CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 6)

CLĬENS, entis, m. Client. Syn. Qui in fide alicujus est et clientela. Epith. Proprius, vetus. Clientes novi, plurimi. Usus: Tibi nemo cliens esse, te nemo clientem habere volet.

CLĬENTĒLA, æ, f. Patronage, clientèle. Syn. Clientum defensio, tutela, procuratio. Epith. Honesta, illustris, clientelæ maximæ, provinciales. Phras. Se in fidem ac clientelam tradere, dare, conferre, dicare, se placer sous le patronage de qqn. Alterius fidei se committere, mandare; in fidem alterius se permittere; tutelæ subjicere et commendare. Usus: Esse in fide et clientela alterius. Clientelam ad se traducere.

CLĪTELLÆ, ārum, f. pl. Bât. Syn. Ephippia, quæ jumentis imponuntur ad melius ferendas sarcinas. Usus: Ea onera clitellis sunt apportata.

CLĪTELLĀRĬUS mulus, i, m. Bête de somme.

CLĪVŌSUS, a, um, Qui s’élève en pente, montueux. Usus: Clivosus locus.

CLĪVUS, i, m. Pente, montée. Syn. Collis. Epith. Plenus servorum.

CLŎĀCA, æ, f. Egout, cloaque. Syn. Locus cavus, per quem sordes eluuntur. Usus: Cloacam maximam, receptaculum omnium purgamentorum urbis, sub terram agi jussit.

CLYPĔUS, i, m. Bouclier. Usus: Abjecto clypeo fugit.

CŎĂCERVĀTĬO, ōnis, f. Action d’entasser, d’accumuler. Syn. Copia, cumulus, acervus. Epith. Universa. Usus: Coacervatio argumentorum, et frequentatio.

CŎĂCERVO, as, avi, atum, are, a. Entasser, accumuler. Syn. Aggrego, accumulo, cogo, congero, cumulo. Usus: Pecuniam immensam cogere et coacervare.

CŎĂCESCO, is, ere, n. Devenir aigre. Syn. Acidus fio, acesco. Usus: Vinum vetustate coacescit.

CŎACTĬO, ōnis, f. Rassemblement. Syn. Congregatio, conspiratio, conventiculum. Usus: Nocturnis vigiliis et hominum coactione turbata civitas.

CŎACTOR, ōris, m. Collecteur d’impôts; commis de recette. Syn. Qui pecuniam cogit et recipit officii nomine. (Vulg. Perceptor particularis.) Usus: 1. Non effugies nostros coactores.

CŎACTUS, a, um, part. v. cogo. Forcé. Syn. Expressus. Usus: 1. Hæc non nisi coactus scripsi. 2. Congregatus, rassemblé. Copiæ in unum locum coactæ. Cf. Invitus, Nolo, Ægre.

CŎACTŬS, ūs, m. Impulsion. Syn. Impulsus. Usus: Hæc tuo coactu scripsi.

Coadjutor Episcopi, Coadjuteur d’un évêque. Syn. Episcopus qui alterum adjuvat episcopum.

Coadjutor, Conservus, aide, homme d’affaires. Syn. Administrator rei domesticæ, qui domestico opere exercetur; in re familiari adjutor; adjutor operum; ad domestica ministeria adscriptus.

CŎÆDĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. Bâtir avec. Syn. Construo.

CŎÆQUO, as, avi, atum, are, a. Égaliser, rendre égal. Syn. Æquo. Usus: Coæquare gratiam omnium difficile est, il est difficile que tous aient une égale autorité. Coæquare omnia ad suas injurias et libidines, faire peser sur tous également le joug de ses injustices et de ses caprices.

CŎÆVUS, a, um, Du même âge, contemporain. Syn. Æqualis, ætate cum aliquo conjunctus.

CŎĂGĬTĀTĬO, ōnis, f. Mouvement simultané. Syn. Agitatio. Usus: Coagitatio pulmonum.

CŎAGMENTĀTĬO, ōnis, f. Assemblage, réunion de parties. Syn. Nexus, compositio, constructio, conjunctio. Epith. Dissolubilis. Usus: Copulatio rerum et quasi consentiens ad mundi incolumitatem coagmentatio naturæ. Coagmentatio non dissolubilis.

CŎAGMENTO, as, avi, atum, are, a. Assembler, réunir. Syn. Compono, conjungo, construo, compingo. )( Dissolvo. Usus: 1. Nihil tam aptum, tam compositum ac coagmentatum inveniri potest. Struere verba, ac veluti coagmentare. 2. Conficio, tracto, affermir. Pacem coagmentare, cimenter la paix. Cf. Conjungo.

CŎĀGŪLUM, i, n. Présure, ce qui sert à faire cailler le lait. Usus: Lactis coagulum.

CŎĂLESCO, is, ălŭi, escere, n. Se joindre, se figer; se réunir. Syn. Cohæreo, concresco. Usus: Concordia coaluerant animi.

CŎANGUSTO, as, atum, are, a. Rétrécir, reserrer. Syn. Coarcto. )( Dilato. Usus: Hæc lex in cunctum ordinem dilatata coangustari potest.

CŎARCTĀTĬO, ōnis, f. Action de presser, de réunir. Usus: Coarctatio plurium in angusto tendentium.

CŎARCTO, as, avi, a tum, are, a. Presser, resserrer, rétrécir. Syn. Constipo, coangusto. )( Dilato, explico. Usus: Fac, ut quæ arctavit et peranguste refersit, dilatet et explicet. Coarctari in oppido. Angustæ fauces iter coarctant.

CŎARGŬO, is, ere, a. Accuser, convaincre, confondre. Syn. Arguo, redarguo, accuso, convinco, detego, indico. Usus: Coarguere aliquem; coarguere errorem, culpam, mendacium alicujus. Aliquem avaritiæ coarguere. Aliquem multis suspicionibus, conjecturis coarguere; vitæ turpitudine sese ipse coarguit. Cf. Convinco, Accuso.

CŎCHLĔA, æ, f. Limaçon. Epith. Domiporta, sanguine cassa. Usus: iste tanquam cochlea abscondit et retentat sese tacitus.

CŎCHLĔAR vel CŎCHLĔĀRE, is, n. Cuiller. Usus: Cochlearis mensura, cuillerée, mesure pour les liquides.

CŎCLES, ĭtis, m. Borgne. Syn. Luscus, altero captus oculo.

COCTUS, a, um, Cuit, mûr. Syn. Transl. Maturus. )( Crudus. Usus: Poma matura et cocta. Sermo bene coctus et conditus.

CŎCUS, vel CŎQUUS, i, m. Cuisinier. Syn. Qui cibos parat et condit. Usus: Mitto cocos, pistores, lecticarios. Cocus vilissimum antiquis mancipium, æstimatione et usu in pretio esse cœpit. Majoris pretii nunc cocus est, quam villicus.

CŌDEX, ĭcis, m. Livre, registre, écrit. Syn. Tabulæ accepti et expensi; item: liber, in quo acta publica scribebantur. Epith. Falsus, interlitus. Usus: In codicem referre; codicem obsignare; e codice delere. Non habere se hoc nomen in codice accepti et expensi fatetur.

CŌDĬCILLI, orum, m. pl. Tablettes à écrire. Syn. Tabellæ, libelli. Usus: Exarare aliquid in codicillis, referre dicta in codicillos.

CŒLESTIS, e, com. gen. Céleste, divin. Syn. Divinus, immortalis. )( Humanus. Usus: Rem gessisti memorabilem, ac pene cœlestem. Cœlestes orbes. Fama Herculem in concilio cœlestium collocavit.

CŒLĬTES, um, m. pl. Habitants du ciel, dieux. Syn. Cœlicolæ. Usus: Cœlitum ira invectum est hoc malum.

CŒLUM, i, n. Ciel. Syn. Altissimum DEI domicilium; regiones immortalitatis; beatorum sedes, domicilium. Phras. 1. Ad cœli gaudia pervenero Sancti, les saints sont parvenus à la gloire du ciel. Sancti corporibus laxati in cœlestia templa penetraverunt; exuti corpore mortali ad superos migraverunt, ad bona nulla temporis longinquitate pereuntia; cum DEO beatissimam vitam ævo infinito vivunt; in beatorum domicilium accepti gaudiis omnibus affluunt et circumfluunt; cœlesti civitate donati, torrente voluptatum inundantur; hinc profecti recta ad concilium, ad domum sempiternam DEI, ad regiones immortalitatis evecti sunt, ubi placidissima quies et vita sempiterna vigent; ubi bona ea nos manent, ut neque aspectu oculorum comprehendi, neque auribus percipi, neque ulla cogitatione queant adumbrari; ubi nec visa cuiquam mortalium, nec auribus arrepta, nec mente unquam tractata vigent gaudia, et vigebunt spatiis sæculorum innumerabilium; ubi Divinæ majestatis aspectu in omnium sæculorum perpetuitatem sine satietate perfruentur. Sancti ab his locis ærumnarum plenis, in illam innumerabilibus felicitatibus redundantem affluentemque regionem demigrarunt; in cœlestes domos, in concilium Superum, in illam stabilem sedem ac domicilium Beatorum; in illam Regis æterni aulam; in illam cœlestem ac beatam domum felicitate æterna fruentium animorum; in cœlestem Regiam, ubi cum DEO æternum degent ævoque beatissimo ac sempiterno fruentur. 2. Sæpe de cœlo cogitadum, il faut souvent penser au ciel. In beatissimam cœlitum sedem, in augustissimam illam Divinitatis sedem omnes cogitationes conferre decet. Erigenda mens est identidem et attollenda ad ilium æternæ felicitatis portum. Obeundæ identidem mente cogitationeque oræ illæ cœlestes ac beatissimæ; in iisque mente ac animo habitandum. Cf. Beatus. Usus: 1. Omnibus idem cursus ad cœlum patet. Homo divinus de cœlo delapsus videbatur, cet homme divin semblait descendu du ciel. De præstantis virtutis viro. Nocturna cœli forma siderum ornatus. Celerrima cœli conversio. 2. Aer, spiritus circumfusus, air, atmosphère, température, temps. Gravis et pestilens cœli aspiratio. Cœli gravitas, natura et temperatio. 3. Transl. Summus locus et gradus, comble, faîte du bonheur, de la gloire. Aliquem laudibus in cœlum ferre. In cœlo sum. Cœlum digito attingo. Hominis vox est, felicis admodum, et lætitia gestientis.

CŎĒMO, is, emi, emptum, ere, a. Acheter. Syn. Emo, coemptionem facio. Cf. Emo.

CŎEMPTĬO, ōnis, f. Vente, coemption, une des formes du mariage romain. Usus: Coemptiones facere. Cf. Emptio.

CŎEMPTĬŌNĀLIS, e, com. gen. Relatif à la coemption. Syn. Qui frequens est in coemptionibus.

CŒNA, æ, f. Dîner, repas du soir. Usus: Ad cœnam me vocavit, perduxit. Cœnam fecit, dedit lautam. Cœna me accepit lautissima. Condixi ad cœnam, promisi. Non soleo obire cœnas. Cœnæ adhibitus est.

Cœna Domini, la Cène du Seigneur. Dies sacer cœnæ Domini, sacrosanctæ Christi cœnæ memoria sacratus. Epulum Divinum.

CŒNĀCŬLUM, i, n. Salle à manger. Syn. Triclinium. Usus: Roma cœnaculis sublata et suspensa.

CŒNĬTO, as, are, n. Dîner souvent. Syn. Frequentius cœno. Usus: Foris apud alios cœnitare non soleo.

CŒNO, as, avi, atum, are, n. Dîner. Adv. Belle, frugaliter, honeste, libenter, male, melius, nequiter, prave, recte, turpiter. Usus: Cœnati discubuimus. Manus lava et cœna.

CŒNŬLA, æ, f. Petit dîner. Syn. Cœna parva.

CŒNUM, i, n. Boue, ordure. Syn. Lutum. Usus: 1. In cœno jacere. Cœno oblitus. 2. Transl. Pro homine sordido, aut insigniter improbo, être immonde, dégradé, méprisable (t. d’inj.). Cœnum olet homo sordidus, cet homme malpropre sent la boue. O cœnum! O portentum!

CŎĔO, is, īvi vel ii, ĭtum, ire, n. et a. Aller ensemble, se réunir. Syn. Convenio, adjungor, congredior. Usus: 1. Cum hoc coire ausus es? coivere amici. 2. Jungo, contraho, s’associer, s’unir, former (une alliance, une société.) Coire societatem cum aliquo sceleris, vel præmii. Coire de salute alterius. 3. Coalesco, se refermer. Vulnus, arteria coit; cicatrix obducta est.

CŒPI, isti, isse, a. et n. Commencer. Syn. Incipio, instituo, suscipio. Usus: Magis pœnitet cœpisse, quam desistere libeat.

CŒPTO, as, are, n. Commencer. Syn. Incipio.

CŒPTUM, i, n. Entreprise, projet, dessein. Usus: Ingentia cœpta pertexere.

CŒPTUS, a, um. Commencé. Usus: Cœpti sumus de republica consuli, on a commencé à nous consulter au sujet de la république.

CŎĔQUĬTO, as, are, n. Chevaucher ensemble. * Usus: Coequitabant sex millia equitum.

CŎERCĔO, es, cui, cĭtum, cere, a. Contenir, réprimer, arrêter. Syn. Contineo, refreno, domo, reprimo, cohibeo. Phras. Coercenda est hominum licentia, il faut réprimer la licence des hommes. Frangendæ cupiditates, frenandæ libidines, audacia illorum et conatus resecandi; reprimendi sunt improbi, domandi, et veluti freni gestientibus eorum animis imponendi. Circumscribenda, contundenda est exultantium prædonum audacia, ferocitas, jactatio; debilitandi, comprimendi, exarmandi sunt penitus. Danda est opera, ut vis et impetus eorum reprimatur, cohibeatur, cupiditatibus eorum eatur obviam. Metus, necesse est, aliquis contineat exultantes illorum animos, iracundiam teneat, incensam cupiditatem restinguat. Excutienda est importuna illa levissimorum hominum audacia; libertas illa nimia audiendi quidlibet arctiorem in gyrum revocanda; castiganda petulantium hominum licentia et compescenda. Retardandi perversorum impetus et coercitione legumque vinculis restringendi. Revocandi ardentes animi ac incitati, et ab impiis consiliis, ad quæ cursu ruunt, reflectendi ac retrahendi. Cf. Cohibeo, Compesco. Usus: 1. Mundus omnia complexu suo coercet et continet, le monde embrasse et renferme tout. 2. Refreno, reprimo, châtier, corriger. Improbi vinculis, suppliciis, morte, exilio refrenandi et coercendi. Cf. Cohibeo, Castigo.

CŎERCĬTĬO, ōnis, f. Répression; châtiment; réprimande. Pronuntiaverunt coercitionem adversus tribuni intercessionem.

CŒTŬS, ūs, m. Réunion d’hommes, assemblée, troupe. Syn. Concilium, conventus. Epith. Populares, occulti, nefarii, solemnes ludorum. Usus: Cœtum hominum dicendo tenere. Dimittere cœtum. Cœtus hominum jure sociati.

CŌGĬTĀTĒ, Avec réflexion. Syn. Meditato, consulto. Usus: Accurate, consulto, cogitate scribere. Cf. Prudens.

CŌGĬTĀTĬO, ōnis, f. Pensée, réflexion; projet, résolution. Syn. Mentis sensus, mentis agitatio, animi motus, animi sensus, reconditus sensus, intimus sensus, meditatio, commentatio, cura. Epith. Acerrima, atque attentissima, deformis, diuturna, multo difficilior, multo obscurior, dignissima virtutis alicujus, inanis, melior, multa, reliqua, summa, tacita. Cogitationes acerbæ, bonæ, certæ, intimæ, liberæ, malæ conscientiæ atque animi, mollissimæ, graves, posteriores, sapientiores, pristinæ, quietæ, quotidianæ, tacitæ. Phras. 1. Sermo tuus, cogitationem mihi injecit, votre discours m’a donné cette pensée. In eam me cogitationem induxit, adduxit; ad eam me cogitationem deduxit; ex sermone tuo subiit animum cogitatio; injecta est animo cogitatio. 2. Cogitatione nostra quidlibet effingere nobis possumus, notre intelligence peut imaginer mille choses. (Vulg. Imaginor.) Quidlibet mens nostra cogitatione sibi depingere potest; mundum totum cogitatione percurrere, amplecti potest. Concipere rerum imagines quaslibet animo possumus. Fingere animo, cogitatione depingere, adumbrare quidlibet possumus. Speciem rei quamlibet animo informare, cogitatione consequi, animo comprehendere mens humana potest. 3. Seriam tandem cogitationem suscipe, prenez enfin une bonne résolution. Suscipe cogitationem et curam te dignam; imperti, quæso, huic te cogitationi; pone in hac cogitatione tempus aliquod; versetur in animo tuo hæc cogitatio. In ea re cogitationem omnem loca, defige. Adverte tandem animum, cogitationemque hominis sobrii paulisper suscipe; intende animum; mente animoque considera; mentis cogitationes aliquando tandem huc converte; animadverte tandem diligentius; meditare attentius; considera cum animo tuo; intento animo intuere; diligenter eam rem animo agita; in animo tracta et versa. Refer ad animum; ante oculos tibi pone, propone, statue, constitue; mentem huc intende tuam; mentis aciem in hoc contende. Ini tandem consilia cum animo tuo, studioseque cogita; versare in hujus meditatione rei. Cogita etiam atque etiam, ac cum animo reputa. 4. Cogitationem eam abjeci, j’ai rejeté cette pensée. Cogitationem alio averti, traduxi; avocavi animum a molesta rei cogitatione, cogitationem ab his molestiis; aberrat tandem animus a molesta rei cogitatione, meque mihi eripui; libero tandem ac soluto sum animo, et rei molestæ cogitatione vacuo. Nulla jam rerum molestissimarum cura vel sollicitudo insidet animo; ejeci animo eam cogitationem mentemque ac sensum avocavi. 5. Hic erat cogitationum mearum scopus, tel était le but de mes réflexions. Consilium meum hoc erat; hoc spectavi, hoc volui, hoc secutus sum; id tum egi; huc consilia mea, huc cogitationes retuli; huc animum, huc mentem intendi; huc spectabat animus meus; huc mentem direxi et studia; eo consilia contuli; hoc animo agitabam; hic animo meo meisque consiliis scopus fuit; hæc meta, quo intendebantur cogitationes meæ; hoc mihi propositum erat. 6. Cogitationes meas explicare satis non possum, je ne puis bien vous expliquer ma pensée. Mentis consilia, sensus intimos non est, ut possim verbis consequi, sermone exprimere; exprimendis animi sensibus omnis impar oratio est; verba desunt, quibus animi mei sensa foras efferam. Mentem oratio non assequitur, non æquat. 7. Cogitationibus distrahor variis, mille pensées m’obsèdent et m’accablent de distractions. Perturbatis cogitationibus ab instituto itinere mens deducitur; aberrat animus a re proposita; aptæ ad rem propositam cogitationes dissipantur; animus diversa agitat; alienato a re proposita sum animo; animus evagatur longius ac peregrinatur. Usus: Cogitationes posteriores plerumque sunt sapientiores. Quid in res tam viles cogitationem abjicis?

CŌGĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. Penser, réfléchir; avoir l’intention de. Differ. Cogito, prius est, posterius excogito. Syn. Meditor, commentor, contemplor, mente contrecto, mente complector, animo agito, mente agito; mecum quæro; existimo; in animo habeo, mihi in animo est, cogitationem rei alicujus habeo, omnem curam defigo in re aliqua, animo et cogitatione comprehendo; in aliqua re cogitationem pono, cogitationem in re defigo, memoriam meam ad rem aliquam excito; ratione animoque lustro, ante oculos meos propono, speciem alicujus rei cogitatione percipio, mente, et cogitatione versor, cogitationem alicujus rei capio, suscipio. Adv. Cogitare acerbe de pernicie reip., acrius, accuratius, acutissime, astute, attentius quid, bene aliquando, callide, crudeliter de exitio, crudelissime, diligenter, divine de rep., diu de aliquo, diutius, etiam atque etiam humaniter in aliquem, incondite, libidinose, longius, monstrose, multum secum, multum de aliquo, male, multum, nefarie de vita alicujus, obscure omnino, optime de rep., plane parum, plurimum, præpostere, prudenter, sæpe, sæpenumero, salutariter, sapienter de rep., sensim stulte, tantisper de reo, timide de se, valde, vere. Phras. 1. Diu mecum cogitavi, j’ai longtemps réfléchi. In animo volutavi; reputavi ipse mecum, cum animo meo. Acie mentis dispexi omnia; omnia mente complexus sum; circumspectavi, observavi omnia; omnia mente peragravi, animo me et cogitatione in omnes partes converti, diu in cogitatione versabar, omnia volvebam animo, omnia percurrebam. Diu multumque versabam animo; mente agitabam, tractabam, revolvebam. His cogitationibus diu intentus eram; diu mentem implicatam habebam. Diu deliberavi mecum; diu cum animo perquirebam. 2. Nescio, quid facinoris cogitat, il médite je ne sais quel crime. Majus in animo facinus est; nescio quod facinus molitur animo; nescio quid facinoris animo habet; magnum aliquid animo agitat; facinus, nescio quod, mente concepit; grandius aliquid animo parat; spes et ira tacitis sæpe cogitationibus volutat animum; oblata repente rei gerendæ opportunitas animum ad cogitationem facinoris a desperatione avertit; grande aliquid periculique plenum animus agitat; ad grandius aliquod facinus omni cogitatione fertur; animum intendit. Majus aliquid animo ac mente concipit. Amplectitur animo nescio quod majus facinus. 3. Nihil nisi prælium cogitat, il ne rêve que batailles. Una prælii imago oberrat oculis; arma tantum et pugnam cum animo cogitat; secreta æstimatione pensat; arma animo, arma oculis obversantur assidue. Pugnæ faciem omnem præcipit, atque animo secum ante peragit; destinatam in prælio mentem habet, suspensus animo in prælii eventu, nullis aliis cogitationibus impediri potest. 4. Cogitare cœpit de incertis fortunæ vicibus, il commença à songer aux vicissitudes de la fortune. Cogitatio incidit, injecta est de incertis fortunæ casibus; in mentem venit incertorum casuum; in eam cogitationem deductus est, venit, incidit, quam incertæ essent fortunæ vices; diem inter eam cogitationem absumpsit, quæ incertos fortunæ casus animo subjecerat. Ancipites fortunæ eventus assiduo tractabat animo, et noctes et dies cogitabat. Adjecit animum ad incertos fortunæ casus memoria repetendos. Institit reputare secum; his curis, cogitationibus animum agitabat; has assidue cogitationes volvebat; reputabat cum animo suo, secumque retractabat, quam essent incertæ terræ mortalium vices; existimare cœpit, quam instabiles essent fortunæ vices. 5. Hinc inde cogito, mille pensées m’obsèdent. Nunc in hanc, nunc in illam partem mente atque animo trahor, feror; animus diversa agitat; variæ cogitationes animum commovent; animus in diversas partes distrahitur. Non una cogitatio mentem agitat; verso me ad omnes cogitationes, aliud atque aliud, uti solet, cum prima damnamus, subjiciente animo. 6. Cogito perpetuo de te, je songe sans cesse à vous. Nunquam de te non cogito; nunquam mihi ex animo effluis, excidis, discedis. Meæ curæ omnes in te sunt. Te semper spectat animus meus. Meæ cogitationes ad te referuntur omnes. Nullum a me tempus prætermittitur de te, tuisque rebus cogitandi. In te tuisque rebus animus perpetuo est. Excubo animo tua tuarumque rerum causa. Meæ cogitationes in te tuisque rebus consumuntur omnes. Omnis mihi de te tuisque rebus cogitatio est. 7. De tuis commodis assidue cogito, je m’occupe sans relâche de vos intérêts. Toto animo de tuis commodis ornamentisque cogito; valde laboro de tuis commodis et ornamentis. Tuus mihi honor, res tuæ ac fortunæ vehementer mihi curæ sunt. Tuam utilitatem assidue specto. Hæret animo meo de tuis commodis assidua cogitatio. Siquid e re tua est, id maxime laboro. Tuæ rationes quid postulent, nunquam non attendo. Meas curas ad tuum commodum omnes confero. Animus meus in tua utilitate fixus et locatus est. In hoc omnem meam cogitationem figo; in eo totus sum; hoc unum spectat industria mea; versor in hoc studio totus; ea in re atque cura mens mea versatur tota, ut quæ in rem tuam, vel e re tua sunt, eorum tibi desit nihil. Cf. Cogitatio, Considero, Memini. Usus: 1. Dies noctesque cum animo meo cogito. 2. In Tusculanum, Romam cogito, je songe à aller à Tusculum, à Rome. Subintell. proficisci.

COGNĀTĬO, ōnis, f. Liens du sang, parenté, parents. Syn. Conjunctio sanguinis, propinquitas. Epith. Amplissima, continuata, materna, naturalis, propinqua, propior certiorque, proxima. Usus: Cupio, mihi tecum cognationem esse, cognatione tecum jungi, conjungi, te attingere. Quæ cognatio propior, quam patriæ? Cf. Affinitas.

COGNĀTUS, a, um, Parent. Syn. Sanguine conjunctus, propinquus. Epith. Voluntarius, nobilissimus, optime convenientes. Phras. Ille cognatus meus est, il est mon proche parent. Propinqua me cognatione attingit, contingit; sanguine me contingit; genere mihi est proximus; arcta propinquitate mihi junctus est; sanguine mihi conjunctus est; cognatione stirpi meæ adnexus est; est mihi cum illo cognatio; cognationem habeo cum illo; necessitudine me attingit; cognatione mecum conjungitur; generis propinquitate, propinquitatis vinculo conjunctus est; eadem mecum cognatione tenetur. Usus: Nihil est tam cognatum mentibus humanis, quam numeri ac voces. Cf. Affinis, Propinquus.

COGNĬTĬO, ōnis, f. Connaissance. Syn. Agnitio, intelligentia, notio, scientia. Epith. Divina, facilis, facilior, insita, magna, satis magna, magna atque ardua, magna ac difficilis, manca quodammodo atque inchoata, naturæ necessaria, perfacilis, solivaga, jejuna, subtilior, summa rerum civilium, utilis, vulgaris. Cognitiones usitatæ perceptæque. Usus: 1. Ea res facilem habet cognitionem; in facili cognitione versatur, facile cognosci potest, cette chose est facile à connaître. 2. Judicium, connaissance légale, instruction judiciaire, enquête, procès. Cum dies cognitionis adesset. Orbis terræ cognitionem quis uni sine consilio dederit? Cf. Notio.

COGNĬTOR, ōris, m. Représentant en justice, avoué, procureur. Alicui in litem suam cognitorem dare. Nemo ejus causæ cognitor esse voluit. Vulg. Procurator judicialis.

COGNĬTUS, a, um, Connu. Syn. Spectatus, perceptus, compertus, judicatus. Usus: Homo virtute cognita, et spectata fide, homme d’une vertu reconnue, éprouvée. In utraque fortuna cognitus. Nec injuria, nec beneficio mihi cognitus. Cognitum id, pervulgatum, compertum est. Cf. Manifestus, Nosco.

COGNŌMEN, ĭnis, n. Surnom. Syn. Cognomentum. Epith. Hæreditarium. Usus: Gloriosum cognomen alicui addere. Magni cognomen a facto egregio traxit, invenit, tulit, sibi sumpsit, sibi peperit, habuit, reportavit. Cf. Nomen.

COGNŌMENTUM, i, n. Surnom. Syn. Cognomen.

CŌGNŌMĬNĀTUS, a, um, Surnommé. Usus: Verba cognominata, non vulgata, termes synonymes.

COGNOSCO, is, nōvi, nĭtum, ere, a. Connaître. Syn. Nosco, agnosco, percipio, attendo, disco, non me latet, non me fugit, assequor, teneo, habeo, animadverto, cognitum habeo, intelligo, mihi notum est, perspectum, exploratum est, cerno, notitiam rei habeo, cognitionem rei capio. Adv. Cognoscere bene aliquem, bene leges, instituta, breviter rem totam, commode consuetudinem, diligenter causas, verba, vim, naturam, explorate, facile majorum accurationem, libentissime ex litteris, maxime fidem, melius causam, optime, plane, penitus, prorsus non potuisse, quam primum, quam sæpissime, recte bonitatem, prudentiam, sensim, separatim de agro, sero, summatim, tarde. Cognosci facillime in partem optimam, modo, plene percipi. Cognitus bene, modo, diu, diligenter, facile, maxime, plane, penitus. Phras. Animum tuum ex litteris tuis cognovi, vos lettres m’ont fait connaître toute votre pensée. Consilia tua plane mihi nota sunt ex litteris tuis; qui sit sensus tuus, quæ consilia, probe novi, præclare intelligo, non me latet. Cognitum habeo ac perspectum animum tuum; teneo consilia tua, animum tuum, sensus tuos. Patent mihi sensus animi tui; consiliorum tuorum nihil me fugit, latet, præterit. Mentis eas partes, quæ ab oculis remotæ sunt, introspexi, perlustravi, inspexi penitus. Cerno oculis mentis tuæ consilia; intimos animi recessus detexere litteræ tuæ, aperuere, patefecere. Extat animus tuus illis in litteris; argumenta non dubia animi, voluntatis tuæ præbuere litteræ tuæ; animum, voluntatem, sensus tuos ac consilia non dubiis indiciis illis ex litteris perspexi; litteræ tuæ non dubiam significationem dedere, quis sit animus, qui sensus tui; litteræ tuæ consiliorum tuorum notionem in animo impressere; in cognitionem voluntatis tuæ adduxere; odoratus sum facile tuis ex litteris, et quid cuperes et quid sentires. Comprehendi animo consilia tua, illis mihi litteris declarata; argumentis indiciisque non levibus patefactus est mihi aditus, apertus, tuis litteris est introitus ad omnia intima animi tui consilia sine ullo errore perveniendi. Cf. Intelligo, Scio, Nosco, Notus. Usus: 1. Cognovi e tuis litteris. Jus civile cognovit, calluit. 2. Cognosco causam, connaître (d’une affaire); instruire (un procès), juger. Verres causam cognovit. Designavit, qui causam cognoscerent, jus dicerent, de controversiis, vel controversia disceptarent, jus administrarent Cf. Judico.

CŌGO, is, cŏēgi, cŏactum, ere, a. Chasser; forcer; rassembler. Syn. impello, adigo, vim facio, vim adhibeo, vim affero, necessitatem affero, necessitatem impono, compello. Adv. Cogere celeriter in senatum, quam celerrime pecuniam. Phras. Coactus id feci, on m’a obligé à faire cela. Tuo coactu atque efflagitatu hoc feci; imperio, metu, vi adductus feci; necessitate impulsus; vi metuque subactus eam rem suscepi; expressa mini necessitas est id agendi; impulsus coactusque hoc suscepi; necessitate adactus sum ad id agendum. Vis metusque me in eam necessitatem adduxit istud agendi; vis metusque subegit me ad necessitatem facinoris. Usus: 1. Legis est persuadere, non omnia vi et metu cogere. 2. Congrego, colligo, rassembler, réunir. Senatum, multitudinem hominum, armatos cogere, omnem militarem ætatem excire. Pecuniam e decimis; a civitatibus stipendia cogere. Aer cogitur in nubem. 3. Concludo, conclure. E tua argumentatione, quod volumus, efficitur et cogitur. Aliud, quam cogebatur, infers. 4. Coarcto, resserrer, enfermer. In angustum cogi. In ordinem cogere. 5. Apello, aborder. Naves in portum cogere. 6. Condenso, condenser, épaissir. Lac cogere. Cf. Violentus, Nolo.

CŌHÆRENTĬA, æ, f. Cohésion, liaison. Syn. Compositio, conjunctio. Usus: Siderum circuitus ad mundi cohærentiam pertinet.

CŎHÆRĔO, es, hæsi, hæsum, ere, n. Adhérer, être attaché à. Syn. Cohæresco, conjungor. )( Disjungor. Adv. Apte, necessario, præclare, quam aptissime, vehementer. Phras. Virtutes omnes inter se cohærent, toutes les vertus sont unies entre elles. Mirabilis est virtutum contextus; omnes inter se aptæ sunt, nexæ et jugatæ. Est quædam admirabilis continuatio seriesque virtutum, ut aliæ ex aliis nexæ, omnes inter se aptæ colligatæque videantur; aptissime inter se implicatæ sunt. Virtutum omnium societas est arctissima; virtutes omnes arctissime copulantur. Usus: Extrema cum primis aptissime cohærent. Mundus ita cohæret, ut dissolvi nullo modo possit. Non cohæret tua ratio. Cf. Hæreo, Conjungo.

CŎHÆRESCO, is, ere, n. S’attacher à. Syn. Cohæreo. Usus: Atomi inter se cohærescunt.

CŎHÆRES, ēdis, m. f. Cohéritier.

CŎHĬBĔO, es, hĭbŭi, hĭbĭtum, ere, a. Rétenir, réprimer, maîtriser. Syn. Contineo, refreno. Adv. Ardentius assensionem. Phras. Cohibuit se ab alienis appetendis, il s’abstint toujours de désirer le bien d’autrui. Non revocavit se ipse, sed pæne refugit ab alienis appetendis; abstinuit se, tenuit, continuit, repressit, manus abstinuit ab alienis invadendis; nihil alieni usquam attigit; non manus solum, sed oculos etiam abstinentes habuit; moderatione magna et modestia est usus; mediocritatem sectatus, cupiditati suæ modum constituit; aspirare ad alienas opes religio erat homini; cupiditati frenum continuo adhibuit, injecit. Nihil illis manibus sanctius, atque ab omni cupiditate remotius; integras purasque atque ab omni cupiditate intactas manus habuit. Cf. Comprimo, Coerceo, Tempero, Moderor. Usus: Nisi Cæsar furentis impetus et conatus, furorem, importunitatem cohibuisset, actum erat de pulcherrima provincia. Iracundiam cohibere, animum vincere. Cohibere a rebus incertis assensionem, refuser son assentiment à une chose incertaine.

CŎHĬBĬTĬO, ōnis, f. Empêchement, obstacle. Syn. Interdictum.

CŎHŎNESTO, as, avi, atum, are, a. Orner, embellir. Syn. Honesto, decoro, orno. Usus: Exequias cohonestare. Auctoritate sua ac laude cohonestare aliquem. Cf. Orno.

CŎHORRĔO, es, horrui, ere, n. Frissonner de tous ses membres. Syn. Horreo, percellor. Usus: Sudore, cum cohorruissem, in febrim incidi. Cohorrui ad id spectaculum. Cf. Horreo.

CŎHORS, ortis, f. Cohorte. Syn. Militum manus. Epith. Auxiliaria, impura, invita, nobilis, præclara, prætoria, studiosa alicujus, tota. Usus: 1. Quot potuit, cohortes contraxit, conscripsit, instruxit. Completas cohortes successori tradidit. 2. Transl. Caterva, multitudo varia hominum, foule, bande, troupe. Conferte hujus cohortem impuram cum illius comitatu sanctissimo.

CŎHORTĬCŬLA, æ, f. Petite cohorte. Syn. Parva cohors.

CŎHORTĀTĬO, ōnis, f. Exhortation. Syn. Hortatio, hortatus. Epith. Gravior, inanis, mirifica. Usus: Incredibiliter me tua cohortatio commovit, incitavit, excitavit ad inquirendam veritatem.

CŎHORTOR, aris, atus sum, ari, d. Exhorter. Syn. Hortor, adhortor. Adv. Ardentius ad virtutem. Usus: Te semper ad studium virtutis ac summæ laudis cohortatus sum. Cf. Hortor, Moneo.

CŎINQUĬNO, as, avi, atum, are, a. Souiller, infecter. Syn. Turpifico, commaculo. Cf. Maculo.

CŎĬTĬO, ōnis, f. Réunion, conciliabule, entente. Syn. Societas, sodalitas, arcana pactio et factiosa. Epith. Silvestris. Usus: Coitionem facere; in candidatorum coitione interfui.

CŎLĂPHUS, i, m. Soufflet. Usus: Infligere, infringere, impingere, incutere colaphos, in os pugnos ingerere; pugnis onerare, obtundere, concidere; pugnis obserere; incursare pugnis; pugno percutere; pugnis conscindere; pugno icere, appliquer un coup de poing.

COLLĂBĔFĪO, is, factus sum, fieri, p. Être ébranlé, fracassé. Usus: Naves perfracto rostro totæ collabefactæ.

COLLĀBOR, eris, lapsus sum, labi, d. Tomber, s’écrouler, s’affaisser. * Syn. Labor, corruo. Usus: Ruina collabi. Cf. Cado.

COLLĂCRĬMĀTĬO, ōnis, f. Action de fondre en larmes. Usus: Signa doloris vultu, voce, collacrimatione ostendit.

COLLĂCRĬMO, as, avi, are, n. Pleurer ensemble. Syn. Lugeo. Usus: Casum meum toties collacrimavit.

COLLĀTĬO, ōnis, f. Action de réunir plusieurs objets; souscription, offrande; comparaison. Syn. Comparatio, similitudo. Usus: Philosophia ex rationum collatione constat. Quæ est in ista collatione similitudo? Cf. Confero.

COLLĀTĀTUS, a, um, part. v. anom. collato. Étendu, abondant (en parl. du style). Syn. Dilato. )( Coangusto. Usus: Oratio collatata et diffusa. Cf. Amplifico.

COLLAUDĀTĬO, ōnis, f. Action de louer pleinement. Syn. Laudatio. Cf. Celebratio.

COLLAUDO, as, avi, atum, are, a. Louer sans réserve. Syn. Comprobo, laudo. Adv. Indiserte. Usus: Clementiam Cæsaris diserte collaudavit. Cf. Celebro, Laudo.

COLLECTA, æ, f. Collecte, écot. Syn. Pecunia a multis colligi solita, ut a convivis et aliis. Usus; Collectam a conviva exigere.

COLLECTĬO, ōnis, f. Réunion. Syn. Congregatio. Usus: Eorum membrorum collegio dispersa celeritatem insequendi retardavit.

COLLECTĬTĬUS, a, um, Réuni de côté et d’autre, rassemblé à la hâte. Syn. Recens collectus, tumultuarius. Usus: Cum tirone et collectio exercitu figna contulit.

COLLĒGA, æ, m. Collègue. Syn. Qui ejus cum altero officii est et potestatis. Epith. Custos et vindex cupiditatis, cupidus provinciæ, immanis et impurus, non indisertus, perhonorificus in aliquem et partium studiosus, ac defensor bonorum, studiosus alicujus. Usus: Habuit collegam in prætura Sophoclem.

COLLĒGĬUM, ii, n. Association, corps, compagnie, collége. Syn. Conventus, sodalitas, cœtus, ut Sacerdotum, opificum &c. Epith. Amplissimum, decemvirale, desperatum, frequens, maximum, prætorium, totum. Collegia innumerabilia, nova, vetera. Usus: Pontificum, tribunorum, sacerdotum, amplissimum collegium. Aliquem in collegium adoptare. Nullum concilium, societas, consilium commune, collegium superest.

COLLĬBET, libuit vel lĭbĭtum est, ere, imp. Il plaît, il prend fantaisie. Syn. Libet. Usus: Simul ac mihi collibitum fuerit, adero. Cf. Libet.

COLLĬDO, is, lisi, lisum, ere, a. Frapper, heurter contre, briser. Syn. Frango, contero. Usus: Humor facile comprimi ac collidi potest, le moindre choc divise l’eau.

COLLĬGĀTĬO, ōnis, f. Attache, lien. Syn. Vinculum, connexio. Epith. Arctior, naturalis. Usus: Colligationem omnium causarum animo perspicere. Arctior colligatio est propinquorum. Cf. Necto.

1. COLLĬGO, as, avi, atum, are, a. Lier ensemble, enchaîner. Syn. Necto, connecto, constringo, ligo, vincio. )( Dissolvo. Usus: Corpora naturalibus vinculis colligata. Colligatæ inter se et aptæ virtutes; virtutes cognatione quadam inter se continentur. Cf. Cohæreo, Necto.

2. COLLĬGO, is, ēgi, ectum, ere, a. Rassembler, réunir. Syn. Cogo, congrego, in unum conjicio cumulum, in unum redigo. Adv. Colligere acute crimina, aliquando se, amice, benevole, breviter, commodius animo, copiose sententias, diligentius, divinitus omnia, eleganter, exquisitius, facete, memoriter, modice benevolentiam, præclare, propemodum rhetorice sententias, ridicule, singulatim ac diu, tenuiter argumenta voluntatis, undique, omnes copias, undique omnes perditos. Phras. 1. Quantum potuit hominum, collegit, il a réuni le plus d’hommes qu’il a pu. Magnam ex agrestibus manum effecit; magnam hominum multitudinem coegit, contraxit, in unum locum compulit, ad belli societatem convocavit, ex agris oppidisque congregavit; manum fecit, copias paravit non contemnendas; omnem ætatem militarem excivit; lecta armatorum manus et ad signa convocata. 2. Collegi me tandem ex pavore, je me suis enfin remis de ma frayeur. Respiravi, recreavi me a præteritis molestiis, recepi me ex illo terrore; animos collegi tantæ rei cogitatione confusos; collegi me tandem, et rationi et consilio locum dedi; redii tandem ad me; animum a timore recepi; animus mihi rediit; animum ex mœrore refeci; animum tandem ad me advocavi. Abduxi a mœrore animum; a molestiis avocavi animum et cogitationem. Cf. Respiro. Usus: 1. Exercitum ex agris collegi. Argumenta multa in unum collegi. Res undique collectæ et comportatæ; lecti fructus, spolia, flores. 2. Aucupor, acquiro, comparo, amasser, acquérir, contracter. Benevolentiam civium assentatione; ex labore magno gratiam et dignitatem colligere. Eo facto invidiam sibi collegit. 3. Animum resumo, reprendre courage, se remettre. Tu te collige. Quid esi autem seipsum colligere, nisi dissipatas animi partes rursus in suum locum cogere. 4. Concludo, comprendre, conclure. Ex eo colligere potes, quam te amem. Hinc bene colligitur; recte conficitur etc. 5. Vasa colligere; plier bagage, lever le camp, décamper.

COLLĪNĔO, as, avi, atum, are, a. et n. Viser un but, diriger en visant. Syn. Dirigo, propositum assequor (Vulgo: Scopum tango, album tango.) Usus: Collinees, oportet, quo propositum assequaris. Quis tota die jaculans, non aliquando collineat? Collineare hastam aliquo, vel sagittam.

COLLIS, ĭs, m. Colline, coteau. Syn. Mons, clivus. Epith. Colles excelsi, nitidissimi, viridissimi, deserti. Phras. Editus in saltu collis, aditu arduus impedito agmini, expedite haud difficilis, colline boisée. Collis in modum metæ, in acutum cacumen a fundo satis lato fastigiatus; collis leniter ab infimo acclivis; collis ex omni parte circumcisus; tumulus paulo editior; collis clementer et molliter assurgens; intercisus vallibus collis leniter editus. Cf. Mons.

COLLŌCĀTĬO, ōnis, f. Arrangement, disposition. Syn. Dispositio. Usus: 1. Collocationis est componere et sternere verba, ut ne asper eorum concursus, ne hiulcus, sed quasi coagmentatus sit. 2. Collocatio filiæ, établissement, mariage (d’une fille).

COLLŎCO, as, avi, atum, are, a. Mettre, placer; disposer, arranger. Syn. Loco, dispono, pono, statuo, accommodo. Adv. Aptissime inter se, bene, bene pretia apud aliquem et munera, diligenter res electas, diligenter verba, longe se ab, melius pecuniam, mirifice, palam se in vita meretricia, penitus legiones in hibernis, propalam signa, recte, uspiam in sollicitudinem. Usus: 1. Domicilium in aliquo loco; suo quidvis loco collocare. Legiones in cervicibus nostris collocavit. In tuto eum collocavi. Insidias alicui collocare. 2. Cum fructu aliquid impendo, aut secus, Beneficium bene apud hunc hominem, collocabis. Male apud illum beneficium collocasti. 3. Nuptum do filiam, établir, marier (une femme). Collocare alicui filiam, in matrimonium filiam collocare. Cf. Nubo.

COLLŎCŪTĬO, ōnis, f. Entretien. Syn. Colloquium, sermo. Epith. Familiarissima cum aliquo. Usus: In familiarem collocutionem venire cum aliquo.

COLLŎQUĬUM, ii, n. Entretien. Syn. Collocutio, sermo, congressus, dialogus, sermonis communicatio. Epith. Non incommodum, clandestinum. Usus: Rerum leviorum colloquia. Hostium duces ad colloquium evocavit. Venere illi in congressum et colloquium. Clandestina cum hostibus colloquia habere, facere. Colloquium amicorum absentium; litteræ, lettre, correspondance. Cf. Alloquor.

COLLŎQUOR, eris, lŏcūtus sum, loqui, d. S’entretenir. Syn. Cum aliquo sermonem habeo, vel confero; communico, colloquium facio. Adv. Postremum cum aliquo, quam sæpissime per litteras, secreto. Phras. Velim sæpissime tecum colloqui, je voudrais souvent m’entretenir avec vous. Verbis agere tecum; in colloquium tecum venire persæpe cuperem; nihil malim, quam tecum frequentissime sermonem sociare, conferre, multum sermonis invicem consumere; jucundum mihi esset, verba inter nos commeare; sermones cædere, orationem tecum habere; sermones conserere. Velim tecum congredi sæpissime; collocutionem habere; colloquia serere, confabulari, conferre; volupe esset horas quam plurimas suavissimo sermone consumere. In collocutionem venire tecum opto; aditum sermonis habere cuperem; nihil exoptatius evenire posset, quam si loquendi tecum, si sermonis copiam et potestatem faceres amplissimam. Velim loquendi mihi locum dares frequentissime. Utinam mihi aditus esset ad te sæpissime! sermonis communicatione, quæ tecum mihi esse solet suavissima, ægerrime careo. Jungeres, utinam! misceres sermones mecum sæpius! Vereor, ne me a congressione frequentiori prohibeas. Utinam frequentius inter nos fieret sermonis commercium! Usus: Velim sæpissime mecum per litteras colloquare, je voudrais que vous m’écrivissiez souvent. Inter nos colloquimur de eo negotio. Cf. Sermo, Loquor.

COLLŪCĔO, es, luxi, ere, n. Briller, jeter un grand éclat, resplendir. Syn. Luceo. Adv. Late, longe. Usus: Omnia tuis furtis collucent. Fulgore auri collucet et illustratur templum. Mare a sole collucet. Cf. Luceo.

COLLŪDO, is, lusi, lusum, ere, n. Jouer avec; être de connivence. Syn. Cum aliquo ludo; clandestina consilia cum altero confero. Usus: Cum hoste collusisse compertus est.

COLLUM, i, n. Cou. Syn. Cervici subjecta pars; cervix, cervices. Epith. Procerum et tenue. Usus: In collum alicui invadere, se jeter au cou de qqn. Homini collum in laqueum inserenti subveni, j’ai secouru cet homme qui se pendait. Collo et cervicibus sustinere pœnam temeritatis, porter les peines de sa témérité. Collum hominis secuit, il coupa le cou de cet homme. Collum, jugulum pro tua salute præbui, j’ai offert ma vie pour vous.

COLLŪSĬO, ōnis, f. Connivence, concert coupable. Syn. Dissimulatio in rebus agendis, tacita conspiratio. Usus: Hominum nequissima collusio. Cf. Conjuratio.

COLLŪSOR, ōris, m. Compagnon de jeu. Usus: Compransores et collusores alicujus. Consessor et collusor.

COLLUSTRO, as, avi, atum, are, a. Éclairer de tous côtés; parcourir des yeux. Syn. Aspicio, illumino. Usus: Pictura collustrata. Sol omnia clarissima luce collustrat. Cum omnia oculis collustrarem. Cf. Orno.

COLLŬVĬES, ei, f. Mélange impur. Syn. Sordes, fæces, concursus sordium. Usus: Nempe in illa perditorum hominum colluvie regnabis?

COLLŬVĬO, ōnis, f. Vil ramas, confusion, désordre. Syn. Colluvies. Usus: Ille ex omnium scelerum colluvione natus. Discede ex hac turba et colluvione.

COLLYBUS, i, m. Change de monnaie. Syn. Fœnus illud, quod pro permutatione pecuniæ argentariis solvitur. Usus: Collybus esse qui potest, cum utantur uno genere nummorum?

COLLYRĬUM, ii, n. Collyre (pour les yeux). Syn. Medicamentum oculorum.

CŎLO, is, colui, cultum, ere, a. Honorer, respecter. Syn. Observo, veneror, amo, diligo, honorem alicui habeo, aliquem præcipuo in honore habeo. )( Negligo. Adv. Colere æque atque observanter, æque jus, assidue, castissime Deos, commodius inter se, maxime, unumquemque mirifice, omnino prædia, pie, privatim, religiose, religiosissime templum, sancte necessitudinem, sanctissime amicitiam, sanctissime sacra, auspicia, cerimonias, studiose agros, suavissime aliquem. Coli castissime, frequentissime partem urbis, vehementius studia. Colendi Dii et retinendi. Usus: 1. Me ille mirifice coluit et amavit. Diligentissime, suavissime me colit. Memoriam tui beneficii colam benevolentia sempiterna. Aliquem patris loco summa observantia colere. Cf. Honoro. 2. Diis tribuitur et sacris, honorer, solenniser. Venerari et colere aliquem Deorum numero. DEUM auguste, sancte, pie; templa pie sancteque colere. Religiones Deorum sanctissime colere. 3. Studium in aliqua re pono. Virtutem, litterarum studia, leges colere. Amicitiam, officium, fidem, jus et justum colere. Cf. Virtutem colo, Justitiam colo. 4. Habito, habiter. Terram, urbem, domum aliquam colere. 5. Excolo, cultiver. Agros, prædia, rem rusticam egregie colit; cultum, culturam adhibet; agros exercet; glebam subigit, vel terram; terram mollito et subacto gremio frugiferam reddit; terram ferro subjicit. Cf. Agricultura.

CŎLŌNĬA, æ, f. Colonie. Syn. Populus ex urbe, aut regione alio abductus, et translatus. Epith. Fidelissima, fortissimaque, imprimis firma, illustris, splendidissima, florens, florentissima, nova. Usus: Aliquos in coloniam constituere, collocare. Deducere novas colonias. Lustrare, reficere veteres colonias.

CŎLŌNUS, i, m. Colon. Syn. Agricultor, agricola. Epith. Frugalissimus, modestissimus, optimus, parcissimus; coloni honestissimi, novi. Usus: Coloni et aratores populi Romani. Colonis agros assignare. Colonos deducere.

CŎLOR, ōris, m. Couleur (naturelle ou artificielle). Syn. Pigmentum. Epith. Albus, decorus, egregius, pristinus, servilis, suavis, succo illitus, sanguine diffusus. Colores clari, dispares, pauci. Usus: 1. Formæ dignitas coloris bonitate tuenda est. Color defluit, ses couleurs disparaissent. 2. Transl. Urbanitatis quidam color. Oratio quasi colore et succo quodam ornatur. Orationis ornamenta et lumina totidem velut colores sunt, quibus oratio se distinguit. 3. Colorem assumere, se colorer. Colorem ducit, trahit, combibit.

CŎLŌRO, as, avi, atum, are, a. Colorer, donner une couleur. Syn. Tingo, colorem induco, colore imbuo, inficio. Usus: Arcus e nubibus coloratus, arc-en-ciel aux couleurs variées. Oratio ipsa se colorat, et roborat.

CŎLUMBA, æ, f. Colombe. Usus: Plumæ versicolores columbis.

CŎLUMBĪNUS, a, um, De pigeon, de colombe. Usus: Pullus columbinus.

CŎLŬMELLA, æ, f. Petite colonne. Syn. Parva columna. Epith. Eminens.

CŎLŬMEN, ĭnis, n. Appui, soutien. Syn. Fulcrum, princeps. Usus: Columen reipublicæ, amicorum, familiæ.

CŎLUMNA, æ, f. Colonne. Epith. Aurea, excelsa, altior, execrata, nova, solida, summa. Columnæ æneæ, antiquæ, marmoreæ, rectæ, politæ. Usus: Columnæ rectæ et ad perpendiculum exactæ.

CŎLUMNĀRĬUM, ii, n. Impôt sur les colonnes. Syn. Tributum, quod in singulas columnas domum sustentantes exigebatur. Usus: Vide, ne columnarium debeamus. Hinc præfecti seu coactores hujus tributi dicti sunt Columnarii.

CŎLUS, i, vel ūs, f. Quenouille. Syn. Bacilli, ex quibus pensa trahuntur. Usus: Cum colo et lana.

CŎMA, æ, f. Chevelure. Syn. Capillus, cæsaries. Epith. Calamistrata, intonsa, madens. Usus: Coma calamistrata, unguentis delibuta, unguento madens.

CŎMĀTUS, a, um, Chevelu. Usus: Galliam comatam remitto.

1. COMBĬBO, is, bĭbi, bĭbĭtum, ere, a. Absorber, boire. Syn. Bibo, haurio. Usus: Infici debet his artibus puer, quas si combiberit, ad majora erit paratior. Colorem combibit lana, la laine s’imbibe de couleur.

2. COMBĬBO, ōnis, m. Compagnon de bouteille. Syn. Compotor.

COMBŪRO, is, bussi, bustum, ere, a. Brûler complètement. Syn. Uro, cremo, inflammo, incendo, exuro. Phras. Domus combusta est, la maison fut complètement brûlée. Domus repentino incendio deflagravit, conflagravit; igni absumpta, concremata est; in cineres redacta, igne deusta est; incendio deleta, confecta est; incendio hausta, consumpta est; resedit in cineres. Domus repentino incendio exarsit et ad cineres rediit; in cineres redacta est. Cf. Ardeo, Concremo, Incendium, Incendo, Flamma. Usus: Vivus combustus est; cadaver infelicibus lignis semiustulatum.

CŎMĔDO, edis vel es, edit vel est, ēdiēsum vel estum, edere vel esse, a. Manger. Syn. Edo, cibum capio, cibum sumo. Phras. Comede sobrie, mangez sobrement. Tantum cibi potionisque adhibeatur, ut reficiantur vires, non opprimantur. Cibi potionisque desiderio naturali, non voluptate modus finiatur. Cibo famem depelle, non ventrem distendito. Firmandæ cibo vires, non onerandæ. Accumbe, cœna, epulare, vescere apparate et opipare, dum cibus adversus famem sit, non ad voluptatem inflammandam. Cf. Abstinentia. Usus: 1. Muscæ te comedent. 2. Prodigo, rapio, manger, dissiper (son bien). Rem suam familiarem omnem comedit, devoravit. Ego te jacente tua bona comedam? Quis tuos nummos comedit? Cf. Edo, Cibum capio.

CŎMES, ĭtis, m. Compagnon. Syn. Sectator, assectator, assecla, socius, deductor. Epith. Carus atque jucundus, idoneus, importunissimus, mercenarius, mirificus, non molestus. Comites extremi, nequissimi, veteres. Usus: Fuisti mihi comes atque socius honoris et calamitatis. Comitem se alicui præbere, adjungere. Comes furoris. Voluptatum extrema comes est saltatio.

CŌMESSĀBUNDUS, a, um, Qui fait la débauche. Usus: Temulento cum agmine comessabundus incessit. Cf. Vorax.

CŌMESSĀTĬO, ōnis, f. Débauche. Syn. Intempestivum convivium, præsertim nocturnum. Usus: Totus ille Antonianæ comessationis chorus. Cf. Convivium, Gula, Bibo.

CŌMESSĀTOR, ōris, m. Débauché, glouton. Syn. Intempestivis conviviis indulgens, abdomini natus.

CŌMESSOR, aris, atus sum, ari, d. Se livrer aux plaisirs de la table. Syn. Intempestivis conviviis indulgeo. Phras. Intempestivis conviviis dies pariter noctesque consumo; liberalius vino ciboque corpus onero; ventrem cibo potuque distendo. Omnem mihi in cibo modum, omne judicium, omnem prope rationem gula eripit; mihi vivere tuburcinari est. Quotidiana agito convivia. Cf. Gula.

CŎMĒTĒS, æ, m. Comète. Syn. Stella crinita; crinita siderum flamma; ardentes cœlo faces. Adv. Cometæ tremuli, magnarum calamitatum prænuntii. Usus: Cometæ magnarum calamitatum prænuntii.

CŌMĬCE, Comiquement, d’une manière comique. Syn. More comico. Usus: Tragica comice tractat.

CŌMĬCUS, i, m. Comédien. Usus: Comicus ex artificio comico spectatur, le comédien est admiré à cause de son talent.

CŌMĬNUS, De près. Syn. Propius, de propinquo loco. )( Eminus. Usus: Cum hoste cominus pugnare. Cominus accedito.

CŌMIS, e, gen. com. Doux, affable, bienveillant. Syn. Humanus, suavis, commodus, facilis, benignus, comitate præditus, præcellens. )( Inhumanus. Phras. Comis una et gravis, tout à la fois doux et sérieux. Comitatem cum gravitate conjungit; gravitatem comitate condit; gravitati comitatem aspergit. Usus: Lælio quis comior, modestior, simplicior? Comis erga omnes. Cf. Humanus, Urbanus, Condimentum.

CŌMĬTAS, ātis, f. Douceur, bonté. Syn. Facilitas, benignitas. )( Severitas, gravitas. Epith. Jucunda, multa, singularis, summa. Usus: Comitas affabilitasque sermonis maxime conciliat animos hominum. In illo summa gravitas cum summa comitate conjungitur. Cf. Comis, Humanitas, Facilis.

CŎMĬTĀTŬS, ūs, m. Cortége, suite, compagnie. Syn. Comitum multitudo, cœtus, numerus, chorus, caterva. Epith. Familiaris, improbissimus flagitiosissimusque, maximus ornatissimusque, muliebris et delicatus ancillarum puerorumque, multus magnusque, optimus beatissimusque, pulcherrimus, regius, turpissimus. Phras. Comitatum habet amplum, il a un long cortége. Ingens circumfusa turba ejus lateri est; comitatu septus, vallatus, stipatus ingenti est; ingenti clientum corona cinctus est; septus corona militum est; multi eum deducunt, assectantur; multi se comites adjungunt; lateri adhærent Cf. Comitor. Usus: Legatus cum magno comitatu ingrediebatur. Regem cum toto comitatu hospitio recepit.

CŌMĬTER, Avec douceur, bienveillance. Syn. Humaniter, humane, benigne. Usus: Salutare benigne, comiter appellare singulos.

CŎMĬTĬA, ōrum, n. pl. Comices, assemblées du peuple romain. Syn. Conventus populi, commune consilium omnium ordinum ad creandos magistratus, ferendas leges et alia cum populo agenda. Usus: Consul edicit comitia, habet, gerit, obit; differuntur, extrahuntur comitia; sæpe largitione inquinantur, corrumpuntur.

CŎMĬTĬĀLIS, e, gen. com. Relatif aux comices. Syn. Ad comitia pertinens. Usus: 1. Mensis, dies comitialis. 2. Morbus comitialis, épilepsie, mal caduc.

CŎMĬTĬUM, ii, n. Comitium, lieu où se tenaient les comices. Syn. Locus, in quo comitia habentur. Usus: Comitium armatis obsidere.

CŎMĬTOR, aris, atus sum, ari, d. Accompagner. Syn. Assector, sector, deduco. Phras. 1. In omni fortuna te comitabor, je vous suivrai quelle que soit votre fortune. Me tibi comitem adjungam, præbebo; in omni fortuna tibi comes ero; hærebo tibi; hærebo lateri tuo; tibi affixus ero; a te, a latere tuo non discedam, non divellar. Semper, nunquam non, in omni tempore ac loco assiduus tecum ero; nunquam abs te sejungar; non digrediar; non recedam abs te; nulla me res abs te avellet, amovebit, sejunget, disjunget, abjunget. 2. Honoris causa me comitatus est, il m’accompagna pour me faire honneur. Redeuntem deduxit; comitem se mihi dedit; comitatu suo me honestavit; inter deductores meos fuit; cum laudibus ac favore me domum prosecutus est. Cf. Socius, Societas, Cohæreo.

COMMĂCŬLO, as, avi, atum, are, a. Souiller, tacher. Syn. Maculo, turpifico, fœdo. Usus: Ambitu, avaritia se commaculare. Cf. Macula, Labes.

COMMĔĀTŬS, ūs, m. Vivres, provisions; approvisionnements. Syn. Cibaria ad alendam multitudinem aliquam. Epith. Publicus et privatus. Usus: 1. Amici, socii annonam et commeatum parabunt, mittent, subvehent, devehent, portabunt, supportabunt; commeatus copiam subministrabunt. Commeatum recipiemus, commeatu abundabimus. Nisi hostis commeatu nos prohibeat; commeatus intercludat, intercipiat; a commeatu nos intercludat. Cf. Annona. 2. Tempus facultasque eundi, redeundi, manendi, alicui præscripta. Commeatum dare, sumere, donner, prendre un congé. Ad diem commeatus non venit, expiration du congé.

COMMĔDĬTOR, aris, atus sum, ari, d. Méditer, étudier. Syn. Meditor, verso. Cf. Cogito, Meditor.

COMMĔMĬNĪ, minisse, imp. Se ressouvenir de. Syn. Memini.

COMMĔMŎRĀBĬLIS, e, gen. com. Mémorable. Memorabilis. Usus: vir commemorabili pietate ac virtute præditus. Cf. Memorabilis.

COMMĔMŎRĀTĬO, ōnis, f. Mention, souvenir. Syn. Mentio, recordatio. Epith. Assidua, illustrior, multa, necessaria, splendidior, supervacanea. Usus: Me commemoratio posteritatis ad spem immortalitatis rapit Totus est in commemoratione tuæ virtutis. Cf. Mentio.

COMMĔMŎRO, as, avi, atum, are, a. Mentionner, rappeler. Syn. Memoro, dico, memini, fero, narro, alicujus rei memoriam usurpo, crebis usurpo sermonibus, laudo. Adv. Breviter, creberrime, libentius laudes, planius, vere. Usus: Commemorare breviter. Quid tota die egerim, vesperi commemoro. Omnes de virtute tua commemorant. De te omnium celebratione commemoratum. Cf. Memor, Narro.

COMMENDĀTĬO, ōnis, f. Recommandation. Epith. Accurata, communis hominum et inter homines, naturalis, diligens, diligentissima, dulcissima, gravissima, magna libertatis, major, non modo humana, sed etiam divina, obscura et incerta, perpetua, singularis, non vulgaris. Usus: 1. Effice, ut meam commendationem profuisse sibi sentiat. 2. Laus, celebratio, comprobatio, titre de recommandation, prix, mérite. Magna est in vulgus opinio de te, magna commendatio. Liber iste commendatione non eget. Per se cognitus vir nulla commendatione majorum. Eo facinore magnam sibi commendationem comparavit. Cf. Laus, Commendo.

COMMENDĀTĬTĬUS, a, um, De recommandation. Usus: Litteræ commendatitiæ, lettres de recommandation.

COMMENDATRIX, īcis, f. Celle qui recommande. Usus: Lex est emendatrix vitiorum, commendatrix virtutum.

COMMENDO, as, avi, atum, are, a. Recommander. Syn. Fidei alicujus committo; in alicujus fide et religione depono; fidei alicujus trado; in fidem alicujus trado; alicujus fidei mando; permitto in fidem alicujus; alicujus virtuti, fidei, felicitati confido; alicui in fidem et custodiam concredo; alicujus tutelæ subjicio; in tutelam trado; in alicujus fide repono, colloco. Phras. 1. Commendo tibi hunc magnopere, je vous recommande instamment cet homme. Sic tibi eum commendo, ut majore cura, studio, sollicitudine animi commendare non possim. Commendo tibi eum non vulgariter, sed ita prorsus, ut quos diligentissime, valdeque ex animo soleo. Eum tibi commendo ea commendatione, quæ potest esse maxima. Sic tibi eum commendo, ut neque majore studio quemquam, neque justioribus de causis commendare possim. Maximopere, ut mea et tua dignum amicitia, tibi commendo. Vehementer te rogo, ut cures, ut ex hac commendatione, quam maximas, quam plurimum, quam sæpissime gratias agat. Si me tanti facis, quanti et ipse æstimat, et ego sentio, cures, quam primum intelligam, hanc meam commendationem tantum illi utilitatis attulisse, quantum et ipse speravit, nec ego dubitarim. Gratissimum mihi feceris, si huic commendationi meæ tantum tribueris, quantum cui tribuisti plurimum; si eum, quibuscumque rebus honeste, ac pro tua dignitate poteris, juveris atque ornaveris. Cura, quæso, ut is intelligat, hanc meam commendationem maximo sibi apud te adjumento fuisse. Hanc commendationem, quam his litteris consignari volui, scito, esse omnium gravissimam. Eum si tibi commendo verbis iis, quibus, cum diligentissime agimus, uti solemus, vix tamen studio meo satisfecisse mihi videor. Quanti apud te sum, tantum valere apud te commendationem meam, effice, ut intelligam. Genere commendationis mirifico, planeque quod sit ex intimo depromptum animo, usum me putato. Si ulla mea apud te commendatio valuit, hæc ut valeat, rogo. Velim, tibi persuadeas, nihil me majori studio a te petere, nihil mihi gratius facere te posse, quam si omnibus tuis opibus, omni studio eum juveris. Velim, eum omnibus tuis officiis, atque omni liberalitate tueare. Velim, eum quam liberalissime complectare. Velim, eum quam honorificentissime pro tua humanitate, et quam liberalissime tractes. Peto a te majorem in modum, vel tuæ humanitatis, vel mea causa, ut eum auctoritate tua, quæ plurimum valet, conservatum velis. Ita a te peto, ut majori studio, magisque ex animo petere non possim, ut omne genus liberalitatis, quod et ab humanitate, et potestate tua proficisci poterit, non modo re, sed etiam verbis, vultu denique ipso exprimas. Peto a te majorem in modum, ut ei omnibus in rebus, quantum tua dignitas fidesque patietur, commodes. Majorem in modum a te peto, ut cum omnes meos, æque ac tuos observare pro nostra necessitudine debeas, hunc imprimis ita in fidem tuam recipias, ut ipse intelligat, nullam rem sibi majori usui, aut ornamento, quam meam commendationem esse potuisse. Vehementer mihi gratum erit, si cum humanitate tua, quæ est singularis, complexus fueris. Eum, si me diligis, eo numero cura ut habeas, quo me ipsum; commendo eum tibi de meliore nota. 2. Commendavi me tibi dudum, je me suis depuis longtemps confié à vous. In fidem tuam me dudum contuli; me tibi commisi, et tuæ tradidi fidei; in tutelam et patrocinium tuum me dudum contuli; me, resque meas tuæ fidei dudum permisi, mandavi; tuæ me tutelæ dudum commendavi et subjeci. Totum hominem tibi traditum de manu, ut aiunt, in manum habes, tu modo fac tueris, ut tua fides postulabit; habes hominem mandatum fidei tuæ ac in tutelam traditum. Dudum me tuæ fidei credidi. 3. Commendabo negotium DEO in precibus, je recommanderai la chose à DIEU dans mes prières. De ea re consulam per preces DEUM. Divinæ mentis consilium precibus explorabo. Negotii successum a DEO suppliciter exorabo. Ad explicandas ejus rei difficultates divinum præsidium implorabo. Cœleste numen in spem felicis successus deprecabor. Usus: 1. Filios suos diis immortalibus; tutelæ populi Romani commendavit. Salutem suam, rem familiarem fidei alicujus tradere, et commendare. Religiones, et sacra, sacerdotibus commendantur. 2. Laudo, comprobo, laudando extollo, et confirmo, faire valoir, louer, vanter. Eloquentiam vocis suavitas commendat. Cura formam commendat. Nihil eum præter simulatam tristitiam commendat. 3. Mando. Aliquid litterarum monumentis, memoriæ; nomen suum et famam immortalitati; se fugæ commendare. Cf. Committo.

COMMENTĀRĬŎLUM, i, n. Petit mémoire, petit écrit. Syn. Libellus.

COMMENTĀRĬUM, ii, n. vel COMMENTĀRĬI, ōrum, m. pl. Mémorial, recueil de notes, mémoires; journal. Syn. Liber ad subsidium memoriæ comparatus, in quo rerum et negotiorum capita notantur. Epith. Paulo plenius, plurima. Usus: Referre aliquid in commentarium suum. (Vulg. Registrare.) Cæsar scripsit, confecit commentarios rerum suarum. Rerum urbanarum, Pontificum commentarii.

COMMENTĀTĬO, ōnis, f. Méditation, réflexion, étude. Syn. Meditatio, cogitatio. Epith. Domestica, multa, plurima. Usus: Accuratæ et meditatæ commentationes multi sudoris sunt. Tantum potest exercitatio, meditatio, consuetudo. Commentationibus quotidianis se exercet. In commentationibus multum operæ ponit. Orator locos suos multa commentatione paratos habeat, oportet, et expeditos. Cf. Meditor, Cogito, Considero, Cogitatio.

COMMENTĬTĬUS, a, um, Inventé; faux, mensonger. Syn. Fictus. )( Verus. Usus: Novum, commentitium, et futile crimen.

COMMENTOR, aris, atus sum, ari, d. Réfléchir, méditer; expliquer. Syn. Meditor, cogito, considero, mecum conficio; item: commentariis illustro, explano, explico, expono locum scriptoris. Usus: 1. Aliquid secum de re aliqua meditatur et commentatur. Orationem commentari, componere. 2. Disputo, commenter, discuter. Commentandi inter se et disputandi causa convenere. Cum litteratis omnibus quotidie commentatur. Cf. Meditor, Cogito, Mens.

COMMENTUM, i, n. Fiction. Syn. Res ficta, excogitatio, inventio. Usus: Opinionum commenta delet dies, le temps fait justice des fausses opinions. Commenta sua et scripta memorabat.

COMMĔO, as, avi, atum, are, n. Aller et venir, circuler. Syn. Venio, redeo, coeo. Adv. Vicissim, retro, undique. Usus: Crebro illius litteræ ad nos commeant. Tabellarius, navis ad insulas commeat. Animus per omnem rerum naturam commeat.

COMMERCĬUM, ii, n. Commerce, rapports, relations. Syn. Usus, familiaritas, consuetudo. Usus: Voluptas nullum habet cum virtute commercium. Mihi cum illo nullius rei commercium est, je n’ai aucun rapport avec lui. Nullius mihi rei cum illo est communitas; ne minima quidem societate mihi conjungitur. Cf. Mercor.

COMMĔRĔO, es, ui, ĭtum, ere, a. Mériter. Syn. Mereor. Usus: Quid de me commeruisti? Cf. Mereor.

COMMĒTĬOR, iris, mensus sum, iri, d. Mesurer. Syn. Metior. Usus: Oportet tempus cum negotio commetiri. Cf. Metior.

COMMĬGRO, as, avi, atum, are, n. Passer d’un lieu dans un autre, aller s’établir. Syn. Migro, domicilium muto, eo, redeo. Usus: In aliam domum commigrat. Cf. Migro.

COMMĪLĬTO, ōnis, m. Compagnon d’armes. Syn. In bello socius. Usus: Cæsar milites suos commilitones appellabat.

COMMĬNĀTĬO, ōnis, f. Menace. Syn. Minatio. Usus: Ne comminationibus quidem movetur. Cf. Minor.

COMMĬNISCOR, eris, mentus sum, i, d. Inventer, imaginer. Syn. Fingo, excogito. Usus: Ne putes eum tantum scelus comminisci. Cf. Excogito, Fingo, Commentor.

COMMĬNŬO, is, ui, ūtum, ere, a. Briser, broyer, affaiblir. Syn. Minuo, frango, deturbo, affligo, dissipo. Usus: Hostem comminuere, écraser un ennemi. Spiritus alicujus, arrogantiam, audaciam frangere et comminuere. Opes luxu; vires ingenii desidia; rem familiarem convivando comminuit, pessumdedit.

COMMISCĔO, es, cui, xtum vel stum, ere, a. Mêler avec. Syn. Misceo, permisceo, Usus: Nunquam sapientia cum temeritate commiscetur. Animum meum cum tuo commiscui. (Vulg. Unanimes sumus, nous sommes tout à fait du même avis). Consilium meum cum tuo, res meas cum tuis commiscui. Cf. Misceo.

COMMĬSĔRĀTĬO, ōnis, f. Action d’exciter la compassion. Syn. Miseratio, misericordia. Usus: Commiserationem brevem esse oportet. Cf. Misericordia, Commiseror.

COMMĬSĔROR, aris, atus sum, ari, d. Plaindre, déplorer. Syn. Miseror, miseratione afficior, miserationem verbis, gestu exprimo. (Vulg. Condoleo.) Phras. Commiseror fortunam tuam, j’ai pitié de vos malheurs. Casu tuo vehementer commoveor; doleo vicem tuam; in tanto dolore tuo prope pari molestia afficior; casum tuum vehementer miseror; doloris ejus, qui te excruciat, particeps sum tecum; vicem tuam prope æque doleo, ac tu. Animi dolorem prope eumdem adhibeo; societas pæne ægritudinis mihi tecum est. Dolorem, quem ex tuo casu cepi, declarare verbis non possum; ad aspectum casus tui lacrimas tenere non potui; misericordia moveri, commoveri, capi me sensi; casus ille tuus mentem meam miseratione permovit; percussit animum meum vehementer fortunæ tuæ iniquitas. Miseret me tui, tua causa vehementer doleo; commiseratione tangor afflictæ fortunæ tuæ; dolorem ex acerbitate casus tui capio gravissimum; moleste graviterque fero casum tuum; excruciat me, tangit mentem meam propter naturæ cognationem atque consensum ærumna tua; tua non minus, ac mea calamitate angor, crucior, affligor, vexor; sollicitor infelici illo fato tuo, et dolorem acerbissimum haurio; doleo dolore tuo, angoribus angor, infortunio tuo non tu magis, ac ego miser sum; par utriusque, communis, idem utriusque in tuo infortunio dolor est; tua me torquent infortunia; tuis uror malis; tuæ me miseriæ miserrimum faciunt; dolor meus ex tuo dolore pendet; est mihi acerbus imprimis tristissimus casus tuus; socius ægritudinis sum, particeps mœroris tui. Cf. Doleo, Miseror. Usus: Num conqueri et commiserari non licet?

COMMISSĬO, ōnis, f. Représentation théâtrale. Syn. Exhibitio plurium inter se concertantium. Usus: Commissio ludorum.

COMMISSUM, i, n. Faute, délit, crime. Syn. Factum, facinus, delictum. Epith. Audacius, sacrum. Usus: Enuntiare commissa, prodere conscios. Audax commissum et facinus.

COMMISSŪRA, æ, f. Assemblage, jointure. Syn. Junctura. Epith. Aptæ ad stabilitatem, et ad artus firmandos accommodatæ, mirabiles, molles digitorum. Usus: Ossium ac digitorum commissuræ, articulations des os et des doigts.

COMMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Commettre (une faute), se rendre coupable; confier, unir, assembler. Syn. Admitto, patro, perpetro, pecco; item: patior, concredo, conjungo. Phras. 1. Commisit magnum flagitium, il a commis un grand crime. Magnum admisit in se facinus; magnum in se scelus concepit; sequius admisit aliquid; immani se scelere obstrinxit, adstrinxit; summum dedecus, nefarium scelus admisit; detestabile facinus suscepit; nefaria se culpa devinxit; immane flagitium conscivit. Cf. Pecco, Peccatum. 2. Committo tibi hoc negotium, je vous confie cette affaire. Id tibi negotii do; fidei tuæ eam rem concredo; curæ tuæ id negotii credo; legare tibi hoc negotium constitui; rerum omnium in eo negotio curam tibi demando, credo; tuæ fidei, ac potestati, hoc, quidquid est negotii, commendo; omnem tibi rem ac causam tuæ prudentiæ tractandam trado, relinquo, transcribo; ejus rei gerendæ provinciam tibi vel ad te delego. 3. Quod tibi commisi, diligenter exequere, exécutez fidèlement ce que je vous ai confié. Quod tibi munus imposui, quæ mandata dedi, quod negotium dedi, quod tibi mandavi; mandatum honoribus tuis volui; quod fidei tuæ, prudentiæque permisi; quam tibi mandavi provinciam, diligenter perfice, confice. Usus: 1. Ingens flagitium, scelus, facinus; multa in Deos, multa in leges commisit. 2. Patior, probo, permettre, approuver. Non committam, ut tuis desim consiliis. Committendum non putavi, quin etc. 3. Mando, credo, trado, do, confier, risquer. Se itineri, fortunæ, discrimini, fidei alterius, in aciem, in discrimen committere. Aliquid litteris, alicui negotium committere. 4. Facio, ineo, commencer, engager. Prœlium committere cum hoste. 5. (Vulg. Confisco, confisquer, adjuger au fisc.) Hæreditas templo Veneris commissa, la succession était dévolue à Vénus. Bona commissa, ad fiscum redeuntia; mulcta commissa. 6. Jungo, joindre, assembler. Duas inter se tabulas committere. Manus committere. 7. Concitare unum adversus alterum, mettre aux prises. Unum cum altero committere, duos inter se committere.

COMMŎDĒ, Convenablement, bien. Syn. Bene, recte, commodum. )( Incommode. Phras. Scribe, si commode potes; quod commodo tuo fiat; ex opportunitate; ex utriusque commodo scribes; cum erit commodum; cum se dabit, offeret rei opportunitas, commoditas; cum tempus, ratioque postulabit.

COMMŎDĬTAS, ātis, f. Opportunité, utilité. Syn. Opportunitas, utilitas. Epith. Idonea ad aliquid faciendum, imitatrix prava virtutis, magna. Commoditates externæ, multæ, primæ, et maximæ, tantæ. Usus: Amicitia plurimas habet, continet commoditates. Ista ad vitæ commoditatem, et jucunditatem plurimum faciunt. Commoditatis omnes articulos scio, je sais choisir les bons moments. Cf. Opportunitas.

COMMŎDO, as, avi, atum, are, a. Adapter, ajuster; fournir, être utile. Syn. Accommodo, utendum do; item: gratificor, prosum. Usus: 1. Ædes alicui, aurem, aurum commodare. Hæc a virtute donata, cætera a fortuna commodata videntur. 2. Aliquem juvo, inservio, benigne facio, commodo sum, être utile, aider. Tibi ego omnibus in rebus libentissime commodabo. Cf. Opitulor, Gratificor, Auxilium, Adjumentum.

1. COMMŎDUM, A propos, au bon moment. Syn. Opportune, satis in tempore. Usus: Commodum in urbe eram, je me trouvais à la ville fort à propos. Commodum ad me venit.

2. COMMŎDUM, i, n. Avantage, profit. Syn. Utilitas, bonum, emolumentum. Epith. Commune, magnum, majus, maximum, non mediocre, privatum, senatorium. Commoda communia, domestica, externa, majora, minima, multa, non paria, parva, aut mediocria, plurima, provincialia, aut urbana, publica, tanta, terrena. Phras. 1. Suum tantum commodum quærit, il ne cherche que son propre avantage. Omnia ad suam tantum utilitatem refert; utilitatem suam omnibus in rebus spectat, sequitur; rebus cunctis antefert; rerum omnium antiquissimam habet; primam ducit; omnes articulos commoditatis suæ captat; nullius rei, præterquam commodi sui rationem habet, ducit; suo ubique obsequitur animo; suis tantum consulit commodis; id unum spectat, unde multa in se congruant commoda; quid e re sit; quid in rem suam faciat; quid rebus suis expediat; quid sibi emolumento sit; omnia sua causa facit; commodi sui, ac privatarum rationum impendio studiosus est; commodis suis servit unice. 2. Commoda nostra ubique impedit, il attaque sans cesse nos intérêts. Commoda nostra oppugnat, labefactat ubique; commodis nostris obstat, officit, adversatur ubique. 3. Ea res magna illi commoda comparavit, cette chose lui a apporté de grands profits. Multas illi utilitates importavit, multa creavit commoda; multis eum commodis auxit, locupletavit; multa commoda attulit; ejus commodis egregie servivit, consuluit; ex ea re non pauca illi commoda enata sunt; non pauca ille commoda cepit, adeptus est; ex ea re multa illi commoda fluxerunt, manaverunt; ea res multis eum commodis affecit. Ex ea re fructum tulit, messuit, cepit non contemnendum; emolumenta collegit, percepit, reportavit nec levia, nec pauca. Ea res non parvo fuit emolumento. Cf. Utilitas. Usus: Commodis frui. Alienis servire commodis. Quod commodo reipublicæ fiat.

COMMŎDUS, a, um, Avantageux, utile. Syn. Opportunus, utilis. )( Incommodus. Usus: 1. Commodior via; tempus commodius. Res nostræ satis sunt commodæ. 2. Facilis, doux, bienveillant. Homo commodis moribus, homme de mœurs faciles. Catone nemo commodior, moderatior fuit.

COMMŎNĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Avertir. Syn. Commoneo, admoneo. Usus: Aliquem etiam atque etiam de re commonefacere. Cf. Moneo.

COMMŎNĔO, es, ui, ĭtum, ere, Avertir. Syn. Admoneo. Cf. Moneo.

COMMŎNĬTĬO, ōnis, f. Action de rappeler, de faire souvenir. Syn. Admonitio.

COMMONSTRO, as, avi, atum, are, a. Montrer, indiquer. Syn. Indico, ostendo. Usus: Viam commonstrare, digitum ad fontes intendere. Cf. Ostendo.

COMMŎRĀTĬO, ōnis, f. Séjour prolongé; retard. Syn. Mora. Epith. Diuturnior, urbana. Usus: Illa villæ amænitas diuturnioris commorationis est, non diversorii. Cf. Mora.

COMMŎROR, aris, atus sum, ari, d. Demeurer, séjourner. Syn. Maneo, subsisto, consisto. Usus: 1. Diem unum, triduum apud te commorabor diutius. Versare rem eamdem, hærere et commorari in eadem sententia. 2. Moror, arrêter, retarder. Commorari aliquem. Cf. Moror.

COMMŌTĬO, ōnis, f. Commotion, mouvement, secousse imprimée. Syn. Motio, motus, perturbatio. Epith. Suaves, contrariæ, vitiosæ. Usus: Temperantia moderatrix omnium commotionum. Cf. Motio.

COMMŌTĬUNCŬLA, æ, f. Petit mouvement (de fièvre). Syn. Febricula. Usus: Tuis commotiunculis valde afficior.

COMMŌTUS, a, um, Ému, emporté, troublé. Syn. Perturbatus, affectus. Usus: Homo commotior paulo stomachari primum cœpit. Libidine aut ira commotus.

COMMŎVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. Mettre en mouvement, déplacer; émouvoir, exciter. Syn. Moveo, perturbo, afficio, excito, concito, commuto, invito. Adv. Acerrime sensus, aliquantum, facilius conquestione, graviter, gravius rebus, incredibiliter, leviter, maxime auctoritate, maxime, voce magnopere, mediocriter, non minime, parumper mentes, prorsus recte ac merito, sane, sane quam, similiter atque, tantulum, temere se alicunde, valde, valde commendatione, vehementer amorem multitudinis, vehementer animum, vehementer litteris, vehementer oratione, vehementer miseria. Usus: 1. Ea re tumultum maximum ac tantum non bellum, odium certe, iram, invidiam, suspiciones commovit, excitavit. Miseriis alienis, et querelis facile animo commoveor. Ea res bilem aliis, aliis misericordiam commovit; certe multorum studia, exspectationem magnam concitavit. 2. Locum muto, proficiscor, changer de lieu, partir. Ne te inde commoveas. Cf. Moveo, Causa.

COMMŪNĬCĀTĬO, ōnis, f. Communauté, conversation. Epith. Suavissima sermonis, summa cum aliquo, intermissa. Usus: Suavissima mihi tecum est sermonis, utilitatum, studiorum communicatio, societas et conjunctio. Cf. Societas.

COMMŪNĬCO, as, avi, atum, are, a. et n. Communiquer, avoir des rapports avec. Syn. Confero, credo, refero, participo. Adv. Audacter, cum aliquo, benignissime furta cum, coram; inter se, una familiarissime. Phras. 1. Consilia tua mecum communica, concertez-vous avec moi. Confer mecum tua consilia; participem me consiliorum tuorum facito, consilia tua ad me defer; me expertem consiliorum tuorum amicum habe fidissimum. Fac me certiorem de consiliis tuis; fac, ut te rebus consiliisque tuis cognoscam, intelligam, imaginem rerum tuarum, cogitationumque tuarum ostende aliquam; quis animus, quis sensus sit, quæ tua consilia, me edoce. 2. Prædam tecum communicabo, je partagerai avec vous la dépouille. Prædæ mecum particeps eris; partem capies prædæ; communis erit inter nos præda; non mihi magis, quam tibi; non minus tibi, ac mihi; tibi pariter, ac mihi; æque utriusque nostrum hæc præda erit. Utemur communi jure, æquo jure, pari potestate hostium spoliis; juris tibi tantum, quantum ipsi mihi, erit in prædam; prædam mecum communem habebis; in partem te spoliorum vocabo, ut periculi ita prædæ nobis communio erit; in communionem prædæ venias; in commune conferam, quidquid est prædæ; promiscuus nobis erit prædæ usus. Cf. Particeps, Participo. Usus: 1. Multa familiarissime inter se communicare. Utinam mihi homo sit, quicum omnia mea communicem. 2. Partior, impertior, divido, prendre sa part de, s’associer à. Cum amicis res adversas, commoda, gloriam, honores, laudem, pericula communicas. Cf. Communis, Communio.

COMMŪNĬO, ōnis, f. Communauté, association. Syn. Communitas, consociatio. Usus: Litterarum, vocum, conjugiorum, legum, juris, sanguinis communione junguntur homines. Ego fortunas meas in communionem temporum tuorum contuli. Cf. Communitas, Societas.

Commūnio Sacra, Sainte communion, réception du Corps de N.-S. J.-C. Phras. 1. Sacram communionem dare, donner la sainte Communion. Cœleste convivium populo præbere; divina dape pascere; cœleste epulum impertire; mensæ divinæ convivam aliquem adhibere; reficere cœlesti epulo; sacrosancto Christi Corpore pascere; ad mensæ divinæ communionem admittere. 2. Sacram communionem accipere, recevoir la sainte Communion. Sacrosancto Christi Corpore, divino epulo vesci, pasci; epulo cœlesti accumbere; cœlesti dape refici; cœlesti pane sese pascere et communire; cœlesti mensæ accumbere; cœlestibus epulis refici; Christi Corpus suscipere; ad divina mysteria accedere; cœlestis agni epulis, divino pane recreari; cœlestis epuli sacræ mensæ convivam esse. Cf. Eucharistia. 3. Communio generalis. Communion générale. Cœtus populi ad cœleste epulum celebrandum. Divinum epulum frequenti populo divisum. Conventus populi ad participandum sacrosanctum Christi Corpus. Sacrum convivium frequenti populo datum.

COMMŪNĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Fortifier. Syn. Munio. Usus: Jus parum communitum. Auctoritas aulæ communita. Cf. Munio.

COMMŪNĬTĬO, ōnis, f. Action de fortifier. Usus: Aditus ad causam, et communitio, faciliter l’accès d’une cause et la fortifier.

COMMŪNIS, e, gen. com. Commun, qui appartient à plusieurs. Syn. Conjunctus. Phras. 1. Amicorum omnia sunt communia, entre amis, tout est commun. Omnia sunt amicis cum necessariis suis consociata; sortem suam cum amicorum felicitate miscent. Honorum ac commodorum communio quædam inter amicos est; ut vitæ, ita fortunæ quædam communitas, societas, consociatio est; amici omnia communiter possident. 2. Commune hoc vitium est, ce défaut est général. Hoc vitium omnium animos occupat ac tenet; latissime patet hoc vitium; in omnium animos irrepsit, ubique gentium viget, regnat, dominatur; nusquam non est hoc vitium; infecti sunt omnes hoc vitio, et irretiti; orbem terrarum est complexum hoc vitium; pauci sunt hoc vitio intacti, hujus vitii expertes; a paucis abest hoc vitium; in plerorumque mortalium animis insedit, ac inveteravit hoc vitium; quem mihi dabitis hujus vitii contagione non aspersum? 3. Commune hoc malum erit omnibus, ce mal sera commun à tous (tous auront à en souffrir). Omnibus hoc impendet malum, omnibus minatur; miserrime cum omnibus atque infeliciter agetur; expers malorum nemo erit; vexabit omnes eadem calamitas; pari omnes calamitate prementur; omnes manet, omnibus imminet ea calamitas; communis, eadem, par, consimilis erit omnium fortuna. Miseriis his nemo vacabit; urgebit omnes pertinax malum; vis ea malorum, ac tempestas communis erit omnium. Nemo non communi hoc incendio deflagrabit. 4. Communia sunt et vulgaria, quæ affers, tout ce que vous dites est vulgaire et banal. Omnia posita sunt ante oculos; collocata in usu quotidiano; in congressione hominum, atque in foro decantata; ista posita sunt ante pedes; sita ante oculos; in medio sita, obsoleta; de medio sumpta; audita, pervulgata, percelebrata et contrita sermonibus, quæ affers; pervagata res est, in propatulo posita, quam affers. Usus: Erat hoc studium commune toti Græciæ. Scelera tibi cum illo communia sunt. Dolorem et laudem tecum mihi communem esse volui. Cf. Particeps. 2. Vulgaris contritus, pervulgatus, de medio sumptus, late patens, ordinaire, vulgaire, banal. Communis vita et vulgaris hominum consuetudo. Communis omnium sensus, pervagata opinio. Præcepta communia et contrita. De communibus et pervulgatis rebus loqui. Cf. Consuetudo communis, Opinio communis.

COMMŪNE, is, n. Corps de nation, commune, état. Syn. Respublica, universitas, collegium. Usus: Commune Siciliæ, vexatum est atrociter. Ex nostro aliquid in commune contulimus.

COMMŪNĬTAS, ātis, f. Communauté, rapport commun; sociabilité. Syn. Communio, societas. Epith. Apta naturæ, civilis, humana, immanis, magna, naturalis. Usus: Quæ nobis cum isto gladiatore conditionis communitas esse potest? Homines ad societatem communitatemque humanæ vitæ nascuntur. Natura ad civilem communitatem conjuncti ac consociati sumus. A communitate disjuncti videbimur.

COMMŪNĬTER, En commun, ensemble. Syn. Promiscue. )( Proprie, separatim. Usus: Res cum aliis communiter gestæ; communiter alias tibi Arpinates commendavi, nunc peculiariter Caium. Aliquid cum alio communiter possidere. Communiter inter nos consulemus, nous nous protégerons mutuellement. Cf. Simul. (Communiter hoc fit, vulgare est), cela se fait communément. Latine: Plerumque fit, contingit fere. Cf. Fere.

COMMURMŬROR, aris, atus sum, ari, d. Murmurer ensemble, sourdement. Usus: Nescio, quid secum commurmuratus est.

COMMŪTĀBĬLIS, e, gen. com. Changeant, sujet au changement. Syn. Mutabilis, inconstans. Usus: Assentatoris animus varius, commutabilis, multiplex. Cf. Varius.

COMMŪTĀTĬO, ōnis, f. Mutation, changement; révolution. Syn. Mutatio, conversio, vicissitudo. Epith. Misera, varia. Commutationes annuæ, aptæ ad maturitatem frugum, et ad temperationem, civiles. Usus: Brevi tempore magna fit morum voluntatumque commutatio.

COMMŪTO, as, avi, atum, are, a. Changer. Syn. Muto, converto, commutationem affero. Usus: Maline hoc nihil est, si Religionem pecunia, jura omnia cum quæstu, leve compendium fraude maxima commutent? Vitam morte commutavit. Commutavit se animo. Fabulam, sententiam, ordinem commutare. Cf. Muto.

CŎMO, is, compsi, comptum, ere, a. Arranger, disposer (les cheveux). * Syn. Orno, compono. Usus: Mulieres dum comuntur, annus est. Cf. Orno.

CŌMŒDĬA, æ, f. Comédie. Syn. Fabula, comicorum ars. Epith. Antiqua, vetus. Usus: Quo genere jocandi eleganti, urbano, ingenioso, faceto Plautus et antiqua comœdia referta est.

CŌMŒDUS, i, m. Comédien. Usus: Sæpe comœdum in tragœdiis placere vidimus.

COMPACTĬO, ōnis, f. Assemblage, liaison. Syn. Coagmentatio. Usus: Compactione membrorum valida.

COMPACTO, D’après une convention, de concert. Syn. Consulto, ex composito. Usus: Non committendum, ut compacto prohibiti videamur.

COMPACTUS, a, um, Assemblé, joint. Syn. Coagmentatus, compositus, vinctus.

COMPĀGES, is, f. Assemblage, jointure, liaison. Syn. Commissura, vincula. Usus: Dum sumus in compagibus corporis.

COMPAR, ăris, omn. gen. Égal, pareil. Syn. Par.

COMPĂRĀBĬLIS, e, gen. com. Comparable. Syn. Quod habet comparationem. )( Dissimilis. Usus: Comparabile est, quod in diversis rebus similem aliquam rationem continet.

COMPĂRĀTĒ, Par comparaison. Syn. Cum comparatione. (Vulg. Comparative, relative, respective.) Usus: Cum quæritur, quid res sit, quæritur aut simpliciter, aut comparate.

COMPĂRĀTĬO, ōnis, f. Comparaison, parallèle; analogie, rapport. Syn. Collatio, contentio, similitudo, compensatio. Epith. Æqualis, brevis, facilis, necessaria, utilis. Usus: 1. Duorum inter se bonorum comparationem facere. Duplicem lætitiam percepi in comparatione difficilem, utra major esset. Si contentio quædam et comparatio fiat 2. Apparatus, præparatio, cautio, action de préparer, apprêts. Totum tempus in comparatione novi belli posuit. Nihil de mea comparatione diminuo. Comparationem criminis adornare, invenire. Cf. Comparo.

COMPĂRĀTĪVUS, a, um, Qui compare, qui sert à comparer. Usus: Oportebit ipsam illam comparativam judicationem exponere, il faudra exposer cette cause comparative (où le fait est rapproché de l’intention.)

COMPĀRĔO, es, ui, ere, n. Apparaître, se montrer. Syn. Videor, adsum, palam sum, (Vulg. Sisto me.) Phras. Coram Prætore comparuit, il comparut devant le préteur. Prætoris vultum audacter subiit et vadimonium obivit; dicta die, ad constitutam diem in judicium venit, prætori copiam sui fecit; ostendere atque offerre os suum judicibus nihil dubitavit, die dicta in conspectum se dedit; in conspectu judicum fuit; in jus adiit. Usus: 1. Comparere in illa multitudine bonorum. Pompeius nusquam comparet, Pompée ne se montre jamais. 2. Appareo, être visible. Ita a fortuna deformata, ut tamen a natura inchoata compareant. Cf. Appareo.

COMPĂRO, as, avi, atum, are, a. Préparer, apprêter; comparer, rapprocher; acquérir. Syn. Paro, præparo, item: acquiro, confero. Adv. Copiose pastum, diligenter argumenta argumentis, diligenter ex copia, diligentissime ducem, idonee animum ad, improbissime quæstum, prædam, in perpetuum præsidium, inique aliquem cum aliquo, inscite, large, pastum, occulte milites, magnifice convivium, magnopere, studiose tabulas pictas, studiosius supellectilem. Phras. Nemo tibi comparari potest, on ne peut vous comparer personne. Nemo se tibi ulla arte contulerit; nemo in contentionem adduci, venire tecum potest; tecum conferri nemo potest; contendere tecum nemo potest. Quæ contentio, comparatio, te inter et alios esse potest? quis par esse tibi potest? qui præstantem illam tuam indolem, quis doctrinæ studia moresque adæquare possit? quis aspirare ad pervulgatam virtutis tuæ laudem insanus audeat? quis exæquari se tecum cupiat? Cf. Æquiparo. Usus: 1. Convivium, insidias comparat. 2. Acquiro, acquérir, se procurer, amasser. Labore suo et industria supellectilem. Laudem, virtutem, amicitias, auxilia, delectationem sibi comparare. Cf. Acquiro. 3. Confero, compono, comparationem, contentionem facio, comparer, confronter, rapprocher. Quæso, hominem cum homine, tempus cum tempore compara, comparer un homme, une époque à un autre. Ætatem filiorum comparare. Similitudines comparare. 4. Ordino, constituo, régler, établir. More majorum, legibus, natura comparatum est, ut etc. Ita comparati natura, vel a natura sumus. Ita comparata est vitæ naturæque nostræ ratio, ut etc. Ita comparaverunt majores nostri, ut etc.

COMPASCO, is, āvi, pastum, ere, a. Faire paître en commun. Usus: Jus est compascere, nous avons le droit de vaine pâture.

COMPASCŬUS, a, um, Qui concerne la vaine pâture. Usus: Ubi ager compascuus est, jus est compascere.

COMPĔDES, um, f. pl. Entraves, liens; chaînes. Syn. Soleæ ligneæ, quibus pedes captivorum constringi solent. Usus: Compedes alicui imponere, indere, induere, impingere. In compedibus custodire, habere, retinere aliquem. Cf. Carcer, Captivus.

COMPELLĀTĬO, ōnis, f. Apostrophe, interpellation. Syn. Appellatio. Epith. Crebræ, vel potius quotidianæ, præclaræ in laudatione. Usus: Edicto Ciceronem compellavit, cum ipse quotidianas compellationes non ferens urbe abiret.

COMPELLO, as, avi, atum, are, a. Appeler, interpeller, apostropher. Syn. Appello, nomine alloquor. Adv. Nominatim, vicissim aliquos. Usus: 1. Amice, honore magno, nominatim me compellavit. 2. In judicium voco, attaquer en justice, accuser. Lege, edicto aliquem apud populum compellare. Cf. Voco, Appello.

COMPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. Pousser, forcer; rassembler. Syn. Cogo, congrego, impello. )( Dispello. Usus: Aliquem ad mortem, ad graves angustias compellere. Cf. Cogo, Pello.

COMPENDĬĀRĬUS, a, um, Abrégé. Syn. Brevis. Usus: Est hæc brevis et compendiaria via ad gloriam. Notis compendiariis uti. (Vulg. Abbreviare, abréger).

COMPENDĬUM, ii, n. Gain produit par l’épargne, profit, avantage; abréviation. Syn. Utilitas, quæstus, lucrum, puta viæ, pecuniæ, operæ, temporis. )( Dispendium. Usus: Nihil agit compendii sui causa. Mercatores in quæstu et compendio versantur. Avaritia et egestas multos ad turpe compendium commovet. Magnum compendium facere. Cf. Lucrum, Quæstus, Utilis.

COMPENSĀTĬO, ōnis, f. Compensation, équilibre, échange. Syn. Comparatio, præmium, merces, remuneratio. Usus: Vitæ incommoda sapiens commodorum compensatione lenit. Compensatione uti.

COMPENSO, as, avi, atum, are, a. Compenser, mettre en balance. Syn. Comparo, remunero, repono, exæquo, assequor. Phras. 1. Tua merita compensare non potero, je ne pourrai jamais vous dédommager des services que vous m’avez rendus. Nullam tuorum meritorum partem assequar; nulla mihi est satis digna tot officiorum remuneratio, nunquam satis cumulate officium reddam; nullis officiis tuam humanitatem exæquabo, tuam voluntatem non satis ex æquo remetiar; nunquam te dignam gratiam referam; nunquam pro meritis tuis satis dignam vicem reddam, referam; in reddenda meritorum vice par pari nunquam referetur. Nunquam pro meritis in me tuis mutuæ tantum voluntatis a me tribuetur, ut non plura tibi debeam. Officia tua nunquam paribus officiis æquabo, remunerabo; nunquam tuis in me meritis satisfaciam, respondebo; nunquam omnino tibi, quantum debeo, a me solvetur. Nunquam non modo referenda, sed ne cogitanda quidem gratia tua in me promerita consequar. Nunquam satis dignum officii ac benevolentiæ fructum a me feres. 2. Quod a fortuna damnum accepisti, virtus compensabit, la vertu vous dédommagera de vos pertes de biens. Resarciet virtus, quod a fortuna damnum retulisti, quibus te calamitatibus implicavit fortuna, iis te virtus expediet. Medebitur iis malis virtus, quibus te afflixit fortuna. Ut acerbam fortunam sensisti, ita dulcem ac suavem virtutem experieris. Quantum detrimenti, incommodi, calamitatis, malorum a fortuna retulisti, tantos a virtute, atque adeo majores fructus capies, percipies, feres, colliges; præteritam fortunæ culpam virtus cumulate redimet; quod a fortuna deminutum est, virtus, industria facile exæquabit; fortunæ dispendia virtus sarciet facile, et compensabit. Cf. Reddo, Remuneror. Usus: Maximis laboribus compensatur discendi voluptas. Auditorum patientiam brevitate, ingenii tarditatem virtute, socordiam fide compensare, Precibus compensatur pecunia.

COMPĔRENDĬNĀTŬS, ūs, m. Ajournement, remise d’un jugement à trois jours. Usus: Adimere alicui comperendinatum.

COMPĔRENDĬNO, as, avi, atum, are, a. et n. Renvoyer à trois jours; demander le renvoi (en parl. d’un avocat). Syn. Amplio, profero, procrastino, differo, amplius pronuntio. Usus: Reus comperendinatus. Cf. Amplio.

COMPĔRĬO, is, pĕri, pertum, ire, a. Découvrir, apprendre. Syn. Deprehendo, certi aliquid reperio, compertum habeo. Adv. Manifesto pestem capitis sui, manifesto indicia mortis, maxime. Usus: Eam rem, de ea re certis auctoribus, manifestis indiciis, oculorum testimonio comperi. Cf. Consto, Certus.

COMPERTUS, a, um, Découvert, reconnu, constaté. Syn. Certus, cognitus, exploratus. Usus: Facinus manifesto deprehensum et compertum. Nihil comperti aut cogniti habemus. Cf. Certus, Manifestus, Consto, Publico.

COMPESCO, is, scui, ere, a. Retenir, arrêter. Syn. Coerceo, cohibeo, frango. Phras. Audaciam ejus compescuit, il réprima son audace. Præferocis animi conatus compressit; petulantiam, furorem fregit; repressit, debilitavit feroces impetus; ferociam contudit; exultanti licentiæ frenum injecit; vim ac impetum cohibuit. Cf. Coerceo, Cohibeo, Contineo, Abstineo. Usus: Iram, dolorem, gemitus, lacrimas, linguam, famem compescere.

COMPĔTĪTOR, ōris, m. Compétiteur, concurrent. Syn. Qui cum alio in petitione concurrit. Epith. Certus, liberalis, nobilis, pares suffragiis, peregrini, urbani. Usus: Cum petitore certamen est honoris et dignitatis. Cf. Æmulus, Rivalis.

COMPĪLĀTĬO, ōnis, f. Pillage; compilation, recueil. Syn. Furtum, fraus.

COMPĪLO, as, avi, atum, are, a. Dépouiller, piller. Syn. Diripio, spolio, furor, exhaurio. Adv. Apertissime provincias, ostiatim oppidum. Usus: Æraria exhaurire, templa, urbem, rempublicam compilare. Cf. Furor. Pro Congero exempla etc. barbarum est.

COMPINGO, is, pēgi, pactum, ere, a. Assembler; construire, fabriquer. Syn. Constringo, coarcto. Usus: Servi in pistrinum, carcerem, vincula compinguntur. Homo e luto et sanguine; scelere et ignorantia compactus.

COMPĬTA, ōrum, n. pl. Carrefour. Usus: In triviis et compitis auctionati.

COMPLĂCĔO, es, cui, ere, n. Plaire. Syn. Placeo. Usus: Si DEO complacitum est.

COMPLĀNO, as, avi, atum, are, a. Raser (une maison). Usus: Complanare domum, solo æquare. Sp. Melii domus, quod regnum appeteret, est complanata. Cf. Planus.

COMPLAUDO, is, ere, n. Applaudir. Usus: Stantes in re ficta complaudebant.

COMPLECTOR, eris, plexus sum, plecti, d. Embrasser. Syn. Complexu teneo; sinu complexuque recipio, in collum invado; complexum alicui fero. Adv. Æque benevolentia atque arctius, breviter memoriam rerum celeriter, circumscripte, extrinsecus, nimium multa, occulte viros amplissimos ad suum scelus, quam liberalissime aliquem, scientissime, etiam atque etiam officiis, liberalitate. Usus: 1. Complecti et lacrimis se aspergere. 2. Amo, excipio, tracto amice, carum habeo, foveo, suscipio, defendo, aimer, cultiver, favoriser. Aliquem beneficiis, benevolentia, caritate eximia, familiaritate, comitate maxima complecti. Complectere quæso adolescentem. 3. Comprehendo, circumdo, ambio, entourer, embrasser. Paucis multa, uno crimine complector omnia. Summum cœlum reliquos complectitur. 4. Assequor, comprehendo, teneo, saisir (par la pensée). Sapiens totum mundum mente, cogitatione, memoria complectitur. Tuas laudes oratione ac memoria complecti vix possum. Cf. Amplector.

COMPLĒMENTUM, i, n. Complément. Syn. Supplementum. Usus: Inania quædam verba, velut complementa numerorum.

COMPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. Remplir. Syn. Impleo. Adv. Bene, perfecte, undique. Usus: 1. Aures sono, pectus maximarum et plurimarum rerum suavitate complere. Terrore, metu animum complere. 2. Absolvo, perficio, conficio, compléter, achever. Promissum complere, accomplir une promesse. Complent hæc et absolvunt beatissimam vitam. Annos sedecim complevit.

COMPLEXĬO, ōnis, f. Assemblage, union; période. Syn. Comprehensio verborum, periodus. Epith. Brevis negotii, longissima verborum, mira verborum, perspicua, vera vel falsa. Usus: 1. Longissima verborum complexio, quæ uno spiritu volvi vix potest. 2. Argumenti conclusio et summa rationum, conclusion d’un raisonnement. Per complexionem id, quod ex omni argumentatione conficitur, breviter exponimus. Complexio pro corporis constitutione, habitu, habitudine, seu humorum temperamento, barbarum est.

COMPLEXŬS, ūs, m. Embrassement, étreinte; amour, affection. Syn. Amplexus. Epith. Altissimus a domiciliis, extremus, omnia cingens, ultimus, indices falsi summæ benevolentiæ. Usus: 1. Illam respublica sinu, complexuque recipiet. Abstrahere filium de complexu matris. Ferre obviæ matri complexum, embrasser. 2. Ambitus, action d’embrasser, d’entourer. Mundus omnia complexu suo coercet et continet, le ciel qui enveloppe l’univers. Cf. Amplexus.

COMPLĬCO, as, avi vel ui, atum vel ĭtum, are, a. Plier. Syn. Involvo, claudo. Usus: Epistolam complicare.

COMPLŌRĀTĬO, ōnis, f. Lamentation. Syn. Lamentatio. Usus: Comploratio eorum lamentabilis, flebilesque voces. Cf. Gemo, Fletus.

COMPLŌRO, as, avi, atum, are, a. Pleurer ensemble. Usus: Complorare mortem, fortunam amicorum. Complorati mortui totam urbem lamentis implerunt. Cf. Gemo, Ploro, Fletus.

COMPŌNO, is, sui, sĭtum, ere, a. Mettre ensemble, réunir, rapprocher. Syn. Conjungo, coagmento, construo, conglutino, congrego, conflo, misceo, tempero. Adv. Cautius, diligenter, generatim, communiter, Græce, scite, jam diu composita et comparata, lepide. Usus: 1. Componere et struere verba, et syllabas propemodum dinumerare et dimetiri. Vestem, crines componere. 2. Dispono, arranger, organiser, régler. Aciem, causam, fallaciam in aliquem, orationem componere. 3. Fingo, se composer, feindre, simuler. Ad modestiam, ad senatus reverentiam se composuit. Se ad exemplum, vultum, mores alterius componere. 4. Facio, conficio, faire, composer, écrire. Carmen, poema, librum, testamentum, historiam componere. 5. Compositionem facio, concilio, apaiser, calmer, réconcilier. Bellum, iras, aversos animos lenitate composuit. 6. Comparo, confero, comparer. Sophoclem cum Euripide componere et conferre.

COMPORTO, as, avi, atum, are, a. Transporter dans un lieu, amasser. Syn. In locum unum confero, congero, porto, conveho. Adv. Palam arma. Usus: Res undique accersitæ, collatæ, exquisitæ, comportatæ. Arma, frumentum comportare. Cf. Colligo.

COMPOS, ŏtis, gen. omn. Qui est en possession de. Syn. Particeps. )( Inops. Usus: Homines rationis, consilii, virtutis compotes, beati sunt. Aliquem urbis compotem facere. Cf. Fruor, Acquiro, Particeps.

COMPŎSĬTĒ, Avec ordre, avec art. Syn. Disposite. Usus: Composite et apte dicere.

COMPŎSĬTĬO, ōnis, f. Action de disposer, construction, arrangement. Syn. Structura, constructio, dispositio, ordo, concordia, compages, coagmentatio, confectio. Usus: 1. Compositiones unguentorum, ciborum conditiones. Compositio membrorum, conformatio lineamentorum. 2. Concordia, accord, réconciliation. Spes compositionis me fefellit. Auctor compositionis et pacis fuisti. Cf. Pax.

COMPŎSĬTOR, ōris, m. Celui qui dispose. Usus: Inventor et compositor.

COMPŎSĬTUS, a, um, Apprêté, soigné. Syn. Conflatus, concretus, conglutinatus, factus, instructus. Usus: Oratio composita et ornata, et artificio quodam distincta. Certi homines compositi me monuerunt. Quomodo compositis sideribus homo oriatur. Nemo paratior, compositior unquam in judicium venit. Cf. Modestus.

COMPŌTĀTĬO, ōnis, f. Réunion pour boire ensemble. Usus: Græci convivium tum compotationem, tum concœnationem vocant. Cf. Vinolentus, Bibo.

COMPŌTOR, ōris, m. Compagnon de bouteille. Syn. Combibo.

COMPRANSOR, ōris, m. Compagnon de table. Syn. Qui simul prandet. Usus: Cum compransoribus, collusoribus, compotoribus agrum suum devorat.

COMPRĔCĀTĬO, ōnis, f. Prière publique. Usus: Necessaria fuit solemnis hæc Deorum comprecatio.

COMPRĔCOR, aris, atus sum, ari, d. Prier publiquement. Usus: Deos comprecari.

COMPRĔHENDO, is, di, sum, ere, a. Saisir. Syn. Capio, deprehendo. )( Dimitto. Adv. Apte sententiam verbis, brevi, breviter, celeriter, firmo animo, graviter, manifeste, penitus, solute et facile. Usus: 1. Ecquid comprehensum hostem emisistis? 2. Assequor, prosequor, explico, exprimo, absolvo, exprimer. Verbis propriis rem comprehendere. 3. Concipio, percipio, teneo, intelligo, comprendre. Animo aliquid, ratione aliquam opinionem comprehendere. Habere aliquid cognitum, comprehensum. Vestris animis et cogitatione rem totam comprehendite. Comprehendo animo, mente intelligentiam rei; consequor rem omnem animo; animo, mente, cogitatione complector, comprendre qqch. 4. Amplector, amore devincio, s’attacher (qqn). Multos amicitia, beneficiis comprehendere; humanitate, officio aliquem comprehendere.

COMPRĔHENSĬBĬLIS, e, gen. com. Perceptible (à la vue), intelligible. Usus: Visum comprehensibile.

COMPRĔHENSĬO, ōnis, f. Action de saisir avec les mains, arrestation. Epith. Apte cadens, firma, longa, numerosa, perfecta, plena, stabilis atque immutabilis, vera, ac fidelis, universa. Usus: 1. Comprehensio reorum, animadversio senatus. 2. Apprehensio, enchaînement. Ingressus, cursus, accubatio, inclinatio, sessio, comprehensio. 3. Ambitus orationis, période. Comprehensio et ambitus verborum, quem Græci periodum vocant. 4. Agnitio, action de comprendre, conception. Cognitiones comprehensionesque rerum appetitiones movent.

COMPRESSĒ, D’une manière concise. Usus: Rhetores latius loquuntur, Dialectici compressius.

COMPRESSĬO, ōnis, f. Concision. Usus: Oratores crebri sententiis, compressione rerum breves.

COMPRĬMO, is, pressi, pressum, ere, a. Contenir, arrêter; réprimer, modérer. Syn. Freno, sedo, coerceo, cohibeo, frango, reprimo, retardo. Adv. Arcte pugnum, vehementer, plane in perpetuum. Phras. Magistratus hominum audaciam comprimat, le magistrat doit réprimer l’audace des méchants. Obviam eat improborum hominum audaciæ; impiorum conatus frangat; furentium impetus reprimat; effrenatos licentia animos in officia teneat, contineat. Cf. Coerceo, Cohibeo, Compesco. Usus: 1. Conatus furentium, furores, motus, turbas, iram, exultantem lætitiam comprimere. Comprimere ac restinguere cupiditatem hominis. Voluptates comprimere et constringere. 2. Abscondo, occulto, tego, abdo, cacher, soustraire. Multa tua delicta compressi. Frumentum comprimere. (Vulg. Apud se tenere, dum carius vendatur, garder, accaparer les grains.) 3. Constringo, stringo, claudo, adduco, presser, serrer, reserrer. Digitos in pugnum comprimere, fermer la main.

COMPRŎBĀTĬO, ōnis, f. Approbation. Syn. Approbatio. Usus: Quis non movetur, et offensione turpitudinis, et comprobatione honestatis.

COMPRŎBĀTOR, ōris, m. Approbateur. Syn. Approbator. Usus: Auctoritatis ejus comprobatores.

COMPRŎBO, as, avi, atum, are, a. Approuver. Syn. Approbo, laudo, collaudo, affirmo. Adv. Firmius acta, omnino, studiose libenterque, vehementissime sententiam. Usus: Si tu honorem meum sententia tua comprobaris. Sententiam, decretum aliquod vehementer comprobare. Rem testimonio suo et judicio comprobare. Eam fidem eventus affirmavit, comprobavit, l’événement a prouvé, montré la justesse de cette opinion. Cf. Assentior, Approbo, Probo.

COMPRŌMISSUM, i, n. Compromis. Syn. Facultas a litigantibus arbitro data judicandi et sententiam ferendi. Usus: Arbitrum sumere, compromissum facere, interponere.

COMPRŌMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. et n. S’engager mutellement; faire un compromis. Syn. Compromissum facio. Usus: Tribuni compromiserunt, pecunia apud Catonem deposita, petere ejus arbitratu, ut, qui contra fecisset, ab eo condemnaretur.

COMPTUS, a, um, Peigné, soigné, paré. Syn. Ornatus, compositus. Usus: Compti capilli, compta oratio.

COMPUNGO, is, punxi, punctum, ere, a. Piquer, marquer d’un signe. Syn. Pungo, figo. Usus: Dialectici ipsi se suis acuminibus compungunt. Barbatus Threiciis notis compunctus nudato ense anteibat. (Compungi animo, compunctus corde, vulgaria sunt pro:) Angi, discruciari animo ex recordatione scelerum; dolore confusus.

COMPŬTO, as, avi, atum, are, a. Calculer, compter. Syn. Subduco rationes, calculos revoco, rationes confero. Phras. Computemus nunc summam totam, faisons maintenant le total. Putemus nunc rationes; summam ad calculos revocemus; subducamus nunc rationem; numerum ineamus; rationes conferamus; calculos, summam subducamus, supputemus nunc rationes; subductis rationibus summam faciamus, colligamus, conficiamus; rationes ineamus totius summæ; expediamus nunc rationes, et colligamus. Usus: Compellat hospitem, computat, pecuniam numerat. Cf. Puto.

CŌNĀTŬS, ūs, m. Effort. Syn. Vis, impetus, studium, labor, opera. Epith. Gratus, magnus, crudelissimi, impii, nefarii, occulti, optimi et præclarissimi, perditi. Usus: Id conatu omni studioque agit, ut etc. Omnem conatum suum in perniciem meam parat. Conatum refutare, prohibere, comprimere, frangere; conatibus obviam ire; a conatu aliquem repellere, empêcher les efforts de qqn. Cf. Studium, Labor. Conatu summo adniti, faire tous ses efforts. Manibus pedibusque; summa ope; omni ope, ac opera; pro virili parte adniti. Cf. Conor, Adhibeo.

CONCĂLĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ero, a. Échauffer entièrement. Usus: Eum nos sermonibus concalefecimus.

CONCĂLESCO, is, ui, ere, n. Être très-chaud. Syn. Concalefio, concaleo.

CONCALLESCO, is, ere, n. S’endurcir. Syn. Concalleo. Usus: Quorum manus opere, animus usu concalluit.

CONCĂVUS, a, um, Concave, creux. Syn. Cavus. Usus: Speluncarum concavæ altitudines.

CONCĒDO, is, cessi, cessum, ere, a. et n. Accorder, faire une concession, permettre. Syn. Annuo, copiam facio, potestatem facio, permitto. Adv. Commodius, facete adversario, facile, honeste, libenter, multum perturbationi, necessario, minus honeste, prorsus beneficia, recte. Usus: 1. Sepulturæ locum alicui concedere. Primum illi locum concessit. Toto capite annuit, et postulata concessit. 2. Do, tribuo, largior, facile patior, potestatem do, defero; summa voluntate, et animi æquitate fero, causæ nihil dico, quin etc. Date hoc, ac concedite pudori meo. Date hoc precibus, vel dolori, concedite. 3. Ignosco, condono, pardonner. Sæpe liberum peccata parentum virtuti et misericordiæ conceduntur. Cupio mihi hunc reum concedi. 4. Abeo, eo, s’en aller, se retirer d’un lieu. Ab eorum oculis aliquo concessit. Apes in alvearium concessere; concessum est in conditiones, ut ... on arrêta pour conditions que.... 5. Cedo, le céder, être inférieur. Magistro suo de arte nihil concedit. Nemini concedo in tuenda patriæ salute. 6. Morior, sortir ite la vie, mourir. Fato, vel naturæ concedere. Cf. Permitto, Do.

CONCĔLĔBRO, as, avi, atum, are, a. Fréquenter; honorer par des réunions. Syn. Celebro, frequento. Adv. Passim, tributim convivia. Usus: Convivia concelebrantur. Cf. Celebro.

CONCENTĬO, ōnis, f. Chant en chœur, concert. Syn. Concentus.

CONCENTŪRĬO, as, are, a. Assembler par centuries; arranger, ourdir. Usus: Fraudes in corde concenturiare.

CONCENTŬS, ūs, m. Accord de voix, concert; accord, harmonie, union. Syn. Concentio. Epith. Major et melior, tantus, varii. Usus: 1. Concentus avium. 2. Transl. Concentus virtutum, doctrinarum. Concentum efficere. Cf. Musica, Cano.

CONCEPTĬO, ōnis, f. Action de concevoir; rédaction. Syn. Conceptus. Usus: Mulæ conceptio contra naturam est. Conceptio judiciorum.

Conceptio Immaculata B. M. V., L’Immaculée conception de la Sainte Vierge. Singularis purissimæ Virginis conceptus, et ab originis labe illibatus. Divinæ Matris conceptus illibatus. Illibatæ Virginis conceptus purissimus, et ab originis labe remotissimus. Expers communis culpæ ab ortu nobis congenitæ purissimæ Virginis conceptio. Ortus Virginis beatissimæ, sine labe conceptæ.

CONCEPTŬS, ūs, m. Conception. Syn. Conceptio. Usus: Ex hominum conceptu et satu editi gigantes. (Conceptus, concept, conception, pensée. Vulg.) Latine: Sensa mentis, cogitatio informata.

CONCERPO, is, psi, ptum, ere, a. Déchirer. Syn. Discerpo, conscindo, lacero. Adv. Ferventissime. Usus: Calet homo, nam ferventissime concerpitur. Cf. Carpo.

CONCERTĀTĬO, ōnis, f. Dispute, débat. Syn. Certamen, contentio. Epith. Jejunæ, indignæ philosophia. Usus: Verborum concertationes jejunæ. Concertationum plenæ disputationes. Concertationis studio, æstu abripi. Cf. Disputatio, Controversia, Certo.

CONCERTĀTŌRĬUS, a, um, Relatif à la discussion, polémique. Syn. Contentiosus, vehemens. Usus: Concertatorium dicendi genus, judiciale.

CONCERTO, as, avi, atum, are, n. Lutter, rivaliser, se battre. Syn. Pugno, discepto. Usus: Hercules cum Apolline de tripode concertavit. Sæpius cum hoste conflixit, quam quisquam cum inimico concertavit. Cf. Certo.

CONCESSĬO, ōnis, f. Action d’accorder, concession. Usus: Concessiones præmiorum. Nostra concessione hoc assecutus es.

CONCESSŬS, ūs, m. Permission, consentement (seul. à l’abl. sing.). Syn. Permissio, permissus, potestas, concessio. Usus: Deorum concessu et munere Philosophia nobis data est. Omnium concessu aliquid juventuti dandum est. Cf. Venia.

CONCHA, æ, f. Coquille. Genus piscis testa contectum. Epith. Patula, grandis. Usus: Conchas ad littus legere.

CONCHȲLĬĀTUS, a, um, Teint en Pourpre. Syn. Murice tinctus. Usus: Peristromata conchyliata.

CONCHȲLĬUM, ii, n. Huître (produisant la pourpre). Syn. Murex. Conchæ genus, purpura. Usus: Ostrea, et conchylia omnia cum luna crescunt, et decrescunt.

1. CONCĬDO, is, cĭdi, ere, n. Tomber tout d’un coup, s’écrouler. Syn. Cado, ruo, corruo, procido. Adv. Funditus, indignissime, repente, subito, tarde nimium. Phras. Animo concidit, il perdit courage. Fractus animo, metu debilitatus est; defecit animo; animum contraxit, demisit, despondit, inflexit; animos submisit; defecit hominem animus, spesque deseruit. Cf. Cado, Animus. Usus: Animus concidit. Animo concidere. Senatus auctoritas, fides, spes ipsa concidit; artes omnes concidunt, c’en est fait des arts. Venti concidunt, les vents tombent. Pompeius in optima causa concidit, Pompée succomba malgré la bonté de sa cause.

2. CONCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a Couper en morceaux, battre, tailler en pièces. Syn. Cædo, trucido, seco. Usus: Concidere nervos, cohortes, equites concidere. Virgis aliquem concidere. Concidere sententias, ac delumbare. Infringere, ac incidere numeros. 2. Transl. Senatus auctoritatem, dictis aliquem decretis, maledictis, ignominiis, judiciis concidere, ruiner, anéantir l’autorité du Sénat, la réputation de qqn, etc. Cf. Cædo, Cædes.

CONCĬĔO, es, cīvi, cĭtum, ere, a. Assembler, convoquer. Syn. Convoco, concito. Usus: Multitudinem ad se conciere. Lites alicui, turbas, seditionem, hostes conciere. Cf. Excito, Voco, Accerso.

CONCĬLĬĀBŬLUM, i, n. Lieu d’assemblée, de réunion. Usus: Conciliabula obire.

CONCĬLĬĀTĬO, ōnis, f. Association, union. Syn. Communio, communitas, consociatio. Epith. Civilis, communis. Usus: 1. Communionem humani generis, consociationem et conciliationem tueri, colere debemus. Dii quasi civili conciliatione sunt conjuncti. 2. Captatio, comparatio, bienveillance, faveur. Dicere, facere aliquid ad conciliationem gratiæ, pour se concilier les faveurs.

CONCĬLĬĀTOR, ōris, m. Médiateur. Usus: Interpres conciliatoris.

CONCĬLĬĀTRĬCŬLA, æ, f. Médiatrice. Usus: Nobilitas, blanda conciliatricula.

CONCĬLĬĀTRIX, īcis, f. Celle qui procure. Usus: Virtutis opinio conciliatrix amicitiæ. Forma, conciliatrix gratiæ et quasi lena.

CONCĬLĬO, as, avi, atum, are, a. Réunir, réconcilier; s’attacher. Syn. Reconcilio, devincio, benevolentiam pario, caritatem inter aliquos jungo, aliquem ad amicitiam adjungo, amicitiam cum aliquo constituo. )( Dirimo, disjungo, separo, distraho. Phras. 1. Illum mihi conciliavi, je me le suis attaché. Eum omnibus vinculis devinctum et obstrictum teneo; beneficio mihi obligavi; benevolentiam officiis allexi, donis obstrinxi; in ejus animum suaviter influxi; eum delinivi; delinimentum beneficiis objeci; meum plane reddidi; obnoxium mihi feci; adduxi hominem ad amicitiam; adjunxi hominem mihi beneficio. 2. Dissidentes inter se fratres conciliavit, il a réconcilié deux frères ennemis. Caritatem inter fratres junxit; fratres in concordiam adduxit, reduxit; ab odio ad gratiam reduxit; infensos fratrum inter se junxit animos; ut coalescerent distracti simultatibus animi, effecit; concordiam inter dissidentium animos redintegravit, reconciliavit; dissidentes odio fratres concordia conjunxit; redegit in gratiam et concordiam alienatos longa simultate fratrum animos; perfectum ab illo est, ut in gratiam redirent infensi dudum fratres. Cf. Reconcilio, Amicus, Amicitia, Adjungo, Gratia. Usus: 1. Conciliare sibi voluntatem alicujus, amorem, benevolentiam, gratiam, caritatem, animos, et ad usus suos adjungere, se concilier l’amitié, etc. 2. Paro, comparo, procuro, acquiro, ménager, procurer. Pacem inter cives conciliare. 3. Adjungo, unir, assembler. Oratio conciliat inter se homines conjungitque naturali quadam societate. Parentibus et patriæ nos natura, feras inter se conciliat. Largitione sibi potentiam et legiones conciliavit, adjunxit Cæsar. 4. Conciliare, arcessere splendorem. Cf. Concordia.

CONCĬLĬUM, ii, n. Assemblée, réunion. Syn. Cœtus, congregatio, conventus, consilium, numerus. Epith. Amplissimum, laudabile, atque populare, privatum, publicum orbis terræ, summum. Usus: Concilia, cœtusque hominum jure sociati, qui civitates dicuntur. Concilium vocare, convocare. Concilium plebis habere. Aliquem in concilium adducere, adhibere, mittere. E concilio aliquem secludere, dimittere. Concilium, conventum solvere.

Concilium Sacrum Œcumenicum, Concile œcuménique. Concilium ex universa Republica Christiana convocatum; coactum ex toto terrarum orbe. Concilium Nationale, concile national. Concilium ex universæ gentis, nationis Episcopis, Antistitibus, Præsulibus coactum, conflatum, habitum; Conventus Ecclesiæ Præsulum ex tota gente actus. Concilium Provinciale, concile provincial. Concilium, conventus coeuntibus ex tota Provincia Episcopis celebratus, collectus.

CONCINNĒ, Élégamment. Syn. Pulchre, facete. Usus: Concinne, ut multa, Timæus, voici, entre beaucoup, un mot spirituel de Timée. Concinne, sed non perite dicere et scribere.

CONCINNĬTAS, ātis, f. Arrangement, élégance. Syn. Compositio levis et numerosa, concinnitudo, condecentia. Usus: Forma ipsa, et ornata verborum concinnitas.

CONCINNĬTŪDO, ĭnis, f. Apprêt (du style). Syn. Concinnitas.

CONCINNO, as, avi, atum, are, a. Arranger, ajuster, mettre en ordre. Syn. Adorno, apte compono. Usus: Concinnare munusculum, vestem, epulas. Cf. Orno, Como.

CONCINNUS, a, um, Proportionné, régulier, gracieux, élégant. Syn. Ornatus, numerosus, elegans, politus, facetus, aptus. Usus: Concinna, distincta, festiva, elegans oratio. Concinnæ acutæque sententiæ. Homo ad persuadendum concinnus. Concinnus heluo. Cf. Elegans, Aptus.

CONCĬNO, is, nui, ere, n. Chanter ensemble. Syn. Simul cano. Usus: 1. Pressis et flebilibus modis concinere. 2. Convenio, consentio, quadro, être d’accord. Omnia inter se mire concinunt; respondent extrema primis. Cf. Cano.

CONCĬO, ōnis, f. Réunion, assemblée. Syn. Conventus, cœtus, multitudo populi, corona, concilium. Epith. Conciones accuratæ, acerbissimæ, celeberrimæ et gratissimæ, crebræ, furiosissimæ, graves, improbæ, lentæ; malæ, miseræ, molestæ, multæ magnæque, necessariæ, perditæ, quotidianæ, sceleratæ, secundæ, seditiosæ, temerariæ, timidissimæ, tumultuosæ, turbulentæ, vehementes. Usus: 1. In concionem prodire, procedere, se rendre à l’assemblée. Concionem convocare, convoquer l’assemblée. Concionem submovere, semovere, dimittere, solvere, dissoudre l’assemblée. 2. Suggestum, tribune. In concionem ascendere. 3. Oratio ad populum, discours, harangue. Conciones de me habuit luculentas et gravissimas. Legi concionem tuam. Cf. Oratio.

CONCĬŌNĀLIS, e, gen. com. Relatif aux assemblées du peuple. Usus: Clamor concionalis.

CONCĬŌNĂRĬUS, a, um, Relatif aux assemblées populaires. Usus: Populus concionarius.

CONCĬŌNĀTOR, ōris, m. Orateur, harangueur. Syn. Orator. Usus: 1. Multum interest inter levitatem concionatorum, et animum fere popularem. 2. Prédicateur, concionator, orator sacer; interpres, ac præco verbi divini.

CONCĬŌNOR, aris, atus sum, ari, d. Haranguer, parler au peuple assemblé. Syn. Concionem habeo. Adv. Impune de aliquo, sordide. Phras. De rebus divinis ad populum dixit, il a prêché au peuple. De rebus divinis verba fecit; sermonem habuit; de religionibus nostris concionem habuit; in concionem ascendit; sacris concionibus populum exhortatus est; animos populi inflammavit, accendit; verbi divini sementem sparsit, fecit. Ex suggestu verba fecit; ex altiore loco ad populum dixit. Usus: Cato de religionibus concionatus est. Cf. Dico, Oratio.

CONCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. Concevoir, saisir. Syn. Comprehendo, colligo, accipio, imbibo. Adv. Firme animo, jam diu. Usus: 1. Terra concipit semina. Multa concepit. 2. Suscipio, contracter (une passion), concevoir (un sentiment). Ipsa senectus dedecus concipit. Materia facile ignem concipit. Odium, iram, in aliquem concipere. 3. Cogito, intelligo, percipio, nosco, assequor. Concipere animo flagitium, mente nefas; opinionem concipere, ac imbibere. Furorem ex maleficiis, maculam concipere. Voluptas animo concepta ac comprehensa. Cf. Accipio.

CONCĪSĬO, ōnis, f. Concision. Usus: Concisio verborum.

CONCĬTĀTĬO, ōnis, f. Excitation. Syn. Motus, commotio. Epith. Popularis, graves, vehementiores. Usus: 1. Vehementes animi concitationes, et perturbationes. Concitatio mentis. 2. Tumultus, soulèvement populaire, émeute. Plebis concitatio et seditio.

CONCĬTĀTOR, ōris, m. Émeutier. Usus: Seditionis concitator et stimulator.

CONCĬTO, as, avi, atum, are, a. Exciter, soulever. Syn. Excito, incito, moveo, facio, conflo, sollicito, inflammo, agito, ago. )( Sedo. Adv. Concitatæ conciones, populariter, seditiose; concitatus tumultus publice; concitati animi temere in odium. Usus: 1. Concitare misericordiam, risum, invidiam in aliquem, gravem offensionem, magnum odium in aliquem, exciter la haine contre qqn. Bellam exspectationem sui concitare, donner de soi une bonne opinion. 2. Concitari in aliquem, s’irriter contre qqn. Aliquos inter se, alios cum aliis committere, et concitare, exciter, soulever. Cf. Moveo, Auctor sum, Impello.

CONCĬTUS, a, um, Excité. Syn. Commotus, compulsus. Usus: Ad rixam concitus.

CONCĬUNCŬLA, æ, f. Dimin. Petite harangue.

CONCLĀMO, as, avi, atum, are, n. et a. Crier ensemble. 1. Conclamant omnes, et approbant. 2. Conclamare ad arma, crier aux armes, appeler aux armes. Conclamare vasa, signa convellere, donner le signal du départ. 3. Conclamatum est de salute tua, c’en est fait de vous. Cf. Actum est, Clamo.

CONCLĀVE, is, n. Chambre fermant à clé. Syn. Cubiculum. Usus: Cubitum ivit in conclave. Conclave proxima nocte corruit, concidit. Conclave optime instructum. Pro Conclave Pontificium, conclave, réunion de cardinaux où l’on élit le pape. Sacrum Comitium Vaticani Palatii. Locus purpuratis Ecclesiæ Patribus, novum demortuo Pontifici suffecturis, apparatus, adornatus.

CONCLŪDO, is, clūsi, clūsum, ere, a. Enfermer, resserrer; terminer, finir. Syn. Claudo, cogo, constringo. Item: Infero, finio, absolvo. Adv. Acriter, acute ad extremum, aliquando, angustius, aperte, numerose, breviter, commodius, contortius, inconsiderate, probabiliter, rectissime, vitiose, similiter, subtiliter. Phras. 1. Ex eo argumento nihil concluditur, cet argument ne conclut pas. Nihil ex hoc conficitur; nihil ex ea argumentatione efficitur; nihil eorum infertur, colligitur, quæ tu volebas; nihil eorum sequitur, quæ tu inferebas. 2. Concludam epistolam, je finirai ma lettre. Finem scribendi faciam; epistolæ hæc erit clausula; finem epistolæ faciam, imponam; absolvam epistolam, perficiam; institutæ narrationis exitum expediam. Cf. Finio. Usus: 1. Ne bestiæ quidem concludi se, constringique patiuntur, enfermer. 2. Peroro, efficio, conficio, infero, complector, colligo, conclure, raisonner. Argumentum concludere more Dialecticorum. Ratione concludere. Concludebas deinde, et colligebas, dolorem esse summum malum. 3. Finio, termino, circumscribo, claudo, absolvo, se terminer. Totum civile jus in pauca capita concludi potest. In hoc singulare judicium omnis causa concluditur. Ut aliquando totam actionem concludam, pour finir mon plaidoyer. Cf. Finis, Absolvo.

CONCLŪSĒ, D’une manière périodique, arrondie. Syn. Definite, circumscripte. Usus: Apte et concluse dicitur.

CONCLŪSĬO, ōnis, f. Conclusion, fin. Syn. Complexio, clausula, peroratio, epilogus; argumentatio ipsa. Epith. Acuta, artificiosa verborum, necessaria, postrema, simplex, tota, non solum vera, sed perspicua, vetus et brevis. Breves et acutæ, innumerabiles, raræ. Usus: Conclusio est exitus et terminatio totius orationis. Hæc conclusio, argumentatio, quam habeat vim, considera.

CONCLŪSUS, a, um, Entouré, enfermé. Syn. Clausus, cinctus. Usus: Urbs portu conclusa. Continenti agmine armatorum septi et conclusi. Sententia apte verbis conclusa.

CONCŒNĀTĬO, ōnis, f. Action de dîner ensemble. Syn. Symposion. Usus: Græci convivium tum compotationem, tum concœnationem vocant.

CONCŎQUO, is, coxi, coctum, ere, a. Digérer. Syn. Digero. Usus: 1. Cibum concoquere. 2. Transl. Perfero, fero, endurer, supporter. Concoquere hominem nequeo. Odium illud, injuria, ira, non submovenda modo sunt, sed et concoquenda. 3. Expendo, penser mûrement à. Diu deliberandum et concoquendum est, utrum, etc.

CONCORDĬA, æ, f. Concorde. Syn. Consensus, conspiratio. )( Discordia. Epith. Communis, gratissima, incredibilis, magna, pristina, singularis. Phras. 1. Summa concordia provinciam administravimus, nous avons administré la province dans le plus grand accord. Una voce ac mente; consentientibus animis ac sensibus; communi sententia; sine studio dissensionis; uno ore, animo conjunctissimo versati sumus in administratione rerum. Summe inter nos, pulcherrime conveniebat; communiter, quasi uno animo, una mente viveremus, rem gessimus. Nunquam cum illo, nec ille mecum in gratiam rediit; concordibus animis; fraterna unanimitate, ingenio plane concorde in provincia viximus. Cf. Consensus. 2. Animos in concordiam reduxit, il ramena la paix et la concorde dans les cœurs. Societate et fœdere aversos studiis animos junxit; copulavit pristinam inter socios concordiam; infensos plebis animos patribus junxit; ejus opera coaluere cum patribus plebis animi; feroces animos ad pacem et concordiam adduxit; veterem inter partes concordiam confirmavit, conglutinavit. 2. Concilio, reconcilio. Usus: 1. Equites senatui concordia conjuncti. 2. Concordiam facio. Id concordiam et pacem gignet gentibus; ad concordiam adducet gentes; concordia conjunget gentes. 3. Concordiam dissolvo. Vox una concordiam diremit. 4. Concordiam renovo. Concordiam reconciliare. In concordiam reducere. In concordiam redire.

CONCORDĬTER, En bonne intelligence. Usus: Cum illo concordissime vixi. Congruere concorditer inter se. Cf. Concordia.

CONCORDO, as, avi, atum, are, n. Être d’accord, de même avis. Syn. Congruo, consentio, idem sentio, cum aliquo sentio, concino. )( Dissentio. Phras. Dicta factaque ejus mire consentiunt ac concordant, ses paroles sont parfaitement d’accord avec ses actions. Dicta factaque belle inter se consentiunt ac concinunt; dictis facta mirifice respondent; facta cum dictis mirum quam cohærent; a verbis facta non abhorrent, abludunt. Facta verbis sunt consentanea; a dictis facta non aliena sunt; verbis facta egregie congruunt; verbis cum factis bellissime constat. Cf. Congruo, Consentio, Conformo. Usus: Opiniones, ac judicia concordant.