← Table of contents
Lexicon Latinum

CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 22)

Reading edition

ŎPŬLENTĬA, æ, Richesse, opulence. Syn. Opes. )( Inopia. Usus: Opulentiam parasti ex sanguine civium.

ŎPŬLENTUS, a, um, Riche, opulent. Syn. Dives. )( Inops. Opulentissima et beatissima civitas. Castra opulenta ac omnium rerum plena. Cf. Dives, Pecuniosus, Bona.

ŎPUS, ĕris, n. Ouvrage, œuvre, travail. Syn. Opera, artificium. Epith. Antiquum, artificiosum, bonum, censorium, declamatorium, egregium, grave, inchoatum, ingens, magnificum, arduum, difficile, menstruum, mirabile, multum, nimium, operosum, optimum, oratorium, perfectum, elegans, elaboratum, singulare, spissum, summum, supervacuum, totum, vitiosum, urbanum. Annua, divina, florentissima, grata, humana, inculta, rustica, sacra, tanta. Usus: 1. Magnum opus est, et forte de humanis maximum. Opus vel in hac urbis magnificentia conspiciendum. Opus magnum et arduum perfecisti, confecisti, concinnasti, absolvisti. 2. Munitio, ouvrages de fortification, machines de siége. Arcem magnis operibus sepsit. 3. Artificium, ouvrage, travail d’artiste, façon. Vas antiquo, præclaro opere, summo artificio. Galeæ opere Corinthio cælatæ. Opera manufacta. (Bona Opera, Vulg.), bonnes œuvres. Actiones sanctæ, virtutum officia, pietatis studia.

ŎPUSCŬLUM, i, n. Petit ouvrage, petit travail. Epith. Lucubratum, parvum, minutum. Usus: Minutorum opusculorum fabricator. Opusculum his contractioribus noctibus lucubratum.

ŎPUS EST, imp. Il est nécessaire, il faut, il est besoin. Syn. Necesse est, convenit. Adv. Multum, plane, valde, vehementer. Phras. Si ita opus est, s’il est nécessaire d’agir ainsi. Si ita facto opus; si ita res feret; si quid causæ fuerit; si ita rationes tuæ postulabunt; si ita res coget. Si rerum ordo postulabit; si res desideret; si ita cogit necessitas; si res tuæ ita flagitent; si res rationesque tuæ sic ferunt ac postulant; si ita necesse fuerit; si satis causæ putaveris; si ita usus est; si qua res necessitatem imposuerit; si quid fuerit, cur, etc. Si operæ fuerit, referre, etc. Usus: Opus quidem est, minus tamen necessarium. Facto, properato, maturato opus est. Omnia mihi pollicitus est, quæ mihi opus forent. Acuto et expedito homine opus est. Cf. Oportet, Necesse.

ŌRA, æ, f. Extrémité d’une chose, bord, fin, limite; région, contrée, pays. Syn. Regio, pars terrarum, extremitas. Epith. Altissima, australis, externa, latior, maritima, prima. Usus: Æther extrema ora et determinatio mundi, l’éther qui est l’extrémité et la limite du monde. Ora maritima.

ŌRĀCŬLUM, i, n. Réponse d’un dieu, oracle. Syn. Dei responsio, vaticinium. Epith. Celebre, gratum, proprium, verax, verum. Usus: Ab Apolline oraculum petebant. Oracula funduntur, dantur, eduntur. Discordia responsa velut ex ancipiti oraculo dabantur. Oraculi sortem vel elusit vel implevit. Oracula instinctu divino afflatuque funduntur.

ŌRĀTĬO, ōnis, f. Discours d’un orateur, harangue. Syn. Sermo, concio. Phras. 1. Oratio laudata, discours excellent. Oratio scripta elegantissime sententiis et verbis; copiosissima et ornatissima; bonis artibus instituta, curis et vigiliis elaborata; diu, et multis lucubrationibus commentata; puris et electis verbis composita; sapientissimis sententiis et gravibus verbis ornata atque perpolita; composita, ornata et artificio quodam ac expolitione distincta; fortis, lenis, placida, submissa; plena, teres, docta, erudita, admirabilis; conspersa verborum et sententiarum floribus; luminibus verborum et sententiarum conspersa; sententiis arguta; verbis sonans; incitata, vibrans, accurata; plena litteratæ senectutis; acris et contorta; cohærens, æquabiliter fluens; pugnax et incitata; oratio, in qua omnes verborum, omnes sententiarum illigantur lepores; quæ mira verborum ac rerum copia efflorescit; quam multa verborum et sententiarum lumina distinguunt. 2. Oratio vitiosa, discours plein de défauts. Diffluens, dissoluta; turgens et inflata; jejuna, arida, spinosa, exilis, exsanguis; priscis aut duriter translatis verbis composita; abhorrens ab auribus vulgi; tristis, horrida, aspera, inculta, rapida, angusta; neque perfecta, neque conclusa. 3. Non opus est longa oratione, il n’est pas besoin de plus de paroles. Longiorem orationem tua non exspectat, non patitur humanitas. Respuit, recusat, renuit, rejicit, reformidat tua humanitas longiorem orationem. Pluribus tecum agere non debeo, ne importunus videar, aut tuam nescire humanitatem. Cf. Breviter. Usus: Orationis flos, copia, lumen, facultas. Orationem habere, dicere, instituere. Oratio huc delabitur. Hic tandem consistit oratio. (Oratio, Vulg.), prière, oraison. Latine: Precatio. (Oratio mentalis, Vulg.), oraison mentale, méditation. Latine: Tacita, vel mente concepta precatio.

ŌRĀTĬUNCŬLA, æ, f. Petit discours. Syn. Oratio. Epith. Aureola.

ŌRĀTOR, ōris, m., Oratur; l’orateur, c. à d., celui qui a la parole dans une ambassade, ambassadeur, député, parlementaire. Syn. Orator; legatus. Epith. Accommodatus ad probandum, mediocris, bonus, præstans, simplex, gravis, acer, acerbus, incensus, canorus, acutus, ornatus, amplus, copiosus, argutus, verbis dulcis, volubilis, vehemens, perfacetus, industrius, clarus, compositus, mollis, deterrimus, magnificus, suavis, exercitatus, politus, sapiens, intermedius, quasi temperatus, magnus, mirabilis, uber, fecundus, aptus ad crudiendum, fortis, grandis, tragicus, ardens, subtilis, miserabilis, callidus, jejunus, illustris, modicus, pressus, levis, remissus, sanus, singularis, sermonis plenus, humilis, elegans, audax, infacundus, verecundus in transferendis verbis, parcus, demissus, tardus, immemor, tenuis, non vulgaris, disertus, operarius, perfectus, inurbanus, inops urbanitatis, locuples oratione, dignus, odiosus, tolerabilis, vitiosus, concinnus, grandiloquus. Phras. Orator est imprimis elegans, cet orateur est tout à fait remarquable. Orator est, cui summam copiam facultatemque dicendi natura largita est; in dicendo copiosus; hominum disertissimus; si causa oranda est, eloquentissimus; qui eloquentia in notitiam primum populi, post in honorem pervenit; orator in quo plus curæ, an naturæ sit ad omnem eloquentiam, non facile dixerim; in quo tanta ingenii ubertas, tanta in dicendo jucunditas, ut illa, quæ extorquet, impetrare eum credas; ut auditorem dissentire pudeat, ut illectus tanta suavitate auditor non rapi videatur, sed sequi. Unus suæ ætatis regnare in judiciis dicitur. Nitidus et candidus orator, et quodammodo præ se ferens in dicendo nobilitatem suam. Orator, quem in numero veterum locare non timeas; quo non alius contra veteres oratores dignior nominaretur. Usus: Orator plenus atque perfectus is est, qui de omnibus rebus possit varie copioseque dicere.

ŌRĀTŌRĬĒ, D’une manière oratoire. Syn. Ornate, copiose, splendide.

ŌRĀTŌRĬUS, a, um, Relatif à l’orateur, d’orateur, oratoire. Usus: Oratoria ars, vis, ornamenta.

ŌRĀTŬS, ūs, m. In abl. sing. et plur. tantum. Prière. Usus: Oratu tuo scripsi.

ŌRBĬCŬLĀTUS, a, um, Orbiculaire, fait en rond, en cercle, arrondi. Usus: Mala orbiculata, pommes rondes (excellente espèce).

ORBIS, is, m. Cercle, rond; l’orbe du monde, l’univers. Syn. Circulus, ambitus, mundus. Epith. Angustus, brevis, brumalis, cœlestis, certus, conversus, expers, exterior, immobilis et constans, immutatus, rectus, inferior, insitus, latus, magnus, parvus, perpetuus, proximus, saltatorius, signifer, solstitialis, summus, tardior, superus, totus; dispares, finientes. Usus: Circuitus et quasi orbis verborum, période, enchaînement de mots dans une sorte de cercle. Citius quam putarem, conversus est orbis hic reipublicæ, cette évolution politique s’est opérée plus rapidement que je n’aurais cru. Orbis terræ. Ab orbe condito. Orbem facere, in orbem consistere, in orbem se recipere, faire un cercle, se mettre en rond.

ORBĬTA, æ, f. Trace d’une roue dans le sol, ornière. Syn. Rotæ currentis vestigium.

ORBĬTAS, ātis, f. Perte d’une personne chère. Epith. Maxima, misera. Usus: Filiorum orbitati egregium tutorem instituit, il donna à ses fils un excellent tuteur après sa mort.

ORBO, as, avi, atum, are, a. Priver qqn d’une personne chère, priver, dépouiller. Syn. Privo, spolio, nudo. Usus: Omni spe, auxilio orbata respublica. Hæc philosophia spoliat nos judicio, orbat sensibus. Cf. Privo.

ORBUS, a, um, Privé de ses parents, de ses enfants; privé, dépouillé. Syn. Privatus, desertus. Usus: Orba ab optimatibus civitas. Orbus rebus omnibus.

ORCHESTRA, æ, f. Orchestre, place affectée aux sénateurs dans les théâtres romains. Syn. Locus in theatro vel scena Senatoribus destinatus.

ORCUS, i, m. L’enfer; le dieu des enfers. Syn. Dis pater, Pluto. Epith. Niger, formidabilis. Usus: Verres, ut alter Orcus venit Ennam.

ORDĬNĀTĒ, Par ordre, avec ordre, régulièrement. Usus: Ordinatim, ordine, ex ordine, composite, distincte, distribute. Usus: Ille passim, ego ordinate.

ORDĬNĀRĬUS, a, um, Conforme à l’ordre, ordinaire, habituel. Usus: Ordinaria consilia.

ORDĬNĀTIM, Par ordre, à son tour, à son rang. Syn. Ordinate.

ORDĬNO, as, avi, atum, are, a. Mettre en ordre, ordonner, disposer. Syn. Compono, constituo, in ordinem adduco vel redigo, digero, ratione dispono. Phras. 1. (Aciem ordinare, Vulg.), ranger une armée en bataille. Aciem constituere, dirigere, componere, struere; agmen componere; in ordinem redigere; in certum ordinem milites cogere; in certas partes distribuere; in certos numeros distribuere, ac suo quemque loco statuere; ordines instruere. 2. Rempublicam habemus optime ordinatam, tout est parfaitement ordonné dans la république. Omnia suis ordinibus moderata sunt; ex inordinata, in ordinem adductam, pulcherrime digestam, suis momentis atque summo judicio dispensatam, ac dispositam habemus rempublicam. 3. (Ordinatus est Sacerdos, Vulg.), il a été ordonné prêtre. Sacris vel sacerdotio initiatus, inauguratus est, sacerdos creatus est. Usus: Cum omnia ordinarentur, instruerentur, pararentur.

ORDĬOR, īris, orsus sum, iri, d. Tisser, ourdir; commencer, entreprendre. Syn. Incipio. )( Finio. Usus: Unde orsa est, inde terminetur oratio. Ordiri a facillimis. Cf. Inchoo, Incipio.

ORDO, ĭnis, m. Ordre, disposition, arrangement convenable. Syn. Ratio, dispositio, collocatio; classis hominum, natio. Epith. Accommodatus, admirabilis, alienus, amplus, magnus, pergratus, singularis; florentes, directi. Phras. 1. Nihil ordine actum est, rien n’a été fait avec ordre. Confusius acta res est; perturbata et confusa erant omnia; gesta sunt omnia præposteris temporibus, confusis personis, perturbato ordine; perturbate, confuse agebantur omnia. 2. Milites sine ordine in hostem ivere, les soldats coururent en désorde contre les ennemis. Sparsi et inconditi; dispersi et inordinati, sine ducibus certis, sine imperio hostem invadunt; incomposito agmine hostem aggrediuntur; effusi et contemptim, negligenter et incomposite; acriori impetu, quam compositiori ordine pugnam inivere; dispersi et palantes in hostes incurrunt. Usus: 1. Ordo est compositio rerum aptis et accommodatis locis. Præcepta suum habent ordinem, domestico ordine administrantur. In omnibus rebus ordinem adhibere, tenere, sequi, servare, conservare. Ad ordinem se referre. In ordinem adducere, redigere. Ordinem immutare, perturbare. Hoc recte atque ordine et e republica factum. Ex ordine rogare sententiam. Extra ordinem; præter ordinem. 2. Hominum classis, cœtus, gradus, natio, ordre, rang, condition, classe, division des citoyens. Ordo senatorius, equester. Ordo pecuariorum, publicanorum. Omnium ordinum consensus. Ordines ducere præfectorum militarium est, commander une compagnie, être officier. Altiorem ordinem assignare, adipisci. In ordinem cogere, redigere. Cf. Religio.

ŎRĬCHALCUM, i, n. Laiton. Æris genus auri colore.

ŎRĬENS, entis, omn. gen. L’orient, le levant. Syn. Ortus. )( Occasus. Usus: Qui terras ab Oriente ad Occidentem colunt.

ŎRĬGO, ĭnis, f. Origine, provenance. Syn. Principium, initium, causa, ortus, stirps, semen, fons, caput, auctor. Phras. Hæc origo erat omnium malorum, voilà quelle était la source de tous les maux. Stirps, fons omnium calamitatum; hæc erant malorum fibræ, hoc caput mali; inde natum omnium malorum principium; inde malum omne profluit, dimanat, oritur, se diffundit; inde ducta est illa malorum series et catena; inde ortum, exortum, enatum est, quidquid est mali; ab illa scintilla tam triste incendium exarsit. Is casus tot mala nobis peperit, progenuit; inde tot mala nobis creata sunt, in nos redundarunt, in nos profecta sunt; inde tot mala exstitere, manavere. Cf. Causa. Usus: Originem rei quærere, persequi, reperire. Verborum delectus, est origo eloquentiæ. His vestigiis ad mali caput et originem pervenimus.

ŎRĬOR, īris, ortus sum, oriri, d. fut. oriturus, Se produire, paraître, se montrer, naître. Syn. Nascor, exorior, proficiscor, mano. )( Occido. Phras. Ex asperitate vitæ oriatur castimonia necesse est, pour être chaste, il faut nécessairement mener une vie austère. Ex asperitate vitæ efflorescat, exsistat, proveniat, manet, enascatur necesse est. Usus: A se oritur illa herba, sua sponte nascitur. Hoc solum, in quo tu ortus et procreatus es. Statu nobili ortus. Cf. Origo.

ŎRĬUNDUS, a, um, Originaire, issu, qui tire son origine de. Syn. Ortus, ortum habens, originem trahens, ducens, deducens; auctorem generis ciens. Usus: Ab ingenuis oriundus, né de parents libres.

ORNĀMENTUM, i, n. Ornement, parure, costume, bijoux; distinction, gloire, honneur, illustration. Syn. Decus, insigne, honor, dignitas, lumen. Usus: In animis vestris ego omnes triumphos meos, ornamenta omnia honoris, monumenta gloriæ condi volo. Cato decus et ornamentum civitatis. Plurima in aliquem ornamenta conferre, congerere. Ornamentis aliquem afficere. Multa a me in illum ornamenta profecta sunt. Aliquem ornamentis spoliare. Tollere alicui vetera ornamenta et minuere. Recuperare dignitatis ornamenta. Cf. Honor, Dignitas.

ORNĀTĒ, D’une manière ornée, soignée, avec élégance. Syn. Eleganter, polite, splendide, composite, non inornate, non inculte.

ORNĀTŬS, ūs, m. Ornement; ressources; grâce, élégance, ornements du style. Syn. Ornamentum; lux verborum, flos orationis. Epith. Acerbus et lugubris, admirabilis, amplus, aptus, non dignus, elegans, insignis, magnificus, magnus, militaris, mirabilis, muliebris, novus, oratorius, perpetuus. Usus: 1. Ornatus orationis tanquam vestis. Removere, negligere omnem ornatum. Hæc quasi lumina magnum afferunt ornatum orationi. 2. Vestitus, vêtement. Statua ornatu militari. Ornatus regalis.

ORNO, as, avi, atum, are, a. Parer, orner, embellir; louer, vanter, célébrer. Syn. Exorno, illustro, decoro, honesto, ornatum affero, ornamenta congero, ornamentis afficio, ornamento sum; paro, adorno, instruo. Adv. Magnifice, mirabilius, rhetorice, tragice, splendide, vehementer, justissime, merito, copiose, leviter, probe, maxime, amplissime. Phras. 1. In te ornando omnes conspirant, tout le monde conspire à vous combler d’honneurs. Omnia in te ornamenta honoris certatim conferunt, congerunt. In amplificanda dignitate tua, in cumulandis honorum insignibus certatim omnes elaborant. Nemo est, a quo non ornamenta quædam honoris in te profecta sint; qui tibi non mirifice cupiat; qui, quæ sunt in Republica amplissima, tibi deberi non fateatur. 2. Litteræ maxime hominem ornant, les belles-lettres sont le plus bel ornement d’un homme. Maximum homini accedit ex litteris ornamentum; litteræ homini maximum afferunt, conferunt ornamentum; maximo ornamento sunt; hominem exornant, illustrant, honestant; honestum et ornatum reddunt, efficiunt. Usus: Classem, convivium ornare et apparare, équiper une flotte, apprêter un festin. Beneficiis, laudibus, honorum insignibus ornare. Locus ad dicendum ornatus. Domicilium, signis, tabulis, rebus omnibus necessariis ornatum. Auctoritate, præsidiis, studiis aliquem ornare.

ŌRO, as, avi, atum, are, a. Prier, demander, solliciter. Syn. Rogo, obsecro, obtestor. Adv. Etiam atque etiam, melius, plane, vehementer. Phras. 1. (Orare, Vulg.), prier, faire une prière. Latine: Precari, preces fundere; precibus sollicitare, votis supplicibus fatigare DEUM; DEUM precibus quam religiosissime colere, venerari. DEUM per preces suppliciter consulere; ad preces, precibus se dare; in vota et preces, in ardentissimam precationem se effundere; ad DEUM confugere; divinum præsidium, auxilium, divinam opem implorare; DEO ardenter supplicare; dies noctesque in precando ponere. 2. (Devote orare, Vulg.), prier avec dévotion. Junctas manus ad cœlum attollere et animum ad DEUM transferre; conjunctis manibus versisque in cœlum oculis statas precationes distincte, citra festinationem, cum ardentissima cogitatione et pietate pronuntiare. Usus: 1. Peto igitur a te, vel si pateris, oro. Multis et supplicibus verbis orat. DEUM orare et precibus placare, prier DIEU. 2. Orationem habeo, prononcer un discours. Nemo capitis causam melius oravit. (Oro, je te prie, de grâce, formule de politesse, sine casu verbi, Vulg.).

ORTŬS, ūs, m. Le lever des astres; naissance. Syn. Exortus; oriens. )( Occasus. Epith. Gravior, verior, moderatus et constans, præclarus, similis et minime generosus; clari, nitidi. Usus: Multæ sectæ a Socrate ortum habent. Siderum ortus et obitus. Cato ortu Tusculanus, Caton, né à Tusculum. Ortus omnium artium rudis fuit et exilis, toutes les sciences ont eu de faibles et pénibles commencements. Cf. Origo.

1. OS, ōris, n. Bouche. Epith. Alacre et promptum, aptissimum, ardens, coruscum, durissimum, ferreum, ferum, fœtidum, importunissimum, impurissimum, incolume, infame, infestum, intimum, plenius, pulcherrimum, supinum, tacitum, pristinum. Usus: 1. Cibum alicui in os ingerere. 2. Conspectus, vultus, præsentia, visage, face, figure. Tu, cujus os mihi ante oculos versari solet. In ore vulgi versabatur. Frequens in foro, in ore, in oculis. 3. Sermo, discours. Id tibi frequens in ore est, vous avez cela sans cesse à la bouche. Brutus in ore et desiderio omnium est, être l’objet de l’entretien général. 4. Introitus, aditus, ouverture, entrée. In ore portus. 5. Impudentia, hardiesse, effronterie, impudence. Nostis os hominis et audaciam, vous connaissez l’impudence de l’homme. Os tuum ferreum senatum convitio verberavit. Dudum os perfricuisti. Ore pleno, in os laudare aliquem.

2. OS, ossis; plur. ossa, ossĭum, n. Os, ossements. Usus: Quid dicam de ossibus, quæ subjecta corpori, mirabiles commissuras habent, et ad stabilitatem aptas, et ad omnem corporis actionem? Parlerai-je des os qui sont la charpente du corps, et dont les jointures sont admirablement conçues, soit pour l’affermir, soit pour se prêter à tous ses mouvements? Cineri et ossibus mortui illudere, maculam inurere.

OSCEN, ĭnis, m. Oiseau dont le chant servait de présage. Syn. Avis ore vel cantu auspicium faciens. Usus: Aves et alites et oscines.

OSCĬTANS, antis, omn. gen. Inactif, négligent, inattentif. Syn. Negligens, ignavus, segnis. Usus: Illa oscitans et dormitans sapientia. Cf. Piger.

OSCĬTANTER, Négligemment, par manière d’acquit. Syn. Negligenter, indiligenter. Usus: Tam solute, tam leniter, tam oscitanter.

OSCĬTOR, aris, atus sum, ari, d. Bailler, demeurer inactif. Syn. Dormito, otior. Usus: In tanta calamitate oscitaris adhuc dum? Cf. Cesso, Otior.

OSCŬLĀTĬO, ōnis, f. Action de donner un baiser.

OSCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. Donner un baiser. Syn. Suavium do, dissuavior, osculum do, osculum fero. Phras. Terram religione inclitam osculatus est, il baisa cette terre si vénérable par ses souvenirs religieux. Pio osculo terram contigit; terram pio osculo appetivit; terræ osculum tulit, dedit; terram dissuaviatus est. Cf. Basium. Usus: Complexus filium osculatusque dimisit.

OSCŬLUM, i, n. Baiser. Syn. Osculum dare vel ferre matri.

OSTENDO, is, di, sum, ere, a. Montrer, faire voir, exposer. Syn. Demonstro, indico, planum facio, declaro, propono, doceo. Adv. Aperte, contra, insidiose, neque, opinato, optime, palam, paulum, probabiliter, quam brevissime, ultro, vulgo. Phras. Rem clare ostendi, j’ai expliqué clairement l’affaire. Digitum in rem intendi; exposui, planum feci; rationes, demonstrationes, quæ vim afferrent, quæ ad id cogerent, congessi; ut se res haberet, clare exhibui, explicui, demonstravi. Usus: Os tuum non modo ostendis, sed offers. Bellum ostendere potius, quam inferre. Cf. Perspicuus.

OSTENTĀTĬO, ōnis, f. Action de montrer, orgueil, vanité, ostentation. Syn. Venditatio, jactatio, simulatio, vanitas. Epith. Gloriosa, inanis, insolens, magnifica, popularis, puerilis. Usus: Vitanda est ingenii ostentationisque suspicio, il faut éviter de faire parade de son talent. Qui simulatione et inani ostentatione stabilem se gloriam consequi posse arbitrantur, vehementer errant. Cf. Jacto, Glorior.

OSTENTĀTOR, ōris, m. Celui qui fait parade de, qui étale qqche. Syn. Gloriosus. Epith. Pecuniosus. Cf. Superbus.

OSTENTO, as, avi, atum, are, a. Faire étalage, montre, parade, se vanter de, etc. Syn. Vendito. Adv. Aperte. Usus: 1. Venditare ingenium, prudentiam ostentare. 2. Præ me fero, expono, montrer qqche avec menace, menacer de. Bellum ex altera parte cædem ostentat, ex altera servitutem, la guerre nous montre en perspective le massacre ou la servitude. Aliud moliri, aliud specie simulationis ostentare. Cf. Glorior.

OSTENTUM, i, n. Prodige, merveille, phénomène extraordinaire, miracle. Syn. Portentum. Epith. Grave, triste. Usus: Magnorum periculorum metus ex ostentis portenditur. Appius ostenta facit de signis et tabulis, Appius fait des merveilles en statues et en tableaux. Cf. Omen.

OSTENTŬS, ūs, m. Vanité, parade; signe, marque, preuve. Usus: Egone Jugurthæ ostentui essem? Devais-je donc être la preuve des crimes de Jugurtha?

OSTĬĀTIM, De porte en porte. Usus: Ostiatim panem quærere. Ostiatim agere crimen, suivre les actes de brigandage de maison en maison, c. à d., énumérer les maisons ou Verrès a commis quelque brigandage.

OSTĬĀRĬUM, ĭi, n. Impôt mis sur les portes. Syn. Tributum in singula domorum ostia imperatum. Usus: Frumentum, ostiaria, arma, vecturæ imperabantur.

OSTĬUM, ĭi, n. Porte. Syn. Janua. Usus: Portus, ostium et aditus, entrée du port. Fluminis ostium, embouchure d’un fleuve.

OSTRĔA, æ, f. Huître. Usus: Ostreis et conchylibus abstinere.

ŌTĬOR, aris, atus sum, ari, d. Avoir du loisir, ne rien faire. Syn. Nihil ago, cesso, vaco, otio abutor. )( Negotior. Phras. 1. Non otiabor, je ne me reposerai point. Non cessabo; non ero feriatus a nostris litteris; non ita complectar, sequar otium, ut desidiæ me dedam; non committam, ut otio diffluam, tabescam, langueam, hebescam; non committam, ut, quod solet, animus otio luxuriet, lasciviat aut senescat; etsi nihil est, quod agam, non tamen indormiam. 2. Turpe est otiari, la paresse est chose honteuse. Turpe est, compressis, quod aiunt, manibus sedere; otio, situ, desidia marcescere, otio se tradere; otio, segnitie demittere animos; otium ac tempus conterere, terere; cessatione torpescere. Usus: Otiandi, non negotiandi causa Syracusis abest, il a quitté Syracuse pour se reposer, non pour faire du négoce. Cf. Pigritia.

ŌTĬŌSĒ, A loisir, à son aise, sans se presser, tranquillement. Syn. Per otium, vacuo animo et soluto.

ŌTĬŌSUS, a, um, Inactif, désœuvré, paresseux. Syn. Cessans, nihil agens, feriatus, vacuus; laxatus curis; qui animo vacuo est ac soluto; qui cura vacat, et negotio; iners, languidus, vacuus ab opere, solutus ab opere; qui in otio est; in otio desidet. )( Operosus, semper aliquid agens. Adv. Nimium, nunquam. Usus: Cessatio libera, et otiosa. Nihil otiosa vita jucundius, si quoddam doctrinæ atque studiorum pabulum habeat. Alienæ calamitatis otiosus spectator. Nunquam minus otiosus sum, quam cum otiosus, je ne suis jamais moins désœuvré que quand je ne vaque point aux affaires publiques. Otium meum nunquam otiosum, mon loisir est toujours occupé. Cf. Piger.

ŌTĬUM, ii, n. Repos, loisir; oisiveté. Syn. Tempus, spatium, vacuum tempus, laxamentum, cessatio libera atque otiosa, remissio, vacatio a labore, quies, vacatio ætatis, tranquillitas vitæ, facultas vacui et liberi temporis. Epith. Commune, domesticum, forense, honestum, inertissimum et desidiosissimum, jucundum, litteratum, luxuriosum, majus, moderatum, multum, nimium, nimis otiosum, præparatum, primum et summum, tantum, urbanum. Phras. Si quid otii nactus fuero, litteras ad te dabo, dès que j’aurai un moment, je vous écrirai. Si otium erit; si vacabit; si per occupationes licebit; si quid habebo vacui temporis; si e negotiis emersero, respiravero; si occupationibus vacui temporis aliquid eripere licebit; si liber a negotiis fuero; si me iis rebus, quibus nunc implicatus teneor, explicavero; si ab occupationibus me expedivero; si quid otii dabitur, præstabitur, tribuetur a negotiis; si occupationibus relaxatus fuero; si vinculum illud occupationum, quo et assidue adstringor et arctissime, non dicam exsolvetur, sed paululum modo, paulisper, aliquantulum, aliquantisper, nonnihil, aliqua ex parte laxabitur, litteras a me quam primum accipies. Usus: Raro otium nanciscor, et id, quod datur, fere in philosophia consumo. Otio affluere, abundare, avoir beaucoup de loisir. Per otium aliquid facere, faire qqche en prenant son temps. Si otium fuerit, ad scribendum me conferam. Referre se in vel ad otium et quietem. Otium et solitudo languorem afferunt hominibus. Inertissimo et desidiosissimo otio frui, perfrui. Otium perturbare, troubler le repos. In otii portum confugere. In otio considere.

ŎVANS, antis, omn. gen. Triomphant par ovation. Syn. Prope triumphans. Usus: Ovantes urbem introibant. Ovanti urbem ingredi concessum est.

ŎVIS, is, f. Brebis. Syn. Pecus. Usus: Ovium villis contextis homines vestiuntur. O præclarum custodem ovium, ut aiunt, lupum! Ovium usus nullus, ubi pastor deest. Ovem lupo committere, confier au loup le soin d’une brebis (Prov.).

ŎVUM, i, n. Œuf. Epith. Recens, hypenemium, Zephyricum seu irritum, durum, molle, tremulum seu sorbile, geminum, frixum. Usus: Anatum ova gallinis supponimus. Pisces ova cum genuerint, etc. Ova parere, pondre. Ovis vel ova incubare, couver. Ex ovis pullos excludere, faire éclore les petits. Integram famem ad ovum afferre, apporter à l’œuf un appétit entier, c. à d., se mettre à table avec un grand appétit: quoniam apud Romanos ova primum apponebantur. Ovum ovo tam simile vel similius non est, de rebus simillimis, se ressembler comme deux gouttes d’eau (Prov.).

Illustration from Lexicon Latinum: Universae phraseologiae corpus congestum etc.

PĀBŬLUM, i, n. Nourriture, aliment; patûre, fourrage. Syn. Pastio. Epith. Naturale, pingue. Usus: Consideratio naturæ pabulum animi, l’étude de la nature est l’aliment de nos âmes. Pabuli a terra procreati ubertas vel tenuitas. Magna est hoc anno pabuli copia. Frumenta in pabulum missa.

PĀBŪLĀTĬO, ōnis, f. Fourrage, action d’aller au fourrage, fourrager. Usus: Hostes pabulatione prohibere.

PĀBŬLĀTOR, ōris, m. Fourrageur. Usus: Missi pabulatores.

PABŬLOR, aris, atus sum, ari, d. n. Fourrager, aller au fourrage. Syn. Pabulum quæro. Usus: Pabulandi causa, pabulatum missa cohors.

PĀCĀTUS, a, um, Pacifié; calme, paisible, tranquille. Syn. Quietus, tranquillus.

PĀCĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. Pacification, traité de paix; accommodement. Usus: Ne te in hanc pacificationem interposueris, ne vous interposez point dans cette réconciliation. Cf. Conditio.

PĀCĬFĬCĀTOR, ōris, m. Pacificateur. Syn. Qui pacem facit.

PĂCĬFĬCĀTŌRĬUS, a, um. Qui doit rétablir, négocier la paix. Usus: Legatio pacificatoria.

PĀCĬFĬCUS, a, um, Qui aime la paix, pacifique. Syn. Quietus.

PĂCISCOR, ĕris, pactus sum, cisci, d. n. et a. Faire un traité, une convention avec qqn, s’arranger, convenir de. Syn. Pango, depaciscor, pactum vel pactionem facio, pactionem cum aliquo confio, pactionem vel fœdus facio, fœdus cum aliquo ferio. Adv. Inique. Usus: Pacisci sibi præmium, mercedem ab aliquo, convenir avec qqn d’un salaire, d’une récompense. Cf. Pactum, Pactio.

PĀCO, as, avi, atum, are, a. Pacifier. Syn. In tranquillum redigo, sedo, pacatum reddo. Phras. Nondum penitus pacati erant hi populi, ces peuples n’étaient pas encore entièrement pacifiés. Populorum istorum animi mentesque a superiore bello nondum resederant; nondum quiescebant, acquiescebant, conquiescebant populorum istorum feroces animi; nondum penitus illorum turbæ, ac seditiones compressæ erant ac cohibitæ. Cf. Tranquillus. Usus: Civitates pacatæ. Cf. Concilio, Conjungo, Amicitiam redintegrare.

PACTĬO, ōnis, f. Convention, accord, accommodement, traité. Syn. Pactum, conventum, conditio, fœdus. Epith. Nefariæ, bellicæ, hostiles, iniquæ, non modo publicæ verum etiam privatæ oratorum. Usus: Ad pactionem venire, adire, accedere, en venir à un accommodement. Pactionem conflare cum aliquo, facere, conficere, faire une convention avec qqn. Pactione aliquem sibi obstringere, obligare, s’unir, s’attacher qqn par un traité. In pactione manere, être fidèle à sa parole. A pactione recedere, manquer aux traités, aux conventions. Pactio verborum, formule déterminée, terme d’une convention.

PACTOR, ŏris, m. Négociateur, médiateur. Usus: Societatis pactores.

PACTUM, i, n. Traité, accord, pacte, contrat. Syn. Pactio, conventum, conventio, decisio, conditio. Phras. Quæ e pacto tibi debeo, fideliter præstabo, j’accomplirai fidèlement ce qui a été stipulé dans nos conventions. De quibus inter nos convenit, qua pactione obstrictus teneor, qua conditione tecum pepigi, decidi, integre et summa fide a me servabitur. Stabo conventis, pactis; a pacto et constituto pretio non recedam; quod inter nos pactum, transactum, decisum est, præstabo. Cf. Pactio. Usus: Pacta conventa, stipulationes. Pacta et promissa nec vi, nec malo dolo facta, præstanda et servanda sunt. Pacto stare. In conditione atque pacto manere. Nescio, quo pacto fiat, je ne sais comment il se fait...

PÆDĂGŌGUS, i, m. Gouverneur, précepteur, maître. Syn. Pueri custos. Phras. Est pædagogus illius, il est son gouverneur. Ejus moribus regendis aut formandis præfectus est; pueritiam ejus format; hunc moderatorem pueritiæ suæ habet.

PĀGĀNUS, a, um, De village, de campagne; subst. Paysan, villageois. Usus: Nullum est hac in urbe collegium, nulli pagani, nulli montani. (Paganus, païen, gentil. Vulg.), Latine: Priscæ superstitionis sectator falsorum numinum cultor.

PĀGELLA, æ, f. Feuille de papier. Sed quid ago? Non imitor λακωνισμόν tuum, altera jam pagella procedit.

PĀGĬNA, æ, f. Feuille écrite, page, feuillet; livre, lettre. Epith. Extrema, postrema, prior. Usus: Quasi in extrema pagina. Meam parcimoniam hujus paginæ contractio significat. Pagina tua me perturbavit, magnæ molestiæ fuit.

PĀGUS, i, m. Village, bourg, bourgade. Syn. Villa. Usus: Pagorum et vicinitatum omnium collegium. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed pæne etiam in singulis domibus factiones sunt.

PĀLA, æ, f. Bêche; chaton de bague qui contient une pierre. Syn. Annuli pars latior, cui gemma inseritur aut signum insculpitur. Usus: Quum palam ejus annuli ad palmam converterat, quand il avait tourné à l’intérieur de la main le chaton de cet anneau.

PĂLÆSTRA, æ, f. Lieu public où l’on s’exerçait à la lutte; école d’éloquence, académie. Syn. Gymnasium. Usus: Palæstræ dare operam. Isthuc palæstræ multum habet et olei. Numerus oratorius serius aliquanto notatus et cognitus, quasi quamdam palæstram et extrema lineamenta orationi attulit, le nombre oratoire signalé et connu un peu plus tard est venu donner à la parole comme le cachet de l’art et le fini des formes. Sine nitore ac palæstra, sans ornement, sans élégance. Cf. Schola.

PĂLÆSTRĬCĒ, En lutteur, à la manière des lutteurs. Syn. Palæstritarum more.

PĂLÆSTRĪTA, æ, m. Maître de palestre.

PĂLAM, Publiquement, en public, ouvertement. Syn. Manifeste, aperte, in conspectu omnium; in oculis omnium; in ore atque oculis omnium; sub oculis; inspectantibus omnibus; luce et palam. )( Clam, ex occulto et insidiis. Usus: Luce et palam, in foro. Nondum palam factum erat scelus. Cf. Conspectus, Præsens.

PĂLĀTĬUM, ĭi, n. Palais, demeure impériale ou royale. Usus: Descendit de palatio.

PĂLĀTUM, i, n. Le palais, organe du goût. Syn. Pars oris interior, in qua sensus est gustatus. Epith. Extremum, infimum, varium. Usus: Voluptas, quæ palato percipitur. Non sequitur, ut cui cor sapit, ei non sapiat palatum, la délicatesse de l’âme n’empêche pas celle du palais.

PĂLĔA, æ, f. Paille. Usus: Paleam aurumve portet navis, ad bene gubernandum nihil interest.

PĂLIMPSESTUS, i, m. Palimpseste, parchemin dont on a gratté la première écriture pour y écrire de nouveau. Usus: Laudo, quod in palimpsesto scripseris, in chartula mallem.

PĂLĪNŌDĬA, æ, f. Palinodie. Syn. Retractatio. Phras. Palinodiam cecinit, il a chanté la palinodie, il s’est rétracté. Retexuit orationem suam; juravit, nolle esse dicta, quæ in me protulisset; non difficulter permotus est ad receptum pertinacis sententiæ; ea, quæ in me jecerat, ut indicta esse voluit; revocavit omnia, quæ intemperanti lingua in me offuderat. Usus: Palinodia subturpicula mihi esse videbatur.

PALLA, æ, f. Palla, mantille de femme. Vestis muliebris genus.

PALLĂDĬUM, ĭi, n. Le Palladium, statue de Pallas. Syn. Signum Palladis. Usus: Libros ex medio incendio velut Palladium sustulit.

PALLĔO, es, ŭi, ere, n. Pâlir. Syn. Expallesco, exalbesco. Phras. Palluit ad conspectum militis, à la vue du soldat, il pâlit. Pallor homini suffusus est, et totum corpus vitalis color reliquit; exspiranti similis fuit; oris exsanguis notas pallor confuderat; exsanguis ac pallore deformis constitit ad conspectum militis. Usus: Sudat, pallet, erubescit, titubat.

PALLĬĀTUS, a, um, Vêtu d’un pallium, d’un manteau à la grecque. Usus: Græcus judex modo palliatus, modo togatus, tantôt en pallium, tantôt en toge.

PALLĬDUS, a, um, Pâle; moisi. Usus: Pallido cortice arbor.

PALLĬŎLUM, i, n. Petit manteau grec. Epith. Sordidum. Usus: Sæpe est sub palliolo sordido magna sapientia.

PALLĬUM, ĭi, n. Manteau grec. Syn. Amiculum vestibus injici solitum, quod Græcorum proprium fuit, ut toga Romanorum. Epith. Aptum ad omne tempus, laneum, purpureum. Usus: Pallium in collum conjicere; onerare humerum pallio, jeter le manteau sur les épaules. Pallium alicui detrahere. Pallio tegere. Iste cum pallio purpureo. Colligere pallium, retrousser le manteau.

PALLOR, ōris, m. Pâleur; crainte, frayeur. Usus: Terrorem pallor et dentium crepitus consequitur. Magno cum tremore et pallore aliquid dicere; pallorem traho, contraho, in pallorem verti; pallore infici. Cf. Palleo.

PALMA, æ, f. La paume de la main, palme, victoire, etc. Syn. Manus pars interior; victoria, principatus. Phras. Ille de omnibus palmam tulit, il a vaincu tout le monde. Palmam retulit; omnibus palmam eripuit. Cf. Supero, Vinco. Usus: 1. Dialectica pugno, Rhetorica palmæ similis est, la dialectique ressemble au poing et l’éloquence à la main ouverte. Aliquem palma concutere, souffleter qqn. 2. Arbor palma, palmier. Epith. Lemniscata, procera et tenera, urbana. Palmæ agrestes, multæ, plurimæ. Palma nobilissima illa arbor, nulli cedit ponderi, sed contra assurgit, et reluctatur. 3. Transl. Victoria, victoire, triomphe, palme. Eloquentiæ palmam alicui dare, deferre. Palmam alicui dubiam facere.

PALMĀRIS, e, gen. com. Grand d’une palme; qui mérite la palme, le prix. Usus: Statua palmaris, statue remarquable. Palmaris illa philosophorum sententia.

PALMĀRĬUS, a, um, De palmier; subst. Chef-d’œuvre. Usus: Id est, quod palmarium puto: me reperisse, etc., mais, mon chef-d’œuvre, c’est de....

PALMUS, i, m. Palme, mesure de longueur de douze pouces. Mensuræ genus.

PĀLOR, aris, atus sum, ari, d. Errer, se disperser. Syn. Vagor, dispergor. Usus: Vagi per agros palantur milites. Exercitus per silvas fuga palatus. Cf. Vagor, Erro.

PALPĔBRÆ, ārum, f. pl. Paupières. Syn. Tegumenta oculorum mollissima. Epith. Resectæ.

PALPĬTO, as, avi, atum, are, n. Trembler, remuer, palpiter. Syn. Tremore concutior. Usus: Cor animantis evulsum ita mobiliter palpitabit. Cf. Trepido.

PALPO, as, avi, atum, are, a. et PALPOR, aris, atus sum, ari, d. Palper, toucher, flatter, caresser avec la main. Syn. Adulor, blandior, assentor. Adv. Plane. Usus: Palpari aliquem.

PALPUM, i, n. Caresse, flatterie. Syn. Blanditiæ. Usus: Palpum alicui obtrudere. Aliquem palpo percutere, amadouer qqn. Cf. Adulor.

PĂLŪDĀMENTUM, i, n. Manteau de guerre, manteau militaire. Syn. Insigne et ornamentum militaire, præcipue imperatorum.

PĂLŪDĀTUS, a, um, Vêtu d’un manteau militaire. Syn. Paludamento ornatus.

1. PĀLUS, i, m. Pieu, poteau. Syn. Lignum in terra infixum, depactum. Usus: Damnati producuntur, ad palum alligantur.

2. PĂLUS, ūdis; gen. pl. paludum, f. Marais, marécage. Usus: Paludes siccare. E paludibus emersit.

PĂLUSTRIS, e, gen. com. Marécageux. Usus: Locus palustris.

PAMPĬNUS, i, m. Pampre, pousse et feuillage de la vigne. Syn. Folium vitis. Usus: Uva vestita pampinis nimios solis defendit ardores.

PANCHRESTUS, a, um, Bon à tout, entièrement bon. Usus: Panchrestum medicamentum, panacée, remède universel.

PANDĬCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. S’étendre, s’allonger en bâillant. Usus: Oscitans pandiculatur.

PANDO, is, pandi, passum, ere, a. Étendre, déployer. Syn. Aperio. Adv. Longe se, late se. Usus: Orationis vela pandere. Passis velis provehi. Cf. Aperio.

PĂNĒGYRĬCUS, i, m. Panégyrique. Syn. Laudatio sive oratio et concio in conventu habita.

PĂNĒGYRIS, is, f. Assemblée générale du peuple pour une fête populaire. Syn. Solemnis et publicus conventus seu celebritas. Usus: Erat illo ipso die nundinarum Panegyris.

PANGO, is, panxi et pĕpĭgi, pactum, ere, a. Enfoncer, établir; fixer, stipuler. Syn. Figo, defigo; compono, condo, scribo. Usus: Carmen, societatem, pacem pangere, faire un poëme, une alliance, la paix. Cf. Paciscor, Pactum.

PĀNIS, is, m. Pain. Usus: Pistor domi nullus, panis cibarius nullus, nulla cella.

PANNŌSUS, a, um, Déguenillé, couvert de haillons. Syn. Pannis obsitus, male vestitus, sordidatus.

PANNUS, i, m. Morceau d’étoffe; méchants vêtements. Usus: Pannis annisque obsitus, chargé d’années et de haillons.

PANTHĒRA, æ, f. Panthère, animal. Bestia maculosa.

PĂPĀVER, ĕris, n. Pavot.

PAR, pāris, omn. gen. Égal, pareil sous le rapport de certaines qualités. Syn. Parilis, æqualis, similis; socius alicujus rei. )( Dispar, impar. Adv. Plane, omnino, nequaquam, prope; pares absolute, æque inter se, perfecte. Phras. 1. Omnibus fere rebus pares sumus, nous sommes égaux presque en toutes choses. In eadem æquatione gratiæ ac dignitatis sumus, ejusdem fortunæ consortes; in communi fortuna sumus; maxima est inter nos æqualitas et similitudo; institutis animisque nihil inter nos dissidemus; maxima est inter nos rerum omnium exæquatio. Omnia prope mihi paria sunt tecum; institutis animisque summe congruimus; æquas habemus partes; æqua fortuna utimur. 2. Par pari referam, je vous rendrai la pareille, je vous traiterai de la même façon. Scito, paratam tibi pestem, ut participes parem; ut merueris, habebis; par pari reddam. Usus: 1. Par nobile gladiatorum. Par est, quod inter omnes æquale est, il y a égalité quand tous ont le même droit. Neminem in dicendo habuit parem. Tot hostibus pares non sumus. Hoc mihi par tecum est. 2. Decet, æquum est, il est convenable, juste. Dubito, quid me facere par sit. Cf. Similis, Æqualis.

PĂRĀBĬLIS, e, gen. com. Qu’on se procure aisément, à peu de frais. Syn. Facilis inventu et paratu. Usus: Parabilis victus, convivium, divitiæ.

PĂRĂDOXA, ōrum, n. pl. Proposition paradoxale, paradoxe, principe en apparence contraire à la raison. Usus: Paradoxa Græci, nos admirabilia dicamus, et contra opinionem.

PĂRĂLY̆SIS, is, f. Paralysie des nerfs. * Syn. Resolutio nervorum.

Parasceve, es, f. Le Vendredi Saint. Dies quo se pro nobis Christus in cruce victimam obtulit. Dies redempti orbis memoria sacer; dies, quo cœlestes iras in omne genus hominum intentas suo olim capite excepit. Consecrata, dicata, sacrata Christo morienti dies. Funestissimus post natos homines dies, qui salutis nostræ parenti, auctori, vindici sanguinis pretio stetit.

PĀRĀSITUS, i, m. Parasite, coureur de festins. Syn. Mensarum assecla.

PĀRĀTĒ, Avec préparation. Usus: Sumpto spatio ad cogitandum parate ornateque dicere.

PĀRĀTUS, a, um, Prêt, disposé; bien armé, équipé. Syn. Promptus, expeditus, instructus, qui præsto est. )( Imparatus. Adv. Bene, bene ad fortitudinem, jam pridem ad cædem, omnino est armatus contra fortunam præclare. Phras. 1. Probe paratus et instructus adero, j’arriverai bien préparé et armé de toutes pièces. Nemo me paratior, expeditior erit; exercitatus, erectus, armatus animis adero; ita dimicationi instructus intentusque, ita paratis compositisque rebus, ita alacri animo adero, ut nihil in me moræ sit, ut per me non stet, quin res tota extemplo conficiatur. Non est, ut currentem incites, ita ad omnia præsto sum. 2. Parata erunt omnia, quæ ad usum sunt necessaria, tout ce qui sera nécessaire à votre usage sera prêt. Rerum omnium paratam expositamque copiam invenies; in promptu, ad manum erunt omnia. Usus: Paratus ab exercitu, e rebus necessariis. Ad omne facinus paratissimus, homme décidé à tout, qui ne reculera devant rien. Paratus ac bene meditatus in forum venit. Omnibus naturæ et artis præsidiis ad dicendum paratus, préparé à la parole par tous les dons de la nature et tous les secours de l’art. Expedito nobis homine et parato opus est, il nous faut un homme actif et décidé. Cf. Expeditus.

PARCĒ, Avec économie; modérément. Syn. Restricte, sobrie, parum, continenter.

PARCĬMŌNĬA vel PARSĬMŌNĬA, æ, f. Économie, épargne. Syn. Frugalitas, moderatio, mediocritas sumptuum. Epith. Rustica atque inculta, summa, apta. Usus: Parcimonia rem tueri; parcimonia et diligentia res familiaris conservatur et augetur, un patrimoine se conserve par l’ordre et l’économie. Cf. Parcus.

PARCO, is, pĕperci, parcĭtum et parsum, ere, n., nonnunquam a. Épargner, ménager; n’être pas prodigue de. Syn. Ignosco, remitto, condono, veniam do, impunitatem do, impunitum scelus fero; tempero. )( Perdo, spolio. Adv. Gratis alicui, omnino, non parum valetudini. Phras. 1. Dignus es ut tibi parcatur, vous méritez qu’on vous épargne. Veniam, impunitatem mereris; dignus es venia, impunitate; dignus es, ut tibi condonetur, remittatur, ignoscatur, venia detur, delicti gratia fiat, ut ad hanc culpam conniveatur, ut impune feras, ut id delictum impune abeat. 2. Templis tamen parcebat hostis, cependant l’ennemi épargnait les temples. Templis tamen temperatum; ira belli a templis abstinuit; a templis tamen manum hostis abstinuit. 3. Nobis plane non parcitur, on ne nous épargne pas du tout. Nihil aut laxamenti aut veniæ habemus; nihil laxamenti datur nobis; nulla nobis a labore vacatio datur, conceditur; otii nobis a labore nihil datur. Usus: Non parcam operæ, je n’épargnerai pas ma peine. Mihi, quæso, parce, ac dignitati meæ. Hic nec suæ unquam, nec alienæ pudicitiæ pepercit. Cf. Venia, Impunitas, Indulgeo.

PARCUS, a, um, Économe; avare, chiche. Syn. Parvo contentus, frugalis, attentus ad rem. )( Prodigus, luxuriosus. Phras. Parcus es nimium, vous êtes trop économe. Nimium attentus ad rem es; durus, difficilis, tenax es; restrictior ad largiendum, ac prope rusticana quadam parcimonia es; attentior ad rem es, quam sat est; maximum vectigal in parcimonia reponis; parce nimium sumptum facis; parcimonia illa tua non longe abest a sordibus et malignitate; in faciendo sumptu parcus es et restrictus; sumptui parcis, sed restricte nimium ac pene sordide. Cf. Avarus, Sordidus. Usus: Parcus pater et tenax, père avare et dur à la détente.

PĂRENS, entis, omn. gen, Le père, la mère; au pl.: Les parents, les auteurs de nos jours. Syn. Pater aut mater, procreatores. Epith. Antiquior, antiquissima, sanctissima, bonus et liberalis, communis omnium, grandis natu, iners, impurus atque improbus, justus, optime meritus, miserrimus, optimus, mitissimus. Parentes cari, carissimi, humiles, miseri, multi, perpetui. Usus: Parentes non alere, nefarium est. Parentes, propter quos suavissimam hanc lucem aspeximus, carissimos habere debemus. Me sicut alterum parentem diligit et observat. Horum ego operum parens et effector sum, c’est moi qui suis le créateur, l’artisan de ces ouvrages.

PĀRENTĀLĬA, ĭum, n. pl. Parentales, fêtes funèbres en l’honneur des morts de la famille. Syn. Justa et convivia funebria.

PĀRENTO, as, avi, atum, are, n. et a. Célébrer une cérémonie funèbre pour ses père et mère; offrir un sacrifice solennel en l’honneur d’un mort. Syn. Justa solvo, facio, perago, funus facio. Usus: Alicui parentare.

PĀRĔO, es, ŭi, ere, n. * Obéir, être docile, suivre. Syn. Obedio, obtempero, dicto audiens sum, morem gero. )( Impero. Adv. Diligentissime, moleste, occultissime, proxime legi. Phras. Parere tandem coactus est, il fut enfin forcé d’obéir. Jugum tandem accepit; frenum recepit; frenum accepit, in potestate, in auctoritate senatus futurum se recepit; imperata facturum, in officio futurum se recepit. Cf. Obedio. Usus: Dolori, iracundiæ parere. Necessitati, tempori parere et servire. Alicujus consiliis, cupiditati suæ parere, céder à ses passions.

PĀRĬES, ĕtis, m. Mur, muraille; clôture. Syn. Murus, maceria. Usus: Parietem ducere, vestire, dealbare. Parietem perfodere, disturbare. Nihil nihil intra parietes meos tutum, nihil insidiis vacuum video. Parietum præsidio a furore hominis me tutatus sum. Utrosque parietes linere, ménager la chèvre et le chou, flatter les deux partis. Duos parietes de eadem fidelia dealbare, blanchir deux murs avec l’enduit du même pot, c. à d., faire d’une pierre deux coups (Prov.).

PĂRĬĔTĬNÆ, ārum, f. pl. Vieux murs délabrés, ruines, décombres. Syn. Parietum rudera, reliquiæ. Cf. Ruina.

PĀRĬLIS, e, gen. com. Pareil, semblable, égal. Syn. Par, similis. Usus: Parilis ætas, vox, honor.

PĀRĬO, is, pĕpĕri, partum, ere, a. Enfanter; produire, créer, inventer. Syn. Partum edo, partum enitor, partum facio, partu levor. Transl. Gigno, profero, procreo. Adv. Aliquando. Usus: Factis sibi maximam gloriam peperit. Voluptatem, ægritudinem ea res mihi maximam peperit. Fruges, quas terra parit et procreat. Cf. Causa.

PĀRĬTER, Également; en même temps, ensemble. Syn. Similiter, æqualiter, æque simul, vicissim. Usus: Crescunt pariter et decrescunt cum luna conchylia, les animaux à coquille croissent et décroissent en même temps que la lune. Pariter cum vita sensus abit. Pariter æqualiterque inter se amare. Ille mecum pariter moleste fert.

PARMA, æ, f. Petit bouclier rond à l’usage de l’infanterie légère. * Syn. Breve scutum peditum.

PĀRO, as, avi, atum, are, a. Préparer, apprêter, disposer, arranger, soigner, mettre en état. Syn. Comparo, apparo, orno, adorno, instruo, instituo, molior, viam munio. Adv. Repente, sensim omnia, turpissime eloquentiam, utrobique hospitium. Acerrime bellum, diligenter, melius, publice convivia. Phras. Parat se ad iter, il se prépare à un voyage. Ad iter accingitur, itineri se accingit; itineris apparatu distinetur; ad iter se comparat; iter adornat; in procinctu stat. Cf. Instituo, instruo, comparo. Usus: Instruere et parare convivium. Huc te para.

PARŌCHUS, i, m. Fournisseur des officiers publics en voyage. Syn. Publicus minister curatorque, qui peregrinis publico nomine necessaria procurat. Epith. Publicus. Parochus, curé. Curio sacer. (Parochia, Vulg.), rectius: Parœcia, paroisse.

PARRĬCĪDA, æ, m. Parricide, meurtrier de son père ou de sa mère; assassin en général. Syn. Parentis interfector. Epith. Certissimus patriæ, importunus, impius, impurissimus, teterrimus, audacissimus. Usus: Majores nostri parricidas insui voluerunt in culeum vivos atque in flumen dejici, nos pères ont voulu que les parricides fussent cousus vivants dans un sac et jetés dans la fleuve.

PARRĬCĪDĬUM, ĭi, n. Parricide, meurtre d’un père ou d’une mère; crime de rebellion, de haute trahison. Epith. Fœdissimum, fraternum, manifestum, nefarium, familiare. Usus: Nefario se patriæ parricidio obstrinxit.

PARS, artis, f. Partie, portion; parti, cause, faction. Syn. Portio, membrum; species, forma; factio, secta. Epith. Absoluta et assumptiva, negotialis, alicujus vitæ adversa, æqualis aut altero tanto major, dimidia, diversa et dissimilis, exigua, extrema, gravior, honestior, inchoata, inferior, interior, interna, vehemens, intima urbis, læva. )( Dextra. Laudabilis orationis, lenissima animi, levissima, libera, magna honorum, urbis, noctis, maxime ægra et prope deposita reipubl., maritima provinciæ, necessaria, optima, princeps rationis et intelligentiæ, turpis calamitosaque, vitæ tenuissima, contraria. Partes certæ, cæteræ, communes, generales constitutionis, honestiores corporis, præcipuæ, primæ, posteriores, priores, similes principio, sui similes, singulæ, sinistræ, superæ, superiores, ultimæ, utiles. Phras. 1. Pompeii partes contra Cæsarem secutus est, il suivit le parti de Pompée contre César. Pompeii partes fovit; in Pompeii partibus stetit; Pompeii partibus studebat, favebat; Pompeianarum partium erat; a Pompeio stetit; cum Pompeio stetit ac sensit; ad causam Pompeii se acclinabat; ad Pompeii rationes se adjunxit; suas cum Pompeii rationibus conjunctas habuit; Pompeii partibus infectus est. 2. Nulli partium est addictus, il n’est attaché à aucun parti. Integrum se servat; nullis partium studiis infectus est; nullarum partium est; inter utramque partem medius manet. Cf. Neuter. Usus: 1. Genus est, quod plures amplectitur partes. 2. Membrum, portio, partie, portion. In partem prædæ vocare, venire. Patrimonii partem legare, dare; partem prædæ exigere, condonare, remittere. 3. Regio, locus, partie de la terre, région, contrée (au pluriel). Ab orientis partibus advenit. Multas in his partibus copias censemus. 4. Officium, munus, rôle, fonction, mission, ministère. Videntur etiam hic aliquæ meæ partes. Personam aliquam et partes sibi deposcere. Alicui imponere, dare partes gerendæ rei. Has ego partes volens suscepi, sumpsi; volens sustineo, ago, habeo, obtineo. 5. Factio, secta, parti, cause, faction. Cæsaris partes deserere, oppugnare. Partes senatus sequi. Nullius partis esse. 6. Magnam partem, une grande partie. Magnam partem tui consulatus abfui. Majorem diei partem desideo. Magnam partem tuis rebus occupor. Noctis magnam partem vigilavi. 7. Primas, secundas, tertias partes alicui dare, id est primum, etc. locum, gradum, laudem, donner à qqn le premier, le second rang. Primas alicui dare, cedere, tribuere, concedere (scil. partes). Hortensius facile primas tenebat, ferebat (scil. partes). 8. In utramque, in optimam partem, etc. Multa mihi in utramque partem occurrunt. Magna vis est fortunæ in utramque partem, la fortune a une grande influence dans les deux sens. Hæc accipias in optimam partem, en bonne part. In eam partem decretum factum est. In eam partem potius peccant, quæ cautior est. Pro virili parte, selon les forces ou le devoir de chaque homme. Pro illa tenui infirmaque parte rempublicam defendi. Ex magna parte, ex aliqua parte assentior, en grande partie, en quelque partie. In omnes partes intentus, sous tous les rapports, dans tous les cas. Ab omni parte beatus, sous tous les rapports. Ex omnibus partibus, sous tous les rapports, à tous égards, de tout point.

PARTĬCEPS, ĭpis, omn. gen. Qui prend part, qui participe à. Syn. Consors, socius, non expers. )( Expers, carens. Adv. Maxime. Phras. 1. Fac me participem tuarum laudum, fais moi participer à ta gloire. In societatem me tuarum laudum admitte, adscribe, venire patere; ne me expertem tuarum laudum sinas; partem aliquam tuæ gloriæ in me deriva, transmove; in partem me tuorum decorum voca; consocia, participa mecum tuas laudes; socium me tuarum laudum adjunge, adscribe; patere, ut aliquid ex ista laude mihi decerpam; in societatem laudum tuarum me quoque accipe. 2. Participes sceleris, pœnæ quoque participes sint, que les complices du crime participent aussi au châtiment. Eodem scelere contacti, in parte quoque pœnæ sint; sceleris contagione violati in partem etiam pœnæ vocentur; qui se sceleris contagione contaminaverunt, iis æqua etiam societas pœnæ sit; socii culpæ, socii etiam pœnæ sint. Usus: Homo mentis et rationis particeps. Hujus consilii ego et particeps et adjutor fui. Cf. Socius.

PARTĬCĬPO, as, avi, atum, are, a. et n. Participer et faire participer. Syn. Impertior, communico, participem facio; item: Particeps fio, partem capio, fructum capio, aliquid decerpo. Phras. Prædam mecum participa, prends part avec moi au butin. Partem prædæ mecum communica; effice, ut in parte prædæ sim; ut de tua præda vel prædam participem; ut prædæ partem capiam; ut in partem prædæ veniam. Cf. Particeps, Communico. Usus: Parem pestem participabit.

PARTĬCŬLA, æ, f. Petite partie, parcelle, fragment. Syn. Articulus, appendicula. Epith. Parva urbis; breviores, longiores, imminutæ, impares, æquales, minimæ, similes inter se, tenuissimæ. Usus: Omne animal quasi mundi particula est. Particulam tuarum litterarum legi. Hæc particula tantum est scelerum tuorum, ceci n’est qu’un faible échantillon de tes crimes.

PARTĬCŬLĀTIM, Par morceaux, en détail. Syn. Articulatim, membratim, singillatim. Usus: Multum refert, summatim an particulatim hæc narrentur.

PARTIM, En partie. Syn. Ex parte quadam. Usus: Eorum partim in pompa, partim in acie illustres fuere. Ex quibus partim tecum sentiebant, partim adversabantur.

PARTĬOR, īris, ītus sum, iri, d. Partager, diviser. Syn. Divido, portionem facio, communico. Adv. Æqualiter, noviter, commode, paulo secus. Usus: Bona sua cum sociis partiri. Cf. Divido.

PARTĪTĒ, En divisant, clairement, méthodiquement. Syn. Distribute, distincte, ordinate.

PARTĬTĬO, ōnis, f. Partage, répartition, division, distribution, classification. Syn. Divisio. Epith. Æquabilis, commodior, generalis, iniqua, utilis, utilior et aptior, ad bene beateque vivendum. Usus: Partitio bonorum, urbis, Italiæ, ærarii. Mihi pecunia e participatione debetur.

PARTĪTOR, ōris, m. Celui qui fait les parts, distributeur, répartiteur. Usus: Non te custodem ad continendas, sed partitorem ad partiendas merces missum putato.

PARTŬRĬO, is, ĭi vel īvi, ire, n. Être en travail, en couches. Syn. E dolore partus laboro, enitor. Adv. Jamdiu. Usus: Utinam aliquando dolor populi Romani pariat, quod jam diu parturit! Puisse la douleur du peuple romain donner une prompte explosion à la vengeance, dès longtemps amassée dans tous les cœurs!

PARTŬS, ūs, m. Accouchement; fruit, enfant. Usus: 1. Luna sole illuminata graviditates et partus affert. Jam appropinquat, instat partus. Partu levari. 2. Fetus. Partum herbis et medicamentis abigere. Aureus matris suæ partus.

PĂRUM, Peu, trop peu, pas assez. Syn. Perparum, minimum, parce, maligne, modice, leviter, restricte. Phras. Parum diligens est, il est peu diligent. Parce, timide et molliter laborem aggreditur; tenui diligentia est et prope nulla; si punctum temporis laboret, emori se autumat. Cf. Piger. Usus: Sunt hæc parum firma. Parum abfuit, quin, etc. Violare parum habuit, atrocissimis suppliciis affecit, il ne se contenta pas de le maltraiter, il lui fit subir les plus cruels supplices.

PĂRUMPER, Un petit moment, quelque temps, un instant. Syn. Paulisper, tantisper, aliquantum, ad breve tempus, ad punctum temporis, ad exigui brevitatem temporis, paulum, tantulum, perpaulum. Usus: Abduco parumper animum a molestiis.

PARVĬTAS, ātis, f. Petitesse.

PARVŬLUS, a, um, Tout petit. Syn. Pusillus, perparvulus.

PARVUS, a, um, Petit, faible, peu important. Syn. Pusillus, exiguus, modicus; brevis, angustus, tenuis, minutus, modica magnitudine. )( Magnus. Adv. Admodum. Phras. Parvum est beneficium, le bienfait est peu important. Exile, tenue, leve et contemptum munus est; perexiguum, pertenue, minutum munus est; propter suam exiguitatem et parvitatem vix memoratu dignum. Usus: Parva exigui temporis usura. Parvo contentus esse possum.

Pascha, tis, n. La fête de Pâques, la Pâque. Phras. Dies, qui Christo post devictam mortem gloriosissimus illuxit; quo memoria redeuntis in vitam Christi Servatoris nostri recolitur ac celebratur; princeps anni dies; quo victor ab inferis Christus ad vitam immortalem rediit. Augustissimum anni tempus sanctisque gaudiis refertissimum, quo Christi de morte inferisque triumphantis memoria per orbem terrarum celebratur.

PASCO, is, pāvi, pastum, ere, a. Faire paître, mener paître. Adv. Bene satis. Usus: Pascere equos, greges, sues. Transl. Oculos cruciatu pascere; animum picturis. Pasci, delectari, perfrui pacis fructibus.

PASCŬA, ōrum, n. pl. Pâturage. Epith. Læta, herbosa. Usus: Utrum tandem hanc silvam in relictis possessionibus, an in censorum pascuis invenisti?

PASSER, ĕris, m. Moineau, passereau. Usus: Ex passeribus augurari.

PASSIM, Çà et là, de côté et d’autre, partout; sans ordre, à la débandade. Syn. Undique, ubique, disperse, sine ordine. Usus: Passim per forum volitare. Aves huc illuc passim vagantes.

Passio Domini, La Passion de N. Seigneur JÉSUS-CHRIST. Historia Servatoris nostra causa cruciatus ac mortem passi. Acerbissimos Christi Servatoris nostri cruciatus mortemque pro genere humano obitam; funestissimam dolorum ac cruciatuum, quos Christus nostra causa pertulit, perpessionem grata recordatione recolere; in Christi acerbissimus tormentis, cruciatibus ac morte cogitationem defigere. De Christi acerbis cruciatibus et excessu; de funestissima Servatoris nostri cæde ad populum verba facere, prêcher la passion de J.-C. Creaturæ etiam rationis expertes Passionem Domini luxerunt, toutes les créatures, même privées de raison, pleurèrent la mort du Seigneur. Mutæ quoque res, et sensibus orbatæ mortem Christi luxerunt. Dies in noctem concessit; elementa turbata sunt, saxa, quasi doloris vim non ferentia crepuere, tumulis apertis cadavera redeuntibus animis jam olim efflatis prodiere. Rectore suo ac Domino sic agitato, concusso, raptato, tota tellus cohorruit atque contremuit, petræ dissiluerunt, tenebræ terris incubuerunt, sol caligine obtectus, velum templi disruptum est.

PASSŬS, ūs, m. Enjambée, pas, marche. Syn. Gradus, gressus. Epith. Perpauculi. Usus: Disjunctissimas terras passibus peragrare. Urbs aberat mille passus.

PASTĬO, ōnis, f. Action de faire paître, de nourrir les bestiaux; pâturage. Syn. Pastus, pabulum. Usus: Alia regio fertilior est magnitudine pastionis.

PASTOR, ōris, m. Pasteur, berger. Syn. Pecoris magister, ut: bubulcus, subulcus, opilio.

PASTŌRĀLIS, e, gen. com. De pasteur, pastoral. Syn. Pastoritius.

PASTŌRĬTĬUS, a, um, De pasteur, pastoral. Usus: Pastoritius cantus.

PASTŬS, ūs, m. Nourriture, pâture des animaux. Syn. Pastio, locus pascuus; cibus. Epith. Aptus, ferus, immoderatus, præsens, suavissimus; diversi, novi oratorum, tetri, varii, abundantes, veteres oratorum. Usus: Pastum natura large animantibus comparavit. Animantia inquirunt pastum et latibula, cherchent leur nourriture et leur retraite. Partes corporis ad pastum capessendum et conficiendum. Oblectatio industriæ, suavissimus animorum pastus, qui est le plus doux aliment des âmes.

PĂTĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Ouvrir; découvrir, révéler, manifester. Syn. In lucem profero, divulgo, aperio. Usus: Hostibus portam patefacere. Is et scelerum indicia ostendit, et periculorum signa indagavit, patefecit, protulit. Ea res fenestram ad omnem nequitiam, latam avaritiæ viam patefecit. Patefacere et illustrare veritatem. Iter hostium internecione patefacere. Cf. Prodo, Manifesto, Aperio.

PĂTĔFACTĬO, ōnis, f. Action découvrir, de dévoiler. Syn. Evolutio et explicatio rerum opertarum.

PĂTELLA, æ, f. Plat, assiette. Syn. Vas fictile, sacrificiis faciendis aptum. Epith. Argentea, grandis.

PĂTENTER, Ouvertement, clairement. Syn. Aperte. )( Abscondite.

PĂTĔO, es, ŭi, ere, n. Être ouvert. Syn. Apertus sum; constat. )( Clausus sum. Phras. Patet manifesto ejus odium, sa haine est visible, manifeste. Cui non apparet ejus odium? Odium hominis tenetur; odium ejus pro inquisito et comperto est; satis exquisitum est mihi hominis odium. Usus: 1. Patet janua. Huc tibi aditus patere non potest. Patent hæc et in promptu sunt omnibus. Non omnibus idem cursus in cœlum patet. 2. Non negor, être libre, accessible, abordable. Velim, ut mihi libri tui, reditus in gratiam, omnia mihi tua pateant. 3. Pertineo, me extendo, s’étendre, avoir de l’étendue. Hæc ars latissime patet et ad plurimos pertinet, cette science est très étendue et intéresse beaucoup de monde. Ejus beneficia late patent. 4. Discussa est caligo, diluxit, patet, videmus omnia. Cf. Aperio, Constat, Manifestus.

PĂTER, tris, m. Père. Syn. Père. Syn. Parens, genitor, procreator, generator, sator, educator, altor. Epith. Ærumnosus, altitonans (DEUS), amans, amicissimus, beatior, quam, etc., blandus, certus, clarissimus, consularis, doctus, dulcis, durus vehemensque, facilis et liberalis, felix, ferox et arrogans, infestus, fortissimus, grandis natu; honestus, humanissimus; carissimus, humilis, crudelis, importunus, improbus, innocentissimus, levis, mendax, avarus, amans suorum, miser, naturalis, negligens, dissolutus, nobilissimus, parcus ac tenax, paratus, severus, parum splendidus, turpissimus, fidelissimus. Usus: 1. Patre natus est sapiente, sancto, severo. Vehemens pater, durus, ferreus, qui sine causa oderit, quem procrearat. 2. Senator, majores, conservator, sénateur, ancêtres, protecteur. Patres conscripti. Patrum nostrorum ætate, memoria. Patriæ pater.

PĂTERFĂMĬLĬAS, patrisfamilias, m. Père de famille. Usus: Rei familiari tantum operæ dabat, quantum attentus et non indiligens paterfamilias.

PĂTĔRA, æ, f. Coupe employée dans les sacrifices. Poculi genus latum ac patens. Epith. Aurea, gravis, molesta. Usus: Excipere sanguinem patera.

PĂTERNUS, a, um, De père, paternel. Syn. Patrius. Usus: Paterna necessitudo.

PĂTESCO, is, pătŭi, escere, n. S’ouvrir. Syn. Pateo.

PĂTHĒTĬCUS, a, um, Pathétique, touchant, émouvant. Syn. Genus dicendi, quo perturbantur animi et commoventur.

PĂTĬBĬLIS, e, gen. com. Doué de sensibilité, sensible; tolérable, supportable. Usus: Omne animal patibilem habet naturam. Dolor non patibilis me invasit.

PĂTĬBŬLUM, i, n. Fourche patibulaire, gibet. Syn. Crux. Usus: Patibulo affigi.

PĂTĬENS, entis, omn. gen. Patient, Phras. Patiens est admodum, il est très patient. Omnes perfert injurias et acerbitates; ultima omnia animo non solum æquo, sed magno fortique sustinet, fert; singularia sæpe edidit patientiæ exempla, qui hilari animo dura omnia devorat, concoquit; cujus in doloribus patientiam, in injuriis tranquillitatem, in contumeliis moderationem omnes demirantur. Usus: Nimium patiens, lenis lentusque sum.

PĂTĬENTER, Patiemment, avec résignation. Syn. Placide, sedate, moderate, tranquille, æquo animo, leniter ac leviter, non repugnanter, toleranter, fortiter, constanter. Usus: Placide patienterque dolorem ferre.

PĂTĬENTĬA, æ, f. Patience, résignation. Syn. Tolerantia. Epith. Expetenda, incredibilis, mira ac singularis, præclara famis ac frigoris. Usus: Patientia honestatis causa; rerum arduarum ac difficilium voluntaria ac diuturna perpessio. Ostendere suam patientiam famis, frigoris; inopiæ, rerum omnium. Patientia et obsequio mitigare aliquem. Nescio, quomodo usu obduruerit et percalluerit tua patientia. Tentare alicujus patientiam eaque abuti. Brutus usus est incredibili patientia. Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? Combien de temps encore, Catilina, abuseras-tu de notre patience? Levius fit patientia quidquid corrigere est nefas, on rend plus léger par la résignation ce qu’on ne peut corriger.

PĂTĬNA, æ, f. Plat, poêle. Syn. Lanx, qua dapes in mensam inferuntur. Usus: Animus in patinis est, son esprit est aux casseroles, il y pense; c’est un gourmand. (Prov.)

PĂTĬOR, ĕris, passus sum, pati, d. a. Souffrir, endurer, supporter. Syn. Fero, perfero, suffero, tolero, perpetior, sustineo, subeo, haurio, capio, permitto, sino, quiesco. Adv. Ægre, demisse, difficillime, diutius, graviter, iniquo animo, indigne, moleste, tolerabilius dolores, toleranter dolorem, turbulente humana. Phras. 1. Quis porro ista patiatur? Qui donc pourrait souffrir cela? Quis ultra perpeti et sufferre possit? quis non stomachetur, acerbe ferat? quis in tanta perpessione dolorum tot plagas silentio ferat? tot molestias tacitus vel silens devoret, concoquat? quis animis ista æquis toleret; quis ad ista sileat? quis dissimulet? quis patientiam in tanta insolentia non abrumpat? quis animo sit tam obfirmato, ut ista fortiter, fronte et vultu nihil variato perferat? quis est animo aut tam remisso aut tam ferreo, ut tam atroci calumnia non moveatur. 2. Non est calamitas quam passus non esset, il n’est point de malheur qu’il n’ait souffert. Tentata omnibus modis est ejus patientia; nulla est calamitas, in qua ejus patientiam vel illum fortuna non exercuisset; non est calamitas, quæ ejus aut corpori aut fortunis non esset importata; perfunctum una calamitate, alia rursus ac alia excepit. Cf. Fero. Usus: Non feram, non patiar, non sinam. Non modo facile patior, sed etiam gaudeo te abire. Quantum meus pudor et dignitas patiebatur. Non patitur se illigari negotio.

PĂTRĬA, æ, f. Patrie. Syn. Sedes natales, natale solum; terra parens, altrix; patriæ solum, patrium solum. Epith. Afflicta, cara, multo carior, communis, deformis, germana, ingrata. Phras. Patriam igitur relinquis? Vous abandonnez donc votre patrie? Domestica igitur hac sede, qua nihil jucundius, migrabis? terram hanc deseres, quæ te genuit et aluit, quam matrem appellas? cœlum hoc, sub quo natus es et educatus, patrium hoc solum relinques? nihil adeo te tenet solum patriæ et hæc terra, in qua genitus es, ut migrandum tibi inde putes? ergo ratum fixumque tibi est, hoc commune patriæ solum cum omnibus carum, tum vero tibi dulcissimum, nescio quibus exteris regionibus posthabere? Usus: Hæc germana mea patria est.

PĂTRĬĒ, Paternellement, en père. Syn. Paterno jure, amore. Usus: Non inimice corripere, sed patrie monere.

PĂTRĬMONĬUM, ĭi, n. Héritage de famille, patrimoine. Syn. Hereditas. Epith. Satis amplum, lautum, copiosum, luculentum, magnum, ornatissimum, publicum, tantum. Usus: Patrimonium constituere, relinquere, laisser. Patrimonium per scelus et luxum comedere, devorare, conficere, consumere, effundere, dissipare, dilapidare, dissiper, dévorer. Alicui patrimonium eripere; patrimonio aliquem dejicere, spoliare et patrimonio expellere, enlever, extorquer. Filio meo satis amplum patrimonium relinquam, memoriam nominis mei. Patrimonium obtinere. Cf. Hereditas.

PĂTRĬMUS, a, um, Dont le père vit encore, qui a encore son père. Syn. Cujus pater adhuc in vivis est.

PĂTRĬTĬUS, a, um, Relatif aux patriciens, de patricien, noble. Syn. Ex Patrum ordine. )( Plebeius. Usus: Tu ais, nisi qui patritius sit, neminem bono genere esse natum. Patritii minorum gentium.

PĂTRĬUS, a, um, Relatif au père, de père, paternel. Syn. Paternus. Usus: 1. Patrius animus in litteras. Res patriæ et avitæ. 2. Patriæ proprius aut communis, de la patrie, national. Est hic mos patrius, usage du pays.

PĂTRO, as, avi, atum, are, a. Achever, exécuter, effectuer. Syn. Committo, perficio. Usus: Quæ non Verres in Asia patravit? Bello patrato, la guerre étant terminée.

PĂTRŌCĬNĬUM, ĭi, n. Protection, patronage. Syn. Defensio, advocatio. Epith. Nec opinatum, repentinum. Usus: Deserti alicujus patrocinium suscipere, arripere. Patrocinium repudiare, recusare. Itaque illud patrocinium criminis verius, quam hominis videri poterat, n’était-ce pas là plutôt protéger le crime que défendre l’homme? Cf. Defensio, Tueor.

PĂTRŌCĬNOR, aris, atus sum, ari, d. n. Défendre, protéger, prendre sous sa protection. Syn. Protego, tueor. Cf. Defendo, Tueor.

PĂTRŌNA, æ, f. Celle qui protége.

PĂTRŌNUS, i, m. Patron, défenseur; avocat. Syn. Defensor, custos, tutor, propugnator, in cujus fide et clientela aliquis est. )( Cliens. Epith. Deterrimus obscurissimusque; dignus, indignus consulatu; minime diligens in causis cognoscendis exponendisque, diligentissimus, disertissimus; fervidior paulo toto genere atque commotior; diligentia tamen, virtute animi atque vitæ bonis auctior in senatu. Maxime incautus, luculentus, asper, maledicus, malus, mercenarius, optimus, quidam perillustris, tolerabilis, nec rudis in jure civili. Patroni æquales, consulares, amplissimi, antiquissimi, certissimi iidemque acerrimi, ingeniosi, multi, novi, pertinaces, principes, veteres. Phras. Cicero causarum patronus optimus fuit, Cicéron fut un excellent avocat des causes qu’il plaida. Patronus Ciceroni conferri nemo potuit neque eloquentia, neque studio, neque fide. Ad causas, ad tribunalia tantum eloquentiæ, studii, fidei nemo attulit; in judiciis, in foro, in forensibus causis, in forensi munere, in tractandis causis, in causarum patrociniis nemo par Ciceroni fuit. Cf. Advocatus. Usus: Aliquem suæ causæ patronum adoptare, adsciscere, adhibere. Patronum alicui dare et constituere.

PĂTRŬĒLIS, e, gen. com. Qui descend du frère du père. Patrueles, cousins germains, les fils des deux frères. Syn. Fratrum duorum filii. Usus: Cognatione patruelis, amore germanus.

PĂTRŬUS, ŭi, Oncle paternel. Syn. Mei patris frater. Epith. Amplissimus, clarissimus, pertristis.

PĂTŬLUS, a, um, Épais, touffu. Syn. Patens. Usus: Patulis ramis diffusa platanus.

PAUCĬTAS, ātis, f. Petit nombre, petite quantité. Syn. Exigua quantitas, parvus numerus, inopia. Epith. Mira, summa, magna. Usus: Magna semper fuit præstantiorum oratorum paucitas, il y eut toujours un nombre fort restreint d’orateurs illustres.

PAUCUS, a, um, (sæpius plur.) Peu nombreux, peu considérable. Syn. Rarus, modicus, exiguus; perpauci, minus multi. )( Multus. Adv. Admodum, oppido, valde, quam. Phras. Paucos nunc viros egregios numerat respublica, la république compte maintenant peu d’hommes remarquables, éminents. Magna est penuria, maxima orbitas virorum in Republica præstantium; minime multi; parum multi, perpauci, nequaquam satis multi præstantes viri sunt; paucis atque admodum paucis egregiis civibus instructa est civitas; quotusquisque est, qui emineat? summa est infrequentia, mira paucitas, exiguus numerus præstantium virorum; infrequentes, rari sunt et perpauculi viri egregii. Virorum præstantium minima copia est; haud quisquam fere est excellentium in republica virorum; ad paucos redactus est virorum præstantium numerus; virorum præstantium multo minor pars superest; præstantium virorum arctior est, quam pro tanta multitudine civium, numerus. Usus: Paucis te volo. Paucis absolvo; ad pauca redigo; in pauca confero, en peu de mots.

PAULĀTIM, Insensiblement, peu à peu. Syn. Sensim, leniter, pedetentim, gradatim.

PAULISPER, Un peu de temps, un instant. Syn. Aliquantum, paulum, ad breve tempus, ad punctum temporis. )( In perpetuum. Usus: Abesse a domo paulisper. Exspecta paulisper.

PAULO, Un peu. Syn. Haud multo. Phras. Paulo post, peu après. Post paulo; interjecto haud magno spatio; intermisso brevi tempore; haud multum interim temporis fuit; haud multum processit horæ, cum, etc. Usus: Paulo liberius, un peu plus librement. Paulo plus; paulo amplius. Paulo ante, un peu avant. Paulo post, un peu après. Paulo minus, paulo nimium, paulo secus. Si paulo rideas, extra decorum.

PAULŬLUM, Un peu. Syn. Paulum. Usus: Nihil fere aut admodum paululum. Sol paululum a meridie deflexus.

PAULUM, Un peu, quelque peu. Usus: Respice paulum. Ista me paulum recreant.

PAUPER, ĕris, omn. gen. Pauvre. Syn. Inops, egens, parvis copiis ac facultatibus præditus, cui parva est res familiaris, qui in paupertate est. Phras. Pauperrimus est, il est très pauvre. Summa egestate est, tenuissimis, ac fere nullis opibus est; nihil habet præter miseram animam. Summa conflictatur inopia; omnia eum deficiunt; summa premitur inopia; circumventus est inopia; rerum omnium inopia laborat; in maximis rei domesticæ difficultatibus versatur; ab omnibus rebus inops; a fortunæ bonis imparatus; in summis rei familiaris angustiis versatur; inopia conficitur; nihil illo spoliatius, nihil egentius; gravi inopia vexatur; in mendicitate est. Cf. Paupertas, Egeo. Usus: Hic non modo non copiosus et dives, etiam inops et pauper est censendus.

PAUPERCŬLUS, a, um, * Pauvre, nécessiteux. Syn. Pauper, tenuis.

PAUPĔRĬES, ēi, f. * La pauvreté. Syn. Paupertas.

PAUPERTAS, ātis, f. Pauvreté, indigence. Syn. Tenuitas, angustia rei familiaris, inopia, penuria, egestas, mendicitas, domestica difficultas. Epith. Summa, tolerabilis. Phras. Vir bonus ad summam paupertatem est redactus, cet homme de bien est réduit à la plus extrême pauvreté. In eum locum adductus est; in eas redactus est angustias; eo redactæ sunt fortunæ ejus; eo est a fortuna dejectus, detrusus, deturbatus, ut unde viveret, non haberet; ut ei ad victum necessaria deessent, non suppeterent; ut inopia premeretur earum rerum, sine quibus vix ac ne vix quidem hominum vita sustentatur. Eo redactus est inopiæ, ut iis rebus destitueretur, careret, ut earum rerum esset inops, ut ab iis rebus esset imparatus, sine quibus ægre vivitur vel potius nullo modo vivitur. Ita in angustum res ejus sunt coactæ, ut ad incitas redigi videatur. Tanta est hominis tenuitas, tanta implicatio rei familiaris; copiis familiaribus adeo est exiguis; domesticis malis ita est impeditus; tanta inopia vexatur, ut inter miserrimos et desertissimos numerari possit; ut ad rastros, quod aiunt, illi res rediisse videatur. Cf. Inopia. Usus: Paupertas cujus onus disputando levamus, docentes, quam pauca sint, quæ natura desiderat. Si paupertas momordit, cogita, multos fortunæ injuria lapsos, sustentari tamen et rursus erigi. Cf. Pauper.

PAUXILLUM, * Un peu, très peu. Syn. Parum admodum.

PĂVĔO, es, vi, ere, n. Avoir peur, trembler de peur, être saisi d’effroi, d’épouvante. Syn. Timeo. Phras. Pavebant omnes, tous tremblaient d’effroi. Pavor occupaverat animos; pavor omnes invaserat; pavore concussi, subito pavore perterriti, voce per metum suppressa, exsangues attonitisque similes stabant; altius animum pavor intraverat, quam ut consilio locus esset. Cf. Timeo. Usus: Pavet animus ad memoriam rei. Cf. Timor.

PĂVĬDĒ, Avec effroi, avec terreur. Syn. Timide.

PĂVĬDUS, a, um, Tremblant, effrayé, épouvanté. Usus: Urbs formidine pavida. Cf. Timidus.

PĂVĪMENTĀTUS, a, um, Pavé. Usus: Porticus pavimentata.

PĂVĪMENTUM, i, n. Pavage, dallage. Syn. Solum arte factum, stratum aliqua materia. Epith. Marmoreum. Usus: Natabant pavimenta vino. Facere pavimentum, construire une aire.

PĂVĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Frapper, battre. Syn. Ferio, tundo. Usus: Pulli terram paviunt, les poulets frappent la terre.

PĀVO, ōnis, m. Paon. Usus: Cauda pavoni a natura ad ornatum additur.

PĂVOR, ōris, m. Agitation, émotion, crainte, anxiété. Usus: Pavor metus est mentem loco movens. Pavor me cepit. Cf. Timor.

PAX, pācis, f. Paix, traité, concorde. Syn. Concordia, otium, tranquillitas, compositio. )( Bellum. Epith. Certa, civilis, communis, diuturna, explorata, externa, fraterna, nondum satis firma, honesta, iniqua, injusta, magna, maritima, opinabilis, optatissima, periculosa, perpetua, pestifera, pia et æterna, placidissima, præsens, sempiterna, stabilis, summa, turpis, tuta tranquillaque, vera, utilis. Phras. 1. Pacem petere, demander la paix. Pacem orare, exposcere, tentare; de pace agere; legatos de pace mittere; deprecatores, disceptatores de pace mittere. 2. Pacem facere, faire la paix. Conciliare, reconciliare pacem; pacem conficere; constituere; pacem jungere cum alio; fœdus icere; data dextera fidem amicitiæ sancire; fœdus facere; ab armis discedere; bellum pace componere. 3. Pacis conditiones non sunt acceptæ, les conditions de paix n’ont pas été acceptées. Pacis conditionem nullam accepere; ad pacis conditiones adduci non potuere; ad has conditiones ut descenderent, perpelli non potuere; pacis conditiones, quascumque hostis tulerat, dimisere, respuere; in has leges pax coalescere non poterat; in has conditiones pax non convenerat; non convenere pacis conditiones; pax in has leges coagmentari non potuit. 4. Pacem conciliare inter dissidentes fratres, réconcilier deux frères ennemis. In gratiam reducere, ad pacem concordiamque revocare; pacem et concordiam inter dissidentes constituere; discordiam dirimere, sedare. Cf. Concordia. 5. In pacem et concordiam cum altero venire, faire sa paix avec quelqu’un. Redire cum aliquo in gratiam; simultates, inimicitias, odia deponere, abjicere, dimittere; voluntaria oblivione conterere; omnem injuriarum memoriam ex animo delere; depositis odiis in pristinam concordiam et gratiam redire. 6. Id pace mea facere potes, vous pouvez faire cela avec ma permission. Id quidem facere integra gratia mea potes; id tu si feceris, in bonam partem acceptum iri existima; non ingratiis meis feceris; me non invito id egeris. 7. Cum externis nobis pax fuit, nous eûmes la paix avec les nations étrangères. Ab externis armis otium fuit, foris nihil turbatum est; diuturna ab armis quies fuit; firma satis pace adhuc usi sumus; ab externis bellis silentium erat. Usus: Pacem dare; pacem jactura aliqua redimere. Pacem impetrare, pace terra marique parta. Ad conditiones pacis adducere. Pacem accipere, servare, firmare, confirmare, habere. Pacem turbare, eripere, excludere; pacem irritam, infectam facere, rompre la paix. Pace Magistri dictum sit, soit dit sans blesser le maître.

PAXILLUS, i, m. Petit pieu, piquet.

PECCĀTUM, i, n. Faute, action coupable, mauvaise action, péché, crime. Syn. Delictum, crimen, culpa, noxa, noxia, maleficium, animi labes; erratum, error. )( Recte factum. Epith. Commune, levius, majus, manifestum, non mediocre, par. Phras. 1. (Peccatum mortale committis, Vulg.), vous commettez un péché mortel. Letali noxa te obstringis; maximo te scelere adstringis; nefarium scelus suscipis; mortiferum facinus in te admittis; grave piaculum contrahis, committis; nefas contrahis; scelerate agis; immane scelus perpetras; capitali te crimine obstringis; grave delictum in te admittis; noxam letiferam incurris. 2. (Venialia peccata justi etiam persæpe committunt, Vulg.), les justes se rendent souvent coupables de péchés véniels. Minora piacula, leviores noxas ne justi quidem penitus effugiunt; errata leviora, quæ pauciores quasi numeros officii prætereunt, crebra magis sunt, nec justis infrequentia; noxarum minimarum sordes aliquas vel justi etiam contrahunt; justorum pauci atque admodum pauci sunt, qui in vita nihil offendant, incurrant nusquam; qui se quotidianæ vitæ maculis non interdum coinquinent, contaminent, levioris culpæ labe polluant; qui piæ etiam vitæ labem nullam aspergant; nævos nullos contrahant; levi offensione non semel ac iterum ab officio discedant. 3. (Peccatum Originale, Vulg.), le péché originel. Nativa animorum labes; insitum naturæ crimen; peccati inhærentis contagio; hereditarium hominis malum; primi hominis crimen in posteros omnes letali contagione transfusum. 4. Nullum peccatum est, quod non commiserit, il n’y a pas de crime qu’il n’ait commis. In omni scelerum flagitiorumque genere volutatus est; in omnem improbitatem incurrit; nullum culpæ genus est, quo non prolapsus est; omnia ille flagitia, omnes impuritates suscepit; in omnia se flagitia ingurgitavit; nullum facinus tam scelestum est, tam cum dedecore ac turpitudine conjunctum, quo se ille non contaminaverit. Cf. Improbus, Flagitiosus, Sceleratus. 5. Hoc peccatum non admisi, je n’ai pas commis cette faute. Integrum me ab hac culpa præstiti, abest a me hoc maleficium longissime; ab hujus criminis labe intactus perstiti; hac sceleris labe nunquam infectus fui; hac culpa vaco. Cf. Innocens, Integer. 6. (Hoc peccatum in me sumo, Vulg.), je prends sur moi cette faute. Hanc culpam ego præstabo; hanc ego labem in me recipio; hanc ego noxam in me transmoveo. Meum id esse volo, quodcumque id crimen est. Usus: Præter culpam et peccatum, nihil homini accidere potest pertimescendum. Multis nostris peccatis in has ærumnas incidimus. Peccato carere. Peccatum corrigere. Cf. Error, Crimen, Scelus, Vitium, Noxa.

PECCO, as, avi, atum, are, n. et a. Commettre une faute, se rendre coupable, pécher. Syn. Delinquo, aliquid admitto, committo, scelus admitto; scelere me adstringo, obstringo, devincio; rem nefariam committo; scelestum facinus edo; flagitium committo; scelera facio; culpam suscipio, contraho, committo; vitium, scelus concipio. )( Recte facio. Adv. Consulto, impune, vehementius. Phras. 1. Quid peccavi? Quelle faute ai-je commise? Quod ego concepi scelus? quod nefas contraxi? quod in me admisi scelus? quod in me crimen hæret? quam ego suscepi culpam? quam concepi maculam, quam noxam, quod maleficium admisi? quod in me delictum admisi? quod ego facinus inexpiabile admisi? quid adversus leges, rempublicam, magistratus factum? qua ego parte ab officio discessii quid factum impie aut scelerate? 2. Si quid peccabis, perpetuum dedecus consequetur, si vous commettez une faute, vous serez déshonoré pour toujours. Si quid offendes, errabis; si quam in culpam incideris; si lapsus fueris; si qua prolapsione offenderis; si quid culpæ susceperis; si quod nefas contraxeris, infectum id fieri nunquam poterit; animi illa labes nec diuturnitate vanescere, nec ullis omnibus ablui poterit; luendam tibi sempiterna infamia scias offensionem quamlibet. Cf. Committo, Peccatum, Erro. Usus: Semper est turpe peccare. Si quid in te peccavi, ignosce. In hoc eodem, in eamdem partem tu quoque peccasti. Multa peccare solemus in dies. Peccare est tanquam transilire lineas, pécher, c’est sortir des bornes.

PECTEN, ĭnis, m. Peigne pour les cheveux.

PECTO, is, xi, xum, ere, a. Peigner. Usus: Pexo capillo nitidus.

PECTUS, ŏris, n. Poitrine de l’homme et des animaux; âme, cœur, esprit. Syn. Anterior pars corporis a gula usque ad ventrem; item: Animus, nervi, vires. Epith. Apertum, avidum, clarum, jucundum, latum, scabrum, sordidum, validum. Usus: Toto aliquem pectore amare; toto pectore in laudem incumbere; toto pectore de re aliqua cogitare. Onerare, complere pectus rerum plurimarum copia.

PĔCŬĀRĬA, ōrum, n. pl. Troupeaux, bestiaux. Syn. Pecorum greges et armenta. Usus: Cui præsidio pecuaria nostra credemus.

1. PĔCŬĀRĬUS, a, um, De bétail. Syn. Quod ad pecora pertinet. Usus: Pecuaria res ampla, res rustica satis culta, nombreux bétail, terre en bonne culture.

2. PĔCŬĀRĬUS, ĭi, m. Éleveur de bétail. Syn. Magister pecoris. Usus: Aratores, pecuarii, coloni.

PĔCŪLĀTOR, ōris, m. Concussionnaire, celui qui administre sans probité les deniers de l’État. Syn. Depeculator, ærarii violator, fur pecuniæ publicæ.

PĔCŪLĀTŬS, ūs, m. Péculat, concussion, malversation. Syn. Crimen ejus, qui publicam pecuniam avertit; pecuniæ publicæ furtum. Epith. Certissimus. Usus: Peculatus (scilicet crimine) accusari, damnari.

PĔCŪLĬĀRIS, e, gen. com. Propre, particulier, spécial. Syn. Singularis, præcipuus. Usus: Hoc illis peculiare est. Edictum peculiare.

PĔCŪLĬĀTUS, a, um, Enrichi, riche. Syn. Nummatus, pecuniosus. Adv. Plane, bene. Usus: Balbus plane bene peculiatus.

PĔCŪLĬUM, ĭi, n. Pécule, épargne. Syn. Lucrum proprium, præsertim servorum. Usus: Cupiditate peculii nullam servitutem recusant, ils ne refusent aucun service d’esclave par la passion d’augmenter leur pécule.

PĔCŪNĬA, æ, f. Avoir, biens, fortune, richesses; argent comptant, monnaie. Rad. Pecus; olim enim signo bovis, ovis, etc. signabatur, et apud antiquos omnes in pecudibus sitæ erant divitiæ. Syn. Nummi, argentum; opes, divitiæ, fortunæ, copiæ. Epith. Abundans, adventitia, aliena, amplissima, antiquior, suavior aliqua re, certa, cruenta, dux ad rem aliquam, effectrix multarum et magnarum voluptatum, expeditissima, extraordinaria, grandis, satis grandis et satis impudens, hereditaria, immanis, patula, honesta, sordida, munda, acerba, propria in causa et in judicio collocata, inanis, incerta, infinita, ingens, innumerabilis, invidiosa, jucunda, acerba, levissima, magna, mediocris ad opinionem vulgi, tenuis, minor, modica ad opinionem alicujus, necessaria, parva, patria, pergrandis, permagna, tam plena, tam præclara, præsens, publica, privata, summa, tanta, vectigalis, universa. Pecuniæ alienæ, desperatæ, funestæ, ingentes, innumerabiles, inopinatæ repentinæque, publicæ, residuæ, tantæ, tam infinitæ. Phras. 1. Pecuniæ multum sibi corrogat, il gagne beaucoup d’argent. Multum pecuniæ ex commercio facit; multum illi ex metallis redit; nunc hac, nunc illa hereditatis portiuncula aspergitur, quanquam sat amplas opes fortuna ex dote conjugis ad eum transtulerit. Multum ille nummorum ex quæstu quotidiano conficit; ingentem pecuniam constat, cogit, congerit, construit, coacervat. Permagnam pecuniæ vim ex quæstu quotidiano redigit, capit, conciliat, parat sibi, domum avertit. 2. Multum habet pecuniæ, il est très riche. Argenti signati, argenti forma signati vis illi ingens est; ad magnam pecuniam venit; affluit, abundat pecunia; bene nummatus est; bene a pecunia paratus, instructus; re ampla, prolixa utitur; opibus floret, viget, pollet. Cf. Dives. 3. Omnes artes novit pecuniam cumulandi, il connaît tous les moyens de grossir son trésor. Omnia pecuniæ parandæ rationes perspectas habet et exploratas; vias omnes emungendi argento homines probe tenet; conficiendæ pecuniæ articulos novit omnes. 4. Pecuniæ publicæ valde parum est, le trésor public est dans un état déplorable. Incredibiles angustiæ sunt pecuniæ publicæ; summa est difficultas ærarii; vix ullum in numerato argentum habemus. In arcto res est propter ærarii angustias. 5. Qui suas pecunias jam dissipavit, mox alienas adorietur, celui qui a dissipé sa fortune, essaiera bientôt de s’emparer de celle des autres. Qui pecuniam suam per luxum effudit, dilapidavit, devoravit, comedit, adedit, exhausit, profudit; mox etiam publicam avertet, corripiet, depeculabitur; mox in fortunas alienas invadet. 6. (Ex censu solvit pecuniam, ex capitali nihildum accepit, Vulg.), il ne mange que ses intérêts, sans toucher à son capital. De lucro, de sorde dat, nihil detrahit de vivo; nihil de vivo resecat; de capite nihil detrahit. Usus: Pecunia signata, proba, notæ legitimæ, argent qui a sa valeur. Pecunia, nummi adulterini, monnaie fausse. Pecunia præsens, numerata, argent comptant. Pecuniæ, nummi omnis notæ, monnaies de toute valeur. Pecuniam fenori dare, occupare, prêter de l’argent à intérêts. Pecuniam fenori sumere, accipere, emprunter. Pecuniam implicitam habeo et quæ cohæret cum aliorum pecuniis, avoir de l’argent engagé dans une affaire. Pecuniam repræsentare, payer argent comptant. Pecuniam permutatione repræsentare, payer par un mandat. Pecuniæ rationem conjunctim habere, mettre de l’argent en commun. Pecuniam supprimere, détourner une somme d’argent. Pecuniam civitatibus imperare, a civitatibus exigere, lever, imposer des contributions. Pecuniam solvere, dissolvere, payer de l’argent à qqn, s’acquitter. Pecuniam erogare, donner de l’argent. Pecuniam credere, prêter. Pecuniam numerare ab aliquo, payer par l’entremise de qqn. Pecuniam ex re aliqua redigere, faire argent de qqche. Effusio et dissipatio pecuniæ, dissipation. Pecuniam numeratam in præsentia non habeo; argentum in numerato non habeo, je n’ai point d’argent comptant. Cf. Divitiæ.

PĔCŪNĬĀRĬUS, a, um, D’argent, pécuniaire. Usus: Inopia rei pecuniariæ.

PĔCŬNĬŌSUS, a, um, Riche en argent, riche, fortuné. Syn. Bene nummatus, pecuniatus, qui multum habet in arca, qui in numerato multum habet. Usus: Vir copiis rei familiaris locuples et pecuniosus. Cf. Dives.

PĔCUS, ŏris, n. Le bétail dans le sens collectif, et PĔCUS, ŭdis, f. Pièce de bétail isolée, animal, bête. Syn. Armentum. Epith. Apta hominibus ad vescendum, impurissima et intemperantissima, languida et tarda. Pecora æqualia, aliena, magis crebra, prope quotidiana, innumerabilia, leviora, magna, minora, multa, parva, propria, reliqua, tolerabilia. Pecudes expertes rationis, mutæ, multæ, reliquæ. Usus: Multitudo pecorum, partim ad vescendum, partim ad corpora vestienda. Agri depascuntur a pecoribus. Hæc impurissima et intemperantissima pecus, de homine improbo, personne grossière, sotte ou sale; animal, brute, bête.

PĔDĀLIS, e, gen. com. Qui a un pied de long, de large, de tour, etc. Syn. Pedis unius mensuram habens. Usus: Sol pedalis videtur, le soleil nous semble avoir un pied de diamètre.

PĔDĀRĬUS, a, um (subaud. senator), Sénateur pédaire, c. à d., subalterne, qui n’avait encore exercé aucune charge curule et qui n’avait pas voix délibérative. Syn. Qui sententiam in senatu ipsi non dicunt, sed in aliorum sententiam pedibus eunt. Usus: Pedarii in eam sententiam summa voluntate iverunt, cucurrerunt.

PĔDES, ĭtis, m. Celui qui va à pied, piéton. Phras. Peditem agere, être dans l’infanterie. Pedibus stipendia facere; pedestria stipendia facere; pedibus merere. Usus: Peditum equitumque turmæ.

PĔDESTER, tris, e, A pied, pédestre. Usus: Pedestres copiæ, troupes d’infanterie. Pugna, statua pedestris.

PĔDĔTENTIM, Pas à pas, lentement; peu à peu, graduellement. Syn. Sensim, gradatim, sensim sine sensu, lento gradu. Usus: Sensim erit et pedetentim mutatio facienda.

PĔDISSĔQUA, æ, f. Suivante, compagne. Syn. Famula, ancilla. Usus: Divitiæ virtutis pedissequæ.

PĔDISSĔQUUS, i, m. Suivant, valet de pied. Syn. Famulus.

PĔDĬTĀTŬS, ūs, m. Infanterie. Syn. Pedestres copiæ. Usus: Equitatu, peditatu et pecunia instructus.

PEGMA, ătis, n. Machine, échafaud; machine de théâtre. Syn. Machinæ ligneæ.

PĒJĔRO, as, avi, atum, are, a. et n. Faire un faux serment, se parjurer. Syn. Fidem et jurisjurandi religionem violo, negligo, relinquo; fidem jurejurando datam fallo; mendacii religione me obstringo. Usus: Conceptis verbis pejerare. Qui pejerat, ei credi postea, vel per plures deos juranti, non oportet. Cf. Juro.

PĒJOR, ōris, omn. gen. Plus mauvais. Syn. Deterior. Usus: Turpitudo pejor est quam dolor.

PĔLĂGUS, i, n. La mer. Syn. Mare.

PELLĬCĬO, is, lexi, lectum, ere, a. Séduire, enjôler, charmer. Syn. Allicio, induco, invito, capio, delinio. Usus: Adolescentis animum pellexit omnibus irritamentis, quibus ætas illa capi ac deliniri solet, il gagna ce jeune homme par tout ce qui peut séduire et charmer cet âge. Cf. Allicio, Traho.

PELLIS, is, f. Peau, cuir. Epith. Caprina. Usus: Pellis arietis inaurata. Sub pellibus hiemare.

PELLĪTUS, a, um, Couvert d’une peau, d’une fourrure. Usus: Pelliti patres.

PELLO, is, pĕpŭli, pulsum, ere, a. Faire sortir, chasser, éloigner. Syn. Depello, arceo, fugo, moveo, submoveo. Adv. Acriter, vehementius, privatim. Phras. 1. Meretur urbe pelli, il mérite d’être chassé de la ville. Dignus est, quem urbe pellamus, exterminemus, ejiciamus; quem tanquam pestem civitas evomat ac foras projiciat; qui e civium numero tollatur; urbe vi expellatur, extrudatur; aras ac focos relinquere cogatur; de statione dimoveatur. Cf. Exilium. 2. Hostem pepulimus, nous avons mis l’ennemi en fuite. Hostes loco pulsi, statione dejecti; periculum audacia discussum est, ferro dejecti hostes et præcipites campo exacti. Vim oblatam vi fregimus et refutavimus; impetum ruentium retudimus, trepidos ex præsidiis deturbavimus; hostem primum in ruinam muri expulimus, dein impeditum et trepidantem deturbavimus, postremo fusum fugatumque in castra redegimus. Usus: Mœstitiam ex animo pellere. Species utilitatis ejus animum pepulit, a fait impression sur lui. Id aures hominum animosque pepulit. Nulla me insignis injuria pepulit.

PELLŪCENS, entis, omn. gen. Transparent, diaphane. Syn. Pellucidus.

PĔNĀRĬUS, a, um, De provisions, de vivres. Usus: Cella penaria, cellier aux provisions de bouche.

PĔNĀTES, ĭum, m. pl. Pénates, dieux tutélaires de la famille et de l’État. Syn. Dii patrii, lares, foci. Epith. Patrii familiaresque, penetrales, incurvi. Usus: Penates patrii ac familiares mei. Exterminare aliquem a diis suis penatibus.

PENDĔO, es, pĕpendi, ere, n. Pendre, être suspendu. Syn. Suspensus sum; hæreo. Adv. Aliunde, diutius, vehementer, valde. Phras. 1. Ex hoc pendent omnia, tout dépend de là. Cardo rei in hoc volvitur, vertitur; hoc caput rei est; suspensæ sunt totius consilii rationes. Usus: 1. Qui ex imperitorum sermone pendet, in magnis viris non est habendus. Salus nostra ipsa exigua pendet. Ex unius vita pendet omnium. E Bruto pendet respublica. Ex alieno consilio, nutu, levitate, ex fortuna pendere. Suspensum incertumque obscura spe, et cæca exspectatione pendere. Aptas habere a DEO suspensasque vitæ rationes, neque ex incertis hominum consiliis pendere. Quam laudem sapientiæ statuo esse maximam, non aliunde pendere nec extrinsecus aut bene aut male vivendi suspensas habere rationes, cette gloire que donne la sagesse est la plus grande de toutes, elle est indépendante, etc. 2. Hæreo, dubito, être incertain, indécis, flottant. Vehementer animi pendeo de te. Exspectando et desiderando vehementer animis pendemus, cruciamur, angimur.

PENDO, is, di, sum, ere, a. Peser; examiner. Syn. Æstimo; solvo. Usus: 1. Rem vobis proponam, vos eam suis ponderibus penditote. 2. Solvo, do, compter, payer. Pendere alicui pecuniam, vectigal, usuram. 3. Luo, payer, être puni. Maximas pœnas meæ temeritatis pendo.

PENDŬLUS, a, um, * Pendant, suspendu. Syn. Pensilis.

PĒNE, Presque, à peu près, peu s’en faut. Syn. Prope; nihil propius est factum quam ut, etc. Parum aberat quin, etc. Usus: In hoc oratori poeta pene par.

PĔNES, En la possession, au pouvoir de. Syn. In manu, in potestate. Phras. Penes te est, cela est en votre pouvoir. In tua positum est diligentia et auctoritate; tui est arbitrii; per te stat; in tua manu ac potestate est. Usus: Rerum omnium potestas penes Cæsarem est. Penes illum est laus summa eloquentiæ.

PĔNĔTRĀBĬLIS, e, gen. com. * Qui peut être percé, pénétrable. Syn. Quod facile penetrat. Usus: Penetrabile boreæ frigus, le froid pénétrant du nord.

PĔNĔTRĀLIS, e, gen. com. Intérieur, retiré, secret. Syn. Loca interiora domus vel templi. Usus: Abditi et penetrales foci.

PĔNĔTRO, as, avi, atum, are, a. et n. 1. a. Faire entrer, faire pénétrer. 2. n. Pénétrer, entrer, s’introduire. Syn. Pervado, pertingo, permano, serpo. Phras. 1. Rerum tuarum gloria ad remotissimas gentes penetravit, la renommée de vos belles actions a pénétré jusqu’aux nations les plus reculées. Oras omnes pervasit; ad gentes orbis terrarum ultimas permanavit. Nulla est remotissimarum gentium, quæ rerum tuarum gloriam fama non acceperit. Cf. Fama, Gloria. 2. Ea res alte in animum penetravit, cette chose est entrée profondément dans l’esprit. Ea res alte in animum descendit; perculit graviter animum ea cogitatio; effodit animum ea cogitatio. Usus: Ad urbes sedesque barbarorum penetravimus. Nulla est tanta ingenii acies, quæ in cœlum penetret. Nulla res magis penetrat in animos. Per angustias faucium penetravit.

PĒNĬCILLUM, i, n. et PĒNĬCILLUS, i, m. Pinceau. Usus: Pingam rem coloribus et penicillo meo.

PĒNĬTUS, Entièrement, complètement. Syn. Prorsus, omnino, plane, ex omni parte, perfecte, usquequaque, funditus, ab imis unguibus usque ad verticem summum. Usus: 1. Me tibi totum penitus commendo et trado. Penitus rem intelligo. 2. Interius, intérieurement, à l’intérieur, à fond. Aurum penitus abditum. Ea penitus animis vestris mandate. Periculum inclusum penitus in medullis et visceribus reipublicæ. Penitus reconditum, defixum, defossum. Cf. Omnino.

PENNA, æ, f. Plume; au pl. ailes. Syn. Pinna. Epith. Levissima; geminæ, tremebundæ. Usus: Aves pullos pennis fovent.

PENNĀTUS, a, um, Emplumé, ailé.

PENSĬLIS, e, gen. com. Pendant, suspendu. Syn. Pendulus.

PENSĬO, ōnis, f. Action de peser, poids, charge; payement; impôt. Syn. Merces, vectigal. Epith. Exigua. Usus: Erat ea pecunia tribus pensionibus solvenda. Pensio prima est Calendis Januarii. Pensio exsoluta est ante diem. Pensionem debere, exigere.

PENSĬTO, as, avi, atum, are, a. Peser avec soin; payer. Syn. Pendo. Usus: Vectigalia nobis pensitant.

PENSO, as, avi, atum, are, a. Peser, apprécier, juger. Usus: Pensare officiis et operis id quod violatum est. Cf. Compenso.

PENSUM, i, n. Tâche, devoir, fonction. Usus: 1. Pensum exigere, conficere, absolvere. 2. Pensi nihil esse; pensi nihil habere, nihil curare, n’attribuer aucune valeur à une chose, n’en faire aucun cas, ne s’en point soucier.

Pentecoste, es, f. Pentecôte. Dies divini Spiritus adventu ad memoriam celebris ac festa. Dies a triumphali Christi in vitam reditu quinquagesima. Dies Divini Spiritus in terras delapsi memoria venerabilis. Dies quam Divini Spiritus, ignitarum linguarum specie delapsi, adventus augustam totoque orbe celeberrimam reddidit.

PĒNŬLA, æ, f. Pénule, manteau de laine rond et fermé, qui couvrait tout le corps et dont on se servait dans les voyages par le mauvais temps. Syn. Pallium pro itinere.

PĒNŬLĀTUS, a, um, Vêtu d’une pénule, en manteau. Syn. Penula indutus, amictus.

PĒNŪRĬA, æ, f. Manque, disette, pénurie. )( Copia. Usus: Penuria magna est doctorum virorum. Cf. Pauper, Paupertas.

PĔNŬS, ūs, et i, m. et f. Provisions de bouche, vivres, comestibles. Usus: Penates a peno ducto nomine. Est enim omne, quo vescuntur homines penus, tout ce qui sert à nourrir l’homme s’appelle penus.

PER, Par, à travers, par-dessus, etc. Usus: 1. Ratione modi, auxilii: Per scelus, vim, metum, amicitiam, simulationem aliquid agere. Per malitiam, fraudem, impudentiam; per ludum et negligentiam; per risum et jocum. Per se, per amicos aliquid efficere. Per litteras colloqui, supplicare. 2. Ratione loci et spatii: Quasi per caliginem ea videbam. Per tuum latus me petebant. 3. Ratione concessionis: Hoc neque per leges, neque per naturam fas est, per me quidem licebit. 4. Culpa vel gratia: Si per valetudinem potes, naviga. Per auspicia non licebit. Gratiam per hanc causam mihi conciliari; per gratiam contendere aliquid ab aliquo. Per beneficium concedere aliquid. 5. Prætextu: Per fidem fallere; per simulationem amicitiæ prodere aliquem. 6. Jurandi modo: Per omnes deos; per fortunam populi Romani jurare. 7. Ratione temporis: Per idem tempus. Per hiemem iter facere. Per ætatem nondum satis firmus. 8. In compositis significationem sæpe auget, en composition, per sert ordinairement à renforcer l’idée principale: Perabsurdus, très absurde. Peracer, très pénétrant. Peracerbus, très aigre, très désagréable. Peracutus, très perçant. Peradolescens, tout jeune encore. Perangustus, très étroit. Perappositus, très convenable.

PER SE, Par soi-même, sans secours étranger. Syn. Ex se, suo nomine, suis viribus, sua sponte, sua natura, a natura propter se; suo Marte. Usus: Per se, nullo adjuvante rem confecit. Amicitia per se et propter se est expetenda.

PĔRACTĬO, ōnis, f. Achèvement, fin, terme. Syn. Finis, extremum. Usus: Senectus peractio ætatis est, tanquam fabulæ.

PĔRĂGO, is, ēgi, actum, ere, a. Mener à terme, achever, terminer; traverser, percer. Syn. Perficio, perpetro. Usus: Consulatum, fabulam peragere. Peracto ac perpetrato sacrificio, prœlio, conjugio. Cf. Perficio.

PĔRĂGRĀTĬO, ōnis, f. Action de traverser, de parcourir. Syn. Percursatio. Usus: Peragratio itinerum.

PĔRĂGRO, as, avi, atum, are, a. Parcourir, traverser, explorer. Syn. Pedibus obeo, lustro, concurso. Usus: Infinitas regiones, quarum nulla esset ora, nulla extremitas, mente peragrare, parcourir en esprit. Peragrare orbem terrarum. Cf. Iter, Proficiscor.

PĔRAMBŬLO, as, avi, atum, are, a. Parcourir, traverser. Usus: Rura perambulare.

PĔRĂMANS, antis, partic. v. amo. Qui aime beaucoup. Usus: Homo nostri peramans.

PĔRBACCHOR, aris, atus sum, ari, d. a. Faire des orgies. Syn. Bacchor.

PĔRCALLĔSCO, is, ŭi, ere, n. et a. 1. n. S’endurcir. 2. a. Apprendre, savoir à fond. Syn. Obduresco. Usus: Sed jam usu obduruerat et percalluerat civitatis incredibilis patientia, la patience des citoyens s’était endurcie, et l’habitude de souffrir avait produit l’insensibilité. Si usum rerum percallueris, nihil te effugiet, pour peu que vous ayez de pratique et d’expérience, rien ne vous échappera.

PĔRCĔLĔBRO, as, avi, atum, are, a Répéter très souvent qqche. Syn. Maxime divulgo. Usus: Audita et pervulgata et percelebrata sermonibus res est. Cf. Celebro.

PERCELLO, is, cŭli, culsum, ere, a. Frapper, ébranler, épouvanter. Phras. Is nuntius vehementer me perculit, cette nouvelle m’a fortement frappé. Ejus rei mentio vocem mihi debilitavit, mentem dolore impedivit; accepto eo nuntio frangi animum, affligi, debilitari sentiebam; nec lingua nec mente consistere poteram; exanimatus dolore, alienatus metu luctuque, mutus fractusque malis ingemui. Cf. Terreo. Usus: Hæc te vox non perculit? non perturbavit? Cette voix ne t’a pas épouvanté, elle ne t’a pas glacé? Quos repentina aliqua vis ac tempestas perculit, afflixit, avertit exsultantes. Perculsis instare. Perculsa jam diu et afflicta Græcia.

PERCENSEO, es, ŭi, ere, a. Passer en revue, compter. Syn. Recenseo, percurro. Usus: Quis tua merita numerando percenseat?

PERCEPTĬO, ōnis, f. Récolte; notion, connaissance. Syn. Collectio, comprehensio. Epith. Firma animi ad aliquid, inchoata. Usus: Fructuum perceptio.

PERCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. Sentir, ressentir. Syn. Capio. Adv. Bene, celeriter, diligenter, expedite, extrinsecus, plane, recte, summatim, tarde, penitus, assidue, necessario. Usus: 1. Luctum percipere. Omnia nomina percipere. Percipere et condere fructus. Disciplinas omnes percipere. 2. Assequor, intelligo, comprendre, saisir. Aliquid animo percipere, memoria custodire. Artis præcepta, consilium cognoscere atque percipere. Cf. Intelligo, Capio.

PERCĬTUS, a, um, Éveillé, mis en mouvement, excité. Syn. Concitatus, incitatus. Usus: Animo irato ac percito aliquid facere, dans un transport de colère.

PERCOMMŎDĒ, Très commodément, très bien, fort à propos. Syn. Valde commode, opportune. Usus: Sive casu accidit, sive consilio, percommode factum est.

PERCONTĀTĬO, ōnis, f. (Percunctatio), Question, information, interrogation. Syn. Interrogatio. Epith. Finitima alicui, servilis. Usus: Aliquid non percontatione quæsitum, sed dolore expressum.

PERCONTOR (percunctor), aris, atus sum, ari, d., a. et n. S’enquérir, s’informer; questionner, interroger. Syn. Quæro, sciscitor. Usus: Deinde ille me de republica percunctatus est. Cf. Quæro.

PERCRĒBESCO, is, crēbŭi, escere, n. Devenir très fréquent, se multiplier; se répandre, se divulguer. Syn. Increbesco, divulgor; in ore et sermone omnium esse incipio. Adv. Omnino. Usus: Ea opinio sermone omnium percrebuit. Fama de tua egregia in rempublicam voluntate percrebescit. Cf. Rumor, Fama.

PERCŬPĬO, is, ere, a. Désirer fort, avoir grande envie. Syn. Valde cupio. Cf. Cupio.

PERCURRO, is, curri, cursum ere, a. et n. Courir à travers, traverser en courant, parcourir. Syn. Percenseo, obeo, strictim attingo, breviter decurro. Adv. Brevi, valde, breviter. Usus: Oratione aliquid percurrere. Multa animo, plura legendo percurrit. Ad aliquem percurrere, voler vers qqn.

PERCURSĀTĬO, ōnis, f. Course, tournée dans. Syn. Peragratio. Epith. Præclara.

PERCURSĬO, ōnis, f. Revue rapide. Usus: Propter animi multarum rerum brevi tempore percursionem, à cause de la facilité qu’a l’âme de parcourir en un instant une foule d’objets.

PERCURSO, as, avi, atum, are, a. et n. Parcourir, traverser. Usus: Latronum modo percursant totis finibus nostris.

PERCUSSĬO, ōnis, f. Action de frapper, coup. Usus: Digitorum percussione heres fieri possum. Aptæ numerorum percussiones, mesure (t. de musique).

PERCUSSOR, ōris, m. Meurtrier, assassin. Syn. Interfector. Usus: Percussorem immittere in aliquem.

PERCŬTĬO, is, cussi, cussum, ere, a. Frapper. Syn. Ferio, cædo. Usus: 1. Aliquem lapide, gladio, securi percutere. Fulmine percussus interiit. 2. Transl. Percussit animum ea cogitatio. Percutere fœdus cum aliquo, frapper, c. à d., conclure une alliance, un traité, (parce qu’à cette occasion on immolait une victime). Cf. Verbero, Ictus, Fustis.

PERDISCO, is, dĭdĭci, ere, a. Apprendre à fond. Adv. Diligenter, necessario res controversas, omnino, nunquam. Usus: Hic locus totus est perdiscendus, il faut étudier à fond tout ce passage. Cf. Disco.

PERDĬTĒ, En homme perdu, très mal. Syn. Flagitiose, nequiter. Usus: Perdite se gerere.

PERDĬTOR, ōris, m. Destructeur; fléau, peste. Usus: Perditor et vexator reipublicæ est, qui servator et custos esse debuerat.

PERDĬTUS, a, um, Dépravé, perverti, pervers. Syn. Profligatus. Usus: Nihil potest fieri miserius, perditius, fœdius. Homo profligatissimus, perditissimus, dissolutissimus. Obrutis, adversis, amissis ac perditis rebus omnibus. Scelere et egestate perditus. Cf. Sceleratus, Nequam.

PERDĬU, Pendant très longtemps. Syn. Valde diu. Usus: Si in Epirum irem, perdiu nihil eram auditurus. Cf. Diuturnus.

PERDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. Perdre, ruiner, détruire, dissiper. Syn. Amitto, deperdo, jacturam rei facio, damnum facio, detrimentum facio vel accipio, damni aliquid contraho. )( Lucror, sustineo, recipio, recupero. Phras. 1. Omnia perdidi, j’ai tout perdu. Naufragium feci rei familiaris; nihil mihi est reliqui; fortunæ omnes meæ afflictæ, eversæ, profligatæ sunt; omnes et industriæ et fortunæ fructus consumpti sunt; nihil ex omnibus commodis et ornamentis retineo; nihil jam fortuna opum mihi reliquum fecit; evertit me bonis omnibus fortuna; oppressæ jacent fortunæ iniquitate opes meæ omnes; libertas veniit; pristinæ fortunæ status concidit; omnia ad perniciem profligata sunt, atque perdita. 2. Patriam ipse suam perdere ac evertere molitur, il cherche à ruiner et à anéantir sa patrie. Labes est ac pernicies civitatis pestisque importunissima; ad excisionem, inflammationem, eversionem patriæ sua consilia dirigit omnia; exitum patriæ comparat; ad dispertitionem urbis se accingit; vastitati ista omnia jam dudum addixit; depopulationem ac vastitatem tectis nostris omnibus agrisque illaturus videtur. Hanc tam tetram, tam horribilem tamque infestam reipublicæ pestem urbs hæc præclarissima vix effugiet. Hunc tam infestum patriæ suæ civem per omnes reipublicæ partes, tanquam aliquam calamitosam tempestatem pestemque pervasurum video, qui statum civitatis funditus evertat, rempublicam profliget, bona fortunasque omnium nostrum dissipet ac disperdat. Cf. Amitto, Everto, Evanesco, Destruo. Usus: 1. Operam perdere, perdre sa peine. Filium, oculos, causam, tempus perdere. 2. Everto, disperdo, profligo, détruire, ruiner, anéantir. Jupiter urbes delevit, fruges perdidit. Patriam, cives suos perdere.

PERDŎCĔO, es, ŭi, doctum, ere, a. Instruire à fond, enseigner complètement. Syn. Edoceo. Cf. Doceo.

PERDŪCO, is, duxi, ctum, ere, a. Conduire qqn ou qqche quelque part. Usus: Vallum, murum in certam altitudinem perducere. Aliquem ad suam sententiam, ad conditiones certas perducere. Vitam ad centesimum annum perduxit. Hæc vitæ ratio facile ad honores perduxit. Ajacem contemptus ad furorem et mortem perduxit. Cf. Duco.

PERDUCTOR, ōris, m. Conducteur, introducteur. Syn. Qui vel invitum ducit.

PERDŬELLĬO, ōnis, f. Crime d’État, crime de haute trahison. Syn. Crimen imminutæ Majestatis. Usus: Actionem, judicium perduellionis alicui intentare. Cf. Rebellis, Seditiosus.

PERDŬELLIS, e, gen. com. Ennemi de l’État, coupable de haute trahison. Syn. Hostis patriæ, qui Majestatem minuit. Cf. Hostis.

PERDŪRO, as, avi, atum, are, n. Durer, persister. Syn. Usque ad finem duro. Cf. Duro.

PĔRĒDO, is, ēdi, ēsum, ere, a. Dévorer, ronger, miner. Usus: Lacrimæ genas peredunt.

PĔRĔGRE, En pays étranger, à l’étranger, Syn. In peregrinatione, foris.

PĔRĔGRĪNĀBUNDUS, a, um, * Qui court le monde, qui voyage dans tous les pays. Usus: Nec peregrinabundum, neque circa amœnas terras vagantem ducem.

PERĔGRĪNĀTĬO, ōnis, f. Voyage lointain, pérégrination. Usus: Omne tempus in peregrinatione consumpsit, il passa tout son temps en voyages, à voyager.

PERĔGRĪNĀTOR, ōris, m. Grand voyageur, qui aime les voyages. Syn. Peregrinabundus.

PERĔGRĪNĬTAS, ātis, f. Le goût étranger, le ton étranger, les manières, les mœurs étrangères. Usus: Infusa in urbem morum, linguæ, vestium, verborum peregrinitas. Cf. Novitas.

PERĔGRĪNOR, aris, atus sum, ari, d. n. Voyager à l’étranger; aller en voyage. Syn. Peregrinus sum, peregre ago. Adv. Delicate, inepte, late, longe. Phras. 1. Libenter peregrinatur, il aime à voyager. Volupe est homini terras alias lustrare, terra marique vagari, terras ultimas peragrare, cœlum crebris peregrinationibus mutare, urbem omnem crebris itineribus pererrare. 2. Lauretum peregrinatus est, il fit un pèlerinage à Lorette. Religionis causa Lauretum profectus est; sacram peregrinationem obiit; ædem DEI Parentis Virginis, quæ Laureti summa religione colitur, voti solvendi causa adiit. Cf. Locus. Usus: Tu solus hospes in hac urbe versaris? an aures tuæ et oculi peregrinantur in hoc tam pervagato civitatis sermone? Longe lateque Asia tota peregrinari. Mihi videris Latine docere philosophiam, et ei quasi civitatem dare, quæ quidem adhuc peregrinari Romæ videatur, on dirait que tu apprends à la philosophie à parler notre langue, et que tu lui donnes en qque sorte le droit de cité parmi nous, à elle qui jusqu’ici paraissait étrangère dans Rome. Cf. Iter, Proficiscor.

PERĔGRĪNUS, a, um, Étranger. Syn. Advena, hospes, externus, alienus. )( Civis, incola. Phras. Peregrinos benigne excipere convenit, il faut bien traiter les étrangers. Advenas, exteros, hospites; eos qui absunt a patria, domo; qui procul ab amicis et affinibus; qui non sunt ejusdem linguæ, gentis, nationis, comiter accipere et amplecti decet. Usus: Homo peregrinus ex ultimis terris deductus. Orator in nulla facultate rudis, tiro, peregrinus et hospes esse debet, étranger, novice dans qqche. Verba ista peregrinum aliquid olent, redolent, sonant.

PĔRENDĬE, Après demain. Syn. Perendino die. Usus: Hodie, cras, perendie.

PĔRENDĬNUS, a, um, Du surlendemain. Usus: Statuere non possumus, utrum diem tertium, an perendinum dici oporteat.

PĔRENNIS, e, gen. com. Durable, continuel, perpétuel. Syn. Perpetuus, continuus, jugis, continuatus. Usus: Idem pristinus ac perennis meus erga te est animus. Perennis ac profluens loquacitas. Sermo nullus unquam de ullo perennis fuit. Fons perennis. Cf. Æternus.

PĔRENNĬTAS, ātis, f. Durée continue, perpétuité. Syn. Perpetuitas. Usus: Fontium gelidæ perennitates. Cf. Æternitas.

PĔRĔO, is, ĭi (īvi), ĭtum, ire, n. Mourir, périr. Syn. Intereo. Adv. Certe, crudelissime, fœde, funditus, necessario, plane, præclare, prorsus, tacite occulteque, turpiter. Phras. 1. Perimus omnes, nous mourons tous. Capti et deleti sumus; assumpti sumus; occidimus; conclamata salus est; conclamatum est de nobis. Cf. Actum est. 2. Pereant necesse est omnia, nisi succurras, tout périra nécessairement, si vous n’y apportez remède. Omnia ad exitium præcipitia sunt; omnia ad interitum ruant, necesse est, nisi succurras. Tabescendum nobis in ista calamitate est; ruere ac deflagrare omnia, necesse est, nisi opem feras. 3. Res mortales omnes cito pereunt, les choses d’ici-bas périssent bien vite. Fides artesque concidunt; voluptates corporis fluunt; forma corporis fluxa est atque fragilis; mores ipsi eunt præcipites, defluunt, declinant. 4. Pereant opes, dum virtus salva sit, que la fortune soit détruite, pourvu que la vertu demeure. Res istæ pedibus trahantur, concidat auctoritas, cætera fortunæ præsidia fluant, occidant, dilabantur, dum virtus salva sit. 5. Rei gerendæ opportunitas periit, le moment favorable pour faire cette chose est passé. E manibus emissa est, delapsa est; rei gerendæ occasio amissa, dimissa est. Usus: Tuo vitio peribis. Tanta pecunia; oleum ac opera nobis periit. Cf. Intereo, Perdo.

PĔRERRO, as, avi, atum, are, a. * Errer à travers, parcourir, visiter. Usus: Omnem locum pererrat.

PERFECTĒ, D’une manière complète, parfaitement. Syn. Absolute, plene, cumulate, ex toto. Usus: Oratio perfecte erudita et diserta. Nihil nisi perfecte, nisi cum summa venustate agebat Roscius.

PERFECTĬO, ōnis, f. Perfection. Syn. Absolutio. )( Inchoatio, adumbratio, susceptio. Usus: Tantum abes a perfectione magnorum operum, ut fundamenta nondum jeceris. Hanc ego absolutionem perfectionemque in oratore desidero. Virtus a susceptione prima, non a perfectione est judicanda. Perfectio atque absolutio optimi est difficilis in omnibus rebus, la perfection est difficile en toutes choses.

PERFECTOR, ōris, m. Celui qui perfectionne. Usus: Stilus perfector dicendi et magister.

PERFECTUS, a, um, Parfait, achevé, accompli. Syn. Absolutus, plenus, completus, expletus, cumulatus, elaboratus, expolitus, perpolitus, maturus, expletus omnibus partibus, quod habet omnes numeros, cui nihil deest, cui nihil addi possit; quod omnes numeros obtinet, continet; omnibus numeris absolutus, perfectus expletusque omnibus numeris. Phras. (Est vir perfectus, Vulg.), c’est un homme parfait, accompli. Vir est perfectæ cumulatæque virtutis; cujus vita omnibus virtutibus expleta; vir est, in quo summa sunt omnia, in quo videas expletam formam virtutis ac honestatis; exemplum fidei, Religionis, pietatis, cujus virtus omnibus numeris partibusque perfecta et expleta est. Usus: Perfectus orator, cui nihil deest. Præclare inchoata multa, nondum perfecta et maturitatem adepta. Illud, cui addi nihil possit, summum et perfectissimum judico, ce que je regarde comme le plus haut point de la perfection.

PERFĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, a. Supporter, souffrir, endurer. Syn. Perpetior, tolero. Adv. Diligentius, attentius, placidissime omnia. Usus: 1. Impetum et crudelitatem hostium, molestias amicorum perferre. 2. Legem aliquam perferre, porter une loi. 3. Litteras, jussa, nuntium, mandata alicujus ad aliquem perferre, porter, apporter une nouvelle, annoncer. Cf. Patior, Tolero.

Explore with AITake your curiosity a little further.

Reading settings