← Table of contents
Lexicon Latinum

CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 30)

Reading edition

TĔNĔBRĬCŌSUS, a, um, Obscur, ténébreux, secret. Syn. Obscurus. Usus: Sensus tenebricosus. Libidines tenebricosæ. Tempus reipublicæ tenebricosissimum. Cf. Obscurus.

TĔNĔO, es, ŭi, tentum, ere, a. Retenir, conserver. Syn. Retineo. Adv. Acutissime, ægre, copiosissime, diligenter, diu, facile, firmius, maxime, mordicus, necessario, omnino, bene, plane, postremo, præclare, probe, summe, jam ante, aliquando, coram, manifesto, undique. Usus: 1. Cursum suum tenere; dignitatem, morem, gravitatem, statum et instituta sua tenere. Locum urbis principem, gubernacula imperii, summam reipublicæ, provinciam tenere. Gratiam alicujus, rei alicujus memoriam tenere. 2. Adstringo, obligo, retenir, enchaîner, obliger. Voto, promisso, religione, lege, jurejurando teneri. 3. Obtineo, posséder, occuper. Qui mare tenet, rerum potitur. Civitatem servitute oppressam tenere. Dominatu unius omnia tenentur. Causam tenuit, obtinuit. 4. Agnosco, assequor, intelligo, comprendre, posséder, connaître. Probe rem teneo. Teneo voluntatem tuam. Aliquid animo tenere. 5. Habeo, avoir. Tenere animum attentum ad aliquid. Tenere exercitum, fiduciam. 6. Deprehendo, circumvenio, prendre, surprendre. Tenetur in manifesto crimine. Manibus rem teneo; tenemur undique, non elabemur. 7. Cohibeo, retenir, comprimer. In tanto dolore lacrimas tamen tenui. Iram non tenui quin erumperem. Vix risum tenui. 8. Moveo, afficio, impello, être poussé, animé. Desiderio, spe, verecundia, studio rei alicujus, morbo, otio, ludis, etc. tenetur. 9. Conservo, retenir, conserver. Domum totam amicitia devinctam teneo. 10. Moror, detineo, retenir. Tempestas biduum me tenuit. Sermone hominem in multam noctam tenui. 11. Contineo, se tenir. Domi se, suis finibus se, aliquem in custodia tenuit. Vix teneor quin. Vix me teneo quin. (Tenet mecum, vulg. est), il est avec moi, de mon parti. Latine: Mecum stat, in meis partibus stat; stat a me; mecum facit; meis partibus studet; mecum sentit.

TĔNER, ĕra, ĕrum, Tendre, mou, souple, délicat. Syn. Mollis, tractabilis. )( Durus. Usus: Nihil tam tenerum, neque tam flexibile, neque quod facilius sequatur quocumque torqueas, quocumque ducas. Oratio mollis et tenera. Animo mihi videris teneriore. Cf. Mollis.

TĔNĔRĬTAS, ātis, f. Délicatesse, mollesse. Syn. Mollities.

TĔNĔRĬTŪDO, ĭnis, f. Tendreté, qualité de ce qui est tendre. Usus: Si siccitates sunt et terra teneritudinem habet, si la terre est molle.

TĔNOR, ōris, m. Cours non interrompu, continuité. Syn. Æquabilis ratio, cursus. Usus: Is (stilus medius) uno tenore, ut aiunt, in dicendo fluit, ce style tempéré coule uniformément. (Litteras hujus tenoris scribere, vulg. est), écrire une lettre à peu près en ces termes. Latine: In hanc sententiam, rationem scribere litteras.

TENTĀBUNDUS, a, um, Qui essaye, qui tente. Usus: Ventum ad angustam rupem, ut ægre expeditus miles tentabundus, manibusque virgulta retinens se demitteret.

TENTĀTĬO, ōnis, f. Attaque, atteinte de maladie. Syn. Commotiuncula. Usus: Valetudinem tuam et a vetere morbo, et a novis tentationibus confirmatam gaudeo. 2. Essai, tentative. Ægre Hortensius pati, tentationem eam credens esse perseverantiæ suæ. Cf. Consentio tentationi.

TENTĀTOR, ōris, m. Celui qui tente.

TENTO, as, avi, atum, are, a. Attaquer, assaillir; éprouver, essayer. Syn. Attento, periclitor, conor, periculum facio. Phras. Omnia tentabo, je tenterai tous les moyens. Vias omnes persequar, quibus putabo ad id quod volo, posse perveniri; nihil erit in quo acquiescam; odorabor omnia, quam potero, sagacissime; animum versabo in omnes partes, agitabo, omniumque animos tentabo; sensus omnium mentesque degustabo, explorabo; nihil ad summam diligentiam mihi faciam reliqui; ad omnia nitar; omnem lapidem movebo; ad vim etiam et armatas preces animum convertam. Usus: Tentare leviter aliquem, quo animo ferat aliquid. Prœlio belli fortunam tentare, experiri. Aliquem donis, spe, metu, armis tentare. Morbo tentari. Manu, pede aquæ frigus tentare. Cf. Experior.

TENTŌRĬUM, ĭi, n. Tente. Syn. Tabernaculum militum.

TĔNŬIS, e, gen. com. Mince, fin, délié, petit, chétif, mesquin; peu considérable; misérable. Syn. Exilis, minimi momenti, subtilis; parum locuples. )( Crassus, locuples. Phras. Homines tenues, hommes du commun, de la basse classe. Obscuro loco nati; animo et fortuna imbecilliores; ordinis tenuioris homines; infimo loco nati; humili fortuna orti, nullius nominis aut dignitatis; terræ filii; inferius genus hominum; qui in obscuro vitam agunt; obscuri inter populares generis. Cf. Vilis, Humilis, Abjectus. Usus: 1. Tenue cœlum, ciel limpide. Auctoritas tenuis. In tenuissimis ac minutissimis rebus sæpe labimur. Patrimonium tenue. Tenuis aqua vadum alibi aperiebat. 2. Pauper, vilis, obscurus, humilis, pauvre, vil, obscur, misérable. Cui tenues opes, nullæ facultates, exiguæ amicorum copiæ. Ordinis tenuioris homo. Tenuem victum anteferre copioso. 3. Gracilis, maigre, grêle, fluet. Corpusculo tenui.

TĔNŬĬTAS, ātis, f. Ténuité, finesse, délicatesse, petitesse. Syn. Gracilitas. Usus: 1. Quosdam corporum tenuitas ipsa delectat. 2. Subtilitas, subtilité. Tanta est animi tenuitas, ut fugiat aciem, l’âme est d’une nature tellement subtile, déliée, qu’elle échappe à la vue. 3. Paupertas, pauvreté, dénûment. Ex meis angustiis illius sustento tenuitatem. Cf. Vilitas.

TĔNŬĬTER, Petitement; d’une manière fine, subtile. Syn. Anguste, presse, philosophorum more. )( Copiose. Usus: Tenuius, subtilius et acutius tractare.

TĔNUS, Jusque. Usus: Aurium tenus. Verbo tenus, en paroles seulement, nominalement.

TĔPĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Faire tiédir, échauffer. Syn. Calefacio.

TĔPESCO, is, pŭi, escere, n. Devenir tiède. Phras. Tepescere cœpit in spiritu, il commença à perdre de son ardeur, de sa ferveur. Spiritus fervor in illo, quasi frigida effusa aqua restinctus est; ardor primus virtutis exstinctus est; a religione officii declinavit; ardorem refrigescere passus est. Ardor remisit, refrixit, deferbuit; oblanguit fervor ille ex diuturna meditatione conceptus et sensim evanescere cœpit. Usus: Maria agitata ventis tepescunt.

TĔPĬDUS, a, um, Tiède. Usus: Tepidus vapor. Cf. Remissus.

TĔPOR, ōris, m. Tiédeur. Syn. Moderatus calor. Epith. Externus, modicus. Usus: Tepor excitatus. Modico tepore calet.

TER, Trois fois. Ter decies, trente fois.

TĔRĔBRA, æ, f. Foret, vrille, tarière. Syn. Instrumentum, quo ligna perforantur.

TĒRĔBRO, as, avi, atum, are, a. Percer, forer, trouer.

TĔRES, ĕtis, com. gen. Arrondi, fait au tour, poli; fin, délicat. Syn. Rotundus; acer. Usus: Plena et teres oratio. Atticorum teretes aures.

TERGĬVERSĀTĬO, ōnis, f. Tergiversation, subterfuge. Syn. Recusatio. Usus: Quid ergo erat moræ et tergiversationis?

TERGĬVERSOR, aris, atus sum, ari, d. Tergiverser, user de détours, éluder. Syn. Refugio. Usus: Invitum, æstuantem et tergiversantem ad dicendum coegi. Quid taces? quid dissimulas? quid tergiversaris? Non est locus ad tergiversandum. Cf. Nolo, Invitus, Moror.

TERGO, is, vel ĕo, es, si, sum, ere, a. Essuyer, frotter, nettoyer. Syn. Abstergo. Usus: Qui tergunt, qui ungunt, verrunt.

TERGUM, i, n. Dos. Syn. Aversa pars corporis tota. Usus: A tergo adoriri aliquem. Terga vertere, in fugam abire, tourner le dos, prendre la fuite. Hostem a tergo interclusum relinquere. Insequitur nos a tergo senectus, nec opinantes assequitur. Ab tergo se objicere.

TERMĬNĀTĬO, ōnis, f. Délimitation, définition. Syn. Finis, mensura, modus. Usus: Versus inventus est terminatione aurium, par la délimitation qu’assigne l’oreille à la mesure du vers. Terminatio rerum expetendarum exposita, après avoir exposé à quoi se réduisent les vœux de la nature.

TERMĬNO, as, avi, atum, are, a. Fixer, déterminer; finir, borner, délimiter. Syn. Determino, concludo, laudo, definio; regionibus aliquibus circumscribo, definio. Usus: Imperium Rom. non terra, sed cœli regionibus terminatur. Iisdem finibus vitam et gloriam terminare. Epicurus bona voluptate terminavit. Verba melius terminantur ac cadunt in syllabas longiores. Cf. Finio.

TERMĬNUS, i, m. Borne, limite, terme. Syn. Finis, regio. Epith. Certi, modici. Usus: Jus suum nullis terminis ac finibus circumscribere, definire. Termini quos Socrates pandit et constituit. Certos mihi fines, cancellos, terminos ipse constituam, extra quos non egrediar. Cf. Finis.

TERNI, æ, a, Trois par trois; qui sont trois, au nombre de trois. Usus: Terna, aut bina, aut singula etiam verba dicere.

TĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. User, consumer, employer, perdre. Syn. Contero, consumo, mollio. Usus: Terere tempus, ætatem nugis. Verbum vulgari sermone tritum, langage, terme commun, trivial.

TERRA, æ, f. La terre, le globe terrestre, le monde, l’univers. Syn. Globus terræ, medius mundi locus, orbis terræ, humus, tellus, solum. Epith. Altrix, beata, effectrix, fecunda, fœta, horrida, hostilis, immanis, immobilis, infirma, ingrata, lata, mater omnium, media, misera, parva, solida, globosa, tota, vestita floribus, universa, aliena, aspera, continens, disjuncta, mortifera. Usus: 1. Terra mater omnium, vestita floribus, herbis, arboribus. Conquirere aliquem terra marique. Romam terra petere, aller à Rome par terre. A terra solvere; navim ad terram deligare. Ad terram aliquid abjicere, affligere. Terram aratro proscindere, discindere, subigere. 2. Orbis, la terre, le monde, l’univers. Homini nihil in terris simile. 3. Regio, terre, pays, contrée, région. In terra hostili. Ex ultimis terris protectus. Nostra sunt maria et terræ.

TERRÆ MŌTŬS, ūs, m. Tremblement de terre. Epith. Horribilis, magnus, usitatus. Phras. Magnus terræ motus in Sicilia fuit, il y eut en Sicile un violent tremblement de terre. Sicilia magnis terræ motibus conquassata est, contremuit; in Sicilia terra per plures dies movit horrendum in modum; terra ingenti motu contremuit, ut non moveri, sed everti crederentur omnia. Sicilia magnis terræ motibus concussa est, adeo ut in agris tecta corruerent, multarum urbium magnæ partes prosternerentur, cursu rapido averterentur amnes, montes lapsu ingenti proruerentur, ventis per cava terræ citatis, rupti montes tumulique subsiderent. Terræ motus Siciliam maxime quatiebat; multa tum oppida corruere, multis locis labes facta, terræ desedere, flumina in contrarias partes fluxere; nutabat perpetuo solum, frequenter etiam subsultabat, tanto impetu ac fragore, ut urbes ac oppida suis divellendas sedibus putaremus, nec quisquam tam saxei esset pectoris, quin saxis terraque rementibus contremisceret. Usus: Animi terræ motibus ac pestilentiæ vastitate maxime terrentur. Terræ motus factus.

TERRĒNUS, a, um, Formé de terre; terrestre. Syn. Terrestris. Usus: Humor maritimus et terrenus. Terrenis et concretis corporibus sunt intersepta. Corpora nostra terreno principiorum genere sunt confecta. Bestiarum terrenæ sunt aliæ, partim aquatiles, parmi les animaux, les uns sont terrestres, vivent sur la terre, les autres sont aquatiques, vivent dans l’eau. Cf. Mundanus.

TERRĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. Effrayer, épouvanter. Syn. Terrorem affero, infero, injicio; metum affero, infero, facio. Adv. Minaciter, vehementius. Phras. 1. Res ea vehementer nos terruit, cette chose nous a fortement effrayés. Animos terruit, formidine oppressit; perculit nos ea res, id fulmen, ejus vocis terror vehementer; percussit nos vox ea, inque animis auribusque omnium adhuc versatur? magnum ea res metum incussit; multum trepidationis fecit; terrorem subita res præbuit, excivit et repentino pavore pene nos exanimavit; ea res subitum terrorem effudit; metu nos territavit; in timorem dedit; animos graviter percussit; ea res terrorem injecit; trepidationem injecit animis; terroris mutui nos implevit; metum, terrorem incussit omnibus; pavorem offudit mentibus; pavorem injecit; terrorem nobis ingentem obtulit; formidinis nos implevit; terrore animos fregit oppressitque; in metum nos adduxit; metum objecit, incussit; metu nos affecit; animos in terrorem conjecit; timore mentes omnium nostrum præpedivit; religionem et formidinem incussit; periculi species animos hominum horrore perstrinxit, perfudit, pavore implevit, exanimavit. 2. Magnopere territi sumus, nous fûmes tout à fait épouvantés. Novo quodam terrore ac metu permoti, concitati, obstupefacti, perterriti, perculsi fuimus. Lingua obmutuit, manus obtorpuit, mente debilitata metu concidimus, toto corpore perhorruimus. Nemo fuit tanta confidentia quin timido sanguis refugeret et metu exalbesceret. Ultimo metu perfusi sumus tot terroribus undique ostentatis. Perlatus est ad omnes terror. Circumfuso undique pavor ita obtorpuimus, ut nemo dicere quod in rem esset, nemo audire posset. Præsens timor adeo animos omnium occupaverat, ut prope alienata mente, obcæcati metu et terrore nobis ipsis excideremus. Trepidatum repente, omnium pectora occulto metu pervadente, sic ut vox omnes ac sanguis deficeret. 3. Territi hostes in fugam sedant, les ennemis épouvantés prennent la fuite. Hostes pavore perculsi; vano timore perfusi; metu subacti; multiplici terrore perculsi, circumventi; tantis terroribus vexati, ancipite circumstante metu in fugam se conjiciunt; terror incussus hostes per tota castra trepidos agit. Cf. Timeo. Usus: Non me terrent ista. Suæ quemque conscientiæ animi terrent.

TERRESTRIS, e, gen. com. Qui vit sur la terre, terrestre. Syn. Terrenus. Usus: Terrestre præsidium.

TERRĬBĬLĬS, e, gen. com., Terrible, effrayant. Syn. Horribilis, horrendus. Usus: Vultus terribiles et ardore animi micantes. Pompeii virtus terribilior Romanis quam exteris gentibus, la valeur de Pompée était plus redoutable pour les Romains que pour les nations étrangères. Cf. Terror, Terreo.

TERRĬCŬLA, ōrum, n. pl. * Épouvantail, fantôme. Syn. Quod terrorem injicit.

TERRĬFĬCUS, a, um, Effrayant, terrible. Syn. Quod terrorem incutit. Cf. Terribilis.

TERRĬTŌRĬUM, ĭi, n. Territoire. Syn. Terra, ager. Epith. Atriale. Usus: Florentis coloniæ territorium minuitur.

TERROR, ōris, m. Terreur, effroi, épouvante. Syn. Minæ. Epith. Barbarus, inanis verborum, immanis, implacabilis, militaris, nocturnus, novus, sempiternus, summus, tantus, tribunitius, mirus, mediocris. Usus: Terrores minasque jacere, spargere, jactare, épouvanter, répandre l’effroi. Is nuntius magnum nobis terrorem obtulit, attulit, intulit, incussit, injecit, magno terrori fuit, glacer d’effroi. Terrorem addere, admovere, augmenter l’épouvante. Si quid increpet terroris, si quelque effroi se fait jour. Anceps terror circumstabat, une terreur secrète nous environnait. Terrorem illatum reddere, rendre l’effroi causé. Firmare ex terrore hominem metuque liberare, délivrer qqn de son épouvante, le rassurer. Cf. Terreo.

TERTĬĀNUS, a, um, Relatif au troisième. Usus: Febres tertianæ, fièvre tierce, qui revient tous les trois jours.

TERTĬO, Pour la troisième fois. Usus: Iterum ac tertio.

TERTĬUS, a, um, Troisième.

TĔRUNCĬUS, ĭi, m. Quart de l’as. Syn. Nummulus. Usus: Ne teruncii quidem sumptus mea causa factus est, dépense d’un liard, d’un denier.

TESSĔRA, æ, f. Dé à jouer, marqué sur les 6 côtés; mot d’ordre; signe d’hospitalité. Syn. Talus. Usus: Nobis senibus de lusionibus multis talos relinquant, et tesseras. Quid enim est sors? idem propemodum, quod micare, quod talos facere, quod tesseras, jouer à la mourre, aux dés, aux tessères.

TESTA, æ, f. Vase de terre cuite; coquille. Syn. Concha, vas fictile. Epith. Nativa.

1. TESTĀMENTĀRĬUS, ĭi, m. Rédacteur d’un testament. Syn. Subjector testamentorum.

2. TESTĀMENTĀRĬUS, a, um, De testament, testamentaire. Usus: Lex testamentaria.

TESTĀMENTUM, i, n. Testament. Syn. Suprema voluntas; voluntatis nostræ justa sententia de eo quod post mortem nostram fieri voluerimus. Epith. Falsum, firmissimum, non improbum, non inofficiosum, non inhumanum, irritum, ruptum, ratum. Usus: Testamentum facere, conscribere, componere, obsignare; testamento aliquid alicui relinquere. Testamentum falsum supponere; testamentum subjicere. Nefas est testamenta mutare, rumpere, inducere, irrita facere et voluntates mortuorum evertere. Qui factionem testamenti non habuerit. Cf. Hereditas.

TESTĀTUS, a, um, Attesté, certifié, démontré. Syn. Exploratus, ratus, indubitatus. Usus: Nihil dixi nisi notum et testatum. Ut res multorum oculis fieret testatior, afin que la chose fut plus notoire. Res certissimis monumentis testata.

TESTĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. Déposition, témoignage. Syn. Testimonium, formula testimonii. Epith. Summa, sempiterna. Usus: 1. Manebit hujus tui facti testificatio sempiterna. Chirographa, testificationes, judicia, quæstiones. 2. Affirmatio privata, déclaration, preuve. Cum summa testificatione suorum erga me meritorum. Cf. Testimonium, Testes.

TESTĬFĬCOR, aris, atus sum, ari, d. a. Déposer, témoigner, certifier, attester qqche comme témoin. Syn. Testor, attestor, notum facio, testimonium dico, testibus firmo. Usus: Id feci testificandi amoris mei causa. Hæc in maxima hominum frequentia testificabatur.

TESTĬMŌNĬUM, ĭi, n. Témoignage, déposition, attestation. Syn. Testificatio, jurejurando devincta auctoritas. Epith. Acerrimum, debitum, divinum, exploratum, extremum, falsum, firmum, gratum, grave, improbum, inimicum, majus, mutuum, præclarum, proprium, publicum, sempiternum, totum, vehemens, divinum, tacitum. Usus: Testimonium secundum fidem et religionem gravissime dicere. Pro testimonio dicere; testimonium innocentiæ alicui tribuere, impertiri. Sunt in eam rem multa testimonia. Refellere, refutare, elevare testimonia. Eodem is convertit aculeos testimonii sui. Causa ejus gravissimorum virorum testimoniis communita fuit.

TESTIS, is, m. Témoin. Syn. Laudator, auctor, obsignator; testimonium. Phras. Ejus rei multos testes habeo, j’ai de nombreux témoins de cette chose. Ejus rei testes citare, proferre, edere, producere possum plurimos, qui se non opinari sed scire, non audivisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicent. Rem testibus planam facere perfacile mihi est. Testem citabo totam domum; ejus rei auctores testesque optimos dare possum; res ea multorum testimoniis communiri potest; in ea causa deesse non possunt, qui pro testimonio dicant; rem eam multis testibus firmare possum. Usus: Testes adhibere locupletes, idoneos, religiosos, integros, incorruptos, gravissimos; aut contra falsos, diobolares, ab religione remotos. Testis ac spectator vivus ac præsens. Testis est Italia. Clarissimæ victoriæ testes. Deos facere testes.

TESTOR, aris, atus sum, ari, d. a. Être témoin, déclarer, attester comme témoin. Syn. Doceo, significo, ostendo, demonstro, testificor; testes adhibeo, facio, voco, invoco. Usus: 1. Ejus artificium operis artificis peritiam testatur. 2. Testem invoco, imploro, obtestor, prendre qqn ou qqche à témoin, attester. Deos testor, omnesque homines. 3. Testamento decerno, faire son testament, tester. Possitne testari exul, quæritur. Cf. Testis.

TESTŪDO, ĭnis, f. Tortue, animal. Syn. Animal crusta tectum tardumque. Epith. Fluviatilis. Usus: 1. Testudo capite brevis, cervice anguina, aspectu truci. 2. Tortue, machine de guerre. 3. Voûte d’un bâtiment. 4. Toit formé par les soldats romains qui réunissaient sur leurs têtes leurs boucliers.

TĒTER, tra, trum, Qui affecte désagréablement les sens, affreux, hideux; abominable. Syn. Fœdus, flagitiosus. Usus: Quo nihil tetrius, fœdius, truculentius, aspectu terribilius immanius reperiri potest. Bellua omni diritate atque immanitate teterrima. Cf. Horridus.

TĒTRĒ, D’une manière affreuse, honteusement. Syn. Fœdissime, impure.

TEXO, is, xŭi, textum, ere, a. Tisser. Syn. Contexo. Usus: 1. Quid araneæ texerent. 2. Necto, ourdir, arranger, façonner. Stoici ipsi sibi plagas texuere. Festive carmen aliquod texere.

TEXTĬLIS, e, gen. com. Tissé, tissu. Syn. Textus. Usus: Textile stragulum.

TEXTOR, ŏris, m. Tisserand.

TEXTRĪNA, æ, f. Atelier de tisserand, de tissage. Syn. Textoris officina.

TEXTUM, i, n. Tissu; contexture, assemblage. Usus: Clypei textum.

THĂLĂMUS, i, m. Chambre à coucher, lit nuptial. Syn. Conjugis utriusque cubiculum.

THĔĀTRĀLIS, e, gen. com. Théâtral, relatif au théâtre. Usus: Theatrales consessus.

THĔĀTRUM, i, n. Théâtre. Syn. Cavea. Epith. Bellum, commune, frequens, refertissimum celebritate, eruditissimum judicio, magnitudine; amplissimum, vacuum. Usus: Theatra tota reclamant. Id frequenti theatro, incredibili plausu et clamore comprobatum est. Cæsaris virtutes majoribus theatris propositæ, sur une plus grande scène, sur un plus grand théâtre. Me quasi in quodam theatro orbis terrarum versari credebam. Cf. Ludi.

THĒCA, æ, f. Enveloppe, étui. Usus: Theca nummaria. Thecæ vasorum.

Thĕŏlŏgĭa, æ, f. Théologie. Syn. Divinarum rerum scientia. Usus: Theologia mystica, théologie mystique. Arcana, recondita, interior, divinitus immissa mentibus hominum de DEO divinisque rebus scientia. Doctrina interior DEO magistro tradita. Divinarum rerum cognitio e cœlesti luce hausta. Theologia speculativa. Disceptatrix ac judex altissimarum de DEO divinisque rebus quæstionum disciplina. Scientia geminata fidei rationisque luce illustrata. Theologia moralis. Quæ quæstiones de christiani hominis officio complectitur; quæ arctas impeditasque conscientiæ rationes explicat vel expedit; quæ interioris fori causas quæstionesque tractat. Theologia polemica. Quæ controversas fidei ac religionis nostræ quæstiones explicat, dissolvit; quæ in evertendis novarum opinionum commentis operam Christianæ rei locat; quæ religionis arcana in controversiam adducta, ratione ac auctoritate firmat ac tuetur. Theologia positiva. Sacrorum codicum interpres Theologia, quæ Patrum, sacrorumque auctoritate Conciliorum, controversas religionis nostræ quæstiones dirimit.

THĔŎLŎGUS, i, m. Théologien, qui écrit sur DIEU et les choses divines. Syn. Rerum divinarum peritus; sacrarum litterarum intelligentia nobilis, interpres divinorum oraculorum; qui vita ac ratione religionis nostræ arcana explicat.

THĔŌRĒMA, ătis, n. Théorème. Usus: Percepta appello, quæ Græci theoremata (θεώρηματα).

THĒSAURUS, i, m. Trésor, richesses. Syn. Opes, divitiæ. Usus: Thesaurum defodere, alicubi obruere; alicui de thesauris suis aliquid suppeditare. Thesaurus rerum omnium, memoria, la mémoire, ce trésor (ce dépôt) de toutes les connaissances. Cf. Opes.

THĔSIS, is, f. Proposition, problème. Syn. Propositum. Epith. Perdifficilis, politica, acuta, tenuis.

THŪRĬBŬLUM, i, n. Cassolette à encens, encensoir. Syn. Acerra.

THUS, ūris, n. Encens. Usus: Thura et odores incendere.

TĬĀRA, æ, f. Tiare, coiffure des Orientaux.

TĪBĬA, æ, f. L’os antérieur de la jambe; flûte. Syn. Os cruris; fistula. Epith. Inflata, modulata, nuptialis, tardior. Usus: Tibia, ad tibiam canere. Tibiæ modulate canentes. Tibiam inflare. Tibiarum cantu instincti pugnant acrius.

TĪBĪCEN, ĭnis, m. Joueur de flûte. Syn. Qui tibiis canit. Epith. Bellus, latinus, tardior.

TIGNĀRĬUS, a, um, * De solive, de charpente. Usus: Faber tignarius, charpentier.

TIGNUM, i, n. * Pièce de bois de construction, solive, poutre. Syn. Trabs. Usus: Tigna bina sesquipedalia in flumen defixerat.

TĬMĔO, es, mŭi, ere, a. et n. Craindre, redouter. Syn. Metuo, horreo, extimesco, pertimesco, reformido, vereor, in metu sum, afficior timore, metus animo objicitur, mente vix consto. Phras. 1. Valde timet, il craint beaucoup. Magno in timore est; magnum in timorem pervenit; metu suspensus, fractus et debilitatus hæret; ictus metu gravioris mali et horrore perfusus, tuta omnia reformidat. Vix se præ formidine commovet. Metum cepit non mediocrem. Totus in metu est et trepidatione; magnus hominem metus agitat, commovet; magnum in metum adductus est; vacuus metu non est. Timor hominem incessit, occupavit ingens. Gravi metu sollicitatur. Pavor animum hominis intravit ingens; metum in se concepit; delirat miser timore et nescio quid pavitat. 2. Multi adeo imbecilles animo sunt, ut omnia timeant, il y a beaucoup de gens si faibles de cœur qu’ils redoutent tout. Multos ita pusilli infirmique animi videas, qui ad omnes casus metu contremiscant; metu exanimentur; metu exalbescant, exhorrescant; timore commoveantur; metu perturbentur. Multos ob animi infirmitatem, imbecillitatem, quilibet casus terret, perterret, perterrefacit; metu afficit; in timorem conjecit; ad timorem impellit; multis, quod animi imbecillitate laborent, vel minimus casus metum, terrorem incutit. Cf. Terreo. 3. Timeo ne non optime consilia mea succedant, je crains que mes projets ne réussissent point. Timeo mei consilii quis sit exitus futurus. Utinam consilio meo respondeat exitus, vereor tamen ne aliorsum cadat. Quam feliciter mihi eventurum sit ex consilio meo negotium, plane non video; equidem adversos metuo exitus. Metuo ne id consilii ceperim, quod explicare non facile possim. Meum consilium quo sit evasurum, nescio ac timeo. Consilium a me captum ut eum, quem volo, habeat exitum opto magis quam spero. Exitum consilii mei extimesco. 4. Tam vicino periculo timeo sane vehementer, c’est à bon droit que je redoute un péril si proche. Aspectu impendentis procellæ horret animus, vox torpet spiritusque; metus percurrit meum omniumque pectora; animus timore obstupescit; subito horrore obrigui, metuque nunc adeo exsanguis sum; formido incessit animum et pavore marceo. Cf. Timor, Terreo. Usus: Quemadmodum explicari hæc possint timeo. Timeo de consulatu, ab eo judiciorum genere.

TĬMĬDĒ, Timidement, avec crainte, avec appréhension. Syn. Ignave, timido animo, dubitanter, diffidenter. )( Fidenter, animose, fortiter. Usus: Timide ac verecunde dicere. Timide modiceque dicere.

TĬMĬDĬTAS, ātis, f. Timidité, crainte, appréhension. Syn. Angustus et parvus animus. )( Confidentia, fortitudo. Epith. Humilis, fracta, ingenua, turpis, utilis. Usus: Cautio mea timiditasque in causis. Pudore quodam et timiditate ingenua refugisti. Timiditati et ignaviæ militum proposita supplicia. Cf. Timeo.

TĬMĬDUS, a, um, Timide, craintif. Syn. Ignavus, nullius animi, circumspectans omnia; quidquid increpuerit pertimescens; diffidens, imbellis, vecors. )( Animosus. Phras. 1. Pusilli animi es et timidus, vous êtes timide et pusillanime. Exigui, infirmi, imbecilli animi es nimiumque demissi. Infirmus ab animo es; animo jaces, langues, non viges. Jacet, languet, non viget animus tuus. Animus tibi sine animo est; abest animus ab animo tuo. Facile concidis, commoveris animo; roboris ac nervorum in animo tuo parum est. Animum in te requiro, desidero. Umbras etiam times trementibus labiis. Timorem prodis; nemo te meticulosior; animo es nimis ignavo ac demisso; magna quadam animi infractione, formidine, pavore timiditatem tuam ostendis; nescio quas formidines agitando animis, ipse tibi curas et metus auges. 2. Exercitus erat timidus, l’armée avait peur. Fuga trepidus, plenus vulnerum et pavoris exercitus; tota acies pavore fluctuabat, ut vix gladio esse opus, et ambonibus propelli posse videretur; ut nec vultum, nec aciem oculorum ferre posset; miles abjectus metu, terrore exanimatus, animo debilitatus et qui umbram quoque metueret suam. Occupabat militum animos pavor insolitus; terror militi inciderat; terror militi mentem eripuerat; omnium mentes animosque militum timor perturbarat. Cf. Timeo. Usus: Timidus et cautus. Quæ timido animo, humili fractoque fiunt.

TĬMOR, ōris, m. Crainte, effroi, peur. Syn. Metus, formido. )( Spes, animus. Epith. Cæcus, domesticus, falsus, inanis, major, verus, novus, vetus. Phras. 1. Hostis vicinus urbi maximum timorem incussit, la présence de l’ennemi avait rempli la ville d’épouvante. Maximo timore affecit; ingentem timorem injecit, incussit; pavore cuncta complevit; civium animos horrore perstrinxit; in maximum timorem cives dedit; maximo timori civibus fuit; maximum timorem hostibus objecit; maximo timore civitatem cumulavit. Cf. Terreo. 2. In maximo timore est civitas, la ville est dans une mortelle frayeur. Ingenti timore perculsa, occupata est civitas; animi omnium ad timorem traducti; in magnum timorem venere; in timorem versi sunt. Cf. Timeo. 3. Timorem præ se tulit, il donna des signes de peur. Opinionem timoris hostibus præbuit; signa timoris dedit; cum simulatione timoris egit; timoris opinionem apud hostes, quibuscumque potuit rebus, auxit; timoris suspicionem dedit hostibus; timoris sui signa multis rebus misit. 4. Tandem timorem deposuit, enfin il cessa de craindre. Timorem omnem abjecit, deposuit; animum sollicitudine exoneravit; metum amisit; tandem timore vacuus animum recepit; solvit animum metu; timore se expedivit; metum abstersit, exuit; posito metu animum respexit; animum recepit, recuperavit, revocavit; ad pristinam se fortitudinem revocavit; ex timore se collegit; recreavit se a timore; animum, spem redintegravit; animum renovavit. 5. Timorem tibi hunc adimam, je vous ôterai cette appréhension. Isto te metu liberabo, levabo, a metu te isto abducam; metum tibi eximam, ejiciam, auferam, expellam; animum tuum confirmabo, constituam; animum afflictum excitabo, et ad spem et fortitudinem revocabo. Efficiam tandem, ne quis porro animum tuum metus perturbet, afficiat, commoveat, concutiat, exagitet; ut a metu vaces; ut animus, qui jacebat, erigatur, excitetur, exsurgat, ut animus tuus sese colligat atque confirmet. Languet animus tuus: ego ut valeat et vigeat efficiam. Cf. Recreo. Usus: Timor misericordiam non recepit. Timorem in rei frumentariæ simulationem conferre. Magno timore sum, sed bene speramus, je crains beaucoup, cependant j’espère. Ades animo et omitte timorem, et cesse de craindre, bannis toute crainte. Homini timor injectus est, cet homme fut effrayé, eut peur.

TĬNĔA, æ, f. Teigne, ver qui ronge le bois, les vêtements, les livres. Syn. Vermiculus vestes librosque erodens.

TINGO, is, nxi, ctum, ere, a. n. Teindre, colorer. Syn. Coloro, imbuo, inficio.

TINNĬO, is, īvi vel ĭi, ītum, ire, n. et a. Tinter, sonner, carillonner. Usus: Exspecto quid ille tinniat, j’attends ce qu’il payera, comptera en espèces sonnantes.

TINNĪTŬS, ūs, m. Tintement, sonnerie, son. Usus: Tinnitum ciere.

TINTINNĀBŬLUM, i, n. Sonnette, clochette, grelot.

TĪRO, ōnis, m. Nouveau soldat, recrue; débutant, novice, apprenti. Syn. Novus miles, rudis in re aliqua, inexpertus, inexercitatus, qui aliquam artem discit, tirocinium artis ponit. Epith. Egentissimus. Usus: Usu et exercitatione tiro. Orator nulla in re tiro, rudis, hospes et peregrinus esse debet.

TĪRŌCĬNĬUM, ĭi, n. Apprentissage de la guerre; début, noviciat. Syn. Rudimentum. Phras. 1. Religionis tirocinium subire, faire son noviciat de religieux. Sacræ militiæ tirocinium auspicari; religiosæ militiæ rudimenta ponere; religiosæ militiæ disciplinam complecti; in religiosæ virtutis scholam se abdere; religiosæ militiæ rudimentis instituendum se tradere. 2. In tirocinio etiamnum est, il est encore au noviciat. Tironem etiamnum agit; tiro est; rudis adhuc novusque est in religiosa virtute discipulus; in tirocinio adhuc exercetur; in palæstra religiosæ vitæ adhuc exercetur; in religiosæ disciplinæ studio novitius adhuc est et tiro; tirocinio, religiosa periclitatione defunctus nondum est; tirocinium emensus nondum est; inter ipsa religiosæ virtutis incunabula et rudimenta hæret etiamnum, sanctioris vitæ præceptionibus informandus, imbuendus, excolendus. Usus: Lapsus ætatis tirocinio, postea se correxit, il a corrigé, étant plus âgé, les égarements de sa jeunesse.

TĪTILLĀTĬO, ōnis, f. Chatouillement. Syn. Suavitas motus. Usus: Non est senibus tanta titillatio voluptatum.

TĪTILLO, as, avi, atum, are, a. Chatouiller; flatter, caresser. Syn. Moveo cum aliqua voluptate, suavitate. Usus: Voluptas cum suavitate quadam affluit et allabitur, sensusque titillat.

TĬTĬO, ōnis, f. Tison. Syn. Lignum adustum quod ab igne extrahitur.

TĬTŬBANTER, En balançant, en hésitant. Syn. Dubitanter, inconstanter.

TĬTŬBĀTĬO, ōnis, f. Embarras, obstacle. Syn. Hæsitatio. Usus: Ut ne parva quidem titubatione aut offensione impediremur.

TĬTŬBO, as, avi, atum, are, n. Chanceler, broncher; hésiter. Syn. Hæsito; nec vox, nec lingua consistit. Usus: Erubuisse, expalluisse, titubasse. Si quid in bello titubatum sit. Cf. Dubito.

TĬTŬLUS, i, m. Titre, titre d’honneur. Syn. Index. Epith. Indignissimus, insignis. Usus: Me sapientis titulus delectat. Titulum consulatus vix sustinet. Regis titulum sibi adscribere. Inscriptio libri; honoris vocabula et nomina, rectius et usitatius quam libri vel honorum tituli, titre d’un livre, titre de noblesse. (Competentem titulum non dare, Vulg.), ne pas donner à qqn le titre qui lui convient. Latine: Aures debita appellatione fraudare.

TŎGA, æ, f. Toge, robe longue et ample d’une seule étoffe à l’usage des citoyens romains en temps de paix. )( Sagum. Epith. Felix, parva, pulla, purpurea, texta, virilis, pura. Usus: Toga pacis est insigne et otii. Virilem togam sumere, assumere, induere.

TŎGĀTUS, a, um. Vêtu de la toge, citoyen romain. Usus: Quasi unus e togatis.

TŎLĔRĀBĬLĬS, e, gen. com. Qu’on peut supporter, supportable, tolérable. Syn. Vendibilis, non contemnendus; patibilis. )( Impatibilis. Usus: Vix singulis ætatibus singuli tolerabiles oratores, passable. Tolerabili fenore solvere. Tolerabilis conditio.

TŎLĔRĀBĬLĬTER, Patiemment. Toleranter. Usus: Dolores tolerabiliter ferre.

TŎLĔRANTER, Patiemment. Usus: Toleranter dolorem pati.

TŎLĔRANTĬA, æ, f. Constance, patience dans la douleur. Usus: Tolerantia rerum humanarum, contemptio fortunæ. Cf. Patiens.

TŎLĔRĀTĬO, ōnis, f. Constance à supporter.

TŎLĔRO, as, avi, atum, are, a. Supporter, endurer, souffrir, tolérer; soulager, apaiser. Syn. Fero, patior, perfero, sustineo; concoquo. Usus: Forti animo militiam, hiemem, fortunam adversam tolerare. Latrociniis vitam; castaneis famem tolerare. Verbera plagasque is toleret, qui verbum concoquere vix potest! Cf. Fero, Patior.

TOLLO, is, sustŭli, sublātum, ere, a. Élever, soulever, enlever; éloigner, écarter. Syn. Aufero, removeo, eximo, detraho, deleo, exstinguo, attollo. Adv. Celeriter, funditus, obscure, omnino, perfacile, recte. Usus: 1. Memoriam alicujus rei tollere. Suspicionem mihi omnem sustulit. 2. In currum patris sublatus. Risum, cachinnum, clamorem maximum sustulit. 3. Laudo, louer. Tollere in cœlum laudibus; augere et altius dicendo tollere. 4. Suscipio, recevoir, prendre. Tollere aliquid oneris. Cf. Aufero, Adimo.

TONDĔO, es, tŏtondi, tonsum, ere, a. Tondre, raser. Usus: Dionysius ne tonsori collum submitteret, tondere filias docuit.

TŎNĬTRŬS, ūs, m. vel ŭum, ĭi, n. Tonnerre. Syn. Æris sonitus, nubium fragor. Usus: Tonitrua, jactusque fulminum quis non extimescit? Cœlum tonitribus contremit. Cf. Tempestas.

TŎNO, as, ŭi, are, n. Tonner. Phras. Tonat, il tonne. Ingenti sono cœlum strepere et inter horrendos fragores micare ignes cœpere. Continuus cœli fragor est et passim cadentium fulminum species visitur. Cœlum tonitribus dat mugitus ingentes, et concursu conflictuque fulgura ingeminat. Nubes æstivis incensæ caloribus inter se collisæ creberrimoque ruptæ tonitru fragoribus aures, fulgurum flammis oculos verberant. Cœlum tumultu miscetur. Ruptæ cum fragore nubes omnia terrore tumultuque complent. Usus: Si fulserit, si tonuerit, si tactum fuerit aliquid de cœlo.

TONSILLÆ, ārum, f. pl. Glandes de la gorge, amygdales. Syn. Glandes ad radicem linguæ.

TONSOR, ōris, m. Barbier, perruquier.

TONSŌRĬUS, a, um, Qui sert à tondre, à raser. Usus: Cultri tonsorii, rasoirs.

TONSTRĪNA, æ, f. Échoppe de barbier. Syn. Locus in quo tonderi solet.

TŎPĬĀRĬA, æ, f. (sc. ars.) Horticulture, art de tailler les arbres et de leur donner diverses formes. Usus: Topiariam facere.

TŎPĬĀRĬUM, ĭi, n. (sc. opus.) Topiaire, art du jardinier fleuriste. Syn. Opus ex arbore vel frutice factum, varie inflexis detortisque ramis, ad speciem decoremque hortorum.

TŎPĬCA, ōrum, n. pl. Les Topiques, titre d’un ouvrage d’Aristote traduit par Cicéron. Usus: Aristotelis topica.

TŎREUMA, ătis, n. adhibetur plurali. Ouvrage on demirelief, ouvrage ciselé, vase d’or ou d’argent. Syn. Opus torno factum. Epith. Nova, pretiosa. Usus: Pretiosa toreumata, artificis manu facta.

TŎRI, ōrum, m. pl. Muscles. Syn. Lacerti. Usus: O pectora! o terga! o lacertorum tori!

TORMENTUM, i, n. Torture, question. Syn. Cruciatus, supplicium, equuleus; machina bellica. Epith. Acerrima, graviora, varia. Usus: 1. Tormenta ad exprimendam veritatem adhibemus. Nulla vis tormentorum acerrimorum prætermitittur. Vi tormentorum adducti servi. 2. Machina bellica, machine de guerre à lancer des projectiles. Tormentis muros verberare, quatere, disturbare, labefacere, labefactare, abattre les murailles à coups de machines. Cf. Cruciatus, Torqueo, Oppugno.

TORMĬNA, um, n. pl. Mal de ventre, coliques. Syn. Intestinorum dolor. Usus: Fortem se in torminibus præbere. Cf. Pœna.

TORMĬNŌSUS, a, um, Qui a des coliques. Usus: Torminosi, gravedinosi.

TORNO, as, avi, atum, are, a. Tourner, façonner au tour, arrondir. Syn. Polio, quasi torno facio. Usus: DEUS mundum ita tornavit, ut nihil possit fieri rotundius.

TORPĒDO, īnis, f. Engourdissement, torpeur, paresse.

TORPĔO, es, ere, n. Être engourdi, immobile, inactif. Syn. Obtorpeo. Usus: Epicurei DEUM feriatum cessatione volunt torpere, les Épicuriens veulent que DIEU croupisse dans un repos profond. Cf. Langueo.

TORPOR, ōris, m. Torpeur. Syn. Stupor.

TORQUĀTUS, a, um, Qui porte un collier. Usus: Torque hosti detracto, Torquati nomen invenit Manlius, Manlius, pour avoir dépouillé un ennemi de son collier, reçut le nom de Torquatus.

TORQUĔO, es, torsi, tortum, ero, a. Tourner, courber; torturer, tourmenter. Syn. Flecto, intorqueo; excrucio. Adv. Acriter, diu, vehementer, mirifice. Phras. 1. Ni fateatur, torquebitur, s’il n’avoue pas, il sera mis à la torture. In cruciatum maximum dabitur; tormentis acerrimis ex eo quæretur; omnibus intolerandis humanæ patientiæ cruciatibus lacerabitur; metu tormentorum admoto vera fatebitur; tormentis exprimetur veritas. Nisi de se ultro confiteatur, in cruciatum abripietur, agetur; cruciatus in illum exempla dirissima edentur; omnis tormentorum acerbitas in illum exprometur; gravissimis cruciatibus afficietur, conficietur; per tormenta veritas explorabitur; quæstionibus atrocissimis subjicietur; quæstiones adhibitis tormentis de illo agentur, habebuntur. Ni fateatur, tortores et carnifices, dum verberibus ac tormentis fatigentur, crudelitatem explebunt, satiabunt suam; tortores, dum tormenta ipsa defessa erunt, crudelitatem exercebunt suam. Usus: 1. Terra se circa axem convertit et torquet, la terre opère un mouvement de conversion et tourne autour de son axe. Opinionum vanitas torquet ac flectit imbecilitatem animorum quocumque libuerit, tourne à son gré la faiblesse des esprits. Vultus mutantur, ora torquentur. 2. Vexo, exagito, tourmenter, affliger, chagriner. Torquent te libidines tuæ, laudes meæ. Torqueri equuleo. 3. Jaculor, lancer, brandir un projectile. Torquere hastas amentatas. Cf. Flecto, Excrucio, Crudelis.

TORQUES, is, m. et f. Collier. Syn. Monile, colli ornamentum. Usus: Aliquem phaleris et torque donare.

TORRENS, entis, m. Cours d’eau rapide, impétueux, violent. Syn. Fluvius imbri crescens, qui e montibus lapsus rapide fertur. Usus: Cum fertur, quasi torrens, oratio.

TORRĔO, es, ŭi, tostum, ere, a. Sécher, dessécher, rôtir, brûler. Syn. Exuro. Usus: Solis ardore succensis ignibus torreri.

TORRĬDUS, a, um, Sec, desséché. Syn. Perustus, aridus. Usus: Homo macie torridus, homme d’une maigreur extrême.

TORTOR, ōris, m. Bourreau. Syn. Carnifex.

TORTŬŌSUS, a, um, Tortueux, sinueux. Syn. Flexuosus. Usus: 1. Sonus ex tortuosis locis et inclusis refertur amplius. 2. Difficilis, insuavis, arduus, entortillé, embrouillé. Multiplex et tortuosum ingenium. Multa objecit obscura et tortuosa.

TORVĒ, De travers.

TORVUS, a, um, Dur, cruel, farouche. Syn. Horribilis.

TOT, Autant de, tant de. )( Quot. Usus: Tot homines, tanta servorum examina.

TŎTĬDEM, Autant de, tout autant de. Syn. Par numerus. Usus: Hunc ego locum totidem verbis e Græco transtuli.

TŎTĬES, Aussi souvent, tant de fois. )( Quoties.

TŌTUS, a, um, Tout entier, tout. Syn. Omnis, cunctus, universus, omnes partes, plenus, integer, solidus. )( Pars. Usus: Tota respublica, omnis Italiæ pubes, cunctus populus, universus senatus. Totus est mihi deditus, totum se mihi tradidit. Totus ex mendaciis et fraude factus. Ex toto id non intelligo. Totus in suis nugis est. Summa victoriæ totaque belli ratio in eo constat.

TRĂBĀLIS, e, gen. com. De poutre. Syn. Robustissimus. Usus: Beneficium trabali clavo figere decet, il faut assujettir un bienfait avec un clou de poutre, c. à d., le fixer solidement. (Prov.)

TRĂBĔA, æ, f. Trabée, habit officiel des augures, des rois, des chevaliers. Usus: Auguralis, regia trabea.

TRĂBĔĀTUS, a, uni, Vêtu de la trabée. Syn. Trabea indutus.

TRABS, ăbis, f. Solive, poutre. Usus: Abiegnæ trabes.

TRACTĀBĬLIS, e, gen. com. Qu’on peut toucher, maniable, palpable. Syn. Quod sub tactum cadit. Usus: 1. Corporeum et aspectabile, itemque tractabile omne necesse est, quod natum est. 2. Lenis, mollis, facilis, flexibilis, mitis ingenii, flexible, souple, traitable. Virtus in amicitia tenera est et tractabilis. Nihil illo tractabilius. Cf. Lenis.

TRACTĀTĬO, ōnis, f. Action de manier, maniement, mise en œuvre, usage. Syn. Usurpatio, usus, tractatus, explicatio. Epith. Digna, salutaris, varia. Usus: Qui in armorum tractatione versantur, maniement des armes. Tractatio litterarum mihi salutaris. In usu et tractatione dicendi, usage et la pratique de la parole. (Tractatio pro lauto convivio, être bien traité, faire un bon repas, vulg. est).

TRACTĀTŬS, ūs, m. Culture, pratique. Syn. Tractatio. Usus: Ipsarum artium tractatu delectari.

TRACTIM, En traînant, peu à peu, lentement. Syn. Longo tractu.

TRACTO, as, avi, atum, are, a. Manier, toucher; traiter, cultiver; traiter de telle ou telle manière, accueillir. Syn. Exerceo, differo, doceo, disputo, accipio aliquem honorifice aut aspere. Adv. Accurate, acute, aspere, comice, crudeliter, cupide, diligenter, diserte, divinitus, facile, gravius, hilare, honeste, honorifice, improbe, ingeniose, insidiose, laute, leviter, leniter, liberaliter, minutim, modice, nefarie, præclare, publice, remisse, scelerate, studiose, subtiliter, temere, commode, cumulate, bene. Phras. 1. Commodum id argumentum tractabamus, nous traitions facilement cette question. In eo argumento versabamur; multis eam rem sermonibus jactabamus; commodum de ea re disputabamus; in manibus habebamus ejus argumenti tractationem, id argumentum versabamus. 2. Honestissime me tractavit, il m’accueillit, me reçut avec beaucoup d’honneur. Omni me officio ac comitate complexus est; leniter ac clementer me accepit; victu me cæterisque rebus liberalissime commodissimeque habuit; liberaliter indulgenterque me coluit; lepide nitideque, honeste, comiter me habuit; nemo unquam prolixius lautiusque me habuit. Ornate cumulateque me tractavit. 3. Male me tractavit, il me traita mal, durement. Subcontumeliose me tractavit; asperrime improbissimeque me habuit; crudeliter in me consuluit; servilem in modum laceravit me convitiis; pessime me mulctavit; malis me modis ac miseris accepit; indigna in me exempla edidit; nec humaniter, nec amice me accepit; summa simulatione amoris insidiosissime me tractavit; omnes indignitates contumeliasque ab eo pertuli; maximum apud eum infortunium inveni. Usus: 1. Tractare et agere causas amicorum. Artem geometricam, historiam tractare. Pecuniam publicam tractare. 2. Accipio, excipio, cum aliquo ago, traiter, accueillir, manier, diriger. Liberaliter, insidiose aliquem tractare. Animos tractare, et permovere voluntates eloquentia. 3. Tango, toucher. Manu tractare. 4. Gero, se comporter, se conduire avec. Ita me in republica tractabo.

TRACTŬS, ūs, m. Contrée, région. Syn. Regio, ora, pars terrarum, cœli plaga. Epith. Celeberrimus, varius, levis, totus. Usus: 1. Tractus ille Venafranus. 2. Cursus, marche, allure, enchaînement du style. Tractu orationis leni et æquabili uti, user d’une marche douce et égale du style.

TRĀDĬTĬO, ōnis, f. Action de donner, transmission. Usus: Abalienatio est rei suæ traditio, l’abaliénation est la tradition (remise) d’une chose qui nous appartient en propre. (Traditiones Apostolicæ, Vulg.), les traditions apostoliques. Doctrina a Christo et apostolis ad nos derivata; dogmata religionis a Christo tradita et ab Apostolis ad nos transmissa. Religionis capita verbo tradita Patrumque sermonibus consignata. Doctrinæ Christianæ capita Apostolorum ore excepta et ad posteros transmissa. Christianæ legis sanctiones a Christo latæ, et Ecclesiæ omnium ætatum testimonio, a religionis nostræ primordiis ad nos usque derivatæ et quodammodo per manus traditæ.

TRĀDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. Transmettre, livrer, donner, remettre. Syn. Do, exhibeo, dico, doceo, demonstro, prodo. Adv. Atrociter, bene, egregie, etiam, festive, gratis, græce, honeste, subtilius, penitus, expeditius, furtim, vere, latine. Phras. 1. Urbem victori hosti tradere, livrer la ville à l’ennemi vainqueur. In possessionem urbis victorem admittere; victoris imperio ac potestati urbem dedere; in fidem ac potestatem victoris urbem committere, hosti in manum tradere; divina humanaque omnia, urbem ac populum in ditionem atque arbitratum victori dedere; victori hosti urbem permittere; in fidem ac potestatem ultro venire. Cf. Dedo, Deditio. Usus: 1. Se suaque omnia alicui in fidem, in potestatem, in deditionem tradere. Se in disciplinam tradere. Quieti, voluptati, libidinibus se tradere. Bellum, provinciam successori tradere. Trado tibi hunc totum de manu, ut aiunt, in manum. Per manus tradam provinciam ei cui maxime vos vultis. 2. Doceo, refero, enseigner, transmettre par l’enseignement. Artem dicendi discipulis, res gestas litteris, memoriæ posterorum, monumentis litterarum tradere. Memoriæ traditum est.

TRĀDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. Conduire au-delà, faire passer ailleurs. Syn. Trajicio. Adv. Paulisper, alio, tranquille, eleganter. Usus: 1. Fluvius profundior erat quam ut copiæ traduci possent. 2. Confero, flecto, converto, adduco, faire passer qqn de l’autre côté, amener à. Animum alicujus a metu ad spem, ab improbitate ad virtutem, ab iracundia ad lenitatem traducere; traducere aliquem ad se. 3. Transigo, ago, duco, en parl. du temps: passer, mener, écouler. Vitam otio, ætatem ludo traducere. Traducere aliquem per ora hominum. Cf. Irrideo.

TRĀDUCTĬO, ōnis, f. Action de faire passer, de mener. Usus: Traductio furibundi hominis ad plebem, admission d’un furieux dans l’ordre des plébéiens. Traductio temporis, marche ou cours du temps.

TRĀDUCTOR, ōris, m. Qui fait passer d’un état dans un autre. Usus: Traductor ad plebem.

TRĀDUX, dŭcis, m. Sorte de vigne ou de sarment que l’on fait passer d’un arbre ou d’une vigne à l’autre. Syn. Stirps arboris vel vitis alio traducta.

TRĂGĬCĒ, D’une manière tragique. Syn. Sublate, ample.

TRĂGĬCUS, a, um, Tragique. Usus: Poeta tragicus.

TRĂGŒDĬA, æ, f. Tragédie, genre tragique. Rad. a τράγος, hircus, et ἄδω, cano, quia in Bacchi honorem fabula canebatur, cujus victima hircus, qui victoribus in præmium dabatur. Usus: 1. Tragœdiam facere, scribere, agere, absolvere. 2. Transl. Langage élevé, sublime. Quantas tragœdias effecit, excitavit? Tragœdias in nugis agere, avoir recours dans les bagatelles aux grands moyens de la tragédie.

TRĂGŒDUS, i, m. Acteur tragique, tragédien. Usus: Vox tragœdorum.

TRĀGŬLA, æ, f. Sorte de javelot. Teli genus.

TRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. Tirer, traîner, emporter. Syn. Vi adduco, impello. Adv. Consulto, divinitus, amplius, extrinsecus, leviter. Usus: 1. Uno impulsu plures in calamitatem trahuntur. Trahere aliquem in invidiam. 2. Accipio, sortior, tirer, recevoir. Ex contumelia nomen traxit. Molestia ex re quapiam trahere. 3. Produco, extraho, traîner en longueur, prolonger. Bellum trahere; noctem vario sermone trahere. 4. Allicio, attirer, séduire. Trahimur omnes laudis studio. Cf. Moveo.

TRĀJECTĬO, ōnis, f. Action de traverser, passage, traversée. Usus: Maris trajectio; verborum trajectio.

TRĀJECTŬS, ūs, m. Passage, traversée. Usus: In trajectu Albulæ amnis submersus est.

TRĀJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. Traverser, franchir. Syn. Transeo, traduco. Adv. Aperte, celeriter. Phras. 1. Fluvium trajicere, traverser un fleuve. Flumen navibus transire; superare fluvium; fluvium transmittere; transgredi flumen. 2. Trajicere milites in adversum littus, transporter les soldats sur la rive opposée. Flumen copias traducere, trajicere; in adversam fluminis oram milites transportare. 3. Trajicere aliquem sciopo, percer qqn d’une balle. Glande plumbea sternere, conficere, exanimare, transverberare. Usus: 1. In Græciam trajicere. 2. Traduco, franchir. Alpes trajecit Antonius. Exercitum Rhodanum trajeci. 3. Longius jacio, jeter au-delà, lancer au-delà. Murum jaculo trajecit. Cf. Transeo.

TRĀMES, ĭtis, m. Chemin de traverse, sentier. Syn. Semita. Usus: Egressus est non viis, sed tramitibus.

TRĀNO, as, avi, atum, are, a. Traverser à la nage. Syn. Trajicio.

TRANQUILLĒ, Tranquillement, paisiblement, sans bruit. Syn. Placate, placide. Usus: Tranquille et placide vitam traducere.

TRANQUILLĬTAS, ātis, f. Tranquillité, repos, calme. Syn. Quies, otium, securitas, tranquillus animus; placata, tranquilla, quieta vita. Epith. Honesta, reliqua, summa, utilis, mirifica. Phras. 1. Res ea magnam tibi tranquillitatem pariet, cette affaire vous apportera un grand repos. Efficiet ut quiete tranquilleque agas; ut summa sit rerum tranquillitas, summa animi quies; ut vivere, agere, ducere vitam tranquillam possis; facilem ut habeas et expeditum rerum tuarum vitæque cursum; ut omni molestia vaces; ut otio fruaris jucundissimo, uberrimo, suavissimo; ut otio tibi frui liceat. Ea res præstabit tibi otium vitamque ab omni metu curaque vacuam; vitam facilem, quietam, omnium expertem perturbationum; vitam ab omni molestia remotam, sejunctam, segregatam, disjunctam. 2. DEO sit gratia, magna nunc tranquillitate fruor, grâces à DIEU, je jouis maintenant d’une grande tranquillité. Quæ DEI est gratia, vacuus molestiis sum, sine cura, sine sollicitudine; DEI benignitate factum est ut nunc quidem omni molestia vacem, ut nullis angar curis, ut nulla vexer sollicitudine. Divino munere procul absum a molestiis; extra molestiam tranquille ago. DEI benignitate contigit ut nulla animum paulo molestior afficiat, vexet, exagitet, commoveat, perturbet cogitatio. DEI benignitate bene, tranquille, commode est animo meo; animo sum ab omni molestia soluto, vacuo, libero, longe sejuncto. DEI me benignitas ab omni molestia exemit, eripuit, liberavit, vindicavit. Usus: Vitam otii, quietis, tranquillitatis plenissimam sectari. Cf. Quies.

TRANQUILLO, as, avi, are, a. Calmer, apaiser. Syn. Placo. )( Perturbo. Usus: Tranquillare animos perturbatos.

TRANQUILLUS, a, um, Calme, tranquille, paisible. Syn. Quietus, securus, sedatus, placatus, lenis, placidus, omnis perturbationis expers. )( Turbulentus. Phras. Vix credas quam tranquillo sim animo, vous vous douteriez à peine du calme dont je jouis. Vix cogitatione assequare securitatem, quietem, tranquillitatem, æquitatem animi mei; qua quiete fruar; quam ab omni cura vacuo sim animo; quam procul ab omni cura absit animus meus; quam tranquille agat ac se ipso fruatur; quam omni vacem perturbatione; quam parum animus cura fluctuet, agitetur; vix cogitatione possis consequi quæ sit animi mei tranquillitas. Cf. Tranquillitas. Usus: Tranquillo animo esse, consistere; tranquilla et serena frons. Cf. Quietus.

TRANS, Au-delà de, par-delà. Usus: Cogito trans Tiberim hortos parare. Trans mare fugi.

TRANSACTOR, ōris, m. Celui qui prépare une transaction, intermédiaire. Usus: Rerum omnium transactor et administer.

TRANSALPĪNUS, a, um, Situé au-delà des Alpes, transalpin. Usus: Nationes transalpinæ.

TRANSCENDO, is, di, sum, ere, a. Franchir en montant, traverser, passer. Syn. Transeo. Usus: Hoc malum transcendit Alpes. Cf. Scando.

TRANSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. Transcrire, copier, reproduire par écrit. Syn. Exscribo, describo. Usus: Orationes totas sua manu transcripsit.

TRANSCURRO, is, curri, cursum, ere, n. et a. Courir au-delà, courir devant. Usus: Dum Cyri, dum Alexandri similis esse voluit, qui suum cursum transcurrerant, en voulant ressembler aux Cyrus et aux Alexandre, qui au lieu de fournir leur carrière, l’avaient franchie d’un bond.

TRANSENNA, æ, f. Fenêtre. Syn. Fenestra, cancelli. Usus: Eam copiam quasi per transennam prætereuntes, strictim aspeximus, nous n’avons pu entrevoir ces richesses qu’en passant et comme à travers une gaze.

TRANSĔO, is, ĭi vel īvi, ĭtum, ire, n. Passer au-delà, passer à travers, traverser, franchir. Syn. Trajicio, transmitto, transcendo, transgredior, prætervehor, permeo, trano, delabor, deflecto, abeo, defluo. Adv. Auspicato, breviter, deinceps, facile, leviter, separatim, singillatim, tuto, quam brevissime. Phras. Cave ne modestiæ terminos transeas, prenez garde de dépasser les bornes de la modestie. Ne longius progrediare quam modestiæ ratio patiatur; ne quos modestia tibi terminos præscribit transilias, transgrediare, transcendas, prætergrediare; ne modestiæ terminos vel cancellos egrediare, excedas; ne a præscriptis modestiæ cancellis excedas. Usus: Flumen, mare transire. Ad alium sermonem transire; in sententiam alicujus, in alia omnia, ad partes alterius transire. Si quidem est peccare, transire lineas. Legem, modum transire. Aliquid silentio transire.

TRANSFĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, a. Porter au-delà, transporter, transférer. Syn. Traduco, confero. Adv. Acute, astutius, apertius, audacius verba. Contumeliose, crebrius, tragice, commode, deinceps, separatim, indidem. Phras. 1. Invidiam omnem in me transtulit, il fit retomber sur moi tout l’odieux. Ad me transfudit; invidiam omnem deoneravit et in me trajecit; totam invidiæ molem in me transmovit, derivavit, traduxit. Invidia tota, eo potissimum auctore, in me vertit. 2. (De verbo ad verbum in latinum transtulit, Vulg.), il traduisit en latin mot à mot. Verbis totidem in latinum transtulit; verbum pro verbo reddidit; verbum de verbo expressit; ad verbum transtulit. Usus: Cum de curriculo studiorum tuorum deflexisses, animumque alio transtulisses, et que tu te fus décidé à faire autre chose. Amorem suum, curam, laborem, studium ad illud transtuli. Culpam transferre in alium, rejeter la faute sur d’autres. Verba apertius transferre. Cf. Verto.

TRANSFĪGO, is, xi, xum, ere, a. Transpercer, percer d’outre en outre. Syn. Configo, gladium lateri, jugulo defigo. Usus: Hasta transfixus.

TRANSFŎDĬO, is, fōdi, fossum, ere, a. Percer, transpercer. Syn. Transfigo, transverbero, trajicio latus. Usus: Fugienti latus transfodit.

TRANSFORMO, as, avi, atum, are, a. Transformer, métamorphoser. Syn. In aliam formam muto; in aliam imaginem me converto; aliam personam, speciem, imaginem induco, fero. Cf. Muto.

TRANSFŬGA, æ, m. Transfuge, déserteur. Syn. Perfuga. Usus: Scipio transfugas et fugitivos bestiis objecit.

TRANSFŬGĬO, is, fūgi, ere, a. Passer à l’ennemi, déserter. Syn. Perfugio, profugio. Adv. Levissime. Usus: Ab afflicta amicitia ad florentem transfugere et devolare.

TRANSFŬGĬUM, ĭi, n. Action de passer à l’ennemi, désertion. Syn. Defectio, profugium. Usus: Longius ab hoste abiit, ut levibus ingeniis impeditiora essent transfugia, il s’éloigna de l’ennemi, afin que la désertion fut plus difficile pour tous ces esprits légers.

TRANSFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. Transvaser, verser, répandre. Syn. Transfero. Adv. Libenter. Usus: Amorem omnem abjecit atque in hunc transfudit. Omnes meas laudes libenter ad te transfuderim, je serais disposé à reporter sur toi, etc. Cf. Transfero.

TRANSGRĔDĬOR, eris, essus sum, ĕdi, d. Passer outre, traverser. Syn. Migro. Adv. Inauspicato. Usus: Alpes transgredi. Cf. Transeo.

TRANSGRESSĬO, ōnis, f. Action de franchir, de traverser. Syn. Transitus. Epith. Concinna. Usus: Vallum Alpium contra transgressionem Gallorum. Cf. Delictum.

TRANSĬGO, is, ēgi, actum, ere, a. Terminer un différend, conclure, arranger. Syn. Decido, pactionem facio, conficio, gero, ago, perficio. Adv. Commode. Usus: 1. Transigere et decidere cum aliquo de re aliqua. Modica pecunia transiges. 2. Rem perficio, absolvo, mener à bonne fin, achever, accomplir. Transigere multas res uno tempore. Susceptum negotium transigere. 3. Ago, passer, consumer, mener. Vitam otiosam transigere et ludo jocisque conterere. Cf Pactum, Paciscor.

TRANSĬLĬO, is, ŭi, ire, n. et a. Traverser en sautant, sauter; dédaigner. Syn. Prætereo, transeo, prætervehor. Usus: Transilire ante pedes posita, négliger ce qu’on a devant soi. Cf. Transeo.

TRANSĬTĬO, ōnis, f. Action de passer dans un autre parti; transition. Usus: Transitio ad plebem. Nullis transitionibus ejus utitur oratio.

TRANSĬTŬS, ūs, m, Passage, traversée. Usus: Fossæ transitum ponticulo junxit.

TRANSLĀTĬO, ōnis, f. Transport, translation; traduction dans une autre langue; métaphore. Usus: Verecunda debet esse translatio. Epith. Pervia, paulo durior, liberalis, multa, verecunda, continua, frequentissima, mollissima, puerilis.

TRANSLĀTĪTĬUS (tralatitius), a, um, Reçu par transmission ou par tradition, transmis, traditionnel. Usus: Vetus hoc edictum translatitiumque est, édit rendu par l’ancienne magistrature, tradition de jurisprudence. Nosti hæc translatitia.

TRANSLĀTĪVUS, a, um, Relatif au changement, qui produit ou exige un changement. Usus: Constitutio translativa, cause de récusation, exception déclinatoire.

TRANSLĀTOR, ōris, m. Celui qui emporte ailleurs, qui détourne. Usus: Translator quæsturæ.

TRANSMĂRĪNUS, a, um, D’outre-mer.

TRANSMĬGRO, as, avi, atum, are, n. Passer d’un lieu dans un autre, émigrer. Usus: Suadebat ut Veios transmigrarent, il leur conseillait de passer à Véies. Cf. Migro.

TRANSMISSĬO, ōnis, f. Trajet, traversée, passage. Syn. Trajectio. Epith. Superior. Usus: Navigationem magnopere timebam, memor prioris tuæ transmissionis.

TRANSMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Envoyer d’un lieu dans un autre, transporter, faire passer. Syn. Transeo, trajicio. Usus: 1. Cæsar in Africam transmisit secunda navigatione. 2. Trado, livrer, abandonner. Provinciam, bellum, negotium alteri transmittere. 3. Posthabeo, consacrer. Omne tempus meum amicorum temporibus transmittendum putavi, j’ai cru devoir consacrer tout mon temps aux intérêts de mes amis. 4. Consumo, en parl. du temps: passer, mener, couler. Tempus inter libros transmittere. Cf. Mitto.

TRANSMONTĀNUS, a, um, Situé au-delà des monts. Syn. Qui ultra montes habitat.

TRANSNĂTO, as, avi, atum, are, n. Traverser à la nage. Syn. Trano, natando flumen transeo. Cf. Trano.

TRANSPORTO, as, avi, atum, are, a. Transporter, passer ou faire passer au-delà. Syn. Trajicio, transfero. Usus: In Macedoniam tantum exercitum transportavit. Cf. Transfero.

TRANSTRUM, i, n. Banc de rameurs.

TRANSVECTĬO, ōnis, f. Passage traversée. Usus: Num te terret transvectio Acherontis?

TRANSVĔHO, is, vexi, ctum, ere, a. Transporter au-delà, faire passer. Syn. Trajicio, traduco. Usus: Mare transvehi, traverser la mer.

TRANSVERBĔRO, as, avi, atum, are, a. Transpercer, percer en frappant. Syn. Transfigo. Usus: Bestiam venabulo transverberare.

TRANSVERSUS, a, um, Oblique, transversal. Syn. Obliquus. )( Rectus. Usus: Multæ viæ transversæ. Ab hac lege mihi non licet transversum digitum, unguem discedere, il ne m’est pas permis de m’écarter d’une ligne de cette loi. Ecce tibi e transverso. Transversa ecce incurrit fortuna, vient se mettre en travers, vient à la traverse. Transversis itineribus Romam properat, par des chemins de traverse. Cf. Obliquus.

TRANSVŎLO, as, avi, atum, are, a. et n. Voler au-delà. Usus: Oceanum transvolavit Romanæ urbis gloria, la gloire de la ville de Rome a traversé les mers.

TRĂPĔZŎPHŎRON, i, n. Figure servant de support à une table, pied de table. Syn. Statua sustinendæ mensæ facta.

TRĔCENTI, æ, a, Trois cents. Usus: Leonidas se in Thermopylis trecentosque eos, quos eduxerat Sparta, opposuit hostibus, Léonidas s’opposa aux ennemis dans les Thermopyles avec les trois cents soldats qu’il avait amenés de Sparte.

TRĔDĔCIM, Treize. Usus: Tredecim captis navibus, decem demersis.

TRĔMĔBUNDUS, a, um, Tremblant, qui tremble. Usus: Vox, manus tremebunda.

TRĔMĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Faire trembler, ébranler. Syn. Concutio. Cf. Terreo.

TRĔMO, is, ŭi, ere, n. Trembler, être tremblant, craindre, redouter. Syn. Contremisco. Adv. Omnino. Usus: Qui tremunt et exalbescunt objecta re terribili. Cf. Timeo.

TRĔMOR, ōris, m. Tremblement, agitation. Usus: Terrorem tremor et pallor et dentium crepitus consequitur. Cf. Timor.

TRĔMŬLUS, a, um, Tremblant, agité. Syn. Tremens, tremebundus.

TRĔPĬDĀTĬO, ōnis, f. Agitation, préoccupation, désordre, trouble. Syn. Metus, commotio, tumultus. Cf. Timor.

TRĔPĬDĒ, En s’agitant, en tremblant, avec crainte. Usus: Stativa trepide deserta sunt.

TRĔPĬDO, as, avi, atum, are, n. S’agiter en désordre, se troubler, s’alarmer. Syn. Timeo, metuo, pavore defixus sto. Phras. Trepidatum est, on commença à trembler. Lymphati trepidare cœperunt; omnium pectora occultus metus percurrit, pervasit; lymphati aguntur ferunturque; metu obtorpescunt; pavore exanimantur. Cf. Timeo.

TRĔPĬDUS, a, um, Inquiet, agité, alarmé. Syn. Pavidus, metuens, timens. Usus: Trepida res, dubia, et ob hoc timorem inducens.

TRĬANGULUS, a, um, A trois angles, triangulaire. Usus: Ea triangula, alia quadrata nominant.

TRĬBŪLIS, is, m. Qui est de la même tribu. Syn. Curialis. Epith. Turbulentus, vicinus. Usus: Apud tribules suos plurimum gratia potest.

TRĬBŪNĂL, ālis, n. Espace élevé et demi-circulaire ou siégent les magistrats, tribunal. Syn. Sella judiciaria. Epith. Certum, totum, continuatum, proximum. Phras. Pro tribunali sedere, siéger sur son tribunal. Judiciis præesse; jura reddere; cognitionem capitalium rerum exercere; judicium exercere; causas cognoscere. Cf. Judicium. Usus: Pro tribunali sedere, sententiam pronuntiare.

TRĬBŪNĀTŬS, ūs, m. Dignité ou fonction de tribun, tribunat. Syn. Magistratus tribunorum plebis. Epith. Ardens, militaris, pestifer et funestus, præclarus, tacitus, totus, turbulentissimus. Usus: Tribunatum petere, suscipere, seditiose gerere.

TRĬBŪNĪTĬUS, a, um, De tribun (du peuple ou des soldats). Usus: Furor, terrores tribunitii. Potestas tribunitia.

TRĪBŪNUS, i, m. Tribun du peuple, magistrat institué pour défendre les intérêts du peuple. Syn. Populi defensor et custos. Epith. Nimium acer, vehemens, acerbus, criminosus, amentissimus, felix, fœdissimus, furiosus, horridus, improbus, inermis atque imparatus, iners, levis, non bonus, militaris, modestus, non modo non seditiosus, sed etiam seditiosis adversarius, officiosissimus, perniciosus, similis gladiatori, sordidissimus, vesanus, vetus ac fortis, vigilans et accuratus, valens, vetus. Usus: 1. Ut Lacedæmone Ephori regibus, sic Romæ consulibus tribuni sunt oppositi. 2. Tribunus militum, qui ordines ducit, tribuns des soldats.

TRĬBŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. Distribuer, donner, accorder. Syn. Do, præsto, impertio. Adv. Caste, exigue, infinite, libentissime, liberaliter, longe, plurimum, multum, nunquam, pure, recte. Usus: 1. Suum cuique, opem et misericordiam miseris, honorem magistratibus tribuere. 2. Honorem habeo, defero, confido, avoir des égards, de la condescendance, accorder par déférence. Patri tuo semper plurimum tribui. Tribue hoc valetudini tuæ. Nimium tibi ipse tribuis. 3. Divido, distribuer, diviser, partager. Rem universam in partes tribuere. Cf. Do, Divido, Largior.

TRĬBŬS, ūs, f. Tribu, division du peuple romain. Syn. Curia, corpus. Epith. Certa, rustica, urbana. Usus: Populum in tribus dividere. Tribu certa esse. Tribu moveri. Sui corporis tribusque homines sibi obnoxios habuit.

TRĪBŪTĀRĬUS, a, um, Tributaire. Syn. Stipendiarius, vectigalis. Cf. Vectigalis.

TRĬBŪTIM, Par tribus. Syn. Per tribus singulas.

TRĬBŪTĬO, ōnis, f. Division, partage, répartition. Syn. Distributio. Usus: Æquabilis tributio.

TRĬBŪTUM, i, n. Tribut, impôt, contribution. Syn. Quod a subjectis principi vel reipublicæ penditur. Epith. Acerbissimum, intolerabile. Phras. Magna tributa dare cogimur, nous sommes obligés de payer de grands tributs. Magnitudine tributorum premimur; gravi tributo et collatione iniqua frumenti opprimimur; ex censu tributa conferenda sunt maxima; vectigal in annos singulos magnum pendere; tributa pendere intolerabilia; stipendia ingentia dependere cogimur. Usus: Tributum ferre, pendere, solvere, conferre, payer, acquitter. In singula capita tributum imponere, imposer. Tributo, stipendio liberare, a tributis vindicare; tributorum finem afferre, délivrer, dispenser. Cf. Vectigal.

TRĪCÆ, ārum, f. pl. Embarras, contrariétés. Syn. Impedimenta. Epith. Domesticæ. Usus: Biennium in his tricis moror. Cf. Nugæ.

TRĪCĒNI, æ, a, Qui sont par trente. Usus: Tricenos milites ex singulis legionibus, trente soldats par légions.

TRĬCEPS, cĭpĭtis, A trois têtes.

TRĪCĒSĬMUS, a, um, Le trentième. Usus: Hujus a morte tertius hic et tricesimus est annus, il y a 33 ans qu’il est mort.

TRĪCĬES, Trente fois. Usus: Æris tricies potest habere, c. à d., trois millions de sesterces.

TRĪCLĬNĬUM, ĭi, n. Lit de table; salle à manger. Syn. Conclave, cœnaculum tribus ad discumbendum lectis instructum. Usus: Tribus tricliniis accepti sumus valde copiose.

TRĪCOR, aris, atus sum, ari, d. n. Faire des difficultés, chercher des détours. Syn. Nugor, nugas ago. Usus: Publius tecum tricatus est. Cf. Nugor.

TRĪDŬUM, i, n. Espace de trois jours. Usus: Quum tridui viam processisset, après trois jours de marche.

TRĬENNĬUM, ĭi, n. Espace de trois ans, trois ans. Usus: Biduum aut triennium est quum virtuti nuntium remisisti.

TRĬENS, entis, m. La troisième partie d’un tout, le tiers. Usus: Eum video testamento cum duobus coheredibus esse in triente, le tiers dans une succession.

TRĬĔTĒRIS, ĭdis, f. Fête qui se célèbre tous les trois ans: fête de Bacchus.

TRĪGĒSĬMUS, a, um, Cf. Tricesimus.

TRĪGINTA, Trente. Usus: Romulus quum septem et triginta regnavisset annos. Conjectus in carcerem triginta jussu tyrannorum, par l’ordre des trente tyrans (à Athènes).

TRĪNI, æ, a, Qui sont trois, qui vont par trois. Usus: Ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit. Milites trinis castris potiuntur, s’emparent des trois camps.

TRĬPARTĪTŌ, En trois parties ou trois parts. Usus: Qui bona dividit tripartito, qui fait trois parts de ses biens.

TRĬPARTĪTUS, a, um, Divisé ou divisible en trois parts. Usus: Qui e divisione tripartita duas partes absolverit, huic necesse est restare tertium.

TRĬPLEX, ĭcis, gen. com. Triple. Usus: Plato triplicem finxit animum, Platon fait l’âme triple.

TRĬPLĪCĬTER, De trois manières, d’une triple façon. Usus: Commutabimus tripliciter: verbis, pronuntiando, tractando.

TRĬPLUS, a, um, Triple. Usus: Pars tripla.

TRĬPŬDĬO, as, avi, atum, are, n. Danser dans les solennités religieuses, trépigner, bondir. Usus: Exsultans ac tripudians. Cf. Exsulto.

TRĬPŬDĬUM, ĭi, n. Danse religieuse; augure favorable. Epith. Solistimum. Usus: Tripudium solistimum fit, cum ex offa aliquid in terram cadit, l’augure est favorable quand il tombe qqche par terre (à cause de l’avidité des poulets sacrés).

TRĬPUS, ŏdis, n. Siége à trois pieds, trépied. Usus: Sacri tripodes.

TRĬQUĔTRUS, a, um, Triangulaire, qui a trois angles. Syn. Triangulus.

TRISTIS, e, gen. com. Triste, affligé, chagrin. Syn. Mœstus, mœrens, dirus. )( Hilaris, jucundus. Phras. Quid ita tristis es? Pourquoi êtes-vous si triste? Quid angeris? quid te excrucias? cur mœrore conficeris? quid tuæ miseriæ te ita discruciant? quid te mœror quotidianus lacerat et conficit? cur animum ita mœrori das luctu afflictus et confectus? quid ita in lacrimis et mœrore consenescis? quid diffidens ac desperans de rebus tuis in sordibus, lamentis luctuque jaces? quid tristis capite demisso terram intueris? quid ita in domo tua omnia deserta, horrida, muta, plena luctus et mœroris? quid ita frontem contrahis? quid te in hunc mœrorem rapit, conjicit? Cf. Tristitia. Usus: Tristis et conturbatus domum abiit. Tristis natura et recondita. Tristissimis reipublicæ temporibus.

TRISTĬTĬA, æ, f. Tristesse, affliction. Syn. Mœror, severitas. Epith. Simulata versutaque. Phras. 1. Immodica tristitia laborat, une tristesse immense l’accable. Æger animi est; haud levis dolor mœstum opprimit; fatigat hominem animi ægritudo ingens; vultu ipso dolorem animi præfert; doloris magnitudinem vix capit; tristitiæ immodicæ se dat, dedit; ægritudini se dedit; ægritudine ingenti opprimitur, conficitur; ægritudinem suscipit immodicam; pessime est animo; afflictus mœrore languet animus; tristissimis vexatur et conficitur curis; mœrore et lacrimis propemodum contabescit; assiduo in luctu est, versatur; modum lugendi non facit; magnam tristitiam subit; lacrimis et tristitiæ se tradit. Cf. Tristis, Ægritudo, Mœror. 2. Res ea magnam mihi tristitiam peperit, cette affaire m’a causé une grande affliction. Magnam mihi ægritudinem attulit; magna me ægritudine affecit; animum mœrore cumulat, cruciat, opprimit, conficit; ea res vehementer me mordet, pungit, sollicitat, angit, acerbe vexat, graviter commovet. Cf. Dolor, Mœror. 3. Deponamus tandem hanc tristitiam, débarrassons-nous enfin de cette tristesse. Mitigemus istam tristitiam et relaxemus; tollatur omnis illa superior tristitia; mentem tandem a tristitia hac abducamus; ægritudinem exuamus, abjiciamus; animum ægritudine levemus, deleatur ista ex animo tristitia; ægritudinem, quam ea res nobis asperserat, ex animo deleamus, exturbemus, abstergamus. Usus: Aliquem ad tristitiam contorquere. Tristitiam et severitatem mitigare. Oratione aliquem a tristitia abducere. Cf. Ægre fero.

TRĪTĬCUM, i, n. Froment, blé. Syn. Frumentum.

TRĪTUS, a, um, En parl. langage: Connu, commun, ordinaire, rebattu, trivial. Syn. Decantatus, contritus, pervagatus, contemptus. Usus: Tritum sermone, vetustate proverbium. Res trita, communis et pervulgata. Itinere trito incedere, marcher dans un chemin battu. Cf. Vulgaris.

TRĪTŬS, ūs, m. (abl. sing. tantum.) Action de frotter, frottement. Usus: Conflictu trituque lapidis ignem elicere.

TRĬUMPHĀLIS, e, gen. com. De triomphe, triomphal. Usus: Porta, vehiculum, ornamenta triumphalia.

TRĬUMPHO, as, avi, atum, are, n. Triompher, obtenir les honneurs du triomphe. Syn. Triumphum ago; Capitolium curru invehor, in Capitolium cum insigni laurea invehor. Usus: 1. Amplissime atque honestissime triumphare. 2. Transl. Exsultare lætitia, gaudio triumphare. Hic exsultat oratio et triumphat.

TRĬUMPHUS, i, m. Triomphe, entrée d’un général victorieux. Syn. Imperatoris; ducis, victoris pompa, cum laurea togaque palmata in Capitolium invecti. Epith. Falsus, castellanus, justissimus, clarissimus, recens, amplissimus, certissimus et inanissimus, gratissimus, jucundissimus, magnus, verus, justus, navalis. Usus: Triumphum alicui decernere; triumphum habere, agere, deportare. Aliquem ad triumphum revocare laureamque illi insignem deferre. Disseres de triumpho: quid tandem habet iste currus? quid vincti ante currum duces? quid simulacra oppidorum? quid argentum? quid aurum? quid legati in equis et tribuni? quid clamor militum? quid tota illa pompa? quid vehi per urbem?

TRĬUMVĬRĀTŬS, ūs, m. Dignité de triumvir, triumvirat. Syn. Triumvirum magistratus.

TRĬUMVĬRI, ōrum, m. pl. Triumvirs, commissaires chargés de différentes fonctions. Epith. Capitales. Usus: Triumviri capitales, magistrats chargés de surveiller les prisons et de veiller à l’exécution des sentences capitales.

TRĬVĬUM, ĭi, n. Endroit où aboutissent trois chemins, carrefour. Syn. Ubi tres viæ concurrunt. Usus: Maledictum de trivio arripere, ramasser une injure qui traîne dans les rues.

TRŎCHUS, i, m. Trochus, cercle avec lequel jouent les enfants. Syn. Turbo quo ludunt pueri.

TRŎPÆUM, i, n. Monument de victoire, trophée. Syn. Victoriæ monumentum. Usus: In Macedonia tropæa statuit, posuit, constituit, quæ bellicæ laudis victoriæque insignia ac monumenta sunt. Urbs tropæis ac triumphis ornata ac dicata.

TRŎPUS, i, m. Trope, emploi métaphorique ou figuré d’un mot. Syn. Verborum immutatio.

TRŬCĪDĀTĬO, ōnis, f. Action d’égorger massacre, carnage. Cædes, clades. Usus: De Clodianis lapidationibus, insidiis, trucidationibus.

TRŬCĪDO, as, avi, atum, are, a. Tuer, égorger. Syn. Occido, interficio, multis vulneribus concido, confido. Cf. Occido, Interficio.

TRŬCŬLENTER, D’une manière farouche, dure, cruelle. Usus: Atrociter et truculenter se gerere.

TRŬCŬLENTUS, a, um, Farouche, dur; qui a l’air cruel, terrible. Syn. Terribilis aspectu, trux, atrox. Cf. Crudelis.

TRŪDO, is, si, sum, dere, a. Pousser avec force. Syn. Impello. Usus: Ad mortem, ad supplicium se trudi videbat, traîner, mener.

TRULLA, æ, f. Vase à puiser. Usus: Trulla excavata cum manubrio aureo.

TRUNCUS, i, m. Tronc d’arbre, tronc. Syn. Stipes. Epith. Tantus, tutior, totus. Usus: 1. In arboribus truncus, rami, folia. 2. Transl. Truncus corporis, en parl. du corps humain: le tronc, le buste. 3. Stolidus, homme stupide, bûche, souche. Hic truncus ac stipes consulatum sustineat.

TRŬTĬNA, æ, f. Balance, trébuchet. Statera. Usus: Populari trutina rem examinare, juger les choses à une sorte de balance populaire.

TRUX, trŭcis, omn. gen. Sauvage, farouche, cruel, féroce. Syn. Truculentus, atrox. Cf. Crudelis.

TU, Tu, toi. Usus: Tu mihi etiam legis mentionem facies.

TŬBA, æ, f. Trompette. Syn. Buccina. Usus: Tubæ sonitum in bello non fert. Tuba, ad tubam canere; tubam inflare.

TŪBER, ĕris, n. Tumeur, bosse, excroissance. Syn. Terræ collum, tumor.

TŬBUS, i, m. Tube, canal; trompette. Syn. Fistula. Usus: Ductus aquarum, quos illi tubos vocant.

TŬĔOR, eris, ĭtus sum, eri, d. a. Veiller sur, protéger, défendre. Syn. Tutor, servo, conservo, custodio, foveo, præsideo. )( Derelinquo. Adv. Castissime, commodius, demisse, diligenter, facile, flagitiose, fortiter, honestissime, lautius, male, maxime, melius, mirifice, parum, perfacile, præclare, privatim, prudenter, publice, sanctissime, vigilanter, munifice, æque, admodum. Phras. Hunc tu, quæso, omnibus modis tuere, je vous en supplie, protégez cet homme de toutes les façons. Sartum, tectum, ut aiunt, ab omnique incommodo, detrimento, molestia sincerum integrumque conserves, in omnibus rebus tegas velim; eum in præsidio ac tutela auctoritatis tuæ latere patiaris; ejus salutem tua benevolentia, præsidio, custodia tuteris; ejus capitis custodiam nunquam dimittas; sine tua tuitione salvum esse non posse existimes. Cf. Defendo, Foveo, Faveo. Usus: Tueri munus suum, mediocritatem in omnibus rebus, societatem conjunctionis humanæ. Hunc Cæsar omnibus præsidiis tuetur ac defendit. Rem familiarem, gratiam et auctoritatem suam tueri et conservare, conserver ses biens, son crédit et son autorité.

TŬGŬRĬUM, ĭi, n. Hutte de paysan, cabane. Syn. Habitatio rustici.

TŬĬTĬO, ōnis, f. Garde, conservation, défense, protection. Syn. Custodia.

TUM, Alors; tant... tant, et... et; tantôt... tantôt. Syn. Tunc, illa tempestate; partim. Usus: Quid tum inde? Cum alia multa, tum hoc maxime. Tum Græce, tum Latine, tant en grec qu’en latin, et en grec et en latin, en grec comme en latin. Modo unum, tum autem plures vidi.

TŬMĔO, es, ŭi, ere, n. S’enfler, se gonfler, s’emporter. Syn. Turgeo, turgesco, in tumore sum. Adv. Penitus. Usus: Sapientis animus nunquam turgescit, nunquam tumet, l’âme du sage ne s’emporte jamais, jamais elle n’est gonflée de colère. Negotia tument, les affaires sont dans un état alarmant, couvent quelque désastre.

TŬMĬDUS, a, um, Enflé, gonflé; irrité, courroucé. Syn. Turgidus, inflatus, velut omnes dictaturas consulatusque gereret in voce viribusque suis. Usus: Membrum vitiose tumidum, membre tuméfié. Serpens inflato collo, tumidis cervicibus, au cou gonflé. Cf. Superbus, Arrogans.

TŬMOR, ōris, m. État de ce qui est enflé; agitation, emportement. Syn. Inflatio. Epith. Repentinus, recens. Usus: Repentinus oculorum tumor. Erat in tumore animus, son âme était soulevée. Recedit jam animi tumor. Ne desererem hunc tumorem rerum, cette fermentation, ces troubles sur le point d’éclater. Cf. Superbia.

TŬMULTŬĀRĬUS, a, um. Levé à la hâte; fait à la hâte, précipité, désordonné. Syn. Properatus, subitarius, repentinus. Usus: Dux, miles, exercitus tumultuarius. Sermo fortuitus et tumultuarius, discours improvisé.

TŬMULTŬĀTĬO, ōnis, f. Bruit, tumulte.

TŬMULTŬOR, aris, atus sum, ari, d. Être en désordre; s’agiter, se soulever. Syn. Turbas facio, inquietus sum. Usus: Quid tumultuaris soror? quid insanis? Pourquoi tout ce bruit, ma sœur? es-tu folle? Cf. Turba, Tumultus.

TŬMULTŬŌSĒ, D’une manière pleine de trouble, confuse, bruyante. Syn. Magno tumultu. Phras. Tumultuose agere, agir d’une manière désordonnée, faire une révolution. Mare cœlo miscere; cœlum ac terras miscere; tragœdias, tumultum excitare; turbas facere, concire; tragœdias efficere. Cf. Turba, Tumultus.

TŬMULTŬŌSUS, a, um, Désordonné, confus, bruyant. Syn. Turbulentus. Usus: Tumultuosa et seditiosa vita, oratio.

TŬMULTŬS, ūs, m. Désordre, tumulte; trouble de l’esprit, crainte. Syn. Motus, turba, seditio; trepidatio. Epith. Civilis, domesticus, finitimus, magnus, proximus, tantus, terribilis. Phras. 1. Periculum est aperti tumultus, on redoute des troubles publics. Res pro seditione est; res ad seditionem spectat; res a consilio ad vim abit; in metu sumus, ne qua repentina vis in civitate exsistat; ne quid turbulenti conflent; ne qua in civitate tempestas excitetur, cooriatur. Tempestas a seditiosis civibus urbi impendet certissima. 2. Ea res ingentem tumultum fecit, cette affaire excita un grand désordre. Ingentem in urbe tumultum excitavit, fecit, præbuit, commovit, conflavit, concivit; turbas ingentes fecit, concivit; ea re effectum est, ut omnia terrore et tumultu streperent; ut tumultu cuncta turbarentur. Cf. Turba, Turbo, Seditio. Usus: Quid hos tumultus ciemus? Conticescente tumultu. Tumultum, rixas, jurgia comprimere, sedare, componere, apaiser le bruit, le désordre.

TŬMŬLUS, i, m. Élévation de terrain, éminence, tertre. Syn. Locus ex terra leviter eminens. Epith. Excellens. Usus: 1. Tumuli silvestres. 2. Sepulcrum, tombeau. Alexander cum ad Achillis tumulum in Sigeo adstitisset Cf. Collis, Sepulcrum.

TUNC, Alors. Syn. Tum, illo tempore, illa tempestate, per id tempus, per id temporis. )( Nunc. Usus: Sed erat tunc excusatio, nunc nulla est.

TUNDO, is, tŭtūdi, tunsum, ere, a. Battre à coups redoublés, frapper. Syn. Cædo, pulso, verbero. Adv. Nihilominus, vehementissime. Usus: Bacillo oculos alicui tundere, pocher les yeux de qqn à coups de bâton. Cf. Pulso, Verbero.

TŬNĬCA, æ, f. Vêtement de dessous des Romains, tunique. Syn. Vestis brevior virorum. Epith. Pulla, solivaga, talaris, manicata, trita. Usus: Cum tunica et pallio. Tunicam ponere.

TŬNĬCĀTUS, a, um. Vêtu d’une tunique, en tunique. Usus: Metus tunicatorum, frayeur du menu peuple, des gens de basse condition, vêtus seulement d’une tunique.

TURBA, æ, f. Foule en désordre, multitude, cohue; trouble, désordre, confusion. Syn. Multitudo, conventus hominum, concio, multitudo in unum conglobata ac semetipsam turba impediens; juvenum manus, juvenum globus, circumfusa in concionis modum turba confertissima; vulgus; seditio, vis, tumultus. Epith. Magna, media, nocturna, nova, prætoria, similis, vana. Usus: 1. Ex hac turba et colluvie discedam. 2. Tumultus, seditio, scène de désordre, tumulte. Ingentes turbas concitare, moliri, facere, concire. 3. Perturbatio, confusion. Ecce nova turba et rixa. Quanta in turba et confusione rerum vivimus! dans quel désordre et dans quelle confusion de toutes choses nous vivons! E turbis se evolvere, exsolvere. Cf. Multi.

TURBĀTĒ, En désordre. Usus: Omnia raptim et turbate aguntur.

TURBĀTOR, ōris, m. Celui qui trouble, perturbateur. Usus: Pacis turbator.

TURBĬDĒ, Avec trouble, avec confusion. Syn. Turbulenter, inconstanter.

TURBĬDUS, a, um, Troublé, agité, confus. Syn. Perturbatus, confusus. Phras. 1. Nunquam illum æque turbidum vidi, je ne l’ai jamais vu aussi troublé. Tanto animi motu perturbatum, ita perculsum percussumque, nihil ut consilio, ratione, ordine ageret, nec lingua, nec ore consisteret, numquam vidi. Commotum sæpe perculsumque vidi antea, sed nunc adeo color ipse immutatus est, vultus, oratio, mens denique ipsa excidit et conscientia peccati mutum, exanimatum ac vix vivum reliquit. Confusus animo, nec auribus quidem et oculis satis constat; neque animo, neque lingua satis compos, vix apud se est, ita perturbato atque incerto præ ægritudine animo est. Hominem tam commotum nunquam vidi alias, sic ut nec animus illi suppetere nec constare mens sana videretur. Eo nuntio ita percussus est, ut animo adesse eum nemo existimaret. Usus: 1. Mens omni turbido motu semper vacans. 2. Impurus, sordidus, trouble, fangeux. Aqua turbida et cadaveribus inquinata, eau trouble et souillée par le séjour des cadavres. 3. Miser, calamitosus, funeste, malheureux. Turbidis rebus, temporibus adversis.

TURBO, as, avi, atum, are, a. Mettre en désordre, troubler, agiter, inquiéter. Syn. Obturbo, perturbo, misceo, permisceo. Phras. Omnia in republica turbantur, la république est pleine de troubles. Nullum tam turbulentum reipublicæ tempus fuit; annus est domi forisque infestus; plurimum turbarum infinita hominum licentia concitum est; nusquam res quietæ; omnia divina humanaque jura miscentur; civilibus fluctibus tument omnia, maximæ ubique turbæ et tragœdiæ excitantur, efficiuntur. Tumultus non jam foro se continet, sed totam passim urbem pervadit. Ex agris in urbem tumultus penetrat, spemque omnem concordiæ exturbat. Tumultus repens ex agris in urbem illatus rempublicam in summum discrimen adducit. Perlatus ad cives tumultus omnem reipublicæ statum convellit, conturbat, inflammat. Urbes et oppida implentur. 2. Is casus vehementer me turbavit, cet événement m’a fortement troublé. Mirifice me perculit; omnem animi statum inflammavit, incitavit, conturbavit; mentem propemodum e sua sede et statu dimovit; mentem prope exturbavit meam, consilium eripuit. Usus: In Hispania turbatum est aliquid. Omnia turbavit et miscuit. Vide ne quid turbet. Turbare aliquid ac pacem sollicitare.

TURBO, ĭnis, m. Tourbillon. Syn. Ventus omnia turbans ac involvens. Epith. Maximus, sævus. Usus: 1. Tanquam turbine aliquo et tempestate everti. Tu procella patriæ, turbo et tempestas pacis. 2. Coni figura inversa, toupie, sabot. Turbinem versare.

TURBŬLENTĒ, D’une manière orageuse, avec trouble, confusion, désordre. Syn. Turbide, temere.

TURBULENTUS, a, um, Plein de confusion, de désordre. Turbidus, nata in vanos tumultus ingenia. )( Tranquillus. Adv. Necessario. Usus: Turbulenta, temeraria, cæca consilia. Tempora, tempestas reipublicæ turbulenta. Cf. Turbidus.

TURGĔO, es, et TURGESCO, is, ere, n. S’enfler, se gonfler; être enflé, gonflé. Syn. Tumeo, inflatus sum. Adv. Penitus.

TURGĬDUS, a, um, Enflé, gonflé. Syn. Tumidus, inflatus.

TURMA, æ, f. Escadron, troupe de cavalerie. Syn. Equitum ordo, globus, manus.

TURMĀLIS, e, gen. com. Relatif à un escadron, d’escadron. Usus: Scipio ille major Corinthiis statuam pollicentibus eo loco, ubi essent aliorum imperatorum, turmales dixit displicere, les Corinthiens promettaient à Scipion de lui ériger une statue à côté de celles de leurs généraux: Je n’aime pas les escadrons, dit-il, c. à d., la foule (à être confondu dans la foule).

TURMĀTIM, Par compagnies, par escadrons. Syn. Per turmas, agmine.

TURPĬCULUS, a, um, Un peu laid, assez laid. Usus: Jocus in turpiculis rebus ponitur, la plaisanterie s’applique aux choses basses et laides.

TURPĬFĬCĀTUS, a, um, Souillé, dégradé, défiguré. Usus: Depravatio ac fœditas turpificati animi.

TURPIS, e, gen. com. Laid, difforme; honteux. Syn. Inhonestus, deformis, fœdus, inquinatus, infamis, flagitiosus, nequam. Adv. Æque, omnino non. Phras. 1. Cave ne quid turpe admittas, prenez garde de faire qqche de honteux. Ne quid dissolute ac turpiter agas; ne quid dedecoris admittas, aut quod fœdum sit et flagitiosum, quod crimini esse possit; vide ne quid indecore effeminateque facias; ne in turpem verborum obscœnitatem delabare; ne quid in tua vita moribusque maculæ hæreat, resideat; ne probrum, labem ac infamiam moribus aspergas tuis, aut majorum claritudini inferas; ne priores tuas laudes vitæ turpitudine deformes. Cave ne quod dedecus suscipias, concipias, in te admittas; ne in flagitiis, in dedecore voluteris; ne in flagitia te ingurgites. 2. Hoc apud illos turpe non est, chez eux, cela n’a rien d’infamant. Nullam ea res apud illos infamiam habet; in vitiis illud non ponitur; illud in rebus turpibus non habetur; illud turpe nemo putat, existimat; eorum moribus illud ab honestate remotum non est. Id nemini est turpitudini; illud eorum moribus nefas non habetur; illud eorum moribus flagitium non est. Usus: Luxuria tum omni ætati turpis, tum senectuti est fœdissima, la débauche, honteuse à tout âge, est surtout dégradante pour la vieillesse. Id non modo turpe est, sed sceleratum et nefarium. Turpis homo, vita infamis.

TURPĬTER, D’une manière honteuse, infâme. Syn. Turpe, obscœne, nequiter, nefarie. Usus: Timeo ne quid turpiter faciam.

TURPĬTŪDO, ĭnis, f. Laideur morale, honte, turpitude, infamie. Syn. Deformitas, obscœnitas, infamia, macula, flagitium, dedecus, labes, deformatio, depravatio, fœditas. Epith. Accusabilis, domestica, flagitiosa, insignis, major, maxima, nefaria, sempiterna, singularis, summa, tota, vera ficta, plurima. Usus: Nulla pars vitæ ejus summæ turpitudinis fuit expers. Omni turpitudine se fœdavit, quam ille nunquam eluet aut delebit Nihil non turpitudinis subiit; omni turpitudine notatus est. Ea causa turpitudinem habet. Omnia fugiendæ turpitudinis adipiscendæque honestatis causa facio, je fais tout pour éviter le déshonneur et mériter la considération publique. Cf. Dedecus, Turpis.

TURPO, as, avi, atum, are, a. Rendre laid, défigurer, souiller. Syn. Fœdo. Usus: Jovis aram sanguine turpat. Poet.

TURRIS, is, f. Tour. Celsa moles. Epith. Alta, altissima. Usus: Ex alta turri situ et opere multum edita dejectus.

TURTUR, ŭris, m. Tourterelle.

TUSSĬO, is, ire, n. Tousser. Syn. Tussi laboro, tussi urgeor.

TUSSIS, is, f. Toux. Syn. Screatus. Usus: Tussim pectore expellere.

1. TŪTĔ, Toi-même. Syn. Tu ipse. Usus: Ut tute mihi præcepisti.

2. TŪTĒ, Sûrement, en sûreté. Syn. Tuto, impune.

TŪTĒLA, æ, f. Soins vigilants, garde, conservation, défense; tutelle. Syn. Fides, defensio, patrocinium, clientela. Epith. Legitima, præclara; turpis. Usus: Filios suos alicujus tutelæ commendare; in tutelam alicui tradere; tutelæ subjicere. Pupillus cum primum in tutelam venerit; in tutela fuerit. Tutela se abdicare. Omnia hæc nostra latent in tutela et præsidio armorum. Cf. Præsidium.

1. TŪTOR, aris, atus sum, ari, d. a. Veiller à ou sur, garder, protéger, défendre. Syn. Tueor, salvum, invictum præsto. Adv. Accuratissime, copiosius, facile. Usus: Provinciam, fines armis tutari. Cf. Tueor.

2. TŪTOR, ōris, m. Protecteur, défenseur; tuteur (t. de droit). Syn. Defensor, patronus. Epith. Castus, fidelis, legitimus, verus, annuus. Usus: Tutorem alicui instituere. In tutorum potestate est pupillus. Respublica orba consulis fidem, tanquam legitimi tutoris implorat. Tutor religionis.

TŪTUS, a, um, Qui est en sûreté, qui ne court aucun danger, qui n’a rien à craindre. Syn. Metu vel periculo vacuus, tectus; septus, munitus, securus, in tuto locatus; nihil insidiarum habens; sanctus, sacrosanctus. Adv. Maxime, plane, prorsus. Phras. Tutus jam est, maintenant il est en sûreté. In tuto est; in portu navigat; in portu est; in vado est; cautum illi est. Cf. Securus. Usus: Tutam et tranquillam vitam degere. Tutus ab inimicis. In tuto collocare; in tuto esse; mare tutum præstare.

TŬUS, a, um, Ton, ta; le tien, la tienne. Usus: Panætius ille tuus. Tuorum curam gere.

TY̆PUS, i, m. Figure, image. Syn. Signum, forma. Phras. Librum typis edere, imprimer un livre. Typis mandare, commendare, committere; typis exprimere, edere, in lucem emittere; typis excudere, evulgare. Usus: Typos tibi mando.

TY̆RANNĬCĒ, Tyranniquement. Syn. Superbe, crudeliter.

TY̆RANNĬCUS, a, um, Tyrannique, de tyran, cruel. Syn. Leges, facta tyrannica.

TY̆RANNOCTŎNUS, i, m. Meurtrier d’un tyran, tyrannicide. Syn. Tyranni interfector (Vulg. tyrannicida).

TYRANNIS, idis, f. Autorité d’un tyran, tyrannie. Phras. Tyrannidem occupare, s’emparer de la tyrannie. Imperium sibi arripere; regnum invadere; capiti fortunæ regiæ insignia per vim adjicere; regium fastigium affectare et occupare. Usus: Tyrannidem occupare. Tyrannidem evertere, delere.

TY̆RANNUS, i, m. Tyran; monarque absolu, autocrate. Syn. Ereptor libertatis, oppressor civitatis. Epith. Crudelissimus, firmus opibus et voluntate, insanus, crudelis, inanis, gloriosus fama, gratus beneficio, importunus, amens, intolerandus, libidinosus, teter. Usus: Tyrannus quam qui unquam fuit sævissimus ac violentissimus in suos. Nulla est nobis societas cum tyrannis, sed potius summa distractio.

Illustration from Lexicon Latinum: Universae phraseologiae corpus congestum etc.

1. ŪBER, ĕris, n. Sein, mamelle. Syn. Mamma.

2. ŪBER, ĕris, omn. gen. Riche, abondant, plein; fécond, fertile. Syn. Fecundus, ferax, fertilis, abundans, copiosus. Usus: Agro bene culto nihil est nec usu uberius, nec specie ornatius, rien ne saurait être ni plus utile ni plus beau qu’un champ bien cultivé. Plenior et uberior ad dicendum, orateur plus plein, plus abondant. Cf. Copiosus.

ŬBERTAS, ātis, f. Richesse, abondance; fertilité. Syn. Abundantia, copia, magnitudo. Epith. Maxima, vetus, summa agrorum. Usus: Omnis ubertas et quasi silva dicendi. Summa ubertas et copia frugum. Cf. Copia.

ŬBĬ, Où. Syn. Quo loco. Usus: 1. Nemo est quin ubivis quam ibi ubi est esse malit. 2. Postquam, cumprimum, simul ut, dès que. Ubi galli cantum audit, mensam tolli jubet. 3. In quo, où (sur quoi, avec quoi, dans lequel). Porticus ubi ambulabam. In ea urbe ubi natus es. Ubi gentium est is homo?

ŬBĬCUMQUE, En quelque lieu que, partout où. Syn. Quocumque in loco, ubi ubi. Usus: Ubicumque gentium et terrarum fueris.

ŬBĬNAM? Où?

ŬBĪQUE, En quelque lieu que ce soit, partout. Usus: Mortales qui ubique sunt.

ŬBĬVIS, En quelque lieu que ce soit, partout. Usus: Ubivis esse malim, quam ibi.

ŪDUS, a, um, Humide, mouillé, arrosé. Syn. Udis oculis respicies, vous regarderez avec des yeux baignés de larmes.

ULCĔRĀTUS, a, um, Ulcéré. Syn. Exulceratus.

ULCĔRŌSUS, a, um, Couvert d’ulcères. Syn. Plenus ulceribus.

ULCISCOR, eris, ultus sum, cisci, d. Punir qqn d’une injustice commise, se venger de lui, ou venger l’injure elle-même. Syn. Vindico, punio, persequor, pœnam repeto, injurias persequor, male meritis refero quod debeo, pœnas sumo, expeto. Phras. 1. Nihil laudabilius esse statuo quam injurias non ulcisci, je ne connais rien de plus digne de louange que le pardon des injures. Nihil ad laudem illustrius esse statuo, quam injurias contemnere, oblivisci; injurias ex animo delere; minime persequi; ultione non persequi; de injuria persequenda, referenda nihil omnino cogitare; referendæ injuriæ curam non suscipere; ultionem injuriarum non spectare, non curare; de referenda injuria minimum laborare. In contemnendis, obliviscendis, ex animo evellendis, ex memoria delendis injuriis, oblivione voluntaria conterendis, eximiam sitam esse laudem mihi persuadeo. 2. Ulciscar istam calumniam, je poursuivrai la vengeance de cette calomnie. Calumniam hanc non inultam patiar; pro istis injuriis graviter ulciscar; injuriam hanc certo persequar; gravem me ad calumnias istas vindicem servabo; ultor ero calumniæ; punitor doloris mei; vindicabo quam acerrime maledicta illa; dolorem ex calumnia meum justa ultione explebo; pœnas pro calumnia graves capiam; justus dolor ad repetendas calumniæ hujus pœnas me excitat, nec inultum id, quidquid est, a me auferes. Usus: Meas injurias nondum sum ultus. Ultus est Sylla hujus victoriæ crudelitatem. Ulcisci inimicum, se venger de son ennemi. Transl. Venger qqn. Fratres occisos, patrem justa per arma ulcisci. Quid tam necessarium tenere arma quibus possis te ulcisci lacessitus, ces armes dont on peut se servir, pour se défendre, quand on est attaqué. Cf. Vindico.

ULCUS, ĕris, n. Ulcère, plaie. Syn. Plaga inveterata et sordida. Usus: Et tu tanquam unguis in hoc ulcere.

ULLUS, a, um, gen. ius, dat. i, Un, quelqu’un, une personne. Syn. Aliquis, unus. Usus: Ullum nummum nemini debeo. Si ulla erit libertas. Sine ullo vel uno metu.

ULTĬMUS, a, um. Le plus éloigné, le plus reculé, extrême, le dernier. Syn. Postremus, extremus, novissimus, summus. Usus: Ex ultimis terris arcessitus. Ab ultimo principio hujus urbis ad hoc tempus.

ULTĬO, ōnis, f. Vengeance. Syn. Vindicta. )( Gratia. Usus: Ultionem parare. Cf. Ulciscor, Vindico.

ULTOR, ōris, m. Vengeur. Syn. Vindex, punitor. Usus: Injuriarum nostrarum ultor.

ULTRA, Au-delà, plus loin. Syn. Supra. )( Citra. Phras. Ultra quam constitueram, progressus sum dicendo, j’ai été plus long dans mon discours que je ne m’étais proposé. Longius vagata est oratio; cursus dictionis longius me extulit provexit; fines dicendi longius ac volueram protuli; orationem produxi longius; quantumcumque me retinui, longius tamen oratione lapsus sum; oratio inter præscriptos dicendi fines non consedit. Usus: Ultra quam satis sit angeris, au-delà de la nécessité. Oratio elegans, ut nihil possit ultra, discours on ne peut plus élégant.

ULTRIX, īcis, f. Celle qui venge, vengeresse (poét.). Syn. Vindex.

ULTRŌ, De ce côté-là; spontanément, librement. Syn. Sponte, non quæsitus. Usus: 1. Omnia ei ultro pollicitus sum, je lui ai tout promis de moi-même. 2. Ultro citroque, çà et là, de côté et d’autre. Syn. Huc illuc, vicissim. Usus: Ultro citroque cursare, navigare, commeare. Beneficia ultro citroque data.

ŬLŬLĀTŬS, ūs, m. Hurlements; cris de douleur. Usus: Victoriam conclamant et ululatum tollunt.

ŬLŬLO, as, avi, atum, are, n. Hurler, pousser des hurlements, crier; canere, chanter avec force inflexions et sons aigus (propr. canum et luporum). Usus: Inclinata et ululanti voce. Cf. Plango.

UMBĬLĪCUS, i, m. Le milieu, le point central; nombril. Epith. Certus. Usus: Is locus qui in medio Siciliæ est, et umbilicus ejus insulæ nominatur, s’appelle le centre de cette île.

UMBO, ōnis, m. Partie centrale et relevée en bosse d’un bouclier; le bouclier lui-même. Usus: Umbonibus incussaque ala sternuntur hostes, les ennemis sont défaits à coup de boucliers et par la seule force des bras.

UMBRA, æ, f. Ombre. Epith. Fatalis, infera, tenuis. Usus: Umbram equitis Romani videtis, simulacrum pristinæ dignitatis. Umbras falsæ gloriæ consectari. Omnes umbras timet. Umbræ et eminentiæ in pictura, l’ombre et la lumière en peinture.

UMBRĀCŬLUM, i, n. Tout objet qui donne de l’ombre, ombrage. Syn. Locus frondibus tectus. Transl. École. Usus: Ex umbraculis eruditorum otioque scholæ in solem et pulverem prodire, procedere, quitter les leçons des savants et la tranquillité de l’école pour braver les ardeurs du soleil et la poussière des combats.

UMBRĀTĬLIS, e, gen. com. Qui reste à l’ombre, paresseux, désœuvré; formé dans une école. Syn. Quod in umbra et otio versatur. Usus: E domestica et umbratili exercitatione medium in agmen, in pulverem, in clamorem, in castra, in aciem forensem prodire, et ex litteris aliquid in lucem aspectumque proferre, sortir du silence de la retraite et s’élancer dans l’arène, au milieu des cris et du tumulte du forum. Oratio mollis et umbratilis. Cf. Fucatus.

UMBRŌSUS, a, um, Qui a beaucoup d’ombre, ombreux, ombragé. Syn. Opacus, umbrifer. Phras. Locus umbrosus, lieu rempli d’ombre. Locus ambientibus ramis, vix in densam umbram cadente sole, contectus; multa arborum frondiumque amœnitate opacatus. Cf. Opacus.

ŪNĀ, Ensemble. Syn. Simul, pariter, communiter. Usus: Si in Italia fueris, erimus una. Cf. Simul.

ŪNĂNĬMIS, e, gen. com. Qui est de même avis, qui est d’accord, unanime. Usus: Unanimes fratres, sodales. Cf. Concors.

ŪNĂNĬMĬTAS, ātis, f. Bon accord, bonne harmonie, bonne intelligence. Usus: Nulla re magis, quam unanimitate regna continentur.

UNCĬA, æ, f. Once. Syn. Assis pars duodecima.

UNCĬNĀTUS, a, um, Crochu. Syn. Aduncus, hamatus.

UNCTĬO, ōnis, f. Action d’oindre. Syn. Unctura.

UNCTOR, ōris, m. Celui qui frotte qqn d’essence ou d’huile. Syn. Aliptes. Epith. Bonus.

UNCTŪRA, æ, f. Action d’oindre. Syn. Unctio. Epith. Servilis.

UNCUS, i, m. Croc, crochet. Usus: Uncus fugitivo impactus est.

UNDA, æ, f. Onde, flot, vague. Syn. Fluctus. Usus: Undæ comitiorum. Cf. Mare.

UNDE, D’où. Syn. Ex quo, a quo. Ratione causæ, originis a re, loco. Usus: Eloquentia, unde longe absum. Materia, unde orta sunt omnia. Quærimus unde sit beata vita. Unde omnia manant.

UNDĔCĬES, Onze fois.

UNDĔLĬBET, De quelque part que ce soit.

UNDĒQUINQUĀGĒSĬMUS, a, um. Le quarante-neuvième.

UNDĒVĪCĒSĬMUS vel vigesimus, a, um, Le dix-neuvième.

UNDĒVĪGINTI, Dix-neuf.

UNDĬQUE, De tous côtés, de toutes parts. Syn. Ex omni parte, ex omni genere. Usus: Undique ex omni regione terrarum concurritur. Aut undique religionem tolle, aut usquequaque conserva, il faut ou faire disparaître la religion de partout ou la conserver partout. Honestas undique perfecta, honnêteté parfaite de tout point. A tergo, a fronte, a lateribus, ex omnibus partibus undique tenetur.

UNGO, is, xi, ctum, ere, a. Oindre, frotter d’un corps gras (parfum, onguent, huile). Syn. Perungo, unguentis oblino. Usus: Cæsar unctus occubuit. Cum is caput et os unguento perfricaret et ungeret.

UNGUENTĀRĬUS, ĭi, m. Parfumeur marchand de parfums. Syn. Qui unguenta conficit vel vendit.

UNGUENTUM, i, n. Onguent, parfum, essence. Syn. Odorum variorum permistio. Epith. Conditum suavitate, moderatum. Usus: Unguentis oblitus. Unguentis effluens calamistrata coma.

UNGUĬCŬLUS, i, m. Ongle du doigt. Usus: A teneris unguiculis, dès la plus tendre enfance.

UNGUIS, is, m. Ongle. Epith. Transversus, adversus, ferus. Usus: Ab imis unguibus ad summum verticem, depuis le bout des ongles jusqu’au sommet de la tête, des pieds à la tête. Unguibus eum discerpsere. Ungues dempserat illi tonsor, collegit. Unguis in ulcere exstitit. Unguibus in faciem violare. Transversum unguem non oportet discedere, s’écarter d’une ligne.

UNGŬLA, æ, f. Sabot, corne, griffe, serre. Epith. Vehemens. Usus: Ungula equi, jumentorum.

ŪNĬCĒ, Uniquement, particulièrement, singulièrement. Syn. Singulariter. Usus: Patriam unice diligit. Hunc tibi unice commendo.

ŪNĬCUS, a, um, Unique, seul. Syn. Unus, unigena, singularis. Usus: Erat hoc unicum solatium in malis.

ŪNĪUSMŎDI, De même espèce. Syn. Non varius. )( Multiformis. Usus: Materia semper est uniusmodi, sui similis.

ŪNĬVERSĀLIS, e, gen. com. Universel, général. Syn. Universus, absolutus. Usus: Causa universalis.

ŪNĬVERSĒ, En général. Syn. Generatim, generaliter.

ŪNĬVERSĬTAS, ātis, f. Universalité, totalité. Syn. Universum, mundus. Usus: Universitas rerum qua omnia continentur. (Universitas, Vulg.), université. Latine: Doctrinarum omnium sedes; artium ac disciplinarum omnium palæstra vel emporium. Cf. Academia.

ŪNĬVERSUS, a, um, Tout entier, tout. Syn. Totus, omnis, infinitus, confusus. Usus: Quid potest esse extra universa? Que peut-il y avoir en dehors du tout? Rem universam in partes distribuere. DEUS separatim ab universis singulos diligit, DIEU aime chaque homme en particulier, séparé de la totalité.

UNQUAM, Une fois par hasard, une fois quelconque, un jour, jamais. Syn. Ab omni memoria, post homines natos, post hominum memoriam, ex omni memoria, post nostram patrumque memoriam. )( Nunquam. Usus: Omnes qui unquam fuere superat. Nihil unquam post homines natos.

ŪNUS, a, um, gen. īus, dat. i, Un, une, un seul, une seule. Syn. Solus, singularis. Usus: Ut esset unus e nobis. Unum sustinere pauci possunt, utrumque nemo. In unius anima positas omnes spes habemus. Ad unum omnes assentiunt. (Unus post alterum, Vulg.), l’un après l’autre. Latine: Super alium alius; alia super alia; aliud ex alio. (Unus est melior quam alter, Vulg.), l’un est meilleur que l’autre. Latine: Alius alio melior. Ad neminem unum imperii summa rediit, sed separarim suam quisque classem administrabat, le pouvoir suprême ne fut rendu à personne individuellement, mais chacun gouvernait séparément sa flotte. In unum locum conducere, cogere, dans le même lieu, dans le même endroit. In unum corpus coalescere; in unum confundi; in unum congruunt res omnes.

ŪNUSQUISQUE, Chacun. Syn. Singuli, quisque. )( Nemo, nullus.

URBĀNĒ, Gracieusement, poliment. Usus: Urbane faceteque aliquem irridere, railler, finement, avec esprit.

URBĀNĬTAS, ātis, f. Urbanité, politesse; élégance, pureté du langage; raillerie de bon ton, de bon goût. Syn. Sal, comitas, civilis vita. Epith. Facetosa, pristina, summa. Usus: Vir nostrorum hominum urbanitate limatus. Urbanitatis externæ color nostris oratoribus deficit. Libandus est etiam ex omni genere urbanitatis facetiarum quidam lepos. Omnis illa vetus urbanitas exaruit. Homo importunus urbanitatem omnem deposuit. Desideria urbis et urbanitatis depone, le séjour de Rome, la vie de Rome. Cf. Humanitas.

URBĀNUS, a, un, Poli, de bon ton; spirituel, fin. Syn. Non inurbanus, facetus. Usus: Urbani sales. Homo cautus et urbanus. 2. Qui in urbe habitat vel quod urbis est, relatif à la ville, de ville, urbain. )( Rusticus. Manabat latius malum illud urbanum. Urbanarum rerum perturbatio. Urbanus Prætor. Cf. Humanus.

URBS, urbis, f. Ville. Syn. Civitas. Epith. Amantissima, amplissima, antiqua, clarissima, nobis amicissima, copiosissima, firma, permagna, fortunatissima, hostilis et bellica, munitissima; non solum incolumis sed etiam ornata. Urbes inimicissimæ, locupletes, infestissimæ alicui imperio, maritimæ, militares, maximæ, turpissimæ. Phras. 1. Urbs nobilis et præclara, ville noble et illustre. Urbs et natura, et situ, descriptione ædificiorum et pulchritudine inprimis nobilis ac opulenta. Urbs vetus et copiosa, eruditissimis hominibus studiisque liberalissimis affluens. Urbs situ et opere munita, fossis ac mœnibus septa ac valida. Urbs amplissima et ornatissima, atque omnibus rebus aucta. Urbs florentissima potentissimaque, referta copiis, descriptione ædificiorum, una omnium pulcherrima. Urbs ad res gerendas opportuna, situ et natura munitissima, opulenta eadem et copiosa. 2. Urbs capta est, la ville a été prise. Hostibus præda facta est; in hostium manus venit; in hostium potestatem pervenit; in deditionem accepta est; urbe hostes potiti sunt; urbem ditionis suæ fecere hostes. Usus: Urbem constituere, ædificare. Urbem capere, exscindere, evertere. Urbem relinquere, deserere. Urbe excedere.

* URCĔUS, i, m. Vase en terre, cruche. Usus: Urcei fictiles, aquarii.

ŪRĒDO, ĭnis, f. Nielle ou charbon, maladie des plantes. Syn. Morbus stirpes adurens. Usus: Si uredo aut grando segeti nocuit.

URGĔO, es, ursi, ere, a. Pousser, presser, faire avancer. Syn. Impello, incito, premo, insto. Adv. Angustius, diutius, graviter, rustice, sane, acriter, valde. Phras. Urgere te non desistam, je ne cesserai de vous presser vivement. Usque te premam, instabo, insectabor, poscam ut enitaris, elabores, rem perficias. Anniti, minari, etiam clamoribus et convitio impellere te non desistam, ut vel coactu meo rem suscipias; insistam, flagitabo, sollicitabo nec remittam; non desistam nec cessabo obtundere, dum perfecta videam quæ inchoasti. Usus: Urge summo studio, insta, eblandire. Interrogando urgere. Urgere hostem ac premere. Urgere atque ab omni parte instare. Cf. Impello.

ŪRĪNA, æ, f. Urine. Usus: Urinam reddere, uriner; alias aquam petere, vesicam levare, exonerare. (Vulg. Urinam mittere.)

ŪRĪNOR, aris, atus sum, ari, d. Plonger sous l’eau. Syn. Sub aqua nato et mergo.

URNA, æ, f. Vase à puiser de l’eau, urne; urne du scrutin. Syn. Hydria. Usus: Urnas delere et evertere subsellia. Senatorum urna nos absolvit. Eduxit ex urna tres qui sorte judicarent.

ŪRO, is, ussi, ustum, ere, a. Brûler, faire brûler. Syn. Aduro; igne perdo, corrumpo, comburo. Usus: Corpus uri et secari patimur. Venatores uri se frigore patiuntur, les chasseurs se laissent transir par le froid. Cf. Comburo.

ŪSĬTĀTĒ, Conformément à l’usage. Syn. Vulgariter, populariter.

ŪSĬTĀTUS, a, um, Usité, admis par l’usage; accoutumé. Syn. Pervulgatus, usu receptus, solemnis. )( Inusitatus. Usus: Usitato more, selon l’usage ordinaire. Id non solum usitatum, sed etiam quotidianum est. Honor pervulgatus et usitatus. Cf. Communis, Vulgaris.

USPĬAM, En quelque lieu, en quelque endroit, quelque part. Syn. Alicubi. )( Nusquam. Usus: Si Brutum uspiam videris.

USQUAM, Quelque part, en quelque lieu. Syn. Ullo loco; uspiam, alicubi. Usus: Nullus usquam consistendi locus.

USQUĒ, Toujours. Syn. Semper. Usus: 1. Mihi quidem usque curæ erit. 2. Usque ad, in, jusqu’à. Usque ad eum finem, dum judices rejecti fuerint. Usque a Janiculo ad ædem Vestæ, depuis le Janicule. Usque a toga pura, dès l’enfance. 3. Usque adeo, à ce point, à tel point. Syn. Adeo. Usus: Usque adeo sæviit. 4. Usque dum, jusqu’à ce que. Syn. Donec. 5. Usque eo, à tel point. Syn. Adeo, tamdiu. Usus: 1. Usque eo morosi sumus, ut, etc. 2. Tamdiu, ad eum usque finem, jusqu’à ce que. Usque eo se tenuit quoad Pompeius adesset.

USQUĔQUĀQUE, Partout, toujours. Syn. Ubique, omnino. Usus: Usquequaque sapere oportet, il faut être sage jusqu’au bout, toujours, en toute occasion.

1. ŪSŪCĂPĬO, is, cēpi, captum, ere, a. Acquérir par prescription (t. de droit). Syn. Usu meum facto. Lex bustum usucapi vetat.

2. ŪSŪCĂPĬO, ōnis, f. Propriété acquise par droit de prescription; prescription (t. de droit). Syn. Jus possidendi quæsitum continuatione temporis lege definiti. Usus: Usucapionum et tutelarum jura.

ŪSŪRA, æ, f. Usage, jouissance; intérêt; bénéfice. Syn. Usus; fenus, fenerationis fructus. Epith. Parva, diuturna, plena lacrimarum, menstrua. Phras. 1. Senatus populum usuris liberavit, le sénat fit remise au peuple des intérêts. Ingravescente fenore liberavit; fenebrem rem levare aggressi sunt senatores; multis fenebribus legibus constrinxerunt avaritiam; ne fenore trucidaretur populus senatus lege cavit. Usus: 1. Parvam exigui temporis usuram a te postulo. Usuram lucis alicui eripere. 2. Fenus, intérêt, usure. Usuris suis cavere. Usuram cum fide pendere. Usura aliquem liberare. De capite deducere, quod usuris pernumeratum est, défalquer du capital ce qui a été payé en intérêt, les sommes payées pour l’intérêt. Cf. Fenus, Feneror.

ŪSURPĀTĬO, ōnis, f. Usage, emploi, jouissance. Syn. Usus frequens, tractatio, mentio. Usus: Usurpatione et renovatione doctrinæ me consolor, action de revenir sur ses études passées, de s’y livrer de nouveau.

ŪSURPO, as, avi, atum, are, a. Faire usage de qqche, user de, jouir de, employer. Syn. Utor, in usum adhibeo. Usus: 1. Crebris sermonibus usurpo vetus illud. Aliquid ex alienis bonis usurpare. Oculis aliquid usurpo, voir qqche. In ea, quam usurpas, tranquillitate. Nomen tantum, virtutis usurpas: quid ipsa valeat, ignoras, tu ne sais que prononcer le nom de la vertu: tu n’as aucune idée de la chose. 2. Dico, appello, voco, appeler. Lælius is qui sapiens usurpatur, Lélius, celui qui est surnommé le sage. Cf. Occupo.

ŪSŬS, usūs, m. Action de se servir, emploi, usage. Syn. Consuetudo. Epith. Arrogans, intolerabilis, annuus, assiduus, uni rei deditus, communis, vulgaris, diuturnus, domesticus, forensis, publicus, frequens, magnus, familiaris, militaris, necessarius, oratorius, popularis, civilis, provincialis, quotidianus, rhetoricus. Usus: 1. Ita usus obtinuit. Dicendi ratio in communi quodam usu versatur. 2. Experientia, usage, pratique, expérience. Vir magnæ prudentiæ, usu et exercitatione doctus. Usum in re bellica magnum habet, il a une grande expérience de l’art militaire. Docuit nos longa vita ususque rerum multarum. Cum ad summam prudentiam tantus usus accesserit. Omnia collocata sunt in usu quotidiano. Res longo usu comprobata. 3. Exercitatio, exercice. Usus frequens omnium magistrorum præcepta superat. Tractatio et usus vocis. Si rerum usum percallueris. 4. Utilitas, avantage, utilité, profit. Conciliare sibi homines et ad usus suos adjungere. Ea res magnos tibi usus afferet, dabit; magno usui erit, cette chose vous sera très utile. Res nulli usui. Ingentes inde usus percipies, habebis, magnis usibus frueris. Rei alicujus usum adimere sibi, alicui auferre. Si usus fuerit. 5. Amicitia, familiaritas, consuetudo, commerce d’amitié, liaison, intimité. Vetus mihi cum illo usus intercedit. Summus mihi cum parente ejus usus erat. Magno usu familiaritatis cum eo conjunctus sum. 6. Opus est, l’occasion se présente. De cæteris studiis alio loco dicemus, si usus fuerit. Mihi sic usus est, c’est ce qu’il me faut, c’est ce dont j’ai besoin.

ŪSUSFRUCTŬS, ūs, m. Usufruit de la propriété d’autrui. Syn. Jus utendi alienis rebus. Usus: Bonorum suorum usumfructum alicui legare, léguer à qqn l’usufruit de tous ses biens.

* ŪSŪVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. Être nécessaire, falloir; venir en aide, arriver. Syn. Usu venit, usu evenit, usu accidit. Usus: Nunc illud mihi usuvenit quod nuper tibi. Ille mihi usuvenit in optima causa. Ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat, si le besoin s’en présente, au besoin. Cf. Evenio.

UT, Afin que. Syn. Quo. Usus: 1. Hæc, dicis, ut me teneas. 2. Ut est, ut nunc est, comme, de la manière que. Si improbus fueris, ut es. Cælius, ut illis temporibus, ut inter barbaros, satis doctus. Ille, ut erat inter suos primus. Mihi factum et, ut in tali re, etiam fortuna probatur. 3. Postquam, ubi, dès que, aussitôt que. Ut ab urbe discessi, nullam intermisi diem. Simul ut me viderunt, alloquuntur. Primum ut me salutavit, abiit. 4. Quamvis, etsi, quoique. Ut summa habeam cætera, temporis satis non habui. Ut nihil aliud, hoc tamen perfecit. 5. Quam, quantum! (admirantis) combien, que, comme! Ut humilis, ut abjectus sermo est! 6. Ut quisque (cum superl.), ita (cum superl.): plus... plus... Ut quisque optimus, ita modestissimus. Ut quisque senior, ita prudentior. 7. Ut si, tanquam si, quasi, comme si, tout comme si. Tuam rem sic ago, ut si mea esset. 8. Quemadmodum, quomodo, comme. Ut olim fiebat; ut est consuetudo.

UTCUMQUE, De quelque manière que. Syn. Quomodocumque. Usus: Utcumque res ceciderit; utcumque erit, quoiqu’il arrive. (Vulg. Taliter, qualiter.)

ŪTENSĬLĬA, ĭum, n. pl. Objets d’utilité, ustensiles, meubles. Usus: Reliqua utensilia.

1. ŬTER, ra, um, gen. utrĭus, dat. utri, Lequel des deux. Usus: Utro bono frui velis, tua optio sit. Uter popularis est, tu an ego?

2. ŪTER, ris, m. Outre, peau préparée pour contenir les liquides ou traverser les fleuves.

ŬTERLĬBET, alibet, umlibet, N’importe lequel des deux, celui des deux qu’on voudra. Usus: Utrumlibet elige.

ŬTERQUE, aque, umque, Chacun des deux, l’un et l’autre, tous les deux. Syn. Utervis, ambo, quisque. )( Neuter, alteruter. Usus: Utraque sententia doctos habet auctores.

ŬTĔRUS, i, m. Sein ou ventre de la mère. Usus: Quæ te belluam ex utero, non hominem fudit?

ŬTERVIS, utravis, utrumvis, Celui des deux que l’on voudra, n’importe lequel des deux. Usus: At minus habeo virium quam vestrum utervis, j’ai moins de forces qu’aucun de vous deux.

ŬTI, Afin que. Syn. Ut. Usus: Petiit uti te placarem.

ŪTĬLIS, e, gen. com. Qui sert, utile, bon, profitable, avantageux. Syn. Fructuosus, commodus; frugifer, salutaris, opportunus, quod multas habet opportunitates, quod ex usu est, quod usui est, quod utilitatem habet. Adv. Paulo, vehementer, maxime, proxime, sane, valde. Phras. 1. Utile hoc consilium erit, ce conseil sera utile. Maximum ex hoc consilio fructum capies; magnum id tibi fructum feret; rationibus tuis mire conducet; erit tibi admodum salutare; nihil hoc consilio commodis tuis aptius; valebit in omnes partes plurimum id consilium; nihil majori fructui gloriæque tibi esse possit eo consilio; magnus ad te fructus inde redundabit; multum ad beate vivendum conferet; multum inde boni in te derivabis; erit id consilium cum summa rerum tuarum utilitate conjunctum; serviet utilitati tuæ; mirabiles utilitates tibi præbebit; erit id ex usu tuo, e re tua; in rem tuam perquam opportunum. 2. Naves bellicæ valde utiles erant ad urbis obsidionem, les navires de guerre étaient très utiles pour le siége de la place. Magnam ad eam rem dabant facultatem; summa erat earum navium in obsidenda urbe facultas; in bello opera earum magni fuit; magno nobis erant usui; magnum ad eam rem usum habebant, afferebant; magnam utilitatem habuere, peperere, attulere; magnam ex iis navibus utilitatem capiebamus, percipiebamus; magna ex iis navibus commoda exsistebant, proficiscebantur. 3. Perge ut cœpisti, si tibi id utile est, continuez comme vous avez commencé, si cela doit vous être utile. Qua ire cœpisti via perge, si e re tua est; si e commodo, ex usu tuo est; si utilitas tua ita feret; si suadet utilitas; si ratio rerum tuarum postulat; si tibi conducit, expedit; si bono, utilitati, commodo, usui, emolumento tibi est; si est ut utilitatem capias; si est ut fructum inde feras, colligas, consequare. Tene quem cœpisti cursum, si in rem tuam est. 4. Ciceroni eloquentia sua valde utilis fuit, l’éloquence fut très utile à Cicéron. Ciceroni summo emolumento fuit; emolumentum peperit; fructum tulit, attulit maximum; Ciceroni eloquentia multa commoda dedit; magnum ex eloquentia fructum cepit, consecutus est Cicero. Cf. Utilitas. Usus: Homo ad nullam partem, ad nullam rem utilis. Inutilis sibi, aliis utilissimus.

Explore with AITake your curiosity a little further.

Reading settings