis brachiis filium amplexurus, ad ejus caput advolavit; in ejus amplexus effusus est, ruit; ejus cervicibus se innexuit, et arctissimis complexibus illigavit; pater filii cervicibus injecit manus, et toto pectore se adstrinxit. Filii collum invasit pater; ad complexum concurrit; tulit complexum filio, inque eum fimul corpore, fimul animo effusus est, circumfusus amplexibus filii pater, pectori collo eumdem admovit. Recepit filium sinu, complexuque pater; dextera cervicem ejus manu strinxit; amplexu filium cooperuit pater, et pectus pectore constrinxit. Usus: 1. Ille me amplexus, flere prohibebat, celui-ci m’ayant embrassé, m’empêchait de pleurer. 2. Transl. Amo, colo, cultiver, s’adonner à. Auctor tibi sum, ut rempublicam, bonas artes, jus civile amplectare. Cæsar me in dies amicius amplectitur. Amplector animum in me tuum. 3. Comprehendo, stringo, comprendre, renfermer. Non is est, qui res tantas consilio amplectatur, animo, ac mente circumspiciat. Paucis plurima; artem omnem paucis præceptis amplector.

AMPLEXOR, aris, atus sum, ari, d. Embrasser. Syn. Amplector, amo, amplexibus excipio, foveo sinu, amplexu circumplico, circumplector. Adv. Familiariter, hilare, mirifice, recte, vehementius. Usus: Inimicum meum sic amplexabuntur, sic in manibus habebant, sic fovebant. Amplexari auctoritatem senatus. Certam sententiam amplexari. Cf. Amplector.

AMPLEXŪS, ūs, m. Embrassement. Usus: Pudici amplexus.

AMPLĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. Augmentation. Syn. Cessio, incrementum, cumulus, exaggeratio. )( Diminutio. Epith. Magna, nemini nocens, vehemens. Usus: Amplificatio gloriæ, honoris, pecuniæ, rei familiaris, accroissement de richesses. Amplificatio Rhetorica. Gravior quædam affirmatio, quæ motu animorum conciliat in dicendo fidem, ampfilication.

AMPLĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. Augmenter, agrandir. Syn. Amplum facio, dilato; rem parvam verbis majorem facio; augeo, multiplico, locupleto. )( Minuo, infirmo. Phras. 1. Amplificare imperium, reculer les frontières de son royaume. Proferre imperium, imperii fines; ingentibus incrementis rempublicam augere; ampliare, dilatare, extendere, protendere imperium; imperii fines promovere, propagare, magnas imperio accessiones adjungere. 2. Amplificare dicendo, développer un sujet. Augere rem, et tollere altius dicendo; verbis exaggerare, extollere; rem ornare; tragice et rhetorice, omnia dicendo augustiora, majora facere; vero majora jactare; in majus celebrare; verbis in majus ferre, extollere. Usus: 1. Semper studui, tuam gloriam laudibus amplificare, je me suis toujours efforcé d’augmenter votre gloire en vous louant. Sermo tuus dolorem mihi meum amplificat. Urbs, fortuna urbis in dies amplificatur et augetur. 2. Amplificare atque ornare dicendo. Cf. Augeo, Amplus.

AMPLĬO, as, avi, atum, are, a. Remettre, ajourner. Syn. Comperendino, differo, temporis plus concedo causam dicturo. Usus: Hæc causa septies est ampliata. Quid hominem nefarium ampliatis?

AMPLĬTER, Amplement, largement. Syn. Ample. Usus: Ampliter in cœna apposuit Ampliter mentiri.

AMPLĬTŪDO, ĭnis, f. Grandeur, dignité, rang. Syn. Gloria, dignitas, splendor, auctoritas, gravitas, pondus, claritudo, præstantia, majestas, claritas. Epith. Rara, egregia, modica, summa. Usus: Amplitudo est potentiæ, aut majestatis, aut aliquarum copiarum abundantia. Ipsæ injuriæ tuam amplitudinem illustrabunt. Omne meum studium ad tuam amplitudinem amplificandam, retinendam conferam, je ferai tous mes efforts pour vous élever en dignité et vous garder votre rang. Pompeius posteris suis amplitudinem nominis, quam non acceperat, tradidit. Pervenisti ad summam amplitudinem. Cf. Splendor, Dignitas, Præstantia, Magnitudo.

AMPLĬUS, En plus grande quantité, davantage. Syn. Plusquam, plus, magis, supra, quod excurrit. Usus: Amplius est triennium, vel triennio. Non amplius decem cohortes pugnavere. Decem et amplius nummis, decem, et quod excurrit, nummis. Ita quidem Socrates; hoc amplius Theophrastus, quod etc., a cela de plus que, etc. Morem tibi geram, hoc amplius, ut oraculum te audiam, je vous obéirai, bien plus, je vous écouterai comme un oracle.

AMPLUS, a, um, Ample, spacieux, grand. )( Angustus, parvus. Usus: 1. Ampla domus, maison spacieuse. Theatrum magnitudine amplissimum, celebritate refertissimum. Locus præter modum amplus, ingentis laxitatis, et qui multorum millium multitudinem capiat. Ædes amplæ, spatiosæ, effusæ. Forum, quantumvis amplum, laxandum videbatur. 2. Seges gloriæ ampla. Res ampla, et immensi operis. Copiæ amplissimæ, militum is numerus, ut virium jam non pœniteat. 3. Amplissimus civitate, amplissimo loco natus. Id curo unice, ut respublica opibus firma, copiis locuples, gloria ampla, virtute honesta sit. Cf. Clarus Magnificus, Magnus.

AMPULLA, æ, f. Petite fiole au corps bombé. Syn. Vas vitreum ventre amplo et inflato.

AMPULLOR, aris, atus sum, ari, d. S’exprimer avec emphase. Syn. Turgeo, inflor. Cf. Superbus, Facto.

AMPŬTĀTĬO, ōnis, f. Action de couper, d’émonder. Usus: Sarmentorum amputatio.

AMPŪTO, as, avi, atum, are, a. Couper, tailler; supprimer, retrancher. Syn. Reseco, circumcido, rejicio. Usus: Amputetur quidquid in republica est pestiferum. Sit aliquid in adolescentis ingenio quod circumcidam, quod amputem. Cf. Præcido.

AN, Où, est-ce que? Syn. Ne, anne, utrum, num, ecquid? Usus: Multum refert, utrum coram multis, an paucis dicatur. An licebit cunctis, tibi non licebit? Patris partes suscipiam, an filii? Eloquat, an sileam.

ĂNAGNOSTES, æ, m. Lecteur. Syn. Lector conductitius. Usus: Puer festivus anagnostes noster.

ĂNĂLŎGĬA, æ, f. Conformité, rapport. Syn. Proportio. Usus: Analogia ejus vocabuli me decepit.

ĂNAS, ătis, f. Canard. Usus: Anatum ova gallinis supponimus.

ĂNĂTŎCISMUS, i, m. Intérêt de l’intérêt, intérêt composé. Syn. Fœnus, quod ex fœnore capitur. Usus: Ille quidem ne centesimis, cum anatocismo contentus est.

ANCEPS, cipitis, omn. gen. Douteux, incertain. Syn. Dubius, incertus, ambiguus. )( Certus. Usus: 1. Incertus est exitus, et belli fortuna. Cura, disputatio, causa anceps. Anceps fatorum via. Anceps et multiplex verborum potestas. Cf. Dubius, Ambiguus. 2. Anceps gladius, glaive à double tranchant.

ANCHŎRA, æ, f. Ancre. Syn. Ferrum aduncum ad firmandas naves. Usus: Ergo ille malum erigi, vela fieri, anchoras præcidi, solvi jussit.

ANCĬLLA, æ, f. Servante. Syn. Famula, pedissequa. Usus: An partus ancillæ in fructu sit habendus, disputant.

ANCILLĂRIS, e, gen. com. Servile, bas, dégradant. Usus: Ancillare ac sordidum artificium.

ANCILLOR, aris, atus sum, ari, d. Servir. Syn. Servio. Usus: Nemini uni ancillatus sum, aut privatim me addixi. Cf. Servio.

ANCILLŬLA, æ, f. Servante. Usus: Juris scientiam eloquentiæ tanquam ancillam, et pedissequam adjungebant; contra nunc est.

ANDĂBĂTA, æ, m. Andabate, gladiateur qui combattait à cheval et les yeux couverts. Syn. Gladiatorum genus velatis oculis pugnantium. Usus: Quem antea ne andabatam quidem defraudare poteramus.

ANFRACTŬS, ūs, m. Tour, révolution. Syn. Circuitio, flexus, ambitus. Epith. Non longus, longus ad spiritum et aptus, annuus, septenus. Usus: Figura nihil habens incisum angulis, nihil anfractibus. Longo anfractu circumscripta oratio. Ætas tua septenos octies solis anfractus, reditusque convertit, vous êtes âgé de 56 ans.

ANGĔLUS, i, m. Ange. Syn. Genius bonus, spiritus cœlestis, cœlestis internuntius, minister DEI et nuntius. Phras. 1. Angelus custos, ange gardien. Genius humanæ salutis custos; cœlestis custos homini adjunctus, additus, addictus; præses vitæ nostræ spiritus; adjutor, defensor, patronus, auxiliarius vitæ nostræ genius; cœlestis genius, qui hominem ab ortu suo suscipit ac tuetur; qui defendit, custodit, incolumem servat traditum curæ suæ, custodiæ, tutelæ hominem; cui a DEO, Parente optimo, demandatum est hominis patrocinium, cura credita, tutela commissa, et commendata. 2. Angelorum chorus, chœur des anges. Spiritus cœlestes; cœlestes internuntii; mentes corporibus secretæ, beatæ et ab omni concretione mortali semotæ, segregatæ mentes; cœlestes animæ atque ab omni admistione corporum remotæ, puræ atque sinceræ. Numinis administri; DEI ad homines interpretes spiritus; spiritus discriminum et periculorum comites mortalium vitæ adjuncti; cœlestium spirituum cœtus, chorus.

ANGĪNA, æ, f. Angine. Usus: Sues angina moriuntur.

ANGĬPORTŬS, ūs et i, m. Rue étroite, ruelle. Syn. Vicus, angusta via et compendiaria inter domos. Usus: Effusum frumentum vias omnes et angiportus constravit.

ANGO, is, anxi, ere, a. Serrer; attrister, tourmenter. Syn. Constringo, sollicito, vexo, torqueo, premo, crucio, discrucio. )( Recreo. Adv. Vehementer. Phras. 1. Filii morbus vehementer me angit, la maladie de mon fils m’inquiète fort. Sollicitum habet, tenet, reddit, efficit; miseris me sollicitat modis; morbus filii non mediocrem mihi affert, conficit, struit sollicitudinem; morbus filii sollicitudinem acuit, auget, duplicat; sollicitudine afficit ingenti; anxiis implet curis; metum, sollicitudinem incutit. Sollicitudini est non exiguæ repentinus filii morbus. Morbus filii animum meum intempestiva sollicitudine turbat, perturbat, vexat, commovet. Morbus filii graviter me afficit; multum curæ, molestiæ, ægritudinis affert; acerbum animo vulnus infligit; curis me frangit, et sollicitudine. Morbus filii molestissime me exercet; gravi mœstitia, atque animi ægritudine afficit, gravem animo sollicitudinem parit repentina filii invaletudo. 2. Admissum a filio dedecus graviter angit patrem, la honte du fils attriste mortellement son père. Susceptum a filio dedecus urit, mordet, pungit vehementer patrem. Ea labes filii acerba admodum videtur patri; graviter eumdum urget concepti facinoris probrum, macerat, concoquit, exercitum habet; ea dedecoris nota patri corpus, viresque exedit; cor, corpusque cruciat; ægritudine conficit. Cf. Dolor, Tristis, Anxius, Cura, Affligo. Usus: Illa me cura vehementer angit et sollicitat. Ea me res intimis sensibus, animis, dolore præcipue angit, et sollicitum habet.

ANGOR, ōris, m. Angoisse, chagrin. Syn. Ægritudo, sollicitudo animum vexans, premens, discrucians. Epith. Utilis. Usus: 1. Noli angoribus te dare, dedere, ne vous tourmentez pas. Ecquid angoribus te implicas? ecquid te metu diurno, nocturnoque tam misere conficis? Sæpe pro amico angor capiendus est. 2. Angorem tollere, faire cesser le chagrin. Tuæ litteræ angores meos levaverunt; ab angoribus me abduxere; vacuitatem ab angoribus præstiterunt. Cf. Angor, Mœror, Tristitia, Anxius.

ANGUĪNUS, a, um, De serpent. Usus: Anguina cervix.

ANGUIS, is, m. Serpent. Syn. Serpens. Epith. Fœmina, mas, neuter, ingens, volucris. Usus: Angues alites. Anguis ab ara exstitit.

ANGŬLĀTUS, a, um. Anguleux. Usus: Corpuscula rotunda alia, alia angulata.

ANGŬLUS, i, m. Coin; retraite. Epith. Summus, par. Usus: Angulum mihi provinciæ eligas reconditum, ac derelictum.

ANGUSTĒ, Étroitement. Syn. Arcte, stricte, presse, exigue, exiliter, tenuiter, jejune. )( Late, fuse, ample. Usus: Anguste urbem obsidere. Anguste, exiliter dicere. Presse, anguste definire. Anguste, tenuiter disputare.

ANGUSTĬÆ, arum, f. pl. Espace étroit, défilés. Epith. Magna, incredibilis, summa. Usus: 1. Fauces terræ marisque, détroits. Corinthus in angustiis, et faucibus Græciæ. Phras. 1. In angustias locorum redigi, être enfermé dans les défilés. In exiguum gyrum compelli; tanquam in pistrinum detrudi, ac compingi; in angustum locum concludi, coangustari; in angustum contrahi et adduci; in exiguum orbem contrahi; in arcto stipari, ad colligendum breviori spatio orbem adigi; in arcto esse; in angustias locorum incidere; angustiis locorum claudi, premi. 2. Paupertas, gêne, pénurie, pauvreté. Incredibiles angustiæ ærarii, et pecuniæ publicæ. Ex meis rei familiaris angustiis ejus sustento tenuitatem. 3. Difficultas, embarras, difficultés. Quid me in has verborum angustias revocas? Cur me in Stoicorum dumeta, et angustias tantas adducis, compellis? Angustiæ temporis breviorem me fecere. 4. Infirmitas, petitesse, faiblesse. Non capiunt angustiæ pectoris tui, non egestas animi tantam personam.

ANGUSTUS, a, um, Étroit. Syn. Arctus, brevis, (de loco præcipue). Phras. Angusta loca sunt, ces lieux sont resserrés. Angustæ fauces coarctant iter. Magnæ sunt, et admodum difficiles locorum angustiæ. Impedimento sunt magnæ locorum difficultates. Locus non capit tantam hominum multitudinem; loci angustiæ non accipiunt, non patiuntur extendi copias. Angusta se loca crebro objiciunt; difficilem ac laboriosam viam faciunt. Impeditissima ad iter faciendum loca sunt. Maximus hic labor ex locorum angustiis enascitur iter illuc habentibus. Montium illæ fauces multis locis arctissime coeunt. Via multis locis constringitur, coangustatur. Usus: 1. In angustum locum concludi, être enfermé dans un défilé. 2. Res angusta, pauvreté. Cf. Angustiæ.

ĂNHĔLĬTŬS, ūs, m. Respiration, haleine, souffle. Syn. Spiritus, respiratio. Usus: 1. Vix anhelitum recipiebam, je respirais à peine. Anhelitus latentem morbum indicat. 2. Terræ vapores, exhalaisons. Anhelitus terrarum, cum fluere cœperint, venti fiunt.

ĂNHĒLO, as, avi, atum, are, n. et a. Respirer. Syn. Spiro, respiro. Usus: Catilinam furentem audacia, scelus anhelantem, ex urbe vel ejecimus, vel emisimus. Species hominis est crudelitatem ex imo pectore anhelantis.

ĂNHĒLUS, a, um, Haletant. Usus: Equus anhelus.

ĂNĬCŬLA, æ, f. Vieille femme. Syn. Anus, mulier vetula. Epith. Minime suspiciosa, indocta. Usus: Aniculæ sæpe inediam biduo, aut triduo ferunt.

ĂNĪLIS, e, gen. com. De vieille femme. Syn. Quod aniculam potius, quam virum decet Adv. Pene. Usus: Ineptiæ, fabulæ aniles. Omnis superstitio anilis est, et imbecillis.

ĂNĪLĬTER, A la manière des vieilles femmes. Syn. Anicularum instar, more. Usus: Superstitiose, atque aniliter dicere aliquid.

ĂNĬMA, æ, f. Ame. Epith. Æterna, infecta, particeps consilii atque rationis, pura, tenuis, carissima. Usus: (Anima vegetativa, Vulg.) Anima altrix plantarum, cujus virtute eæ vigent, crescunt, germinant, frondescunt, florent. 2. (Anima sensitiva, Vulg.) Anima sensu prædita, quæ sensu aliquo utitur, quæ sentientis vitæ beneficio fruitur. 3. (Anima rationalis, Vulg.) Ame raisonnable. Anima rationis particeps, compos; ratione utens; ratione ac mente prædita. Sempiternarum rerum, ac sub intelligentiam cadentium compos, et particeps animus. Particeps consilii atque rationis anima. Immortalis mortali in corpore animus. 4. Anima a corpore separata, âme séparée du corps. Animus a corpore sejunctus; corporeis vinculis laxatus, relaxatus; qui ex vinculis, carcere corporis evolavit. Anima soluta legibus corporeæ servitutis; e corpore dimissa; e corporis custodia in libertatem asserta. 5. Animæ defunctorum. Manes; mortuorum, vita functorum animæ. 6. (Animæ in purgatorio, Vulg.) Animæ piacularibus ignibus addictæ; piaculari flamma suas eluentes maculas; animæ, quæ purgantibus flammis torquentur; salutarium flammarum ignibus lustrantur. 7. Animæ in cœlo beatæ. Animæ cœlo redditæ; æterna jam in cœlo felicitate potitæ; donatæ sempiternæ mercede gloriæ; infinitis ac sempiternis in cœlesti regno gaudiis perfruentes. Cf. Beatus, Sancti. 8. (Animæ damnatæ, Vulg.) Impii manes; animæ sempiternis suppliciis addictæ; æternis cruciandæ flammis; perpetuis inferorum incendiis mactandæ. Cf. Inferi. 9. Ponitur pro vita: In unius hominis anima spes nostras positas omnes habemus, toutes nos espérances reposent sur lui seul. Ægroto, dum anima, spes est. 10. Pro anhelitu, souffle. Continere, comprimere animam, retenir sa respiration. 11. Pro ære, air. Inter ignem ac terram aerem DEUS, animamque posuit. Anima, quæ spiritu in pulmones ducitur. 12. Pro causa et principio vitæ, âme, principe de vie. Animam agere, edere, efflare, amittere, mourir. 13. Pro mente, intelligence, cœur. Ea causa in anima, sensuque meo penitus insita est, et infixa.

ĀNĬMĀBĬLIS, e, gen. com. Vivifiant. Aer animabili, spirabilique natura.

ĂNĬMĀDVERSĬO, ōnis, f. Remarque, réflexion. Syn. Consideratio, attentio, notatio. Epith. Censoria, humanissima, liberalissima, paterna, mediocris. Usus: 1. Notatio naturæ, et animadversio peperit artem. Nosse regiones animadversionis est, aut consuetudinis. 2. Pœna, castigatio, reprehensio, correction, châtiment. Animadversio omnis, ac castigatio contumelia vacare debet. Continere improbos metu animadversionis. Uti in aliquem animadversione. Remittere, condonare animadversionem. Cf. Pœna, Objurgatio.

ĂNĬMADVERSOR, ōris, m. Observateur, qui fait attention à. Epith. Acris, diligens. Usus: Si acres et diligentes judices esse volumus, animadversoresque vitiorum, magna intelligemus sæpe ex parvis.

ĂNĬMADVERTO, tis, verti, versum, ere, a. Faire attention à, remarquer, observer. Syn. Animum adverto, noto, attendo; animum attendo, deprehendo, sentio, intelligo. Adv. Curiosius, attentius, diligentius, facile, graviter, maxime, plane, recte, rectissime, serius, vehementer, usque eo. Phras. Animadvertit, quid velim, il fait attention à mes désirs. Cernit animo, videt, quid velim. Quid agam, sentit. Præsentit, præsensione quapiam capit; nonnullum sensum habet; subolet illi, quid consilii parem. Non fugit hominem, non latet, ambiguum non est, quo mea spectent consilia. Cf. Noto, Adverto. Usus: 1. Animadverte, quæso, pro tua prudentia quæ fiant, observez, je vous prie. 2. Punio, castigo, punit, châtier, sévir. Crudeliter in aliquem animadvertere.

ĂNĬMAL, ālis, n. Ce qui respire, être animé. Syn. Animans. )( Inanimatus, inanimis. Epith. Aptissimum ad cultum, funestum, ac nefariis stupris concretum. Usus: Homo animal divinum, providum, sagax. Homo animal acutum, plenum consilii et rationis, sempiternum, particeps pudoris ac verecundiæ. Animalium alia sugunt, alia carpunt, alia vorant, alia mandunt cibum.

ĂNĬMĀLIS, e, gen. com. D’air. Syn. Spirabilis, aerius. Usus: 1. Natura animantis, vel terrena, vel ignea, vel animalis, vel humida. 2. Animæ proprium, vitale, principe de vie, âme. Intelligentiam animalem quidam etiam astris tribuunt.

ĂNĬMANS, antis, m. f. Au pl. ANIMANTES, ium, m. f. Vel ANIMANTIA, ium, n. Être animé, animal. Syn. Animal. Epith. Aquatile, dispar, divinum atque cœleste, mortale, pennigerum et aereum, terrestre. Usus: Animantes armatæ cornibus, obductæ plumis, hirsutæ spinis, tectæ coriis, vestitæ villis. Animantes aspiratione æris sustinentur. Quidam mundum ipsum animantem, sapientemque dixerunt.

ĂNĬMĀTĬO, ōnis, f. Action d’animer. Epith. Divina. Usus: Divinæ animationis species ex igne.

ĂNĬMĀTUS, a, um, Animé. Usus: 1. Animatum est, quod motu cietur interiore. 2. Bene, vel male affectus, bien ou mal disposé à l’égard de qqn. Ut homines abs te affecti sunt, ita in te sunt animati. Phras. Erga te semper optime animatus fui, j’ai toujours été plein de bonnes intentions pour vous. Animos gessi non modo benevolos tibi, sed addictos. Egregia semper in te fuit animi mei propensio. Cf. Affectus.

ĂNĬMO, as, avi, atum, are, a. Animer; exciter. Syn. Vitam do, animatum facio, anima dono: vel * excito, stimulo, exstimulo, impello. Phras. Juvenes identidem animandi sunt, il faut exciter les jeunes gens. Recreandi, excitandi, spei animorumque implendi sunt juvenes. Ad spem, fiduciam erigendi sunt torpentes, demissi juvenum animi. Addendi identidem sunt juvenibus animi, et laude confirmandi. Augere animos juventuti oportet, et adhortatione firmare. Juventuti ut consulas, animum dare necesse est; stimulos ac spiritus subdere; fortitudinem inspirare; alacritatem accendere. Incalescant animi juventutis oportet, et alieno studio incitentur. Arrigendi juvenum animi, accendendi, inflammandi. Opera imprimis danda est, ut animus juvenum se colligat, atque confirmet; ut ardor animis injiciatur; alacritas addatur; vigor mentium revocetur. Non desint, quæ juventuti incitamento esse possint; quæ calorem pristinum reddant animis; quæ animos novos afferant; mentes excitent; studium injiciant et alacritatem. Exemplis ac monitis spiritus identidem hauriat juventus; animos renovet; redintegret. Moderator juvenes animum habere bonum jubeat, ut animo forti sint; ut animis vigeant; ut spes languentes erigat, alacritas et fiducia incendatur, curet. Cf. Impello, Excito, Incito. Usus: 1. DEUS omnia animat, format, alit, auget, animer, donner la vie. 2. * Laude animandi sunt juvenes, exciter.

ĂNĬMŌSĒ, Courageusement. Syn. Magno animo, intrepide. Usus: Non solum id animose et fortiter sed considerate etiam sapienterque fecerunt.

ĂNĬMŌSUS, a, um, Courageux, hardi. Syn. Plenus animi, plenus roboris, intrepidus. )( Timidus. Phras. Homo ingentis spiritus, homme de cœur. Animæ prodigus; capax ingentis spei pectus. Cf. Fortis, Alacer. Usus: Vir fortis et animosus.

ĂNĬMŬLA, æ, f. Petite âme, faible existence. Usus: In unius mulierculæ animula, quæ tandem jactura fit?

ĂNĬMUS, i, m. Ame; pensée; courage. Syn. Mens, anima, ratio: vel benevolentia; vel consilium, cogitatio. Epith. Abjectus, abjectior, acer et magnus, præsens et acutus atque versatus, acrior, attentus, accusatorius, æger, æquus atque fortis, paratusque, æquior, æquissimus, æternus, afflictus, agrestis ac durus, alacer et erectus, alienus, gloriæ cupidus, amicus, amplus et excelsus, et patiens incommodorum, non omnino integer, angustus atque demissus et jejunus, tamque parvus. Phras. 1. Animo magno eat fortique, cet homme a un grand courage. Animus illi magnus est, et ad omnes casus ferendos constans, atque paratus. Animo sane est virili. Est in illo animus amplus, excelsus, incommodorum patiens, acer, præsens, robustus, omni liber cura et angore. Est in illo viro animi altitudo, firmitudo, gravitas, constantia incredibilis. Quantum in ejus viri animo roboris et nervorum, quam eximia virtus insit, quo sit animi robore, qua virtutis indole, qua animi excelsitate, et quasi exaggeratione, quis non videt? Animi firmitudine, gravitateque est singulari. Animo est erecto, et minime perturbato. Animi robore incredibili septus. Stat animo; viget animo et celsitate quadam indolis incredibili. Plenus animorum est. Vigore animi est acerrimus. Vir est, cuius constantiam, vigoremque mentis res nulla labefactet. Vivit in vivido pectore ingenium plusquam pro ætate vegetum. Pectus est homini animorum plenum. Excellenti est animo præditus. Vigore animi inter suos excellit maxime. Est in illo animi excellentia quædam, excelsitas singularis. Animum induit maximis rebus parem. Cf. Fortis, Alacer. 2. Animo est pusillo et abjecto, il a un cœur faible et pusillanime. Homo est animo fracto, remisso, humili, et imbecillo. Est illi animus mollis, perturbatus, irritabilis. Videas in illo homine ridiculam animi debilitatem, summam animi remissionem, dissolutionem, languorem, imbecillitatem. Minimus terror ejus animum frangit, minuit, effeminat; illi animum adimit. Ad minimum terrorem animus homini cadit; animum despondet, contrahit, inflectit, demittit; animo deficit, consternitur, concidit. Est quædam in eo homine animi humilitas, impotentia, contractio. Sensibus mirum quam angustis est. Ad primum fortunæ impetum animos submittit. Terroris siquid increpuit, animus mox concidit; frangitur metu; timore debilitatur, exanimatur. Cf. Abjectus, Timidus. 3. Animo est erga me benevolo, il est bien disposé à mon égard. Animo in me est bono, optimo. Summa in me fide est, et animo amicissimo. Summa ejus semper in me voluntas fuit. Quæ ille confert in me officia, ab optimo animo proficiscuntur. Secunda est ejus in me voluntas. Cf. Affectus, a, um. 4. Animo est a me alieno, il est mon ennemi. Alienum a me habet, gerit animum. Animo et voluntate a me dissidet. Armatum retinet in me animum. Animo est mirum in modum abalienato; aversissimo est a rebus meis animo. 5. Animo est invido, il est envieux, jaloux. Animo pravo est, et malevolentia suffuso. Cf. Invidus. 6. Animum habeo discedendi, j’ai dessein de partir. Animus est in discessu. In animo est; in animo habeo; cum animo; apud animum statui; deliberatum cum animo habeo, proxime migrare. Animus est in eo, ut proxime me hinc auferam. Animum induxi, vel in animum; animum hunc suscepi; animus mihi est, abire propediem. Id ago; in eo nunc sum, ut quamprimum discedam. 7. Animum non habeo, je n’ai pas le courage. Abhorret animus ab hoc consilio. Studio toto, ac voluntate abhorreo a re. 8. Animi causa ludit, il s’amuse pour se reposer. Delectationis et otii consumendi causa; ad oblectandum temporis otium; fallendi otii gratia; animi remittendi ergo ludo utitur. 9. Animo hæc eo facta sunt, il a fait cela dans te dessein de.... Isto animo, atque ea opinione; ea mente et cogitatione, ea voluntate; eo consilio hæc gesta sunt. 10. Animo cado, je perds courage. Animo concido; animo contrahor, animo succumbo; spes me deserit; animus cadit, deficit, deest; animo deficere; animum submittere; frangi animo, debilitari; mente consterni soleo. 11. Animum excitare, enhardir. Animum erigere; a molestiis revocare, animum addere, augere, dare, renovare, afferre, reficere. 12. Animum recepi, je suis remis de ma frayeur. Collegi me ex timore; recreavi me ex illo pavore, recepi me a timore; recuperavi me; redintegravi animum, ac collegi ex illo tumultu. Aberrationem ab iis molestiis nonnullam habeo; animus accessit novus, animos sustuli, cœpi animo stare rursus, ac vigere. Fregit se tandem, ac deferbuit æstus ille animi. Cf. Remitto. Usus: Mens, anima, ratio, Ame, intelligence, raison. Animus est, qui viget, sentit, moderatur, et movet corpus, cui præpositus est. Cernere animo, comprehendere, complecti, tenere. Animum a negotio ad seipsum avocare, secum esse cogere, a corpore abducere. Animo excubare. Animi motus, perturbatio, contentio. 2. Ad benevolentiam refertur: Ex animo diligo, aimer du fond du cœur. Quem tibi debeo animum, nunquam mutabo, je vous aimerai toujours autant que je le dois. 3. Pro consilio et deliberatione, disposition naturelle, dessein, volonté. Animus mihi est. In animo est. Animo volvo, cum animo reputo. Animo perspicio. Cum animo constituo. Statuo apud animum; ex animi mei sententia; animo lustro, intueor. Animus is nunquam excidet, discedet. Defigo animum. 4. Ad mentis fortitudinem vel debilitatem refertur, âme élevée, caractère bas. Animo esse magno, acri, ac præsente. Animo esse solutiore, fracto, jejuno, angustiore. 5. Animo bono, bienveillance. Animo amicissimo, summa fide ac voluntate. 6. Temeritas, ferocitas, temérité, fierté. Animos alicujus, ac impetus retardare.

ANNĀLES, ium, m. Annales, histoire. Epith. Maximi. Usus: Ex vetustate annalium eruenda est memoria nobilitatis. Ex annalium monumentis, et vetustis commentariis hæc petenda sunt.

ANNĀLIS, e, Annuel, relatif aux années. Usus: Majores nostri leges annales non habebant, nos aïeux n’avaient pas de lois annales (qui fixaient l’âge requis pour les magistratures). Lex annalis est, quæ certos annos Magistratui cuivis capessendo præscribit.

ANNECTO, is, nexui, nexum, ere, a. Attacher. Syn. Agglutino, necto. )( Avello. Usus: Stomachus ad linguam annectitur.

ANNELLUS, i, m. Anneau. Syn. Annulus parvus. Usus: Epicuri imaginem in poculis, et annellis habebant.

ANNĬVERSĀRĬUS, a, um, Qui revient tous les ans, annuel. Syn. Quod singulis annis recurrit, revertitur. Usus: Agere sacra anniversaria; festos dies anniversarios; anniversariæ cœli vicissitudines.

ANNŌNA, æ, f. Récolte de l’année; vivres, denrées. Syn. Res frumentaria, commeatus, cibaria. Epith. Cara, carior, carissima, durior. Phras. 1. Annonæ penuria est, il y a disette de vivres. Annonæ summa est caritas; rei frumentariæ inopia. Annonæ difficultas ingravescit; premit urbem. Durior fit annona. Frugum est inopia; arcti commeatus. Arctiorem annonam hostis, clausum mare facit. Annona laboratur graviter. Annus in summa caritate est. Gravi conflictamur annona. Clausa sunt annonæ subsidia. Consumpta re frumentaria magnis sumus in angustiis. Frumenti inopia, re frumentaria premimur. Rerum omnium ad victum spectantium tantam inopiam sentimus, ut jam non caritas, sed fames timeatur. Copia frumenti deficit. Ad summam frugum inopiam adducti sumus. Annona crescit indies, puta pretio. Res frumentaria in angusto est Annonæ angustiis premimur. In difficultate nobis res est. Annonæ magnis incommodis conflictamur. Laboratur ab re frumentaria. Anguste utimur re frumentaria. Frumentum angustius provenit. Angustiis rei frumentariæ ac cibariorum inopia in summas difficultates incurrimus. 2. Annonam interclusit hostis, l’ennemi empêcha les vivres d’arriver. Hostis re frumentaria nos exclusit, interclusit; frumento, commeatuque nos prohibuit; commeatu interclusit; annonam avertit, arctiorem annonam fecit. 3. Annonam mittere, envoyer des vivres. Commeatum mittere, subministrare, portare, supportare, subvehere, devehere, adducere, advehere, parare. Frumentum conferre; frumento juvare; rem frumentariam comparare, expedire, explicare. 4. Annonæ difficultas non multum minuitur, la difficulté de se procurer des vivres ne diminue pas. Annona haud multum laxaverat; nullum adeo momentum annonæ eo consilio factum est. 5. Annonæ caritas imminuta est, la cherté des vivres a diminué. Secuta tandem est annonæ levatio, vilitas. Consecuta est ex summa inopia summa vilitas. Levavit, laxavit, præstitit annonam magistratuum solertia. Apertis horreis frugum pretia levata sunt. Laxaverat tandem annona. Copia frumenti rursum suppetit. Utimur tandem expeditiore re frumentaria; a commeatu melius instructus, omnium rerum copia completus est exercitus. Commeatu, omnium rerum copia abundamus.

ANNŌSUS, a, um, Vieux. Usus: Annosa arbor. Cf. Senex.

ANNŎTO, as, avi, atum, are, a. Annoter, prendre note de. Syn. Noto, observo. Phras. Rei gestæ series annotanda est, il faut consigner ces actions dans les annales. Monumentis mandanda, commendanda, consecranda, celebranda; res ea in tabulas, in album est referenda; prodenda, committenda litteris; scripto relinquenda; memoriæ prodenda. Rei gestæ memoria posteris est prodenda. Usus: Et meminisse et annotare oportet Cf. Noto, Consigno.

ANNŬLĀRĬUS, ii, m. Fabricant d’anneaux. Syn. Opifex annulorum.

ANNŬLĀTUS, a, um, Qui porte un anneau. * Syn. Annulis ornatus. Usus: Incedunt cum annulatis auribus.

ANNŬLUS, i, m. Anneau. Epith. Aureus. Usus: Annulo in cera sigillum imprimere.

ANNŪMĔRO, as, avi, atum, are, a. Compter, évaluer; mettre au nombre de. Syn. In aliquorum numero pono, in eundem numerum refero, adscribo, adscisco, coopto, recipio. Usus: 1. His libris annumerandi sunt illi de Republica, à tous ses ouvrages, il faut ajouter ses livres sur la République. In horum numerum librorum et isti veniunt; de horum numero; in horum numero librorum et illi sunt de Republica, in horum numero librorum et illi habendi, reponendi, collocandi de Republica. 2. Numerare simpliciter, compter. Pecuniam alicui annumerare. Difficile fit omnes de finibus sententias annumerare. Cf. Adnumero.

ANNUNTĬO, as, avi, a tum, are, a. Annoncer; faire savoir. Syn. Nuntio, denuntio. Usus: Ei salutem a me annuntiabitis.

ANNŬO, is, ui, nutum, ere, n. et a. Donner son assentiment, affirmer. Syn. Nutu capitis assentio. Usus: Id ille toto capite annuit. Si annuerit, salvus sum.

ANNUS, i, m. An, année. Syn. Tempus, spatium annuinum. Epith. Absolutus perfectusque, egregius, exiens, fatalis, funestus, gravissimus, et pestilentissimus, integer, intolerabilis, judicialis, lenior, magnus, memorabilis, perfectissimus atque ornatissimus, pestifer, plenus, posterior, postremus, proximus, recentissimus, salubris, salutaris, similis, superior, totus, tranquillus aut certe munitissimus, uberrimus quæstuosissimusque, vertens. Phras. 1. Anni principio, au commencement de l’année. Anno ineunte; se aperiente, anni initio, exordio, ingressu. 2. Sub finem anni, vers la fin de l’année. Anno exeunte, vertente, circumacto, transacto. Dum annus se circumagit, dum annus in exitu est. Cum jam anni pars major processisset; cum extremum iam anni esset. Cum anni tempus circumactum esset. 3. Anni duo abierunt, deux années se sont écoulées. Anni duo intercessere, interfluxere. Biennium jam factum erat, postquam etc. Tertius est hic annus, ex quo etc. 4. Annum agit tertium, il est âgé de trois ans. Tres habet annos. Quadrimo minor est. Major est annis duobus. Annorum est trium. Nondum tertium egressus est ætatis annum. Annum agit tertium. Annos natus est, complevit tres. Trimulus est puer. Ætas universa ad tertium processit annum. Ætas est illi trium annorum. Hinc annus est illi tertius. Annum decurrit tertium. Annum tertium nondum explevit, excedit. Ad annum vitæ pervenit tertium. Usus: Homeri et Virgilii ætates non annis, sed seculis sunt disjunctæ. Annus integer, solidus, qui cursu solis, solstitiali orbe circumagitur. Annus abhinc alter abiit, exiit, præteriit. Anno Domini, l’an du Seigneur, l’an de grâce. Anno post Christum natum; Christi nati. Anno a salute humana hominum generi, restituta, data, recuperata. Anno a partu virginis; a partu virgineo; a puerpera virgine; a partu Matris semper virginis. Anno partus virginei; salutis per Christum restitutæ, reparatæ, recuperatæ salutis humanæ.

ANNŬUS, a, um, Annuel. Syn. Quod unius anni spatio continetur. Usus: Cursus annuus finitur ad rationem solis. Annuum tempus prope emeritum habes.

ANQUĪRO, is, quisivi, quisitum, ere, a. Rechercher soigneusement. Syn. Inquiro, quæro. Usus: Omnes artis locos anquirere. Judicio anquirere. Capite, vel capitis anquirere, intenter une action capitale. (Vulg. Contra aliquem criminaliter procedere.) Cf. Inquiro.

ANSA, æ, f. Anse, poignée. Syn. Manubrium. Epith. Plures. Usus: Transl. Pro occasione, occasion, moyen. Dare ansam ad agendum. Capere ansam dicendi. Retinere ansam ad aliquem exagitandum. Cf. Occasio.

ANSĀTUS, a, um, Qui a une poignée. * Syn. Quod ansam habet. Usus: Homo ansatus, qui subnixis alis sese infert, homme qui a les poings sur les hanches.

ANSER, ĕris, m. Oie. Usus: Anseribus in Capitolio, et canibus cibaria publice præbentur.

ANTE, Avant, devant. Syn. Præ, pro, a fronte, in conspectu, ob. )( Post. Usus: 1. Loci ratione: Ante tribunal, ante pedes, ante oculos; ante suum fundum Clodius Miloni insidias parat. 2. Ratione temporis: Ante tempus consulatum inis. Idem jam quatriduo ante cogitarem. Proxime tu dices, ante ego censueram. (Interdum omittitur): Quarto (subintell. ante) Calendas, Idus, Nonas Novembres. 3. Magis (in comparatione): Te ante alios diligo. Virgo longe ante alias specie insignis. Numidæ ante omnes barbaros in venerem effusi. Nulli mortalium armis, aut fide ante Germanos.

ANTĔA, Auparavant. Syn. Antehac, ante hoc tempus, superioribus diebus, superioribus temporibus. Usus: Ad te antea, atque adeo prius scripsi. Id magis nunc opportunum, quam unquam antea.

ANTĔACTUS, a, um, Passé, écoulé. Syn. Superior. Usus: Ex anteacta vita facere judicium de aliquo.

ANTĔCAPTUS, a, um, Préconçu. Syn. Ante conceptus, præceptus. Usus: Antecapta quædam animo totius rei informatio, opinio.

ANTĔCĒDO, is, cessi, cessum, ere, a. et n. Marcher devant, devancer. Syn. Anteeo, præeo, præcurro, prægredior, antegredior, anteverto. )( Sequor. Adv. Efficienter. Usus: Biduo illum antecessi. Aliquem auctoritate, ætate, usu rerum antecedere. Cf. Excello.

ANTĔCELLO, is, cellui, ere, a. et n. Surpasser, l’emporter sur. Syn. Excello, præsto, antesto, præcedo, antecedo. )( Inferior sum. Adv. Longe, longe et multum. Usus: Chaldæi astrorum scientia aliis gentibus antecellunt, les Chaldéens n’ont point de rivaux dans la connaissance des astres. Eloquentia, ingenii gloria, humanitate, integritate, militari laude antecellere. Cf. Potior.

ANTĔCESSĬO, ōnis, f. Action de marcher devant; cause antérieure. Syn. Præcursio, prægressio. )( Consecutio. Usus: Vir sapiens causas rerum videt, earumque progressus, et quasi antecessiones non ignorat.

ANTĔCESSOR, ōris, m. Soldat d’avant-garde. * Syn. Qui præcedit. Usus: Res per speculatores, et antecessores equites enuntiatur, il apprend l’affaire par ses éclaireurs.

ANTĔCURSOR, ōris, m. Éclaireur. * Usus: Cum antecursoribus Cæsaris prælium commisit.

ANTĔDĪCO, is, dixi, dictum, ere, a. Dire à l’avance, prédire. Syn. Prædico, ante prædico. Usus: Augurum est, antedicere ea, quæ vitari possunt.

ANTĔĔO, is, ii vel ivi, itum, ire, a. et n. Précéder; surpasser. Syn. Antecedo, præeo, præcedo. Usus: Præstantia animi omnibus bonis corporis anteit. Si me amas, fortunam ipsam fortunis anteeo meis. Aliquem tempore, ætate, intelligentia, virtute anteire. Cf. Supero, Excello.

ANTĔFĔRO, fers, tuli, latum, ferre, a. Préférer. Syn. Antepono, præpono, præfero. Adv. Longe. Usus: Iniquissima pax justissimo bello; bonus Imperator optimo Jurisperito anteferendus est. Catonis fortunam afflictam omnibus Cæsaris triumphis antefero. Cf. Antepono.

ANTĔGRĔDĬOR, eris, gressus sum, gredi, d. Marcher devant, devancer. Syn. Antecedo, anteverto, prægredior. )( Sequor. Adv. Fortuito. Usus: Lucifer, cum solem antegreditur; cum subsequitur, Hesperus dicitur. Omnia quæ fiunt, causis fiunt antegressis. Cf. Præcedo.

ANTĔHAC, Auparavant. Syn. Antea. Usus: Antehac sperare licebat, nunc etiam spes erepta est.

ANTĔLŪCĀNUS, a, um, Qui a lieu avant le jour. Syn. Quod ante lucem est, vel fit. Usus: Tempus antelucanum. Cœnæ antelucanæ, repas prolongés jusqu’au jour. Litteratus antelucana opificum industria ne se vinci sinat.

ANTĔMĔRĬDĬĀNUS, a, um, Qui a lieu avant midi. Syn. Quod fit ante meridiem. )( Pomeridianus, vespertinus. Usus: Antemeridianus sermo. Antemeridianis litteris tuis me recreasti.

ANTENNA, æ, f. Antenne, vergue. Syn. Transversum in navi lignum ad malum, cui velum alligatur. Usus: Quid tam in navigio necessarium, quam prora, puppis, antennæ, vela, mali?

ANTĔOCCŬPĀTĬO, ōnis, f. Antéoccupation. Figura Rhetorica. Syn. Impulsio.

ANTĔOCCŬPO, as, are, a. Aller au-devant, prévenir. Syn. Præoccupo. Usus: Ut anteoccupet, quod putat opponi.

ANTĔPĪLĀNI, ōrum, m. pl. Soldats des deux premiers rangs. Usus: Hoc agmen antepilanos vocabant.

ANTĔPŌNO, is, posui, positum, ere, a. Mettre devant; préférer. Syn. Præpono, præfero, antefero, præstabilius puto, primas do, primum et summum habeo. Adv. Longe, nimium, recte, stulte. Phras. Publica commoda privatis antepono, je préfère l’intérêt de l’état à mes propres intérêts. Reipublicæ commoda privatis potiora habeo; mihi reipublicæ prima est dignitas, vitaque potior. Majorem publicæ, quam privatæ utilitatis rationem duco. Ad publica magis, quam privata commoda, consilia mea, studia, ac cogitata refero. Pluris ego publica, quam privata facio commoda. In quærendis commodis non tam meas, quam reipublicæ utilitates specto; non tam mei, quam publici boni rationem habeo. In consiliis, ac cogitationibus ampliorem publicis, quam privatis utilitatibus locum do, tribuo, relinquo. Reipublicæ mihi cura potior est ac antiquior, quam privata rerum mearum commoda. Usus: Ego nec meum consilium nec judicium tuo, nec laude probitatis me tibi antepono.

ANTĔPRÆDĬCO, is, dixi, dictum, ere, a. Dire à l’avance, prédire. Syn. Prædico. Usus: Itaque hoc apud vos testificor, denuntio, anteprædico.

ANTĔQUAM, Avant que. Syn. Priusquam, antequam. Usus: Scribam, antequam discendo.

ANTĔSIGNĀNUS, i, m. Soldat qui est devant les enseignes; chef. Syn. Primipilus. Usus: Antesignanos constituere judices. Fuerat in acie Pharsalica antesignanus.

ANTESTO, stas, steti, statum, stare, a. et n. Être au premier rang, surpasser, exceller. Syn. Præsto, antecello, excello. Adv. Multum. Usus: Crotoniatæ olim corporis viribus omnibus antestetere.

ANTĔVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. et n. Arriver avant, devancer. Syn. Prævenio, anteverto, præverto. Usus: Consilia et insidias hostium antevenire. Omnibus rebus, credo, amorem prævenire. Cf. Præsto.

ANTĔVERTO, is, verti, versum, ere, a. et n. Aller devant, prévenir. Syn. Præverto, antecedo. )( Subsequor. Usus: 1. Itinere illum antevertit. Antequam tecum agerem, antevertisti. 2. Rebus aliis antevertam, quæ mandas mihi, je m’occuperai avant tout de ce que vous m’ordonnez. Cf. Prævenio.

ANTĬCĬPĀTĬO, ōnis, f. Connaissance anticipée, préalable. Usus: Quis non habet sine doctrina anticipationem quamdam Deorum? i. e. anteceptam Deorum agnitionem, quel est celui qui, même sans instruction, n’a pas une certaine connaissance de la Divinité?

ANTĬCĬPO, as, avi, atum, are, a. Devancer, anticiper. Syn. Anteoccupo, anteverto. Usus: Quid anticipas molestias diu post secuturas? Anticipatum est mentibus nostris, DEUM humana forma concipere.

ANTĬPŎDES, um, m. Antipodes. Syn. Gentes adversi orbis incolæ. Usus: Antipodes e regione nobis, adversis stant vestigiis, adversa urgent vestigia.

ANTĪQUĒ, A l’antique. Usus: Quædam antique, pleraque dure dicit, employer des expressions vieillies, des archaïsmes.

ANTĪQUĬTAS, ātis, f. Antiquité. Syn. Vetustas. Epith. Incorrupta, mutata, ultima. Usus: 1. Antiquitas proxime ad Deos. In exemplis auctoritatem habet antiquitas. 2. Priscorum mores: Cato documentum virtutis, antiquitatis, prudentiæ, Caton, ce modèle de vertu, de probité antique, de prudence.

ANTĪQUO, as, avi, atum, are, a. Rejeter. Syn. Abrogo. Usus: Legem, rogationem antiquare. Cf. Aboleo, Abrogo.

ANTĪQUUS, a, um, Antique, ancien, Syn. Vetus, priscus. )( Recens. Differ. Senes, quantum ad vitam privatam; Veteres, quantum ad publicum tempus. Antiqui utrique dicuntur, sed magis Veteres, quam Senes. Phras. 1. Quæ tu narras, antiqua sunt, ce que vous racontez est bien ancien. Horum non satis explicata recordatio est, quæ propter vetustatem obsoleverunt. Hæc jam diu gesta, et a memoria nostra sunt remota. Perantiqua ista sunt, ex annalium monumentis, et Regum memoriis repetenda. Res sunt vetustate, senio, et situ oblitteratæ, vetustate nimia obscuræ, ut quæ ex magno intervallo non cernuntur. Exoleta vetustate annalium ista sunt exempla. Exesa sunt vetustate monumenta; profundæ vetustatis caligine obducta; ex veterrimis commentariis eruenda, conquirenda. Res sunt vetustate obrutæ; vexatæ; vetustatis rubigine obsitæ. Monumenta sunt vetustatis injuria victa. 2. Antiqua verba adhibes, et obsoleta, vous vous servez d’expressions vieillies et qui ne sont plus en usage. Versus affers, quos Fauni olim, vatesque canebant. Prisca verborum vetustate uteris. Verba adhibes ex Faunorum et Aboriginum seculo repetita. Quasi cum Evandri matre loquereris, ita verborum quævis monstra aucuparis. Videris inter Menenios, et Appios litteras didicisse. Verba affers a Sabinis usque, ac Curibus accita. Pacuvios sermone refers. Reconditæ istæ voces sunt et exoletæ, quarum tibi in sermone usus est. 3. Antiquarum rerum investigator est diligens, c’est un critique habile de l’antiquité. Cognoscendæ vetustatis avidus est; vir est morum et litterarum veterum studiosissimus; mirifico antiquitatis studio tenetur. Diligentissimus est antiquitatis investigator. Usus: 1. Hæc nimis antiqua, et obsoleta sunt, tout cela est bien vieux et passé de mode. Hæc memoria nostra antiquiora sunt. Homo est antiquus, simplex et antiqui moris, qui ex sua natura cæteros fingat. In hoc homine vestigia antiqui officii remanent. 2. Comparat. Antiquior, pro carior, melior, potior. Nihil tibi sanctius sit, et antiquius, quam etc., n’ayez rien de plus sacré, de plus à cœur que.... Nihil habui antiquius, quam salutem publicam. Hæc mihi cura erit antiquissima. Cf. Potior.

ANTISTES, stitis, m. Prêtre, pontife. Syn. Præsul. Usus: Sacrorum antistites, religionum interpretes.

ANTISTĬTA, æ, f. Prêtresse. Usus: Fani Cereris antistita.

ANTRUM, i, n. Antre, caverne. * Syn. Caverna, specus.

1. ĀNUS, i, m. Anus, fondement. Usus: Anum appellas alieno nomine, cur non suo potius?

2. ĂNŬS, ūs, f. Vieille femme. Epith. Delira, excors, fatidica. Usus: Quæ anus, ita, ut tu, deliret.

ANXĬĒ, Avec anxiété. * Syn. Sollicite, curiose, religiose, cum anxietate. Usus: Anxie rem ferre videtur. Anxie quærit.

ANXĬĔTAS, ātis, f. Anxiété, tourment, souci. Syn. Sollicitudo, dolor. Differ. Anxietas ab angore ut ebrietas ab ebriositate. Cf. Afflictor.

ANXĬUS, a, um, Inquiet, tourmenté. Syn. Natura proclivior ad angorem, sollicitus. Phras. 1. Anxius sum, je suis inquiet. In angustiis sum; omnibus rebus urgeor; in summas angustias adductus, inclusus sum; valde suspenso animo exspecto, qui evadam. Angor animo; metu conficior et angore. In sollicitudine sum; non mediocrem habeo, sustineo sollicitudinem; hæret in me sollicitudo illa; discrucior animo; sollicitor plurimis modis; animo male est, exedor, excrucior, emaceror. Nullum mihi tempus sine sollicitudine intercedit; vehementer re ista commoveor. Angitur intimis sensibus, il est profondément troublé, inquiet. Cruciatur, æstuat, titubat, hæsitat; quo se vertat, nescit. Qui homini æstus, quis error, quæ tenebræ? quid ille, caput sinistra perfricans, secum commurmurat? nocturno metu, et diurno vitam agit angore plenissimam. Æger animi, trepidus rerum suarum, nec satis certus, quo loco res suæ sint; afflictat se, manus supplices ad cœlum tendit; cogitationibus animum exedit; gravatum animi anxietate corpus ægre trahit. In angustum ejus coguntur copiæ. 2. Anxio te animo esse video, je vois que vous êtes triste, inquiet. Sentio te ægritudine confici; multis curis urgeri; affligi mœrore et consumi. Non me fugit, quantis curarum fluctibus, quantis perturbationibus animus jactetur tuus. Video, te in molestissimis esse curis; mœrore contrahi; ægritudine contabescere. Tristibus vexatum curis; angoribus implicatum; sollicitudine æstuantem te conspicio. Magnis mihi curis agi, magnis premi, angique sollicitudinibus videris. Nisi me conjectura fallit, multum acerbitatis tibi exortum est; magnum mœrorem eo ex casu cepisti, suscepisti, hausisti; ingentem ea tibi res sollicitudinem incussit; multas tibi curas dedit. Angorem capis, ut video, nimium; angori te das, dedis, implicas nimio; speciem mali majorem anxio animo tibi figuras; sollicitudine exsanguis es; in angustiis versaris maximis. Noctem, reor, cum perpetuis vigiliis, et magno animi motu agis. Turbata magnopere, quantum conjectura consequor, tibi mens est; gravis tibi injecta est cura; magnus te incessit metus. Cf. Affligo, Sollicitus, Timeo. Usus: Morosi sunt, iracundi, anxii et difficiles senes. Sollicitus et anxius amor. Animo esse anxio. Cf. Scrupulosus.

ĂPĂGE et ĂPĂGĬTE! Ôte, retire-toi; arrière, loin d’ici. Abigentis vox est, et fastidientis aliquid. Usus: Apage cum illo.

ĂPER, pri, m. Sanglier. Syn. Silvestris porcus. Epith. Ingens. Usus: Hercules cum Erymanthio porco confligens.

ĂPĔRĬO, is, ui, ertum, ire, a. Ouvrir. Syn. Patefacio, recludo, resero. Adv. Aliquando, breviter, diligentius, paulum, studiosius. Phras. 1. Domum meam amicis aperio, ma porte est ouverte à mes amis. Domus mea patet omnibus; nemini clausa est amicorum. Adapertæ, expansæ fores sunt; angulos ædium mearum omnes amicis pervios facio, pando, resero. 2. Jussit vi aperiri portam, il ordonna d’enfoncer la porte. Militi negotium datum est, ut portas moliretur; seras, claustraque refringeret, revelleret; impetum in portas faceret. 3. Aperuit litteras, il ouvrit les lettres. Litteras resignavit; vincula epistolæ solvit, laxavit. 4. Animum aperire grave est, ouvrir son cœur est chose grave. Grave est, denudare judicia sua; animum patefacere; occulta sua apud aliquem expromere. Res est periculi plena, significationem dare, animi sui, sic ut sensus, voluntates ac studia quisque intelligat, perspiciat, cognoscat; ut pateant, exstent, perspecta sint studia nostra; ut ex signis quisque obviis de sensu nostro conjiciat. Usus: 1. Non ita claudenda est res familiaris, ut eam benignitas aperire nesciat; nec ita reseranda, ut pateat omnibus, il ne faut être ni prodigue, ni avare. 2. Declaro, indico, explico, dissero aperte, facile reddo, découvrir, montrer, parler de... Studia, consilia, cogitationes, sententiam meam tibi aperire soleo. Philosophiæ fontes Socrates primus aperuit. Ego in senatu sceleratorum consiliorum fontes omnes aperui. Virtus sibi reditum in patriam aperit. Fores amicitiæ, occasionem ad invadendum aperire.

ĂPERTĒ, Ouvertement. Syn. Publice, plane, palam, non obscure, non dissimulanter. )( Tecte, ex insidiis, clam. Phras. Res in aperto, ac propatulo loco; in ore, atque oculis provinciæ; luce palam, inspectantibus omnibus gesta, chose faite ouvertement, au vu et au su de tout le monde. Apertissime et planissime rem explicare. Proferre aliquid aperte falsum. Simpliciter, candide et aperte loqui. Cf. Palam.

ĂPERTŬRA, æ, f. Ouverture. * Usus: Contra eas cellas relinquantur aperturæ.

ĂPERTUS, a, um, Ouvert. Syn. Patens, manifestus, planus, ante oculos positus. Phras. Homo eat apertissimus, cet homme est très-ouvert. Eo ingenio natus est, ut amicitiam et inimicitiam in fronte promptam gerat; animo simplici est et aperto, animum in vultu et lingua promptum habet. Cf. Sincerus. Usus: 1. Nihil tam clausum, tam reconditum, quod istius cupiditati non apertissimum, promptissimumque foret. Apertam simultatem gerere. Apertum scelus. Nihil tam apertum, tam perspicuum. 2. Facilis, perspicuus, sincerus, ouvert; clair. Multus tibi apertus est ad laudem cursus. Homo apertissimus. Aperta, dilucida oratio.

ĂPEX, ĭcis, m. Sommet. Syn. Fastigium. Usus: 1. Apex senectutis est auctoritas. 2. Diadema regium, diadème. Aquila Tarquinio apicem imposuit.

ĂPHRACTUS, i, f. Vaisseau sans pont. Usus: Morata est navigationem aphractorum imbecillitas. Genus est navigii Rhodiis usitati.

ĂPIS, is, f. gen. pl. apium et apum, Abeille. Usus: Homines mollitia fluentes apis aculeum ferre non possunt. Apum examina, quibus plurimum natura ingenii atque artis tribuit.

ĂPŎLŎGUS, i, m. Narration, fable, apologue. Syn. Fabula, in qua bruta animalia inducuntur loquentia. Usus: Narrationes apologorum.

ĂPOPHTHEGMA, ătis, n. Apophthègme.

ĂPOSTĂTA, æ, Apostat. Syn. Datæ Christo fidei desertor impius; desertor sacri instituti. Phras. 1. Nuntium remisit religioni veræ, il a abjuré la vraie religion. Ejuravit Christi sacra; a fide Christo data impia defectione descivit; ejurato Christi nomine ad superstitiones pristinas se recepit; a vera Religione, ab recta in DEUM fide defecit; desertis Christi castris ad sacrilegas superstitiones revertit. 2. Defecit a sacri ordinis instituto, il a quitté son ordre, sa profession religieuse. Deseruit religiosum, quod professus erat, institutum; sua voluntate a religiosa se militia segregavit; spreta votorum religione profanis se iterum curis, rebusque reddidit; abruptis legum, religionumque vinculis in nefariam se libertatem restituit; descivit a religiosæ familiæ institutis. Obligatam sacramento fidem nefaria instituti desertione impius fefelit.

ĂPOSTŎLI, ōrum, m. pl. Les Apôtres. Phras. Primi Christianæ legis Magistri, ac doctores; duodecim Christianæ doctrinæ præcones; legati a Christo missi ad omnes terrarum nationes; Christianæ reipublicæ Duodecim viri; Christianæ religionis signiferi; primorum Ecclesiæ principum collegium.

ĂPŎTHĒCA, æ, f. Magasin; cellier, cave. Syn. Cella vinaria, penuaria, etc. Usus: Domos omnium et apothecas scrutari.

APPĂRĀTĒ, Avec appareil, somptueusement. Syn. Cum apparatu, magnifice. Usus: Itaque edit, et bibit jucunde, sane et opipare, et apparate.

APPĂRĀTĬO, ōnis, f. Magnificence. Usus: Magnificentia, et apparatio popularium munerum, pompe des jeux publics.

APPĂRĀTŬS, ūs, m. Préparatifs; ornement, apparat. Syn. Apparatio. Epith. Epularum a magnificentia recedens, magnificus, non privatus, aut plebeius, sed patricius, et prætorius, major, maximus, minor, navalis, præclarus; regius, tantus, tam præclarus, tenuissimus. Usus: Delectant me magnifici apparatus, vitæque cultus cum elegantia, et copia. Dies festus argento, veste, omni apparatu, ornatuque visendo agitur. Regio epularum apparatu accipi. Nullo apparatu pure et dilucide dicere. Hæc erat totius operis designatio, et apparatus. Apparatu nobis opus est, et rebus exquisitis undique, et collectis, accersitis, comportatis.

APPĀRĔO, es, ui, itum, ere, n. Apparaître, se montrer. Syn. Adsum, præsto sum, videor, compareo, in conspectum me do. )( Occulto. Adv. Leviter, clarius, facile, nusquam, prorsus, plane, serius. Phras. Apparuit in somno, il apparut en songe. In somnis observata hominis species; repræsentatæ sunt illi species minarum, iræque cœlestes; cœlo repente delapsa viri species se obviam dedit; in quiete visus divina specie juvenis; secundum quietem oblata illi species est hominis; in somno spectabilem habuit virum. Erat in oculis species hominis incogniti; per speciem se oculis obtulit; spectandum se præbuit vir ad eum diem ignotus. Usus: 1. Nulla uspiam navis prædonum, equi nulli, nulli equites apparuere. Deus ille sub anguis specte Syllæ apparuit. 2. Patet, liquet, être évident, manifeste. Ut apparet ex ejus orationibus, fuit vir doctus. Quo magis opprimitur, eo magis ejus virtus eminet, et apparet. Apparebunt demum fraudes tuæ, dilucebunt, detegentur. Cf. Emineo.

APPĀRĬTĬO, ōnis, f. Fonction d’appariteur. Syn. Apparitoris officium. Epith. In longa ejus apparitione fidem ejus, et abstinentiam cognovi.

APPĀRĬTOR, ōris, m. Appariteur, nom générique de tous les officiers subalternes attachés aux magistrats romains. Syn. Satelles, stipator. Epith. Humilis et abjectus, necessarius, recens. Usus: Quis unquam apparitor tam humilis, et abjectus.

APPĂRO, as, avi, atum, are, a. Préparer. Syn. Comparo, paro. Adv. Omnino, opipare. Differ. Præparare est antea utilia parare; apparare pertinet ad dignitatem quamdam, ac verius pompam. Usus: Bellum apparavit, suscepit, confecit. Convivium, cœnam, nuptias, prandium apparare et ornare. Crimina in insontem apparare. Ludi apparatissimi. Instructa et apparata domus rebus omnibus. Cf. Paro, Instruo.

APPELLĀTĬO, ōnis, Appel (en justice); appellation, dénomination. Syn. Compellatio. Epith. Improbissima, inanis, levis, venalis. Usus: Regum appellationes venales erant. Le titre de roi était à vendre. Ea Tribunorum appellatio intercessit auxilii causa.

APELLĀTOR, ōris, m. Appelant, qui interjette appel. Usus: Vix manus ab illo appellatore abstinebantur.

APPELLO, as, avi, atum, are, a. Adresser la parole. Adv. Apertius, blande, blandissime, comiter, commode, communiter, durius, græce, gravissime, honorificentissime, identidem, inutiliter, ita sane, latine, melius, nimirum, recte, nominatim, nusquam, omnino non, pessime, prudenter, recte, rite, rectius, temere, valde, probe, vere, ultro, vulgo. Usus: 1. Voco, compello, alloquor. Rem suo nomine appellare. Salutare benigne, comiter, hilariter appellare unumquemque. Blando sermone milites appellare. Superbius, asperius, duriore verbo appellare quemquam, parler à. 2. Nomino, nuncupo, nommer, proclamer, mentionner. Nunquam Cæsar Pompeium honorifice appellat. Nominatim, nomine aliquem, tertio quoque verbo appellare. 3. In jus voco, appeler en justice. Debitum reposco, sommer un débiteur de payer. Cur me post biennium primo appellas? Sponsores appellare. De pecunia quem appellare. 4. Invoco, et confugio ad, appeler à son secours. Quis mihi Deus appellandus, quæ hominum fides invocanda, imploranda? A Prætore ad Tribunos, vel Tribunos appellavit. (Vulg. Majorem potestatem imploro, en appeler à une juridiction supérieure.) Cf. Nomino, Voco.

APPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. Aborder. Syn. Applico, admoveo, accedo. Adv. Valde, timide. Phras. Navis ad littus appulit, le navire aborda au rivage. Littori admovit; terræ applicuit; navi ad portum successit; in terram evasit; ad terram pervenit; littus attigit; aditum ad terram navibus habuit; portum tenuit; in portum delatus, invectus est; portus hominem accepit; littore potitus est; portum ingressus est, cepit, tenuit, subiit; ad portum accessit; in portum navim subduxit; portum tetigit, assecutus est, intravit. Usus: 1. Classem ad portum, ad littus appulit, aborder. 2. Transl. Animum ad litteras appellere, s’appliquer à l’étude. Animum ad uxorem, ad scribendum appellere. 3. Pass. Classis appulsa. Appulsi in navibus prædones Cf. Accedo.

APPENDĬCŬLA, æ, f. Petit accessoire. Syn. Corollarium, accessio. Usus: Est hæc quasi appendicula ejus causæ.

APPENDIX, ĭcis, Appendice. Syn. Additamentum, accessio, corollarium. Usus: Appendix animi corpus, le corps est une dépendance de l’âme.

APPENDO, is, di, sum, ere, a. Peser. Syn. Annecto, suspendo, pendo. Differ. Perpendo, expendo, ejusdem fere significationis, rem exacte pondero: appendo, suspendo ad lancem; vel statera pondero. Usus: Non annumero verba, sed appendo, je ne compte pas les mots, mais j’en pèse la valeur. Omnia sua tibi concessit, annumeravit, appendit. Aurum appendere artifici.

APPĔTENTĬA, æ, Appétit, désir. Syn. Appetitus. Epith. Effrænata. Usus: Lætitia, profusam hilaritatem, libido effrænatam appetentiam efficit. Appetentiam cibi præstare; famem obsonare, faire provision d’appétit.

APPĔTĪTĬO, ōnis, f. et APPĔTĪTŬS, ūs, m. Désir, convoitise; besoin. Syn. Appetentia, impetus. Epith. Immoderata, nimia, naturalis. Usus: Natura belluis dedit sensum, et motum, et cum quodam appetitu accessum ad res salutares. Appetitus rationi obediant, subjecti sint. Contrahere et sedare omnes appetitus, ut tranquilli sint, et omni perturbatione careant. Cf. Desiderium.

APPĔTO, is, ivi vel ii, itum, ere, a. Rechercher, désirer. Syn. Cupio, opto, desidero, expeto. )( Refugio. Differ. Appeto cum affectu qualicunque: expeto cum ratione honesta et bona. Adv. Ardentius, cupide, frustra magnificentius, plus, semper, rapide, ultro. Phras. Aliena bona appetit, il convoite le bien d’autrui. Oculos ad prædia illa adjicit; inhiat, imminet fundis illis. Usus: 1. Non solum non recuso; sed appeto, reposco, non seulement je ne refuse pas, mais je désire. Homo voluptatum, gloriæ appetentior, laudis appetens. 2. Invado, impeto, attaquer, assaillir. Vita ejus sæpe ferro, insidiis appetita est. Lapidibus se appetitum, ac percussum clamitat. 3. Appropinquo, approcher (en parl. du temps). Dies appetebat septimus, le septième jour approchait. Cf. Peto, Desidero.

APPINGO, is, pinxi, pictum, ere, a. Ajouter en écrivant. Usus: Novi semper aliquid appingitur.

APPLAUDO, is, plausi, plausum, ere, a. Battre des mains, applaudir. Syn. Manuum vel pedum plausu favorem significo. Usus: Cui civium generi maxime applauditur. Cf. Plaudo, Admurmuratio, Gratulor.

APPLAUSŬS, ūs, m. Applaudissement. Syn. Favor popularis, secunda populi admurmuratio, festa acclamatio. Epith. Magnus. Usus: Assentiente populo magno applausu dixit Cf. Plaudo, Plausus.

APPLĬCĀTĬO, ōnis, f. Attachement, sympathie. Syn. Adjunctio, adjectio. Usus: Amicitia potius ex applicatione quadam animi cum sensu amandi, quam a cogitatione utilitatis secuturæ oritur.

APPLĬCO, as, cui, citum, are, a. Appliquer, attacher, joindre. Syn. Adjungo. Adv. Familiariter, maxime, studiose. Phras. Ad bonas artes, se diligenter applicat, il s’applique à l’étude avec ardeur. Mentem, animum, consilium, studium ad litterarum studia appellit; mentem in bonarum artium studiis figit, locat. Animum ad doctrinarum studia adjungit. Bonarum artium studiis se addicit, operam dat; operam et studium navat. Ad artes liberales animum applicat; operam, studium, laborem confert; se ad bonarum artium studia transfert; in iis elaborat, desudat; operam ponit, consumit; industriam suam exercet. Animum adjicit ad bonas artes; nullam in iis consequendis industriam omittit; nulli parcit operæ; toto pectore, omni studio, cura, cogitatione in honestas artes incumbit; in honestissimarum artium studio, ac cultura omnes curas intendit. Usus: 1. Applicare naves ad terram, terræ. Flumini castra; se ad arborem applicat, aborder; adosser, s’appuyer contre. 2. Adjungo, s’attacher à qqn. Se ad aliquem præsidii causa; se ad ductum alterius, ad fidem et amicitiam populi applicare, s’appliquer à. Alii ad jus civile; ad eloquentiam alii se applicant. Animum denique ad frugem applicuit. Ad deteriorem partem animum ægrotum applicare, se laisser aller au mal. Cf. Adjungo.

APPŌNO, is, posui, positum, ere, a. Placer auprès; ajouter. Syn. Addo, adjungo, admoveo, adjicio, appingo, adscribo. Usus: 1. Ad ignem apponere aliquid, mettre qqchose sur le feu. Notam alicui rei, ad rem aliquam, ad malum versum adscribere, apponere. Ad illa præcepta de suo aliquid apposuit. Nec dies tuæ epistolæ, nec signum appositum est. 2. Pono, placer qqn auprès d’un autre. Custodem alicui apponere. Lucro apponere aliquid. 3. Ex composito adhibeo, aposter. Accusatorem alicui, calumniatorem apponere, aposter des accusateurs, des délateurs. Cf. Addo, Adjicio.

APPORTO, as, avi, atum, are, a. Apporter, amener. Syn. Affero. Adv. Undique. Usus: 1. Multos secum morbos senectus apportat. Clitellis frumentum eo apportandum est. 2. Nuntio, apporter une nouvelle. Quid apportas novi! gaudium apportas, an luctum? Cf. Affero.

APPŎSĬTĒ, Convenablement. Syn. Apte, accommodate, convenienter. Usus: Apposite ad persuadendum dicere. Cætera apposite tibi mandabo, je vous écrirai le reste en temps utile.

APPŎSĬTĬO, ōnis, f. Citation. Syn. Adjunctio. Usus: Obscuriora sunt præcepta sine appositione exemplorum.

APPŎSĬTUS, a, um, Propre à, convenable. Syn. Aptus, accommodatus. Usus: Locus minime appositus ad pietatem. Forma ad dignitatem apposita. Tempus ad bonarum artium studia appositissimum amici eripiunt. Cf. Accommodatus, Aptus.

APPRĔHENDO, is, di, sum, ere, a. Prendre, saisir. Syn. Accipio, arripio. Usus: 1. Alicujus manum apprehendere, prendre qqn par la main. 2. Transl. Quod ego apprehendebam, mox accusator eripiebat e manibus.

APPRIME, Beaucoup, fort. Syn. Valde, multum, perquam, plurimum. Usus: Homo apprime doctus, pius, nobilis.

APPRŎBĀTĬO, ōnis, f. Approbation, assentiment. Syn. Comprobatio. Epith. Inutilis, magna, popularis, tanta, turpis. Usus: Id vulgi assensione, populari approbatione, et plausibus metiendum est.

APPRŎBĀTOR, ōris, m. Approbateur. Syn. Comprobator. Usus: Tu fuisti suasor, impulsor itineris mei, magis autem approbator.

APPRŎBO, as, avi, atum, are, a. Approuver. Syn. Comprobo, laudo, confirmo. )( Improbo. Adv. Honorifice, mirabiliter. Necessario, temere, valde, vehementer. Phras. Approbavere omnes viri sententiam, tout le monde approuva cet avis. Summa assensione plebis, secundis admurmurationibus senatus auditus est. Conclamavere omnes, ita fieri oportere. Viri sententiam laudaverunt omnes et approbaverunt; ratam omnes habuere; assensu excepere. Itum est, pedibus itum est in ejus viri sententiam. In ejus sententiam discessio facta est; in ejus sententiam discessum est. Summa assensione Senatus, secundoque populo sententia comprobata est. Una omnium, consentiensque vox erat: æquum esse, quod postularet; standum esse ea viri sententia; ad ejus viri sententiam, suam adscribi voluere; album calculum adjecere. Usus: Milites ducis sententiam magno clamore, una voce approbarunt. Quod actum est, Dii approbent! Utinam tibi consilium, officium meum approbem! puissent les dieux le trouver bon! puissiez-vous approuver mes desseins, mes services! Cf. Probo, Assentior, Astipulor.

Approbandi formulæ: Festive, probe, optime! Non possum, quin exclamem: bene hercle factum est. Euge optime! o factum bene! beasti! vir es! Eugepæ nunc places! (Iron.)

APPRŌMITTO, is, misi, missum, ere, a. Répondre pour qqn, se faire caution. Syn. Promitto. Usus: Factum est, ut volui, quod decies sestertium appromisisti.

APPRŎPĔRO, as, avi, atum, are, a. Hâter, accélérer; n. se hâter. Syn. Propero. Usus: Ut approperent, adhortabor. Cf. Propero, Festino.

APPRŎPINQUĀTĬO, ōnis, f. Approche. Usus: Senectus est appropinquatio mortis.

APPRŎPINQUO, as, avi, atum, are, n. Approcher, s’approcher. Syn. Accedo, advento prope, propius, proxime; propius sum, adsum; vicinus sum, impendeo, pedem confero; in oculis, in conspectu sum; in conspectum me do. )( Absum. Adv. Valde. Usus: Ejus rei maturitas nondum venit, etsi appropinquet. Impendet fatum aliquod, plane instat, certe appropinquat. Alicui, ad aliquem appropinquare. Cf. Propinquus, Vicinus, Prope.

APPULSŬS, ūs, m. Accès, atteinte. Syn. Accessus. Epith. Nimius. Usus: 1. Tactus frigoris, et caloris omnes appulsus nimios sentit, il sent toutes les atteintes un peu fortes du chaud et du froid. 2. Commotio, action, impulsion, influence. Tribus modis Deorum appulsu homines somniant. Cf. Adventus.

ĂPRĪCĀTĬO, ōnis, f. Action de se tenir au soleil. Usus: Unam in tua villa apricationem omnibus istorum regnis antefero. Calescere apricatione, vel igni. Loci amœnitas libero sole fruentis; a tepore solis indefensi.

ĂPRĪCOR, aris, atus, sum, ari, d. Se chauffer au soleil. Usus: Alexander Diogeni apricanti officiebat.

ĂPRĪCUS, a, um, Exposé au soleil. )( Opacus. Usus: Hortus, locus, vinea aprica.

APTĔ, Bien, convenablement, parfaitement. Syn. Apposite, accommodate, decore, commode, congruenter, eleganter. Usus: Apte dicere et numerose. Facile judicamus, quid apte fiat, quid ab officio, naturaque discrepet.

APTO, as, avi, atum, are, a. Adapter, ajuster. Syn. Accommodo, compono, paro. Usus: Hoc verbum ad hanc sententiam bene aptatur. Pugnæ se aptare, se préparer au combat. Cf. Accommodo.

APTUS, a, um, Propre à, apte à. Syn. Accommodatus, appositus, conveniens, congruens, habilis, idoneus, consentaneus. )( Ineptus, solutus. Adv. Bene, communiter, maxime, mirabiliter, vehementer, mediocriter, omnino. Phras. Natura aptus ad omnia, homme naturellement propre à tout. Dederat hoc natura, quidquid aggrederetur, ut egregie conficeret. Natus ad omnia videbatur. Ingenium acceperat a natura ad omnes res appositum, atque accommodatum. Eo erat, eo utebatur ingenio quidvis ut exequi, præstare satis commode posset. Præcipuo quodam naturæ munere aptus erat, accommodatus ad omnia. Habebat hoc a natura, ut quamcunque ad rem se conferret, quamcumque rem capesseret, ea perfungeretur optime, ex ea cum laude discederet. Nemo erat illo commodior ad res quaslibet. Factus a natura videbatur ad res omnes. In omni re, in omni judicio elegantissimus est. Nihil agit non commode, non apte, non eleganter, laute, venuste, lepide, egregie. Lepores, elegantiam, venustatem habet in omni re. Quidquid agit, cum lepore agit, cum elegantia, sic ut gratiam ab omnibus ineat, ut aptior, accomodatior videatur esse nemo. Idoneus videbatur, et probe affectus ad fungendum munus suum; satis dexter: negotiis gerendis habilis; negotiorum haud quaquam rudis. Ingenio erat commodo et versatili, dignusque, cujus opera ad res quaslibet adhiberetur. Egregio ad res gerendas judicio perpolitus erat. Ad sustinendam cum dignitate quamlibet in republica personam omnem habebat aciem. Cf. Accommodatus. Usus: 1. Ad dicendum natus, aptus, orateur. Calceus habilis et aptus ad pedem. Homo non aptissimus ad jocandum. Aptum et consentaneum tempori et personæ. 2. Cohærens, consentiens, enchaîné, lié. Partes orationis omnes inter se aptæ, et connexæ. Facilius est, apta dissolvere, quam dissipata connectere. Multa dixit, parum apta inter se et cohærentia. Cf. Accommodatus.

ĂPUD, Auprès cum accus. Syn. Prope, juxta, non procul. Usus: 1. Prope, près de. Apud Corfinium, apud Romam castra posuit. 2. Cum, chez. Apud matrem erat Apud Pompeium cœnavit. Apud me insidias sibi dixit esse factas. 3. Coram, en présence de, devant. Apud pontificem, apud populum dixit. 4. Cum citantur auctores etc., ut apud poetam, ut apud Terentium est, ainsi que nous le voyons dans Térence. Apud majores hoc erat in more positum. Apud priscos quæsitum est. Dicitur quoque: non sum apud me, je ne me possède pas; je ne suis pas maître de moi.

ĂQUA, æ, f. Eau. Syn. Unda. Epith. Alba, alumna, belle fluens, calida, dulcis, gelida, intercus, jugis, nigra, pluvia, profluens et uber, summa, turbida et cadaveribus inquinata, uberior, marina, perennis, pulchra. Usus: Aqua frigore concrescit. Aquam deducere in villam. Aquam ducere per fundum. Aqua illi hæret, il ne sait que dire, il est dans l’embarras. Aqua et igni interdicere, interdire l’eau et le feu (bannir, exiler). Aquarum fluxiones, ductus, divortia. Aquæ perennes. Aqua imbribus aucta. Aquæ eo anno ingentes fuere, il y eut cette année-là de grandes inondations. Aquam frigidam suffundere, refroidir, opérer un refroidissement (Fig.)

Ăqua benedicta, (Vulg.) Eau bénite. Syn. Aqua lustralis, consecrata. Phras. Aqua lustrali frontem tingere, faire le signe de la croix avec de l’eau bénite. Corpus aqua consecrata aspergere; labeculas animæ aquæ lustralis aspersione abstergere. Aqua consecrata se lustrare.

Ăqua intercus, tis, f. Hydropisie. Syn. Hydrops. Usus: Medicamentum dare ad aquam intercutem.

ĂQUÆDUCTŬS, ūs, m. Conduit d’eau, aqueduc. Usus: De aquæductu probe fecisti.

ĂQUĀRĬUS, a, um, Relatif à l’eau. Usus: Provincia tibi obtigit aquaria, vous avez obtenu l’intendance des eaux.

ĂQUĀRĬUS, ii, m. Porteur d’eau. Epith. Humidus. Usus: Cum aquariis mihi pugnandum fuit (scil. curatoribus), je dus me disputer avec les inspecteurs des eaux.

ĂQUĀTĬLIS, e, gen. com. Aquatique. Syn. In aquis vivens, agens, degens, aquarum incolæ. Usus: Bestiæ terrenæ, aquatiles, volatiles.

ĂQUĀTĬO, ōnis, f. Action de s’approvisionner d’eau. Usus: Hac aquatione carere non possunt. Milites aquationis causa longius progressi.

ĂQUĀTOR, ōris, m. Qui va à la provision d’eau. Usus: Aquatores nostri ab hostibus pressi.

ĂQUĬLA, æ, f. Aigle, oiseau. Epith. Argentea, ac omnibus perniciosa, ac funesta. Usus: 1. Nulla avis aquila vehementius volat. 2. Signum militare, aigle, enseigne. Aquilam inferre in medios hostes. Inter prædam decem aquilæ relatæ.

ĂQUĬLĪNUS, a, um, D’aigle. * Usus: Homo milvinis, aut aquilinis unguibus.

ĂQUĬLO, ōnis, m. Aquilon, vent du nord. Syn. Ventus ex Septentrione, vel Septemtrionibus spirans; Septentrio; ventus Septentrionalis; ventus Austro obversus; item: Pars ea mundi, quæ ad Septentriones spectat. Usus: Domus Aquiloni obversa; Aquilonis frigori obnoxia.

ĂQUĬLŌNĀRIS, e, gen. com. Du nord, septentrional. Usus: Regio Aquilonaris.

ĂQUĬLUS, a, um, Brun, foncé, noirâtre. * Syn. Fuscus et subniger. Usus: Homo colore aquilo, corpore aquilus.

ĂQUOR, aris, aquatus sum, ari, d. S’approvisionner d’eau. Usus: Oppidani sine periculo aquari non poterant.

ĂQUŌSUS, a, um, Aqueux, humide, pluvieux. * Usus: Campus aquosus, plaine marécageuse.

ĂQUŬLA, æ, f. Filet d’eau. Syn. Aqua exigua.

ĀRA, æ, f. Autel. Syn. Altare. Epith. Illustris, infima, princeps, vetus. Usus: Aram dedicare; consecrare. Ad aram confugere. Pro aris et focis certare (pro religionibus). Aram tenere.

ĂRĀTĬO, ōnis, f. Labour, labourage; pl. terres labourables. Syn. Agricultura, agri cultio; arvum. Epith. Desertæ, glandiferæ et fructuosæ, paternæ, relictæ totæ, vacuæ. Usus: Per bellum multæ arationes, fructuosæ alioquin, desertæ jacent. Vastatæ sunt arationes, et agri vectigales.

ĂRĀTOR, ōris, m. Laboureur. Epith. Experientissimus ac diligentissimus fortis et experiens, invitus, nobilis, inimicus, laboriosissimus, locupletissimus, magnus et gnavus, miser, optimus, summus, remotissimus a foro. Usus: Ex aratore oratorem fieri. Ager ille habuit aratores ducentos. Cf. Rusticus.

ĂRĀTRUM, i, n. Charrue. Usus: Aratro terram perstringere. Circumducere aratrum. Boum vires ad extrahenda aratra.

ARBĬTER, ri, m. Arbitre, juge, témoin. Syn. Disceptator litis; præses, testis. Epith. Honorarius, remotus. Usus: 1. Ad disceptandas res meas te arbitrum adopto, statuo. Ad judicandas controversias meas cuperem te arbitrum mihi dari; te arbitrum postulo, capio, sumo; te arbitro mearum rerum utor. 2. Testis, spectateur, témoin. Aliquid agere arbitris remotis.

ARBĬTRĀTŬS, ūs, Arbitrage, sentence; avis. Syn. Sententia, opinio, judicium. Usus: 1. Meo arbitratu potius quam tuo agam. 2. Libitum, desiderium, volonté, bon plaisir. Illius arbitratu de pace agam. 3. Potestas, autorité. In arbitratum, ditionem alterius se dare, dedere. Cf. Arbitrium, Sententia.

ARBĬTRĬUM, ii, n. Volonté, bon plaisir. Syn. Arbitratus, voluntas, libido. Epith. Honorarium. Usus: 1. Ad alterius nutum et arbitrium fingere se totum et accommodare. Omnia sua ad alterius arbitrium conferre. Num id faciendum sit, tuum esto arbitrium. 2. Judicium arbitrii, sententia, sentence. Minos severa facit arbitria apud inferos. Arbitrium ad senatum rejicio; judicem senatum capio, je prends le sénat pour juge.

ARBĬTROR, aris, atus sum, ari, d. Penser, juger. Syn. Judico, censeo, statuo, autumo, existimo, puto. Adv. Imprudenter, omnino, magis, necessario, nimirum, similiter, prorsus non, recte, similiter, usque eo. Usus: 1. Patris est, arbitrari de filii rebus, un père doit surveiller les actes de son fils. 2. Æstimo, estimer. Arbitrari facultates alterius; mores hominis, et facta arbitrari. Cf. Judico, Existimo, Puto.

ARBOR, ŏris, f. Arbre. Epith. Aurifera, novella, vetula, infelix, senescens. Usus: Arbores vivere et senescere dicimus. Directæ in quincuncem arbores. Ambulatio a novellis arboribus opacata. Arbores serere, qua alteri seculo prosint. Proceritates arborum.

ARBUSTUM, i, n. Arbuste. Syn. Arbores multæ ad fructum consitæ; solum arboribus consitum, convestitum. Usus: Arbusta foliorum tegmine ornata.

ARCA, æ, f. Armoire, coffre-fort. Syn. Armarium, capsa, cista. Epith. Inanis, plena. Usus: Animus hominis dives, non arca appellari solet. Argentum in arca positum. Arcæ alicujus confidere, compter sur la caisse de qqn.

ARCĀNO, En secret. Syn. Secreto, clam, remotis arbitris. Usus: Arcano paucula cum illo collocutus sum.

ARCĀNUM, i, n. Secret.

ARCĀNUS, a, um, Secret, caché. Syn. Occultus. Phras. 1. Non sunt ista arcana, ces choses ne sont pas secrètes. Non ex occulto aliquo genere litterarum quæsita sed sumpta de medio. Non sunt ista interiora quæpiam; nihil est, quod non in concione recte legi possit. Nihil hic mysteriorum; nihil quod non committi omnibus possit. 2. Arcana ista sunt, ces choses sont secrètes. Si quid sancti est ad silentium, istud est. In secreto hæc cum amicis sunt volutanda, et non foras efferenda. Tecum ista tibi habeto, quæ committi omnibus haud tuto possunt. Usus: Arcana occultaque omnia foras extulit, il a tout découvert et montré au grand jour.

ARCĔO, es, cui, ere, a. Enfermer, écarter, détourner. Syn. Defendo, abigo, propulso, prohibeo. Usus: 1. Honestas, non pœna ab injuria homines arcere debet. Ferro arcere contumeliam. 2. Prohibeo, pello, removeo, averto, repousser, éloigner de. Hostem finibus pauperes aditu arcere. Juventus a libidinibus arcenda. Frigora, nives, solem arcere; defendere solem, hiemem, ardorem, défendre du soleil, du froid etc. 3. Coerceo, emprisonner. Servi custodiis arcendi sunt et vinculis.

ARCESSO, & ACCERSO, is, ivi, itum, ere, a. Mander, appeler. Syn. Voco, evoco. Adv. Aliunde, ultro. Usus: 1. Olim ab aratro arcessebantur consules. In senatum, in patriam arcessere aliquem. 2. Repeto, tirer de, chercher. A capite rem arcessere, reprendre (une chose à son origine). Longius inde arcessere. 3. Accuso, appeler en justice, accuser. Capitis, in judicium capitis, arcessere quempiam, accuser qqn d’un crime capital. Judicio aliquem arcessere. 4. Concilio, procurer. Orationi splendorem arcessere, donner de l’éclat à un discours. Cf. Voco, Accuso.

ARCHĔTYPUS, i, m. Original, modèle, archétype. Syn. Prima forma, typus, exemplar. Usus: Archetypus crebris locis refectus et inculcatus.

ARCHĬPĪRĀTA, æ, m. Chef de pirates. Syn. Princeps piratarum. Epith. Subdititius, terrestris, vetus. Usus: Archipirata a latrone productus.

ARCHĬTECTOR, aris, atus sum, ari, d. Construire, bâtir. Syn. Fabricor, struo. Adv. Optime. Usus: Mente quidlibet nobis fabricari possemus, et architectari. Voluptates invenire novas, et architectari, inventer des plaisirs nouveaux. Cf. Ædifico.

ARCHĬTECTŪRA, æ, f. Architecture. Syn. Architectandi ars. Usus: Honestæ artes sunt, medicina, architectura.

ARCHĬTECTUS, i, m. Architecte. Syn. Machinator, princeps architectandi. Epith. Bellus, malus. Usus: Omnium architectorum et machinatorum princeps Chrysogonus. 2. Transl. Auctor, magister, auteur, artisan. Stoici, architecti verborum. Epicurus inventor voluptatis, et quasi architectus beatæ vitæ. Sceleris architectus.

ARCTĒ, Étroitement. Syn. Stricte. Usus: Arcte et graviter dormire. Arcte complecti aliquem.

ARCTO, as, avi, atum, are, a. Serrer. Syn. Constringo, coangusto, coarcto, in angustum cogo. Usus: Naves arctatæ. Cf. Angustiæ.

ARCTUS, a, um, Étroit, resserré. Syn. Adstrictus, obstrictus, angustus. )( Laxatus, latus. Usus: Arctissimum amicitiæ vinculum. Arctioribus laqueis tenetur, quam ut evadat. Arctiora somni tempora, quam nectis. Arctus me somnus complexus est. Cf. Angustus.

ARCŬLA, æ, f. Petite boite. Syn. Arca parva, capsa. Usus: Liber meus omnes Isocratis arculas consumpsit, mon livre a consumé tous tes parfums d’Isocrate (en parlant des ornements du style).

ARCŬO, as, atum, are, a. Courber en arc. Syn. In modum arcus curvo. Usus: Curru arcuato vectus, assis dans un char couvert.

ARCŬS, ūs, m. Arc. Epith. Coloratus, intentus, pulcher. Usus: 1. Animum tanquam arcum intentum habere. Arcum intendere, adducere; arcum remittere, laxare. 2. Iris, arc-en-ciel. Arcus ille e nubibus efficitur.

ARDENTER, Avec ardeur. Syn. Vehementer, intensius, majorem in modum cupere aliquid.

ARDĔO, es, arsi, arsum, ere, n. Être enflammé, brûler. Syn. Flagro, conflagro, deflagro. Adv. Acerrime. Phras. 1. Helenæ causa Troja arsit, Hélène fut la cause de l’incendie de Troie. Conflagravit; igne periit, absumpta, consumpta est; deflagravit, incensa est, in cineres abiit; in bustum conversa est. 2. Domus ardere cœpit, la maison commence à brûler. In ea domo non mediocre incendium excitatum est; domus igne correpta, absumpta, combusta est: gravis periculi, summi damni flamma exorta est. Domus ignem, flammam concepit, exarsit pars domus, et collucet continenti incendio; late fundit incendium; flammam differt; periit incendio domus; incendio hausta, deleta est. Usus: 1. Domus ardebat non fortuito, sed oblato incendio. 2. Transl. Ira et dolore ardet, il brûle de dépit et de douleur. Bello ardet Gallia. Ardent oculi. Ardet illi ad ulciscendum animus. Cupiditate, amore, invidia ardet. Omnium bonorum odia in te ardent. Cf. Flagro, Incendium, Accendo.

ARDOR, ōris, m. Ardeur, feu. Syn. Æstus, flagrantia, incendium. Epith. Acerrimus, et mobilissimus, cœlestis, clarus, expressus, imperatorius oculorum, integer et purus, et liber, restinctus, summus, nimius, temperatus, tenuis et nulla admixtione concretus, ultimus et altissimus atque undique circumfusus et extremus, omnia cingens, atque complexus. Usus: 1. Solis ardore torreri. Ardore conflagrare. Ardorem a vitibus pampini defendunt, propulsant. 2. Fulgor, splendor, éclat. Vide in eo ardorem vultus, atque motuum. 3. Vehementia, vis ingens, désir, ardeur, passion. Impetus animi, cupiditas vincendi, ardor mentis ad gloriam. Ardorem, cupiditatem restinguere, reprimere. Consedit ille animi ardor et studium. Cf. Fervidus, Calor.

ARDŬUS, a, um, Escarpé, élevé. Syn. Ascensu acclivi et aspero. Adv. Vehementer. Usus: 1. Oppidum difficili ascensu, et arduo. 2. Transl. Difficilis, pénible, difficile. Arduum longi temporis, magnæque cogitationis opus moliri. Cf. Difficilis.

ĀRĔA, æ, f. Aire, surface plane, unie. Syn. Locus sine ædificio in urbe; ruri ager, et ubi frumenta excutiuntur. Epith. Præclara, pulchra. Usus: Æstimatores magni æstimant tuas areas. In areis fraudare Decumanum, tromper le percepteur de la dîme. Nemo frumentum de area tollat.

ĂRĒNA, æ, f. Sable. Usus: Arenam emere aut paludem.

ARĒNŌSUS, a, um, Sablonneux. Usus: Terra, littus arenosum.

ĂRĔO, es, arui, ere, n. Être desséché, aride. * Usus: Fauces arent siti, sa gorge brûle de soif.

ĀRESCO, is, escere, n. Se dessécher. Syn. Viriditatem amitto. )( Madefio. Usus: Arescere herbæ, et interfici incipiunt. In alienis malis lacrima cito arescit.

ARGENTĀRĬA, æ, f. Banque. Syn. Argentariorum munus, functio, vel taberna. Epith. Dissoluta, non ignobilis, maxima. Usus: Argentariam non ignobilem fecit. Dissolvere argentariam.

ARGENTĀRĬUS, ii, m. Banquier. Syn. Trapezita, collybista, qui argentariam facit. Epith. Gratiosus apud omnes homines. Usus: Augusti avus fuit argentarius. Vidi hoc in argentariorum tabulis.

ARGENTĔUS, a, um, D’argent. Aquila, signa argentea.

ARGENTUM, i, n. Argent. Epith. Expositum, grande, optimum, plenum artis, purum, tam præclarum, tam nobile. Usus: 1. In illa insula ne scrupulus quidem argenti inventus est. 2. Pecunia, nummi argentei, argent monnayé, pièces d’argent. Navis erat plena argenti facti et signati. Argentum cælatum. Argento aliquem emungere. Cf. Pecunia. Argentum infectum, argent non travaillé, en lingots. Cui opponitur: Argentum factum, aut cælatum, argent travaillé, ciselé; Argentum signatum, argent monnayé.

ARGILLA, æ, f. Argile, terre de potier. Syn. Terra tenax. Usus: Hic homulus ex argilla et luto fictus.

ARGŬMENTĀTĬO, ōnis, f. Argumentation, raisonnement. Syn. Ratio, argumentum, argumenti inventi artificiosa expolitio. Epith. Aptissima ad judicationem, bipartita, expers artis, firma, firmior, firmissima, necessaria, probabilis, vehemens, accommodata, contraria, longa et brevis, multa. Usus: Argumentatio est argumenti explicatio. Argumentationem quærere, invenire, concludere.

ARGŪMENTOR, aris, atus sum, ari, d. Argumenter, raisonner. Syn. Argumentis ostendo, probo; argumentis vel conjecturis prosequor. Adv. Sedulo. Usus: Sed quid ego argumentor? quid plura disputo? Tu quidem sedulo argumentaris, quo ista pecunia pervenerit, quid de ea sperandum. Cf. Argumentum.

ARGŪMENTUM, i, n. Argument, raison. Syn. Ratio. Epith. Accusatorium, probabile, inventum, certius, certissimum, commune, falsum, firmum, grave, gravissimum et firmissimum, magnum, majus, maximum, mediocre, molestum et difficile, multum, parvum, pertenue, præclarum et nobile, premendum, propositum, proprium, simile, universum, aptum quoddam et paratum singulis causarum generibus, certum, clarum, clarius luce, consimile, expeditum, exquisitum, firmius, gravius, insitum, aut assumptum, leve, levissimum, medium, plurimum, perfectum, probabile et necessarium, utile. Phras. 1. Argumentis rem probare, prouver une chose. Exquisitis rationibus confirmare; accurate de re dicere; rationibus conquisitis disputare; argumentis uti gravibus et certis; rationibus concludere; rationes suggerere firmas, et certissimas; causam rationibus persuadere, ostendere, agere, tueri, sustinere. 2. Argumentum hoc affirmandi non leve habeo, j’ai de bonnes raisons pour affirmer ce que j’avance. Rerum earum hæc maxima argumenta habeo; argumentum non leve mihi nascitur; pro argumento est mihi; argumentum est; argumentum duco, accipio, arripio; argumento magno est. Usus: 1. Argumentum est ratio rei dubiæ faciens fidem. Argumentum excogitare, proponere, afferre. Argumentum ducere ab adjunctis; ex re obvia nancisci, arripere, accipere. Argumentum Stoicorum more breviter adstringere, premere, in pauca conferre, serrer ses preuves. Argumentum dilatare. 2. Conjectura, signum, indicium, nota, causa, occasio, signe, indication, indice. Exstant certissima argumenta et indicia sceleris. Id magno argumento est, hominem innocentem esse. Id ego jam antea multis argumentis judicaram. 3. Poematis, Comœdiæ, Tragœdiæ materia, sujet d’un poëme, d’une comédie etc. Tragici, cum explicare argumentum nequeunt, ad Deos confugiunt. 4. Quæcunque res, de qua agendum, subjecta materia tractanda, sujet, matière. Deest mihi argumentum scribendi, je n’ai rien à vous écrire. Argumentum epistolæ hoc erat. Audite concionis ejus argumentum. Cf. Probo, Confirmo, Disputo.

ARGŬO, is, ui, ūtum, ere, a. Accuser, inculper, convaincre. Syn. Accuso, incuso, insimulo. )( Defendo. Adv. Suspiciose. Usus: 1. Aliquem gravis sceleris, de gravi scelere, facinoris reum arguere. 2. Affirmo, prouver, affirmer. Arguo te pecunias in præmium sceleris accepisse. Tu arguis, ego nego. Cf. Reprehendo, Insimulo, Accuso.

ARGŪTĒ, Finement, ingénieusement. Usus: Acute mihi et argute respondit. Callide et argute aliquid conjicere. De difficillimis argumentis argute disputavit.

ARGŪTĬÆ, arum, f. pl. Traits ingénieux, grâce. Syn. Acumen, elegantia, jocus, urbanitas. Usus: Illa oratio multum argutiarum, acuminis, urbanitatis habuit. Argutiæ digitorum (celeritas), gesticulation des doigts. Cf. Acumen, Jocus.

ARGŪTOR, aris, atus sum, ari, d. Babiller, bavarder. Usus: Totam diem argutatur quasi cicada.

ARGŪTŬLUS, a, um, Un peu subtil. Usus: Perfeci libros sane argutulos.

ARGŪTUS, a, um, Fin, ingénieux. Syn. Qui argutias habet, callet, festivus, urbanus, concinnus, elegans, acutus. Adv. Nimium, plane. Phras. Nihil illo argutius esse potest, personne n’est plus délicat que lui. Multum argutiarum et urbanitatis habet; insunt in eo homine argutiæ non inanes ac frivolæ; acumen est singulare. Usus: 1. Poema est ita argutum, concinnum, elegans, ut nihil supra. Quis in sententiis subtilior? quis argutior? 2. Mobilis, vif, mobile. Oculi nimis arguti, ut affecti simus, arguunt. Manus minus arguta digitis. Cf. Facetus.

ĀRĬDUS, a, um, Aride, sec, desséché. Syn. Exsiccatus. Usus: 1. Folia arida. 2. Transl. Tenuis, maigre, sec, chétif. In hac arida, et horrida rusticorum vita. Genus dicendi aridum, exile, concisum, minutum, style sec, maigre.

ĂRĬES, ĕtis, m. Bélier. Animal, signum cœleste, machina bellica. Usus: Pellis inaurata arietis. Ariete murum verberare, quatere, percutere.

ĂRĬĔTĬNUS, a, um, De bélier. Usus: Arietinum jecur ad morbos utile.

ĂRĬĔTO, as, avi, atum, are, a. et n. Choquer (en parl. du bélier), heurter. Syn. Cornibus peto, impeto. Usus: Nisus est cornibus in me arietare.

ĂRĬŎLĀTĬO, ōnis, f. Oracle. Epith. Superstitiosæ ariolationes Accii.

ĂRĬŎLOR, aris, atus sum, ari, d. Débiter des oracles. Syn. Divino, prædico. Usus: Sunt qui quæstus causa ariolentur. Cf. Divino.

ĂRĬŎLUS, i, m. Devin. Syn. Divinationi deditus, divinus. Epith. Impudentes, aut inertes, aut insani. Usus: Aruspicum, arilorum, augurum, vatum, conjectorum furiosæ prædictiones. Cf. Vates.

ĂRISTA, æ, f. Barbe, pointe de l’épi. Usus: Spica munitur vallo aristarum contra avium minorum morsum.

ĂRITHMĒTĬCA, æ, f. Arithmétique. Syn. Ars numerorum. Usus: Homo remotus a dialecticis, in arithmeticis satis versatus.

ARMA, ōrum, n. pl. Arme. Syn. Telum, ferrum. Epith. Aliena, aptissima, avita, civilia, domestica, firma, impia, justa, nefanda, prava, perniciosa, salutaria, scelerata, sempiterna, servilia. Usus: 1. Arma parare, préparer ses armes, s’en revêtir. Arma capere, sumere, induere; armis se accingere, instruere, munire; arma raptim capere, galeam sumere, clypeo corpus protegere, hastam vibrare. 2. Ad arma vocare, appeler aux armes. Ad arma concitare, ciere, conclamare; arma dare imparatis. 3. Ad arma descendere, en venir aux armes. Ad arma venire, concurrere; arma expedire; in armis esse; ire ad arma; arma tentare; rem armis committere. 4. Armis decertare, combattre. Armis contendere, disceptare, decernere; arma movere, ferre, inferre, conferre. 5. Ab armis discedere, cesser le combat. Arma vel conditionibus ponere, deponere, relinquere; aut defatigatione jactare, abjicere, projicere. 6. Defensio, armes, moyen de défense. Prudentiæ armis se tegere. Arma senectutis exercitationes virtutum. 7. Bellum, guerre. Res ad arma spectat, tout tourne à la guerre. Cf. Bellum.

ARMĀMENTA, ōrum, n. pl. Agrès, équipement d’un vaisseau; arme de guerre etc. Syn. Omnis generis instrumenta, ut navis, plaustri, belli. Usus: Caute armamenta locare omnia.

ARMĀMENTĀRĬUM, ii, n. Arsenal. Syn. Locus, ubi armamenta armaque servantur; item: Navale. Epith. Publica. Usus: Ex armamentariis publicis arma populo dividuntur.

ARMĀRĬUM, ii, n. Armoire. Syn. Locus in quo vestes, stragula, et id genus alia servantur. Usus: Aurum ex armario proferre. Armarium perfringere.

ARMĀTŪRA, æ, f. Armure. Epith. Levis, melior, varia. Usus: Levis armaturæ miles. Armatura Romana Transalpina melior.

ARMĀTUS, a, um, Armé, équipé. Syn. Armis instructus, ornatus. Phras. Succinctus armis est, il est revêtu de ses armes. Succinctus ferro est; cum telo est; in armis est; arma fert; telo paratus ornatusque est. )( Inermis, togatus. Usus: 1. Armatos vere appellare possumus, qui scutis telisque parati, ornatique sunt. 2. Transl. Munitus, præditus, animé, doué. Incredibili audacia armatus.

ARMENTUM, i, n. Troupeau de gros bétail. Differ. Grex minorum pecorum; armentum, majorum. Usus: Bos armenta sui generis sequitur.

ARMĬGĔR, ĕri, m. Écuyer. Usus: Armiger Catilinæ, stipator tui corporis, signifer seditionis.

ARMILLÆ, arum, f. pl. Bracelets. Usus: Armillæ, quæ brachialia appellantur.

ARMO, as, avi, atum, are, a. Armer, équiper. Syn. Arma do, arma induo, armis induo, armis instruo. Adv. Justius in aliquem. Usus: 1. Multitudinem hominum cogere, armare, instruere. 2. Transl. Munio, orno, instruo, confirmo, armer, munir, pourvoir. Perditos cives religione Deorum, temeritatem plebis auctoritate publica; se eloquentia armare.

ĂRO, as, avi, atum, are, a. Labourer. Syn. Solum aratro perstringo; terram proscindo, subigo; sulcum imprimo; solum opere renovo; aratro terram verto, effringo, findo. Usus: Sulcum altius imprimere, ut ager aratus, novatus, iteratus meliores fœtus possit, et grandiores edere.

ARRĒPO vel ADRĒPO, is, repsi, ere, n. S’insinuer. Adv. Moderate, sensim. Usus: Sensim et moderate arrepere ad amicitiam alterius.

ARRHA, æ, f. vel ARRHĂBO, ōnis, m. Gage. * Syn. Pignus. Usus: Ea relicta est arrhaboni, elle fut laissée en nantissement.

ARRĪDĔO, es, risi, risum, ere, n., nonnunquam a. Rire, sourire. Adv. Facete, leniter, leviter, valde, vehementius, urbane. Usus: 1. Arridere alicui, sourire à quelqu’un. 2. Transl. Placet, il plaît. Quod mihi plurimum arridet, tibi valde displicet.

ARRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. Lever, dresser. Syn. Erigo, excito. Usus: Arrigere aures, animum advertere. Animos oratione sua arrexit, exciter.

ARRĬPĬO, is, ripui, reptum, ere, a. Prendre, enlever; s’emparer de. Syn. Apprehendo, rapio, accipio, capio, eligo, assumo, aggredior. )( Relinquo. Adv. Aliunde, avide, celeriter, sero, subito. Usus: 1. Arripere facultatem lædendi, maledictum ex trivio; causam ad incendia, et cædes arripere. Arripere sermonem. 2. Disco, intelligo. Litteras Græcas avidissime arripui, j’ai embrassé avec avidité l’étude des lettres. Pueri celeriter res innumerabiles arripiunt 3. Prehendo, saisir. Medium arripere aliquem. Illum collo arripuit.

ARRĬSĬO, ōnis, f. Sourire d’approbation. Usus: Exordiemur ab arrisione.

ARRŌDO, is, rosi, rosum, ere, a. Ronger. Syn. Rodo, consumo, perdo. Usus: Rempublicam arrodere.

ARRŎGANS, antis, omn. gen. Arrogant, présomptueux, hautain. Syn. Insolens, superbus, temerarius. Adv. Stulte. Phras. Arrogas tibi plus quam licet, vous êtes plus arrogant qu’il ne convient. Altius, quam oporteat, te extollis. Nimium te effers, tibi places; Assentaris tibi ipsi, et amas. Cum de te judicas, non rationem consulis, non veritatem. Largiris ipse tibi plus, quam veritas concedat, vel plus quam veritati. Plus tibi assumis, quam deceat, conveniat, æquum sit, ratio ferat, patiatur, concedat. Ita superbe agis, ut ferri non possis. Superbia est prorsus non ferenda. Parem tibi neminem vis, te cunctis antefers. Omnes despicis, te unum suspicis. Tibi ipsi magnus es, atque eximius. Amas ipse te sine rivali. Omnia putas in te uno collocata. Fortunam ipsam minus esse te fortunatam putas. Persuasum habes, tuis te fortunis ipsam Fortunam anteire. Elati nimium animi es, et superbia tumes, turgescis, intumescis, turges, inflatus es nimia. Arrogantiam tibi sumis nimiam; spiritus sumis nimis arrogantes. Animos effers insolentes. Spiritus tollis. Fastu turges et insolentia intolerabili. Superbe te circumspicis. Te unum miraris; neminem præ te hominem putas. Cf. Arrogo, Superbus, Insolens, Fastus.

ARRŎGANTER, Avec arrogance. Syn. Superbe, contumaciter. Usus: Nihil aspere, nihil arroganter, turpiter, aut sordide quidquam ab illo dictum. Contumaciter et arroganter scribere.

ARRŎGANTĬA, æ, f. Arrogance. Syn. Superbia, insolentia, contumacia, intolerantia. )( Modestia. Epith. Desipiens, gravis atque intolerabilis, inanis, molestissima, odiosa, summa. Usus: Sermo odiosæ arrogantiæ plenus. Ex arrogantia odium, ex odio arrogantia nascitur. Alterius arrogantiam deprimere. Cf. Ambitio, Superbia, Insolentia.

ARRŎGO, as, avi, atum, are, a. s’Arroger, s’approprier. Syn. Temere mihi tribuo, mihi sumo. )( Derogo. Phras. Non mihi tantum arrogo, tribuo, ut.... je n’ai pas la prétention de.... Non eam de me opinionem suscepi. Non sumo, assumo mihi tantum. Non ita mihi assentor. Non ita mihi placeo. Non ita me effero. Non in me tantum statuo, pono, loco; non ipse me tanti facio, æstimo, pendo, puto, duco. Ad hunc me sapientiæ gradum pervenisse non puto. Eam mihi sapientiam contigisse non sentio. Fateor eo me sapientiæ non pervenisse; ea me sapientia non esse, non usque adeo sapere. Non præcerpo mihi hunc laboris tui fructum; alienam hanc laudem mihi non appeto; nihil mihi ex ea laude decerpo. Alii ad se trahant omnia; assumant sibi in hoc præcipuam prudentiam; ego nihil istorum mihi vindico. Non istam adscisco mihi sapientiam; non cos tollo spiritus; non eam mihi sumo arrogantiam. Usus: Non hoc mihi sumo et arrogo. (Vulgo: non præsumo.) Multum tibi tribuo, illud mihi arrogo. Cf. Vindico, Sumo.

ARS, artis, f. Art, science, métier, profession. Syn. Artificium, ratio faciendi, facultas, doctrina, scientia, disciplina. Epith. Amplissima, absoluta et perfecta, bona, difficilis, difficillima, divina, dux certior quam natura, excellens, facilis, facillima, fidelis, humilis, inaudita, incompta, iners, intima, levis, loquax nimium, ludicra, magna et gloriosa, major et uberior, maxima, multa, mutua, nulla aut perennis, obscura et difficilis, opinabilis, optima, politissima, perfecta atque uber, plena delectationis, recondita, multiplex subtilisque; rhetorica, solers, sordida, summa, tanta tamque fructuosa, tanquam operosa, et perinde fructuosa, tanta tamque varia, tota. Phras. Artes liberales discere, étudier les arts libéraux. Artibus erudiri, quibus ingenia ad magnæ fortunæ cultum excitantur. Omnibus artibus liberalium studiorum excoli. Bonis, ingenuis artibus; studiis bonarum artium; omnibus doctrinis erudiri; omnium doctrinarum studiis, omnibus disciplinis imbui, institui. Cf. Litteræ, Humanus, Disco, Doceo. Usus: 1. Ars est præceptio, quæ dat certam viam, rationemque discendi. Ars a natura proficiscitur. Artem efficit, parit animadversio naturæ. Non omnia ad artem et præcepta sunt revocanda. 2. Artibus aliquem instituere, instruire qqn dans les arts. Erudire, tingere, inficere. 3. Homo artibus præditus, homme bien doué, instruit. Qui disciplinas egregie coluit, percepit penitus, in arte multum versatus est. Ex omnibus ejus dictis ars exstat. Quam quisque norit artem, in hac se exerceat. 4. Artem abjicere, quitter une profession. Se ab arte abducere. 5. Artem exercere, exercer un métier. Artem facere, factitare, exercere, profiteri; operam dare arti.

ARTĒRĬA, æ, f. La trachée-artère; artère du pouls. Epith. Aspera, crebra, multa. Usus: Micat arteria velut igneo motu, palpitat, facile læditur; abactis febribus acquiescit.

ARTHRĪTĬCUS, a, um, Goutteux. Syn. Qui articulorum dolores habet.

ARTĬCŬLĀTĒ, Clairement, distinctement. Syn. Clare, aperte. Usus: Illam a me articulate salutabis.

ARTĬCŬLĀTIM, Par morceaux, par pièces. Syn. Separatim, seorsim. Usus: Quæ fuse olim, ac libere, nunc articulatim, distincteque dicentur. Membra articulatim dividit.

ARTĬCŬLUS, i, m. Articulation, jointure. Syn. Nodus, junctura. Epith. Singuli. Usus: 1. Terentia magnos habet articulorum dolores. 2. Momentum, occasio, opportunitas, punctum temporis, point, moment, occasion favorable. In ipso articulo temporis supervenit. Omnes commoditatis articulos novit. 3. Membra et intervalla orationis, membre de phrase, mot, article. Oratio sine nervis, sine articulis fluctans, dissoluta. Articulis membrisque distincta oratio. 4. (Articulus fidei. Vulg.) article de foi. Captus doctrinæ Christianæ, dogma Christianæ religionis præcipuum.

ARTĬFEX, ĭcis, m. Artiste, artisan, auteur. Syn. Opifex; item: Sciens, peritus. )( Inscius. Epith. Callidus, egregius, politus, probus, summus, multus, scenicus. Adv. Plane. Usus: 1. Artificem non fortuito, sed quem præcepta, et comprehensa tenere videmus, appellamus. 2. Magister, auctor, rhéteur, écrivain, créateur. Græci dicendi artifices et doctores. Callidus comparandarum voluptatum artifex. DEUS mundi artifex. Cf. Opifex.

ARTĬFĬCĬŌSĒ, Avec art, avec méthode; artistement. Syn. Scite, venuste, summo artificio; opere mirabili; politissima arte; arte exquisita, summa, singulari; opera et artificio præclaro. Usus: Artificiose rem digerere.

ARTĬFĬCĬŌSUS, a, um, Avec art, industrieux; artificiel. Syn. Habens artem, et vim artificii. )( Naturalis. Usus: 1. Natura non artificiosa modo, sed plane artifex. 2. Artificio præditus. Artificiosum et divinum opus, œuvre magnifique et vraiment divine. Artificiosa divinandi genera, præsensio artificiosa. Cf. Naturalis divinatio.

ARTĬFĬCĬUM, ii, n. Art, métier, profession; adresse, habileté. Syn. Artificis industria, opus, actio, præstantia, opera; ars ipsa. Epith. Accusatorium, alienum, antiquum, callidissimum, commodum, dissimile aliorum, incertum, intimum, levius, maximum, mirum, proprium, singulare, sordidum ancillareque, suburbanum, summum, tenue et leve, urbanum, elegantius, magnum, necessarium, varium. Usus: 1. Omnia antiquo opere, et summo artificio facta. Non tam argenti illius, quam artificii cupidus fuerat. 2. Astus, dolus, artifice, ruse, manège. Homo artificio simulationis eruditus. Non tantum consilio, sed artificio pugnare. 3. Ratio, disciplina, institutio, affectata diligentia, studium, apparatus, science, théorie, système. Orator in artificio accusatorio callidus. Suspicio artificii minuit dicentis auctoritatem, fidem. Non eloquentia ex artificio nata est, sed contra, l’éloquence n’est pas née de la théorie, mais la théorie de l’éloquence. Cf. Ars.

ARTŎLĂGĂNUS, i, m. Sorte de pâtisserie. Panis delicati genus, qualia sunt liba, et placentæ. Usus: Dediscendæ sunt tibi sportellæ tuæ, et artolagani.

ARTŬS, ūs, m. Sæpius artus, artuum, tubus, m. pl. Membre. Syn. Membrum. Epith. Mollis, tremulus. Usus: 1. Vehementer omnes ejus artus laborant. Omnibus artubus cruciatur. 2. Articulus, commissura, nodus, articulation, jointure des os. Omnibus artubus contremisco. Nervi atque artus sapientiæ sunt, non temere credere.

ĂRUNDO, ĭnis, f. Roseau. * Usus: Arundine texta; stramento intecta ædificia.

ĂRUSPEX, ĭcis, m. Aruspice. Syn. Extispex. Usus: Aruspices, augures, arioli, conjectores, vates prædicunt, quæ extis significentur.

ĂRUSPĬCĬNA, æ, f. Science des aruspices. Syn. Ars aruspicum. Usus: Aruspicinam facere, colere, exercere, rendre des oracles d’après l’inspection des entrailles des victimes.

ĂRUSPĬCĪNŬS, a, um, Relatif aux aruspices. Usus: Libri rituales et aruspicini.

ĂRVUM, i, n. Plus ordin. au pl., champs, terre. Usus: Ager, campus. Epith. Frugiferum et fertile. Usus: Frugifera Asiæ arva.

ARX, arcis, f. Citadelle. Syn. Castellum. Epith. Alta, communis, tota. Usus: 1. Amisso oppido arx munita retenta est. 2. Perfugium, præsidium, place forte; refuge, asile. Roma arx omnium gentium. Fecisti ex illo templo arcem improbitatis, castellum forensis latrocinii.

ĀS, assis, m. Nummus minimus. Monnaie de cuivre. Usus: 1. Negat, se vel assem daturum. 2. Totum, cujus divisio est in duodecim assis partes, unité que quelconque se divisant en douze parties. Ex asse hæres, légataire universel.

ASCENDO, is, scendi, scensum, ere, n. et a. Monter. Syn. Scando. )( Descendo. Adv. Alte, gradatim, omnino non, sensim in partem. Phras. 1. Ascendit in montem, il gravit la montagne. Gradum fecit ad montis fastigium; in montem, in jugum montis ascensu arduo ac difficili evasit. Enisus est, et loci iniquitatem exsuperavit; montis jugum petiit; per ardua nisus, horrentibus scopulis gradum intulit; in summum clivi jugum leni gradu ductus est; in ardua evasit; montis fastigium cursu subiit. 2. Ascendere in classem altiorem, monter dans une classe plus élevée. Ingredi majorum studiorum rationem; gradum studiorum altiorem conscendere; gradum facere ad superiorem studiorum classem; in scholam superiorem adscisci; absolvi ab inferiore studiorum classe; donari altiore. 3. Non ascendere ad classem altiorem, ne pas monter dans une classe supérieure. Prohiberi aditu scholæ superioris; depelli de spe classis altioris; rejici, excludi, repulsam ferre, præteriri, cum de evehendis in classem superiorem litterarum alumnis sententiæ feruntur. Usus: Quibus veluti gradibus in cœlum me ascendisse credebam. Ascendere in oppidum. Ascendere, et in altiorem locum virtute pervenire.

ASCENSĬO, ōnis, f Ascension. Syn. Ascensus. Usus: Quæ fuerit ascensio, dicam.

Ascensio Domini, l’Ascension de Jésus-Christ. Christi reparatoris in cœlum ascensus. Triumphalis Christi in cœlum reditus. Dies ascendenti in cœlum liberatori hominum Christo sacra. Dies memoria triumphalis Christi in cœlum reditus celeberrima.

ASCENSŬS, ūs, m. Action de monter, ascension. Usus: Oppidum est arduo ascensu et difficili. Ad honoris amplioris gradum hic primus ascensus esto.

ASCĬA, æ, f. Hache pour travailler le bois, doloire. Syn. Dolabra. Usus: Ascia polire lignum.

ASCISCO et ADSCISCO, is, scīvi, scītum, ere, a. Rechercher, approuver. Syn. Appeto, approbo. )( Repudio. Adv. Undique. Usus: 1. Natura ipsa voluptatem asciscit, dolorem reprobat. Hæc senatus populusque ascivit, adopter. 2. Adscribo, adjungo, annumero, s’associer qqn, s’adjoindre. Plurimos ad ejus sceleris fœdus, societatem ascivit. Boni bonos sibi asciscunt, et diligunt. In civitatem asciscere quempiam. 3. Retineo, comparo, adopter, acquérir, attirer à soi. Consuetudinem aliquam, leges certas sibi asciscere. Laudem sibi asciscere. Me patronum ascivit. Inest in eo ascitus quidam, ac minime nativus lepor. Non eam mihi sapientiam ascisco. Cf. Adjungo.

ASCRĪBO et ADSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. Mettre au nombre de, s’adjoindre. Syn. Adjungo, ascisco, assigno. Adv. Vulgo. Usus: 1. Ad judicium tuum sententiam ascribo meam, je joins mon opinion à la vôtre. Tu me tuis laudibus socium ascribis. Quæso in numerum tuorum, in tuam amicitiam me ascribe. 2. Assigno, tribuo, attribuer, rapporter, imputer à. Bonos exitus Diis adscribimus; (Vulg. imputamus). 3. Immatriculo, coopto, vulgo, inscrire, enrôler. Homo Tarsensibus ascriptus. Smirnæ, Epheso ascriptus. 4. Litteris aliquid inferre, ajouter à une lettre. Caius salutem tibi adscribit, Caius vous salue.

ASCRIPTĬO, ōnis, f. vel ADSCRIPTĬO, Addition (à un écrit), clause additionnelle. Usus: Declarat ista ascriptio.

ASĬNUS, i, m. Ane. Epith. Onustus auro. Usus: 1. Longum est, persequi mulorum utilitates, et asinorum. 2. Transl. Ad hominem segnem, imbécile, stupide. Quid nunc te, asine, litteras doceam? non opus est verbis, sed fustibus.

ASŌTUS, i, m. Voluptueux. Syn. Prodigus, in luxum effusus. Epith. Acerbus, mundus et elegans, non religiosus. Usus: Asoti mundi, et elegantes, optimis cocis, pistoribus, aucupio, piscatu, venatione.

ASPECTĀBĬLIS, e, gen. com. Que l’on peut voir, regarder. Syn. Quod sub aspectum cadit. Usus: Corporeum et aspectabile, itemque tractabile est omne, quod natum est.

ASPECTO et ADSPECTO, as, avi, atum, are, a. Regarder souvent. Syn. Intueor, aspicio. Usus: Quid me aspectas?

ASPECTŬS vel ADSPECTŬS, ūs, m. Vue, regard. Syn. Acies. Epith. Acris, defixus. Usus: 1. Roma ad aspectum venusta. E primo tui aspectu voluptatem maximam cepi; curæ omnes consedere. 2. Præsentia, conspectus, aspect d’un objet, présence, extérieur. Adducere copias in aspectum hostium. Aspectum, præsentiam hominum vitare. Plura sub uno aspectu ponere. 3. Acies oculorum, vue, yeux. Solem intuens aspectum amisit. Ista sub aspectum cadunt, veniunt. Orator in contentione utatur aspectu acri.

ASPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. Chasser, bannir. Syn. Pello, depello. Usus: Longe a patria aspellor. Cf. Pello.

ASPER, era, erum, Rude, raboteux. Syn. Scaber, durus, habens aliquid asperitatis. )( Lenis, levis. Usus: 1. Loca aspera, et insalubria. 2. Transl. Homo moribus asper et durus, homme dur et intraitable. Aspera, tristis, horrida oratio. Cf. Agrestis, Durus.

ASPĔRĒ, Âprement, durement. Syn. Dure, severe, rigide, acerbe. )( Leniter. Usus: Aspere et vehementer loqui, accusare. Aspere, ferociter, libere dicta. Asperrime eum tractavit.

ASPERGO vel ADSPERGO, is, spersi, spersum, ere, a. Répandre sur, arroser, saupoudrer. Syn. Respergo. Adv. Leniter, temere. Usus: 1. Sale carnem, aras sanguine aspergere. Aspersa temere pigmenta in tabula. 2. Transl. Maculo, souiller. Dignitati alicujus maculam, labemque aspergere. Hujus facti non modo infamia, sed ne suspicione unquam fui aspersus. 3. Misceo, adjungo, tribuo, ajouter, parsemer. Comitati gravitatem aspergere, sales orationi. Aliquid in litteris aspergere. Hæreditatis particulam homini aspergere. Cf. Conspergo.

ASPĔRĬTAS, ātis, f. Aspérité, inégalité. Syn. Salebra. Epith. Judicialis, rustica. Usus: 1. Viarum, saxorum asperitates, les aspérités des pierres. 2. Transl. In his rerum asperitatibus, temporum angustiis, morem tibi tamen gero, dureté, rigueur, sévérité. Agrestem, inconcinnam, nativam asperitatem humanitate adscita condire. Cf. Durus, Inhumanus.

ASPERNĀTĬO, ōnis, f. Mépris. Syn. Contemptio, contemptus. Usus: Perturbationes animi ex aspernatione rationis eveniunt. Cf. Contemptus.

ASPERNOR, aris, atus sum, ari, d. Mépriser. Syn. Respuo, repudio, recuso, rejicio, fugio, abhorreo. )( Appeto, amo, consector. Adv. Admodum, aperte. Usus: Hæ eorum querimoniæ aspernandæ non sunt. Nemo est, qui te oculis fugiat, auribus respuat, recordatione ipsa perhorrescat, ac animo aspernetur. Cf. Abhorreo, Sperno, Contemno.

ASPERSĬO vel ADSPERSĬO, ōnis, f. Action de répandre, aspersion. Syn. Respersio. Epith. Fortuita, sumptuosa. Usus: Fortuita aspersione commaculatus.

ASPĬCĬO et ADSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. Regarder, voir. Syn. Conspicio, intueor, contueor, aspecto, contemplor. Adv. Decore, furtim inter se, strictim. Phras. 1. Hominem diu aspexi, j’ai longtemps considéré cet homme. Conjeci in hominem oculos; obtutumque in illo defixi. Oculos de homine nunquam dejeci; in ejus vultu diu habitarunt oculi mei. Os, oculosque in hominem converti. Hominem oculis probe collustravi. Aspectu ejus oculos diu pavi meos. Oculos adverti penitus. Oculos ad hominem adjeci illico; intenta immotaque acie contemplatus sum. Oculos a vultu hominis nunquam movi. Intendi in hominem oculos, diu in ejus vultu moratus sum. 2. Aspicio loci situm, je contemple les beautés de ce site. Perlustro oculis; oculis metior regionem omnem. Oculos collium nemorumque spectaculo, quæ locum coronant, impleo. Regionem loci omnem oculis obeo, usurpo. Ludentis eo loco tot naturæ spectacula oculis capesso. Oram omnem felicissimi littoris oculis mando, trado diligenter. 3. Corpus tot vulneribus deformatum ab omnibus aspicitur, tout le monde regarde ce corps couvert de blessures. Ante omnium oculos versatur; in omnium oculos incurrit; spectaculo est omnibus; omnium in se oculos avertit. Omnium oculi in tam fœdum spectaculum sunt conversi. 4. Torvo hominem oculo aspicere, regarder de travers, méchamment. Terribili vultu, limis oculis intueri; torvo lumine, acriterque intuente hominem obire. 5. Nolo aspicere tam fœdum spectaculum, je ne veux pas voir ce spectacle horrible. Contagionem aspectus fugio; ne oculis quidem contingere sustineo tam fœdum spectaculum. Refugit oculus tam atrocis mali speciem; aspectum flagitii aversor. A conspectu tam indigni facinoris me averto; oculos removeo. Usus: Orationis vim & incitationem aspexi. Cf. Video.

ASPĪRĀTĬO, vel ADSPĪRĀTĬO, ōnis, f. Souffle. Syn. Exhalatio. Usus: 1. Fiunt hæ ex cœli varietate, et disparili terrarum aspiratione. 2. Spiritus, aspiration. Romani aspiratione in solis vocalibus utebantur. 3. Spiratio, exhalaison. Est ejus cœli aspiratio gravis, ac pestilens. Æris aspiratione animantes sustinentur.

ASPĪRO et ADSPĪRO, as, avi, atum, are, n. Souffler. Usus: 1. Spiro, souffler. Aspirant auræ in noctem. 2. Tendo, connitor, approcher de; aspirer à. Nemo ad alienam causam nisi vocatus, aspirare debet. Nemo ad laudem bellicam Scipionis adhuc aspiravit. In curiam aspirare. Aspirare ad fortunam meliorem; animum ad spem liberalioris fortunæ adjicere, adjungere. 3. Faveo, favoriser. Labori fortuna aspiravit. In rebus difficillimis aspirare alicui. 4. Accedo, s’approcher de. Impedivi omnes aditus, ne hostes ad nos, ad urbem aspirent. Aspirare in curiam. Cf. Desidero, Ambio.

ASPIS, ĭdis, f. Aspic. Usus: Aspide ad corpus admota se sustulit.

ASPORTĀTĬO, ōnis, f. Action de transporter, transport. Epith. Perdifficilis. Usus: Earum statuarum demolitio, et asportatio difficilis videbatur.

ASPORTO, as, avi, atum, are, a. Transporter. Syn. Aufero. Usus: Multa de suis rebus asportarunt. Cf. Tollo, Removeo.

ASPRĒTUM, i, n. Lieu couvert de pierres et de broussailles. Syn. Locus asper et abruptus. Usus: Tabernacula statuere in aspretis, et inæquabili solo.

ASSĔCLA, æ, m. Qui est à la suite de, partisan. Syn. Assectator. Usus: Assentatores omnium mensarum asseclæ. Legatorum, Prætorum asseclæ.

ASSECTĀTĬO, ōnis, f. Action d’accompagner, cortége. Usus: Tenues homines divitum assectatione se sustinent.

ASSECTĀTOR, ōris, m. Celui qui accompagne, qui fait cortége; disciple. Syn. Assecla. Epith. Vetus. Usus: Assidua eum assectatorum et amicorum copia obsidet.

ASSECTOR, aris, atus, sum, ari, d. Accompagner, suivre. Syn. Sector. Differ. comitari in itinere: assectari fere per urbem. Usus: Aliquem assectari in petendo magistratu. Cf. Comitor, Sector.

ASSENSĬO, ōnis, f. Assentiment, adhésion, approbation. Syn. Assensus, approbatio, applausus, plausus. )( Dissensio. Epith. Falsa, firma, constans, imbecilla, popularis, voluntaria, crebra, vera, nec tacita, nec occulta. Usus: 1. Ea oratio omnium admiratione, approbatione populari, omnium assensione audita est, de nombreuses approbations accueillirent ce discours. 2. Sensatio vulgo. Assensio fieri non potest, nulla re foris excitata. Cf. Consensio, Concordia.

ASSENSOR, ōris, m. Approbateur. Usus: Tu ex omnibus solus assensor non fuisti.

ASSENSŬS, ūs, m. Assentiment, approbation. Syn. Assensio, approbatio. Usus: Ab assensu se sustinere. Assensum retinere, cohibere, suspendre son assentiment. Assensu aliquid suo comprobare, approuver quelque chose.

ASSENTĀTĬO, ōnis, f. Flatterie. Syn. Adulatio, blanditiæ. Epith. Adjutrix vitiorum, callida, faceta, molesta, nimia, non digna homine aliquo, perniciosa, turpis. Usus: Assentationibus et blanditiis se in Cæsaris consuetudinem immersit, ses flatteries et ses caresses l’ont fait entrer bien avant dans l’amitié de César. Assentatione ejus benevolentiam collegit; gratiam aucupatus est. Homo ad assentationem eruditus. Amovenda est vitiorum adjutrix assentatio.

ASSENTĀTĬUNCŬLA, æ, f. Petite flatterie. Usus: Assentatiuncula quadam aucupari gratiam.

ASSENTĀTOR, ōris, m. Flatteur. Syn. Adulator, homo ad assentationem eruditus, ad voluntatem dicens. Epith. Græculus, perniciosus. Usus: Cave, ne assentatoribus aurem patefacias, prenez garde de prêter l’oreille aux flatteurs. Assentator græculus ad alterius non modo sensum et voluntatem, sed vultum etiam, atque nutum convertitur. Assentatores divitum levitatem voluptate quasi titillantes. Cf. Adulator.

ASSENTĀTŌRĬĒ, En flatteur. Usus: Fraterne te, non assentatorie admoneo.

ASSENTĬO, is, sensi, sensum, ire, n. Être du même avis, approuver. Syn. Assentior, cum aliquo sentio, approbo, concedo. )( Nego, dissentio. Usus: Cave, ne multitudini temere assentias.

ASSENTĬOR, iris, sensus sum, iri, d. Être du même avis, approuver. Syn. Assentio, cum aliquo sentio, probo, in sententiam alicujus eo, discedo, discessionem facio. )( Dissentio. Adv. Aperte, arroganter, certe, facile, falso, frequenter, imbecillius, libenter, omnino, paulum, plane, prorsus, recte, temere, valde, vehementer. Phras. 1. Senatus universus mihi assensus est, le sénat tout entier fut de mon avis. Senatum assensorem habui universum. Senatus assensu suo sententiam meam approbavit; adstipulatus mihi est; in meam sententiam discessionem fecit. Universi ordinis senatorii assensionibus nec tacitis, nec occultis sententiam peregi. Favit sententiæ meæ; probavit, toto capite annuit senatus, quæ dixi. Subscripsit orationi meæ, summa voluntate acquievit; summo animo assensus est senatus. Accepta est sententia mea summa approbatione senatus. Senatus excepit assensu vocem meam; mihi accessit; in sententiam meam ivit. In sententiam meam senatorii ordinis omnes cursu vadere cœperunt. Sedere cœpit senatui mea opinio. Ad meum judicium certatim cæteri sententiam suam adscripsere; sententiæ meæ se adscripsere; calculum suum adjecere. 2. Assentior illis, qui cum republica sentiunt, je suis de l’avis de ceux qui aiment la république. Eorum sententiæ sum; cum iis facio; iis accedo, qui etc. Meus cum iis sensus congruit; nihil ab iis mea dissentit, discrepat opinio; eorum sequor sententiam; meum judicium cum iis conjungo; meam ad illorum sententiam aggrego; ab illorum judicio non abhorret sententia mea, qui etc. Congruit cum illorum opinione sententia mea; dissensio inter me, et eos nulla est; controversiæ nihil est; controversia mihi cum iis nulla intercedit; convenit inter me et eos; idem mihi atque iis placet, arridet; idem est meus, ac eorum sensus, qui cum republica faciunt Cf. Consentio, Sentio idem. Usus: De ea re tibi assentior. Omnia tibi assentiar.