CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 25)

PRŌLĀTO, as, avi, atum, are, a. Ajourner, différer. Syn. Procrastino, differo, longius duco. Usus: Illud malum sustentando et prolatando vix opprimi potest, on peut à peine étouffer ce mal à force de patience et de temps. Cf. Differo.

PRŌLECTO, as, avi, atum, are, a. Attirer, provoquer. Syn. Allecto, allicio. Cf. Allicio.

PRŌLES, is, f. Rejeton, enfant, postérité. Syn. Progenies, soboles. Epith. Ferrea.

PRŌLĒTĀRĬUS, a, um, Prolétaire, citoyen de la dernière classe. Syn. Vilis, plebeius. Usus: Sermo proletarius, langage des gens du peuple. Cf. Tenuis, Ignobilis.

PRŌLIXĒ, Largement, abondamment. Syn. Large, liberaliter, cumulate. Usus: Id mihi prolixe pollicitus est et promissis prolixe celeriterque stetit.

PRŌLIXUS, a, um, Large, libéral, bienveillant. Syn. Liberalis, benignus. Usus: 1. Aninus, natura polixa, benefica. 2. Facilis, expeditus, favorable, heureux, bon. Cætera spero tibi omnia prolixa fore. Cf. Longus.

PRŎLŎGUS, i, m. Prologue. Syn. Præfatio, exordium.

PRŌLŎQUOR, ĕris, cŭtus sum, qui, d. n. et a. Exposer, raconter, dire. Syn. Profiteor, loquor. Cf. Loquor.

PRŌLŪDO, is, si, sum, ere, n. Préluder, s’exercer. Syn. Speciem exhibeo. Cf. Præludium.

PRŌLŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. * Emporter, entraîner; laver, s’humecter. Usus: Tempestas ex omnibus montibus nives proluit, entraîne les neiges de toutes les montagnes. Vino se proluit.

PRŌLŪSĬO, ōnis, f. Prélude, préambule. Syn. Præludium, proœmium.

PRŌLŬVĬES, ēi, f. Débordement, inondation. Syn. Eluvies, eluvio. Epith. Mira. Usus: Mira Romæ proluvies, magna vis aquæ.

PRŌMĔRĔO, es, ūi, ĭtum, ere, et.

PRŌMĔRĔOR, eris, ĭtus sum, eri, d. Mériter. Syn. Mereor. Adv. Optime. Cf. Mereor.

PRŌMĔRĪTUM, i, n. Mérite. Syn. Meritum, beneficium. Epith. Universum majus. Cf. Meritum.

PRŌMĬNĔO, es, ūi, ere, n. Être saillant, proéminent, faire saillie. Syn. Projicior, emineo. Usus: Tecti pars projecta, quæ prominet. A tota acie prominens. Id factum in memoriam ac posteritatem prominebit, se prolongera, s’étendra jusqu’à la postérité la plus reculée.

PRŌMISCŬĒ, En commun, indistinctement, pêle-mêle. Syn. Sine discrimine. Phras. Omnes promiscue cæsi, tous furent massacrés sans distinction. Nullum ætatis discrimen ira fecerat in cædibus; promiscua omnis ætatis ordinisque cædes facta est; modum ira non habuit promiscue in omnes versa. Sævitum in omnes nullo discrimine; ferrum effugere nemo potuit; non ætas, non sexus quemquam victoris iræ subduxerat; non ætatis, non sexus verecundia a belli injuria quemquam prohibuit; ne imbelli quidem ætati temperatum. Usus: Promiscue et communiter datum. Poterunt iis uti promiscue.

PRŌMISCŬUS, a, um, * Mêlé, confondu. Syn. Mistus, confusus, incertus. Usus: Connubia, cædes promiscua. Divina atque humana promiscua habere, mêler toutes les choses divines et humaines.

PRŌMISSĬO, ōnis, f. Action de promettre, promesse. Syn. Pollicitatio. Epith. Perniciosa. Usus: Promissione auxilii aliquem solari. Cf. Promissum.

PRŌMISSUM, i, n. Promesse, chose promise. Syn. Fides, receptum. Epith. Uberius, majus. Promissa cruenta, tetra, scelerata, diis hominibusque invisa; nec diuturna, nec salutaria, honesta, integra, gloriosa, plena lætitiæ, plena pietatis, firma, certa, rata, inutilia, multa. Phras. 1. Volo ut promissa serves, je veux que vous teniez vos promesses. Volo ut stes promissis; fidem exsolvas; fidem tuam liberes; promissa solvas, exsolvas; promisso satisfacias; solvas quod promisisti; re præstes quæ pollicitus es; velim, ut cum tuis verbis facta consentiant; promissa tua exitus confirmet; persolvas, dependas quod promisisti. 2. Dabo operam ut promissis faciam satis, je ferai en sorte de tenir ma promesse. Dabo operam, ut præstem fidem meam; ut fidem tibi probem meam, fidem non deseram; fidei ne desim; ut exsequar, efficiam quod promisi; promissa præstem, promissa exitu confirmem; ut a meis verbis exitus non dissentiat; ut verba res confirmet; ut a promissis pactisque ne discedam. 3. Turpe est promissa non servare, il est honteux de ne pas garder ses promesses. Fidem, promissa fallere; frangere promissum, fidem; mutare fidem; a pactis promissisque discedere, recedere; fidem deserere; fidei deesse; inania, irrita promissa reddere; fraude liberare animum nolle. Usus: Cæsar multa multis promissa fecit. Promissis suis tenetur. Multi ab eo promissa repetunt, exigunt, flagitant, expetunt. Promissa servabo, solvam, exsolvam, persolvam; promissa efficiam; promisso satisfaciam.

PRŌMITTO, is, misi, missum, ere, a. Promettre qqche à qqn, donner à espérer. Syn. Polliceor, spondeo, recipio, promissum facio, fidem meam obligo; profiteor, paciscor, offero, defero, constituo. Adv. Affirmate, quasi DEO teste, bene, benignissime, exploratius, honeste, honorifice, large, liberalissime, prolixe alicui, separatim, prompte. Phras. 1. Promisit mihi omnia, il m’a promis monts et merveilles. Oneravit me ingentibus promissis; dextram fidemque dedit; auctor fuit, nihil mihi quod in rem meam sit, defuturum; aureos montes mihi pollicitus est. 2. Hoc tibi sancte promittere possum, nulla in re me tibi defuturum, je vous promets sur mon honneur que je vous accorderai tout ce qui sera en mon pouvoir. A me omnia in te studia atque officia, quæ quidem ego præstare potero, velim exspectes. Præsto me tibi semper fore existimes, planeque tibi persuadeas velim. Hoc tibi confirmo ac re præstabo, nullum me studii aut officii genus, quod in rem tuam sit, vel quod ad laudem dignitatemque tuam pertinere videatur, ullo esse loco prætermissurum. Si quid valebo, valebo tibi. Fidem do, nihil in te studii, nihil officii, quod e re tua sit desiderari me passurum. Cf. Polliceor. Usus: 1. Quod promitto, præstabo. Prolixe de sua voluntate polliceri. Alicui ad cœnam promittere. 2. Alo, laisser croître. Barbam promittere.

PRŌMO, is, prompsi, promptum, ere, a. Tirer, retirer, faire sortir de. Syn. Profero. Usus: Pecuniam ex ærario, vestem ex armario, libros e bibliotheca promere. Animus semper ex se aliquid promit, quod delectat.

PRŌMONTŌRĬUM, ĭi, n. Montagne qui s’avance dans la mer, cap, promontoire. Syn. Mons in mare projectus; lingua in altum excurrens.

PRŌMŎVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. Faire avancer, pousser en avant. Syn. Proveho, perduco. Phras. 1. Multos promovit ad honores, il en a élevé, poussé beaucoup aux honneurs. Ad dignitates perduxit; ad honores extulit, honoribus auxit, ornavit; ad maxima fastigia provexit; multis hunc fortuna dedit amplificatorem dignitatis suæ. Multi ejus opera crevere; in altiorem locum ascendere; altiorem dignitatis gradum ejus beneficio consecuti sunt; per eum in amplissimum locum pervenere; in altissimo gradu positi sunt; evolarunt ad summum gradum; ad honores ejus opera processere; in principum dignationem venere; ejus gratia ad id fastigii sunt extracti; ab humili ordine ad sublimem gradum promoti; ad magna et honorata ministeria, ejus suffragatione producti; in magnum fastigium emersere; eo magnitudinis processere. 2. Ad summam dignitatem promotus est, il a été élevé à la plus haute dignité. Honoribus longissime processit; ex infima fortuna ad summum fastigium provectus est; e tenebris extractus ac in lucem famamque provectus est; secundo cursu ad summum fastigium evectus est; in summo fastigio positus est; eo magnitudinis processit, quæ omnium temporum dignitatem ac gratiam antecederet; ex infima fortuna crescendi occasionem nactus, gradum ad summa quæque fecit. Cf. Gradus, Dignitas, Honor. Usus: Sedulo movens sese, nihil promovet. Ibi te videbo et promovebo, là je vous verrai et il faudra bien que vous me promettiez (de venir vous asseoir à ma table).

PROMPTĒ, Sans hésitation, avec empressement. Syn. Alacri animo, sine cunctatione.

PROMPTUS, a, um, Apprêté, disposé; prêt, dispos, prompt à. Syn. Paratus, expeditus, alacer, hilaris, ardens, erectus; expositus, propositus, in promptu. Adv. Æque. Phras. 1. Promptus sum ad te juvandum, je suis prêt à vous aider. Aderit opitulandi studium, quod in te semper habui; omnis cunctatio aberit, ubi studii in te locum mihi aliquem esse intellexero; ipsum nomen amicitiæ mirabilem mihi alacritatem addet ad te omnibus in rebus juvandum. Quæ mihi animi incitatio atque alacritas est innata, ea amicitiæ studio incensa, prompta tibi est et expedita. 2. Res in promptu est, la chose est sous la main. Res ad manum est; sub manum est; in manu est. Usus: Prompta et parata in respondendo celeritas, ad jocandum hilaritas. Ore ac vultu alacri ac prompto intueri. Quod animo sentio, et vultu et lingua promptum habeo, mon visage, mes paroles sont l’expression fidèle de ma pensée. Promptissimus homo et experiens. Cf. Paratus, Expedio.

PRŌMULGĀTĬO, ōnis, f. Promulgation, publication. Epith. Nefaria, fatidica. Usus: Leges promulgatione latæ, antequam scriptæ.

PRŌMULGO, as, avi, atum, are, a. Publier officiellement, faire connaître, promulguer. Syn. Edo, prodo, publice propono. Adv. Nominatim, publice, separatim. Usus: Rogationem, legem promulgare, porter une proposition de loi devant le peuple. De salute alicujus vel honore, de constituendo imperatore promulgare.

PRŌMULSIS, ĭdis, f. Entrée de table, plat d’entrée. Syn. Potio mulsi condita.

PRŌMUS, i, m. Cellerier, sommelier. Syn. Cellarius, qui cellæ præest.

PRŎNĔPOS, ōtis, m. Arrière petit-fils.

PRŌNŌMĬNĀTĬO, ōnis, f. Antonomase, fig. de Rhét.

PRŌNUNTĬĀTĬO, ōnis, f. Déclaration, publication. Syn. Prolatio; propositio legis. Epith. Dulcis, vera et falsa. Usus: 1. Nondum lege et prænuntiatione damnatus. 2. Oratorum munus moderandi vocem, débit oratoire, action. Quis cantus moderatæ orationis pronuntiatione dulcior? 3. Dictum, enuntiatio, proposition. Omnis pronuntiatio aut vera aut falsa est Cf. Pronuntio.

PRŌNUNTĬĀTOR, ōris, m. Celui qui expose, qui raconte, narrateur. Epith. Grandis, sincerus. Usus: Thucydides pronuntiator sincerus.

PRŌNUNTĬĀTUM, i, n. Proposition, énoncé d’un jugement. Syn. Effatum, axioma.

PRŌNUNTĬO, as, avi, atum, are, n. et a. Dire, annoncer, publier; réciter, déclamer. Syn. Dico, edico; lingua nuncupo, litteras appello. Adv. Amplius, memoriter. Phras. Orator is egregie pronuntiat, cet orateur déclame parfaitement. Orator eximia est in dicendo pronuntiatione; sonus in illo dulcis, litteræ nec expressæ putidius, nec oppressæ. Non exprimit litteras putidius, nec obscurat negligentius. Verba non exiliter exanimata exeunt, non inflata et quasi anhelata gravius; sonus vocis et appellandarum suavitas litterarum gratiam dicentis augent. Lenis appellatio litterarum et emendata, cum suavitate vocum explanatio quid leporis habeant, in nullo magis quam in illa cernitur. Sono vocis utitur ita recto et simplici, ut nihil ostentationis aut imitationis afferre videatur; verba dicentis sic expressa sunt, ut suis litteræ quæque sonis enuntientur. Usus: Memoriter multos versus pronuntiare. Pugnam in posterum diem, victorum nomina, militibus certa præmia pronuntiare, annoncer le combat pour le lendemain, promettre des récompenses aux soldats.

PRŌNUS, a, um, Incliné, penché en avant. Syn. Flexus, inclinatus. )( Supinus. Usus: Motus corporis pronus. Cf. Inclino.

PRŎŒMĬUM, ĭi, n. Exorde; préface, introduction. Syn. Exordium, principium orationis. Epith. Novum, mercenarium. Usus: Longum et alte petitum proœmium. Exordium habet proœmium et insinuationem.

PRŎPĀGĀTĬO, ōnis, f. Propagation, agrandissement. Syn. Procreatio, amplificatio. Usus: Propagatio imperii, vitæ, temporis, miseriarum.

PRŎPĀGĀTOR, ōris, m. Propagateur. Syn. Amplificator.

PRŎPĀGO, as, avi, atum, are, a. Propager, multiplier; prolonger, perpétuer. Syn. Profero, produco, amplifico, dilato. Phras. Malum latius propagatur, le mal se répand de tous côtés. Mali contagio latius in dies serpit; plures jam imperii provinciæ mali contagione contaminatæ sunt; patet id mali genus latius, quam credi possit; ad plures reipublicæ partes pertinet, manat, vulgatur, disseminatur in dies latius et corroboratur; alpes ascendit, provincias non jam finitimas, sed remotissimas occupat ac involvit. Cf. Contagio. Usus: Vitam propagare victu ferino. Gloria ejus latissime propagata est. Ad memoriam propagandam et posteritati prodendam. Cf. Amplifico.

PRŎPĀGO, ĭnis, f. Provin, bouture de vigne. Syn. Vitis ad sobolem suppressa. Usus: Ne propago lædatur alterius radicibus, que le provin ne soit pas blessé par les racines d’une autre vigne.

PRŌPĂLAM, Ouvertement, publiquement. Syn. Palam, in aperto, in propatulo. Cf. Palam.

PRŌPĂTŬLUS, a, um, Libre, ouvert, exposé à la vue de tout le monde. Syn. Apertus. Usus: In propatulo, more ferarum vivere, en plein air.

PRŎPE, Près, dans le voisinage. Syn. Propter, juxta. )( Longe, procul, remote. Phras. Hostis prope est, l’ennemi n’est pas loin. Haud procul abest; in ipsis prope portis est; in conspectu est; in foribus est; tergo imminet; vix teli jactum abest; modicis spatiis distat; cervicibus incumbit; supra caput est; in propinquo est. Cf. Vicinus. Usus: 1. Prope urbem, ripam. Propius a me abest. Propius urbem movere castra. 2. Pene, fere, propemodum, quasi, presque, à peu près. Prope centum annos natus. Ille, prope dicam, insanit. Cf. Propemodum.

PRŎPĔDĬEM, Au premier jour, bientôt, très prochainement, sous peu. Syn. Brevi. Usus: Propediem te videbo. Cf. Brevi.

PRŌPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. Pousser en avant, devant soi; chasser, mener. Syn. Impello, propulso. Adv. Paulum remis. Usus: Hostium impetum; navem remis propellere. Cf. Pello.

PRŎPĔMŎDUM, Presque, à peu près. Syn. Prope, fere. Phras. Acies nostra propemodum in fugam versa est, nos troupes furent presque mises en fuite. Haud procul abfuit, quin terga verteret nostra acies; nihil propius factum est, quam ut in pedes se conjiceret acies tota; jam in eo res erat, ut in fuga sibi pretium poneret acies nostra; accisæ res erant; inclinata res erat, vix ut sustineri jam posses, quin effusam in fugam converteretur miles noster; jam ad fugam spectabant omnia. Usus: Propemodum manere in instituto meo mihi videor. Cf. Pene.

PRŌPENDĔO, es, di, sum, ere, n. Avoir la prépondérance; l’emporter; pencher, incliner; pencher pour. Syn. Inclino, incumbo, aliquo animum inclino. Phras. Omnes eo propendebant, tous penchaient pour cet avis. Sententiæ omnium eo inclinabant; inclinabat animus, mente atque animo in eam partem trahebantur. Naturali quodam studio, naturæ inductu eam partem sequebantur, in eam partem præcipites erant. Cf. Inclino. Usus: Summa voluntatis inclinatione ad nos propendet, une forte inclination le fait pencher vers nous. Quocumque incubuerint ac propenderint, impellam.

PRŌPENSĒ, Avec bienveillance, de grand cœur. Syn. Exanimo, libenter, sponte, summa voluntate.

PRŌPENSĬO, ōnis, f. Penchant, propension à. Syn. Inclinatio voluntatis, proclivitas. Usus: Summa in virtutem aut vitia propensio. Cf. Inclino.

PRŌPENSUS, a, um, Porté, enclin à. Syn. Proclivis. Usus: Ad lenitatem, misericordiam natura propensus. Sua sponte ad dicendum propensus. Cf. Inclino, Propendeo.

PRŎPĔRANTĬA, æ, f. * Hâte, diligence, précipitation. Syn. Properatio.

PRŎPĔRĀTĬO, ōnis, f. Hâte, diligence, précipitation. Syn. Festinatio.

PRŎPĔRĔ, En hâte, promptement, vite. Usus: Propere se recepit.

PRŎPĔRO, as, avi, atum, are, n. Se hâter, se dépêcher, faire diligence. Syn. Festino, accelero, celeritate utor, maturo. Adv. Magnopere, necessario, protinus, vehementer. Phras. 1. Properandum est domum, il faut se hâter de retourner chez soi. Accelerandus gradus est; ventis remisque in patriam iter maturandum; omni festinatione domum properandum; quantum accelerari potest, iter maturandum est; cursu magis quam itineris modo domum contendendum est; præcipitandum iter est; festinatio, celeritas in repetenda patria adhibenda est; maturato opus est. 2. Hæc properans scripsi, j’ai écrit ces choses à la hâte. Præpropera festinatione hæc exaravi; approperato opere hæc in chartam conjeci; quod ad alia festinaret animus, ista de properavi summa festinatione. 3. Non potui melius scribere, quia properandum erat, je n’ai pu mieux écrire parce que je devais me hâter. Festinatio curam exemit nitidius scribendi; festinantius scribendum erat, quam ut opera pingendis litteris dari posset. Otii tantum non erat; non vacabat tantum boni temporis, ut non vacillantes interdum litterulæ, aut minus compositæ exirent. Usus: Remis et velis in patriam properare. Sive retardabis sive properabis. Cf. Festino.

PRŎPĪNO, as, avi, atum, are, a. Offrir à boire à qqn; en gén. donner, offrir, livrer, abandonner. Syn. Trado, effero.

PRŎPINQUĬTAS, ātis, f. Parenté. Syn. Agnatio, conjunctio sanguinis, affinitatis necessitudo; vicinitas. )( Longinquitas. Epith. Maxima, pia. Usus: 1. Pietate propinquitas colitur. Cum illo maximis vinculis cognationis et propinquitatis conjunctus. 2. Vicinitas, proximité, voisinage. Municipium propinquitate finitimum.

PRŎPINQUO, as, avi, atum, are, a. et n. Approcher, s’approcher. Syn. Accedo propius, propinquior fio. Cf. Prope.

PRŎPINQUUS, a, um, Proche, rapproché, voisin; parent. Syn. Vicinus, proximus, finitimus, citimus, cognatus, necessarius. )( Longinquus. Phras. 1. Domus propinqua foro est, la maison est tout près du forum. Foro imminet; in conspectu fori est; haud longe abest a foro; a foro paucis vix passibus recedit Cf. Vicinus, Prope. 2. Propinquis abundas, vous avez beaucoup de parents. Propinquis et affinibus flores; a propinquis optime paratus, munitus es; cum multis tibi conjunctio sanguinis intercedit; multos habes conjunctione sanguinis devinctos; multi sunt cognationis, propinquitatis ac necessitudinis vinculis tecum conjuncti; quorum cognatione teneris, multi sane sunt et illustres; quos sanguine conjunctos habeo, populus sunt. Cf. Cognatus, Affinis. Usus: 1. Loco, intervallo, spatio vicinus, au proche, proche. Propinqui horti et finitimi. 2. Tempore, qui est sur le point d’arriver, proche, prochain, non éloigné. Propinquam mortem denuntiat. 3. Cognatione, amicitia, propinquitate conjunctus, parent, proche. Arctior colligatio est propinquorum. 4. Natura proximus, qui se rapproche de, approchant, analogue. Si qui motus propinqui his ac talibus animi perturbationibus.

PRŎPĬOR, us, gen. com. Plus près, plus intime, plus étroit, qui touche de plus près. Syn. Arctior, junctior, interior. Usus: Omnibus sua pericula propiora videntur quam aliena. Causa fuit propior et exitu similior. Propior est ejusdem generis, nationis, linguæ societas, arctior interiorque conjunctio eorum, qui ejusdem sunt civitatis, il y a une société plus intime entre ceux qui, etc.

PRŎPĬTĬO, as, avi, atum, are, a. Rendre propice, fléchir, apaiser. Syn. Propitium reddo, placo. Cf. Placo.

PRŎPĬTĬUS, a, um, Propice, favorable, bienveillant. Syn. Secundus, præsens. )( Infestus, iratus. Usus: Ita mihi omnes deos propitios velim. Cf. Benevolus, Placatus.

PRŎPŌLA, æ, f. Vendeur, revendeur, marchand. Syn. Qui mercatur a mercatoribus, quod statim vendat.

PRŌPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. Placer, mettre, poser devant; représenter, proposer, présenter. Syn. Pono, ante oculos mihi constituo. Adv. Breviter, paulo post, vehementer, aliquando tandem, amantissime quid, fidissime quid. Phras. 1. Nihil mihi præter salutem et libertatem reipublicæ proposui, je ne me suis proposé que le salut et la liberté de la république. Nihil mihi deliberatius est quam salutem reipublicæ tueri; hoc unice intendo, hoc unum institui; me in hoc studium præclare confirmavi; hoc unum destinatum habeo; hoc unum prosequi in animo est; certum mihi est et deliberatum; hoc totis animis imbibi; fixum hoc est in animo et destinatum, quem ad defendendam reipublicæ libertatem impetum cepi, prosequar. Curas meas omnes ad communem omnium libertatem intendi; ad libertatem reipublicæ meas cogitationes omnes contuli. Nihil aliud a communi libertate quæsivi; nihil præter communem libertatem curavi, spectavi, secutus sum; præter libertatem reipublicæ proposita mihi res nulla fuit; ad hoc animum retuli meum; hoc spectabat animus; ad hoc consilia, cogitationes totamque mentis aciem direxi. 2. Propone tibi sæpius imaginem patris tui, mettez-vous souvent devant les yeux l’image de votre père. Pone tibi ob oculos; statue, constitue tibi ob oculos, ante oculos, imaginem patris tui; illam tibi in mente atque oculis defige; subjice sub oculos, sub aspectum, imaginem patris tui; versetur sæpe ob oculos imago clarissimi patris tui; obversetur oculis; ante oculos versetur. 3. Proposui mihi firmiter, je suis fermement résolu. Constitui mecum; in animum induxi; apud animum statui; animum induxi; in animo est; deliberatum habeo; id certum mihi obstinatumque est; fixum mihi destinatumque in animo est; obstinavi animo; ratum fixumque est, certum mihi est; sententia stat. Cf. Statuo, Constituo. 4. Proponam rem omnem populo, je proposerai le tout au peuple. Ad populum feram; cum populo communicabo; populum de re tota certiorem faciam; populum de re tota edocebo. Usus: Ediscendum aliquid publice proponere. Ab eo quod tibi proposueris, minus aberrabis. Propone tibi duas leges, idque contemplare animo, quod oculis non potes. Qui leges scribunt, utilitatem sibi reipublicæ proponere debent. Rei alicujus imaginem et memoriam sibi proponere.

PRŌPORTĬO, ōnis, f. Proportion, rapport, similitude. Syn. Comparatio. Usus: Quod aer aquæ, hoc aqua terræ proportione reddit. Habent hæ lineæ proportionem et comparationem, quam habent centum ad sexaginta. Peræqua proportio, quod omnes partes inter se cum quodam lepore consentiant. (Proportionaliter, Vulg.), proportionnellement. Latine: pro rata parte.

PRŌPŎSĬTĬO, ōnis, f. Action de se mettre devant les yeux, de se figurer, de se représenter. Epith. Ampla et splendida, infirma, perspicua. Usus: Hujus vitæ propositio cogitatioque, l’idée, la perspective d’une telle vie.

PRŌPŎSĬTUM, i, n. Projet, plan, dessein, vue, intention. Syn. Mens, consilium, scopus, proposita ratio; susceptum consilium, institutum. Phras. Propositum meum non mutabo, je ne changerai pas mon projet. Non mutabo institutum meum; perstabo in proposito; manebo, permanebo in suscepto consilio; tenebo, servabo institutum meum; a proposito nec latum unguem discedam; perficiam, quod animo intendi; destinata exsequar; nunquam ego me a suscepto consilio, a sententia depelli, dimoveri patiar; retinebo, quam proposui, firmitatem animi, nec latum unguem a proposito deflectam. Cf. Cogitationum scopus, Opinio, Sententia. Usus: A proposito declinare et deflectere sententiam; egredi, aberrare a proposito, dévier de la ligne, s’éloigner de son sujet. Permanere in proposito susceptoque consilio, persister dans sa résolution. Nulla re a proposito deterreor, rien ne me fera changer d’idée. Ad propositum redire, reverti, revenir à son sujet. Cf. Propono, Consilium.

PRŌPŎSĬTUS, a, um, Proposé, projeté, posé comme but. Syn. Destinatus; expositus, objectus. Usus: Hoc mihi in omni vita propositum est. Omnibus fortunæ telis proposita est vita nostra, notre vie est exposée à tous les traits de la fortune.

PROPRÆTOR, ōris, m. Propréteur, ancien préteur, envoyé comme gouverneur dans les provinces où il n’y avait pas d’armée. Syn. Cum Prætoris potestate missus. Quæstor pro prætore, questeur qui remplissait dans une province les fonctions du préteur absent.

PRŎPRĬĒ, En propre, à titre particulier. Syn. Privatim. )( Communiter, publice, promiscue. Usus: 1. Quod me amas, tibi commune est cum multis; quod ipse amandus es, proprie tuum est, que tu m’aimes, cela t’est commun avec beaucoup d’autres; que tu sois aimable toi-même, c’est là ce qui n’appartient qu’à toi. 2. Ad rem, legitime, vere, proprement, à proprement parler. O hominem nequam! nihil enim magis proprie dicere possum, je ne puis trouver de terme mieux approprié.

PRŎPRĬĔTAS, ātis, f. Propriété, qualité, force. Syn. Naturæ vis, natura propria. Usus: Singularum rerum proprietates et naturæ.

PRŎPRĬUS, a, um, Qui appartient en propre à, propre, particulier. Syn. Singularis, peculiaris; germanus, legitimus. Adv. Maxime. Phras. 1. Laus ea tibi propria est, cette gloire ne convient qu’à vous. Hujus gloriæ socium habes neminem; id quantum est, totum tuum est; nihil sibi ex ea laude decerpere quisquam potest; nemo se in societatem ejus laudis, in communionem ejus gloriæ offerre potest; hoc tibi præcipue a natura datum est; est ea laus singularis plane et domestica, quæ a te orta, te uno nititur. 2. Consulatus non tuum, sed familiæ proprium decus est, le consulat est la gloire propre non de vous, mais de votre famille. Consulatus honorem non tibi, sed familiæ debes. Ad familiam tuam, non ad te pertinet, quidquid id splendoris est ex consulatu; non hoc tu tibi, sed familia tibi tua præstitit. Usus: 1. Artis maxime proprium est, creare et gignere. 2. Legitimus, germanus, certus, particulier, propre. Certa et propria rei nota. Nomen, vocabulum rei proprium. 3. Constans, permanent, durable. Illud perpetuum ac proprium manebit. 4. Mancipatus, en propre. Domini proprius, non usu tantum et fructu, sed mancipio et nexu, appartenant en propre à son maître, non seulement pour la jouissance et les fruits, mais encore pour le fonds et la nue propriété.

PROPTER, Pour. Syn. Ob, pro. Phras. 1. Non propter quæstum id egi, je n’ai pas agi en vue du gain. Non quæstus causa, non lucri nomine ea feci. Ea in re non cupiditati serviebam; non aucupabar utilitatem; non tam de mea re sollicitus, nec tam ad spem mercedis, quam ad fidem et officium attendebam. Non avaritia, nec studio alio id officium tibi præstiti; lucri ergo nunquam me huc demissurus eram; amicitiæ id dederam, quidquid a me præstitum est. Ut ea præstarem, non quæstu ducebar, movebar. 2. Unus propter alterum flebat, ils pleuraient l’un pour l’autre. Alter de altero flebat; alter alterius vicem mœstus ac sollicitus in lacrimis jacebat; materia luctus alter alteri exstitit; lacrimas alter alteri impendit. 3. Propter acceptam injuriam alteri semper erat infensior, il était toujours son ennemi à cause de l’injure qu’il en avait reçue. Per causam acceptæ injuriæ, ab accepta injuria; ex injuriæ recentis sensu, per memoriam acceptæ injuriæ semper infensiorem gerebat animum. Usus: 1. Propter reliquæ ætatis peccata pœnas persolvo. Legibus propter metum parere. Tironem propter humanitatem ejus amo. 2. Prope, juxta, près, auprès de, à côté de. Prope flumen ambulare.

PROPTĔRĔA, A cause de cela, pour cela, en conséquence. Syn. Ideo, idcirco, ex eo, ea re. Usus: Atque hæc propterea dixi.

PROPTĔRĔA QUOD, A cause de cela, pour cela. Syn. Ob eam rem, quod; ob eam causam, quod; eo nomine, quod. Usus: Etsi hæc consolatio sera est propterea quod, etc., à cause de ce que, parce que.

PRŌPŬDĬUM, ĭi, Infamie; infâme. Syn. Res pudenda. Usus: Propudium illud ac portentum. Cf. Probrum.

PRŌPUGNĀCŬLUM, i, n. Retranchement, boulevard, fort. Syn. Locus munitus. Usus: Leges propugnacula sunt, et muri, et præsidia tranquillitatis publicæ, les lois sont les boulevards de la tranquillité publique. Propugnaculum opponere, objicere; dejicere; propugnaculis urbem defendere; adjutoria senectutis et propugnacula præparare.

PRŌPUGNĀTĬO, ōnis, f. Défense d’un lieu. Syn. Defensio. Epith. Perpetua.

PRŌPUGNĀTOR, ōris, m. Défenseur; champion, protecteur. Syn. Defensor. Epith. Acerrimus, communis libertatis, studiosissimus, levior, timidior. Usus: Communis libertatis propugnator acerrimus. Cf. Defensor.

PRŌPUGNO, as, avi, atum, are, a. Combattre, protéger, défendre. Syn. Defendo, pugno. )( Oppugno. Adv. Acerrime. Phras. Patriam fortiter propugnavit, il défendit vaillamment sa patrie. Acerrimus patriæ propugnator ac defensor fuit; acerrimum se patriæ libertatis defensorem præbuit, præstitit, ostendit. Hostibus patriæ sæpe suum corpus opposuit, objecit; pro patria pugnavit strenue et summa cum fortitudinis laude. Multa ille prœlia pro patria sustinuit; vires omnes ad salutem patriæ contulit; pro salute patriæ defendenda nullum laborem, nullum capitis discrimen defugit. Usus: Bestiæ pro partu suo acerrime propugnant. Pro salute alicujus propugnare.

PRŌPULSĀTĬO, ōnis, f. Action de repousser, d’écarter. Syn. Depulsio.

PRŌPULSO, as, avi, atum, are, a. Repousser, écarter, éloigner. Syn. Repello, arceo, depello, propello. Usus: Injuriam a se, impetum inimicorum, frigus et famem propulsare. Cf. Pello, Arceo.

PRŎPȲLÆUM, i, n. Vestibule. Syn. Vestibulum. Epith. Præclarum.

PRŌQÆSTOR, ōris, m., Proquesteur, celui qui a exercé la questure. Syn. Quæstoria potestate præditus.

PRŌRA, æ, f. L’avant d’un vaisseau, proue. Syn. Anterior pars navis. Usus: In navigio latera, carina, prora, puppis.

PRŌRĒPO, is, repsi, reptum, ere, n. Sortir en rampant, paraître lentement. Syn. Ultra repo.

PRŌRĬPĬO, is, pŭi, reptum, ere, a. Tirer dehors, entraîner; se précipiter. Syn. Repente me subduco. Adv. Repente se, undique se. Usus: E curia proripuit, ejecit. Cf. Prodeo, Fugio, Evado.

PRŌRŎGĀTĬO, ōnis, f. Délai, ajournement. Syn. Prolatio. Usus: Utar unius diei prorogatione.

PRŌRŌGO, as, avi, atum, are, a. Prolonger qqche. Syn. Produco, profero, extraho, propago, differo. Usus: Imperium alicui, provinciam prorogare, confirmer, continuer qqn dans son gouvernement. Cf. Differo.

PRORSUS, Entièrement, tout à fait; sans restriction. Syn. Penitus, plane, omnino, omni ex parte, usquequaque, funditus, radicitus, sine ulla exceptione. )( Nulla ex parte. Usus: Prorsus non est dubium. Cf. Plane, Omnino.

PRŌRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. et n. 1. a. Faire sortir, pousser, lancer. 2. n. Se lancer, se précipiter, sortir avec impétuosité; éclater, se déchaîner. Syn. Erumpo. Usus: Prorumpet hominum audacia. Cf. Impetus, Erumpo.

PRŌRŬO, is, rŭi, rŭtum, ere, a. Renverser, abattre, culbuter. Usus: Pars vallum vellere, pars aggeres proruere, pars fossas explere.

PRŌSĀPĬA, æ, f. Parenté, race, famille, lignée. Syn. Genus, stirps. Cf. Genus.

PROSCĒNĬUM, ĭi, n. Devant de la scène, lieu où les acteurs jouaient. Syn. Locus ante scenam.

PROSCINDO, is, scĭdi, scissum, ere, a. Déchirer, ouvrir, fendre. Usus: Terram aratro proscindere.

PROSCRĪBO, is, psi, ptum, ere, a. Faire connaître, publier, proclamer par affiche; proscrire. Syn. Proscriptionem facio, publico. Usus: Familia Catonis tota proscripta est. Cf. Exilium.

PROSCRIPTĬO, ōnis, f. Vente à l’encan par suite de confiscation, proscription. Syn. Damnatio, publicatio. Epith. Acerbissima, infortunata, mediocris, nova et multo crudelior, præclara, irrita. Usus: Ferre, facere, instaurare proscriptionem de capite et bonis civium. Cf. Exilium.

PROSCRIPTUS, a, um, Proscrit. Syn. Publicatus, neci addictus, in exilium actus. Cf. Exul.

PRŌSĒMĬNO, as, avi, atum, are, a. Semer, propager, multiplier. Syn. Procreo. Usus: Multæ familiæ Philosophorum a Socrate proseminatæ. Cf. Semino.

PRŌSĔQUOR, ĕris, sĕcŭtus sum, sequi, d. a. Suivre, accompagner; poursuivre. Syn. Sequor, insequor, subsequor, persequor. Adv. Longius. Usus: 1. Discedentem lacrimis, animo, corpore, copiis prosecutus est. Aliquem benevolentia prosequi. Bona existimatio eum usque ad rogum prosecuta est. 2. Orno, afficio, honorer, gratifier, combler de. Plausu aliquem, officiis alicujus memoriam prosequi. Vehementioribus aliquem verbis prosequi, poursuivre, accabler. 2. Ago, tracto, exsequor, poursuivre, continuer (un discours, un récit), achever. Non id prosequor longius. Laudes clarorum virorum prosequi. Jus suum prosequi vel exsequi, réclamer. 4. Comitor, accompagner, suivre. Mirabilis eum civium benevolentia prosecuta est. Cf. Sequor.

PRŌSERPO, is, ere, n. S’avancer en rampant.

PRŌSĬLĬO, is, ŭi, ire, n. S’élancer, sauter en avant. Syn. Exsilio, prorumpo. Cf. Erumpo.

PROSPECTO, as, avi, atum, are, a, Regarder en avant, autour de soi. Syn. Prospicio, specto.

PROSPECTŬS, ŭs, m. Vue, perspective, point de vue. Syn. Locus editus et apertus ad prospiciendum; specula. Epith. Præclarus, pulcherrimus. Phras. 1. Prospectum impedire, empêcher la vue. Obstruere luminibus; prospectui officere; officere luminibus. 2. Pulcherrimus est prospectus, ce point de vue est magnifique. Locus unde liber prospectus oculorum, etiam quæ procul recessere, emetiri possit; unde omnis ora maris, late patente ex tam alto jugo prospectu, oculis subjicitur. Usus: Nescio an magis tumulis et prospectu, an ambulatione delecter. Prospectu in agrum capto.

PROSPĔCŬLOR, aris, atus sum, ari, d. n. et a. Examiner, explorer; observer, épier. Syn. Speculor. Usus: Ad locum castris capiendum prospeculatum misit, il envoya qqn explorer le terrain pour choisir l’emplacement du camp.

PROSPER et sæpius: PROSPĔRUS, a, um, Désiré, heureux, favorable, prospère. Syn. Secundus, felix, ad voluntatem fluens. Usus: Cum prospero fortunæ flatu utaris. Prospera, æquabilis perpetuaque fortuna; vitæ sine ulla offensione cursus prosperrimus. Cf. Felix.

PROSPĔRĒ, Heureusement, à souhait. Syn. Feliciter. Usus: Omnia tibi prospere cedent, evenient, procedent.

PROSPĔRĬTAS, ātis, f. Prospérité, succès, bonheur. Syn. Res secundæ, felicitas, secundus fortunæ status, prospera fortuna; vitæ sine ulla offensione cursus prosperrimus. )( Adversæ res, fortuna sinistra. Usus: Improborum prosperitates et secundæ res. Cf. Felicitas, Fortuna, Bona.

PROSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, n. et a. 1. n. Donner son attention, pourvoir à. 2. a. Voir de loin, découvrir, prévoir. Syn. Prævideo, præsentio; consulo, provideo. Adv. Æque, alte, ante, in posterum, longe, multo, recte, multum. Phras. Suis commodis prospexit, il a songé à ses intérêts. Commodis suis serviit, consuluit naviter; ex re consultavit sua, res suas meliusculas fecit; constabilivit res suas naviter; auxilia suis rebus undique circumspexit. Cf. Consulo. Usus: 1. Animo, conjectura longe ante futuram reipublicæ tempestatem prospexi. 2. Consulo, pourvoir, veiller à ce que. Famæ, sociis, vectigalibus prospicite. Cf. Prævideo, Provideo, Consulo.

PROSTERNO, is, strāvi, strātum, ere, a. Renverser, terrasser, abattre. Syn. Abjicio, affligo, ad casum do, perdo, obtero, perverto. Phras. Gigantem prostravit, il a terrassé le géant. In spatium ingens ruentem porrexit corporis molem; ad terram dedit; in terram statuit; ad terram afflixit. Cf. Dejicio. Usus: Hostem prosternere. Perfringere ac prosternere omnia. Prosternere ac obterere malevolorum obtrectationes. Abjicere et prosternere se ad pedes et supplicare alicui. Cf. Sterno.

PRŌSUM, des, fŭi, desse, n. Être utile, servir. Syn. Proficio, utilitatem vel fructum affero; præsidio sum; juvo. Adv. Admodum, multum facetiis, necessario, posterius, vehementer. Phras. Multum mihi prodest, il me sert beaucoup. In rem meam est; e re mea est; in rem mihi est; multum affert, habet commodi. Cf. Utilis. Usus: Nec sibi nec aliis prodest.

PRŌTĔGO, is, xi, ctum, ere, a. Protéger, défendre. Syn. Tueor, defendo, tutor. Phras. Homo nequam a principe protegitur, le prince protège ce méchant homme. Latet sub umbra magni principis, latet in præsidio et tutela; hominem nefarium magnus princeps tutum præstat; nequam homo in tutela est principis, qui ejus capitis custodiam nunquam dimittit; præsidio homini nequam est nomen viri principis. Cf. Tueor. Usus: Jacentem et spoliatum protegere.

PRŌTENDO, is, di, sum et tum, ere, Tendre en avant, allonger. Syn. Prorogo. Usus: Comitia in alterum mensem protendimus, nous avons remis les comices au mois prochain.

PRŌTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. Fouler, écraser, broyer. Syn. Conculco.

PRŎTERVĒ, Effrontément, hardiment; fièrement. Syn. Superbe, fidenter. Usus: Proterve loqui.

PRŎTERVĬTAS, ātis, f. Insolence, audace, effronterie. Syn. Petulantia. Cf. Petulans.

PRŎTERVUS, a, um, Impétueux, violent, pétulant. Syn. Petulans, audax. Cf. Petulans.

PRŌTĬNUS, Aussitôt. Syn. Statim. Usus: Protinus Romam perge. Cf. Statim.

PRŌTRĂHO, is, xi, ctum, ere, a. Différer, retarder, prolonger. Syn. Traho. Phras. Prœlium in noctem protrahere, faire durer le combat jusqu’à la nuit. Prœlium in noctem conjicere; in noctem deducere; extrahere diem pugnando; prœlium in noctem protendere. Cf. Mora.

PRŎTRŪDO, is, si, sum, ere, a. Pousser violemment en avant. Syn. Impello, propello.

PRŌTURBO, as, avi, atum, are, a. * Chasser, pourchasser. Syn. Repello. Usus: Hostem telis missilibusque proturbare, repousser l’ennemi à coups de traits et de pierres. Cf. Pello.

PRŎUT, Selon que. Syn. Ut; perinde ut. Usus: Prout res tulerit, agam. Pro re nata, prout res postulabit, consilium capiam.

PRŎVECTUS, a, um, Avancé en âge. Syn. Natu grandior. Usus: 1. Non admodum grandis natu, sed tamen ætate provectior. 2. Progressus, étant avancé. Longius, quam valuissem, provectus sum.

PRŎVĔHO, is, xi, ctum, ere, a. Porter en avant; avancer; faire du progrès. Syn. Produco, promoveo. Adv. Longius, paulo longius, multum, nec ita multum. Usus: Res nostræ ad optatum exitum provehuntur. Populari aura lætissime provehitur. Cf. Progredior.

PRŎVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. Résulter, se produire; avoir lieu, arriver. Syn. Exorior, venio. Usus: Nec quid proventurum sit provident.

PRŌVENTŬS, ūs, m. Production, fruit, récolte, moisson. Usus: Calamitatum et miseriarum proventus. Superioris anni proventus. Fructus prædiorum ac proventus. Cf. Reditus.

PRŌVERBĬUM, ĭi, n. Proverbe, dicton. Syn. Adagium. Epith. Contritum vetustate, sermone; verum et vetus, laudatum, vulgare, commune. Phras. Vetus est proverbium: Summum jus, summa injuria, c’est un vieux dicton, etc. Vetus verbum est; in proverbii consuetudinem venit; tritum sermone, decantatum, contritum vetustate proverbium est; jactatum vulgo proverbium est; proverbii locum obtinet; in proverbio est; in proverbium abiit; vulgo dici solet; vulgo dicitur; Summum jus, etc. ut aiunt, quemadmodum aiunt, quomodo aiunt, quod vulgo dici solet, ut in proverbii loco dicitur. Usus: Vetus laudatumque proverbium est; res est in communibus proverbiis versata.

PRŌVĬDENTĬA, æ, f. Providence divine; prudence, sollicitude; prévision. Syn. Numen, divinum imperium, consilium, prudentia, cura, gubernatio, administratio. Epith. Diligens et solers, divina, victrix et moderatrix. Phras. Divina providentia mundus regitur, c’est la providence divine qui gouverne le monde. Æternæ mentis numine atque consilio universa pariter et singula gubernantur. DEI nutu atque potestate summa pariter et ima administrantur. Res omnes cœlesti dispensatione temperantur. Interest rebus humanis cœleste numen. DEI immortalis nutu atque consilio omnia geruntur. DEO res humanæ curæ sunt. Commoda vitamque omnium tuetur æternæ mentis numen. Terras et maria contemplatur DEUS, rerumque omnium curam agit. Idem rebus humanis consulit non modo universis, sed singulis. Cf. DEUS. Usus: Providentia est, per quam futurum videtur, antequam eveniat, par la prévision, on voit une chose qui doit arriver, avant qu’elle n’arrive. DEI providentia mundus, ut constitutus est, ita regitur et administratur. Cf. Prudentia.

PRŌVĬDENTER, Avec prévoyance, sagesse, prudence. Usus: Ratio providentissime constituta.

PRŌVĬDĔO, es, vīdi, vĭsum, ere, n. et a. 1. n. Pourvoir à, veiller à, aviser à. 2. a. Prévoir, pressentir; se précautionner, pourvoir à. Syn. Prospicio, consulo, medeor; prævideo, præsentio, præcaveo. Adv. Ante, diligenter, divinitus, in posterum, longissime, magnopere, multum, publice, sapienter, vehementer, bene, recte, fortuito, nihil. Phras. Ego inimicorum insidias satis provideo, je prévois assez les embûches de mes ennemis. Ego insidias inimicorum prope perspicio, odoror, cerno, intelligo, prævideo, cognosco, sentio; non me latet, fugit, fallit, præterit, quid insidiarum mihi paretur; obscuræ mihi non sunt, clam mihi non sunt, quas inimici in me comparant insidias. Quos mihi laqueos tendant video, novi, didici, comperi, detexi. Quæ inimici mei moliuntur adversum me, mihi ignota minime sunt, mihi patent, aperta sunt, liquent, me imprudente non fiunt; explorata mihi sunt ista, comperta, certa, nota, clara, manifesta, perspicua, apprime cognita. Usus: 1. Providere saluti; incommodis mederi. 2. Provideo, præsentio, prévoir, pressentir. Rebus e sententia paratis, compositis, provisis. In posterum providere. 3. Præcaveo, se précautionner. Ante animus occupatur iracundia, quam providere potuerit. Cf. Prospicio.

PRŌVĬDUS, a, um, Prévoyant, prudent, sage. Syn. Providens, cautus, multum in posterum providens, sagax, prospiciens. Phras. Sapientes providi sunt, les hommes sages sont prévoyants. Sapientia præditi res futuras, ut præsentes, intuentur; tanquam oculis cernunt; longe in posterum prospiciunt; conjectura res futuras assequuntur; ea quæ impendent, tanquam ex aliqua specula prospiciunt. Sapientibus rerum omnium summa cautio est atque provisio. Cf. Prudens. Usus: Homo animal natura providum, sagax. Natura solers providaque utilitatum omnium. Cf. Prudens.

PRŌVINCĬA, æ, f. Province. Syn. Regio bello occupata; munus, partes. Epith. Aliena, annua, antiquissima, fidelissima, proxima, apta, explicata, aptissima, aquaria, citerior, clarissima, corruptior, cuncta, egregia, expeditissima, fidelis et amica, fructuosissima et opportunissima, non tam gratiosa et illustris quam negotiosa et molesta, infesta alicui, legatoria, levis atque inops, libera a prædonibus, locuples, referta, vetus, longa, maxima, misera, perdita, nuda, officiosa, ornata, pacata per se et quieta, afflicta, plena laboris, periculi, detrimenti, propinqua, recens, salva, splendida, suburbana, plena optimorum sociorum, tribunitia, triumphalis, uberrima, vectigalis, urbana. Provinciæ consulares, dignissimæ aliquo, finitimæ, frumentariæ, novæ, gravissimæ, prætoriæ, totæ. Usus: 1. Provinciam obtinere consulari imperio. 2. Transl. Munus, partes, negotium, labor, opera, opus, emploi, charge, fonction, administration, gouvernement. Provinciam sibi deposcere, demander à être chargé d’une chose. Provinciam alicui aliquam decernere, dare, tribuere, conferre; provinciæ aliquem præficere, donner à qqn une charge. Provinciam capere, accipere, habere, sustinere, obtinere, gubernare, administrare, obire, obtenir une charge. Provinciam deponere; provincia se abdicare, abdiquer un emploi. Provinciam alicui abrogare, enlever à qqn un emploi. In provincia versari, être en charge. Provinciam finire, terminer sa gestion.

PRŌVINCĬĀLIS, e, gen. com. Relatif à la province, de province. Usus: Viri, negotia, hospitia provincialia.

PRŌVĪSĬO, ōnis, f. Empêchement, mesures préventives. Syn. Remedium, cautio. Usus: 1. Horum incommodorum summa cautio est atque provisio, ne nimis cito diligere incipiamus. 2. Præsensio, prévision, prescience. Multum potest provisio animi et præparatio ad minuendum dolorem.

PRŌVŎCĀTĬO, ōnis, f. Appel à un juge supérieur. Usus: Provocatio patrona illa civitatis ac vindex libertatis. Ad populum provocatio esto, qu’il y ait un appel au peuple.

PRŌVŎCĀTOR, ōris, m. Provocateur.

PRŌVŎCO, as, avi, atum, are, a. et n. Provoquer, défier; en appeler, faire appel. Syn. Lacesso, voco, tento. )( Respondeo. Adv. Vehementer. Phras. 1. Ad certamen provocavit, il provoqua au combat. Ad pugnam lacessivit; magna verborum contumelia ad pugnam evocavit, excivit; in certamen poposcit. 2. Provoco ad tribunos, j’en appelle au tribunal des tribuns. Tribunos appello; tribunis disceptatoribus uti volo. Usus: Aliquem ad pugnam provocare. Injuriis aliquem provocare. Ad Catonem provoco.

PRŌVŎLO, as, avi, atum, are, n. Voler, s’élancer, accourir. Usus: Ingenii clamore in locum aliorum ante signa provolant.

PRŌVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. Rouler;—se, Se jeter aux genoux, aux pieds de qqn. Usus: In mediam viam aliquid provolvere. Ad genua, ad pedes alicujus se provolvere.

PROXĬMĒ, Dernièrement. Syn. Nuperrime, postremo, paulo ante, nuper admodum; in proximo. Usus: 1. Litteras, quas ad te proxime misi. 2. Valde, prope, le plus près possible. Quam proxime hostem castra ponit. Equites ad senatorem quam proxime accedunt.

PROXĬMUS, a, um, Le plus proche. )( Maxime remotus. Usus: 1. Ratione temporis, le plus rapproché, le plus récent, le dernier. Consul anno proximo. 2. Ratione loci, le plus proche, le plus voisin. Proximus Pompeio sedebam. 3. Ratione dignitatis, meritorum, etc., qui se rapproche le plus. Eques senatori dignitate proximus. Cf. Vicinus. In proximo ædes conducere. Proximus a postremo, (penultimus, Vulg.), avant-dernier.

PRŪDENS, entis, omn. gen. Prudent, sage, habile, expérimenté. Rad. contract ex Providens. Syn. Prudentia præditus, sapiens, multarum rerum peritus; magni usus, magni consilii. Adv. Satis superque. Phras. 1. Vir prudens est, cet homme est prudent. Et animo et consilio paratus; sapientia præditus prope singulari: quo consideratiorem vix reperias; ad perspicienda incommoda ac pericula insigni prudentia; qui consilio plus quam fortunæ confidat; qui prudentia, tanquam divinatione quadam utatur; qui considerate faciat omnia; sagax et cordatus; in existimando solers admodum ac prudens; consideratus idem ac ab ingenii acumine judiciique vi commendatus. 2. Esne prudens? Êtes vous sage? Mentisne te compotem esse dicam? mentene consistere, mente ego constare te credam? an ratione uteris? an sanum est consilium? an satis a temeritate remotum? consilione ac ratione satis firmatum est quod moliris? pectus tibi ego sapere existimem? Usus: Vir peracutus, gravis et ad consilia prudens. Cf. Provideo, Sapiens, Sapienter.

PRŪDENTER, Avec sagesse, prudence, habileté. Syn. Sapienter, provide. Phras. Prudenter agendum est, il faut agir prudemment. Consilio et ratione agendum, rationi hic dandus locus est; rationi parendum, obediendum; magna circumspectione hic utendum est. Usus: Multa prudenter prævisa. Cf. Sapienter.

PRŪDENTĬA, æ, f. Prudence, sagesse; connaissance, habileté. Syn. Sapientia, consilium, ratio; intelligentia, menus acumen, vis eximia mentis. Epith. Civilis, communis, domestica, dulcis alicui, eximia, fidelis, grata, valde grata, non indiserta, mediocris moderatrix eloquentiæ, naturalis quædam, perspicua, præstans; non præstans sed prope vulgaris et communis, simillima rerum omnium, singularis, summa, tanta, vacua, vetus illa et excellens. Usus: Prudentia in delectu bonorum et malorum cernitur, la prudence se voit dans le discernement qu’on sait faire du bien et du mal. Prudentia in judicando et differendo. Hoc sentire prudentiæ est, facere fortitudinis. Cf. Consilium, Sapientia, Providentia.

PRŬĪNA, æ, f. Gelée blanche, givre, frimas. Usus: Aqua nive pruinaque concrescit. Obrigescere pruina.

PRŪRĬO, is, ire, n. Avoir un vif désir de faire qqche, griller, brûler de. Usus: Animus mihi prurit.

PSALLO, is, i, ere, n. Jouer d’un instrument à cordes. Syn. Fidibus cano, lyram pulso. Hinc Psaltria.

PSEUDŎTHȲRUM, i, n. Porte secrète ou dérobée, porte de derrière. Syn. Posticum; janua in aversa parte domus. Usus: Voluptates non janua, sed pseudothyro intromissæ.

PŪBERTAS, ātis, f. Age de puberté, virilité. Syn. Pili, qui primi puberibus efflorescunt.

PŪBES vel PŪBER, ĕris, omn. gen. Pubère, adulte, fait, déjà grand. Syn. Adolescens. Usus: Ad puberem ætatem. Nemo puber tum fuit qui arma non caperet.

PŪBES, is, f. Jeunes gens en état de porter les armes, adultes. Usus: Pube tenus. Omnis Italiæ pubes.

PŪBESCO, is, ere, n. Entrer dans l’adolescence, grandir, se développer. Adolesco. Usus: Cum primum pubesceret Hercules, in solitudinem abiit.

PŪBLĬCĀNUS, i, m. Publicain, fermier d’un impôt public. Syn. Qui vectigal exercet et exigit. Epith. Paulo cupidior, fortissimus, maximus, novus, afflictus, amantissimus alicujus, non firmus, alicui amicissimus, levis in exigendis vectigalibus, miser, molestus. Usus: Ordo publicanorum.

PŪBLĬCĀTĬO, ōnis, f. Vente à l’encan, confiscation. Syn. Proscriptio bonorum.

PŪLĬCĒ, 1. Au nom de l’état, aux frais, dans l’intérêt de l’état. Usus: Is prætor publice interfectus est, fut mis à mort par l’ordre du gouvernement. Frumentum publice polliciti sunt, au nom de l’état. Nemini meus adventus labori aut sumptui, neque publice neque privatim fuit. Filiæ Aristidis publice alebantur, aux frais de l’état. 2. En public, publiquement. Syn. Palam, vulgo. )( Privatim. Phras. Res publice gesta, choses faites en public. Res in oculis omnium; ante oculos; in luce, in publico; palam populo; in propatulo; propalam gesta. Usus: Publice scripsit. Res tanta quæ publice gesta atque commissa sit. Cf. Conspectus.

PŪBLĬCO, as, avi, atum, are, a. Adjuger au trésor public, confisquer. Syn. Proscribo, præconi subjicio. Phras. Publicare bona alicujus, confisquer les biens de quelqu’un. Addicere bona in publicum; hastam ponere; hastæ subjicere; præconi vel præconis voci bona subjicere; facere bonorum proscriptionem; venditionem indicere; sub corona vendere. Usus: Agros, domum publicare.

PŪLĬCUS, a, um, Relatif au peuple, commun, public. Syn. Communis. Phras. 1. Prodire in publicum, paraître en public, sortir. In concionem populi prodire; in publicum cœtum prodire; in solem ac pulverem procedere; in civium conspectu, in luce habitare; velut in theatro versari; in foro versari. 2. In publicum consulere, s’occuper des affaires publiques. Ferre, proferre, quæ in rem communem sint, in medium conferre; in medium consulere, quid optimum factu reipublicæ. 3. Tune in publico comparere audes? Comment oses-tu te montrer? Tu lucem aspicere audes? Tu in foro, tu in urbe, tu in civium conspectu obversari audes? Quæ ista est audacia, in publicum procurrere, obsidere vias, occurrere in triviis, forum premere, in oculis habitare? Includi te domi, carere publico, lucem non aspicere te oporteret. Usus: Proponere epistolam in publico, rendre une lettre publique. De publico stipendium statuere. De publico est elatus, ses funérailles ont été faites aux frais du trésor public.

PŬDENS, entis, gen. com. Qui a de la pudeur, modeste, réservé, honnête. Syn. Verecundus. Usus: Est in eo liberale ingenium, pudens, pudicum.

PŬDENTER, Avec réserve, avec modération. Syn. Verecunde. Usus: Pudenter vivere; pudenter appellare aliquem et rogare.

PŬDET, dŭit dĭtum est, ere, imp. Avoir honte, rougir. Syn. Pudore afficior, erubesco. Adv. Sero et nequicquam. Phras. 1. Pudebat eum plura proloqui, il avait honte d’en dire davantage. Erubuit ora vestra; pudor eum pene subrusticus, ne plura diceret, deterruit, absterruit; ne pluribus ageret, verecundia impediebatur; pudore fractus, confectus, victus conticuit; plura dicendi verecundia fuit; verecundia motus, præpeditus, deterritus plura non addidit. Tot hominum conspectus ruborem ei incussit, loquendi verecundiam attulit; timentem jam et sui vix compotem pudor quidam obstupefecit. 2. Reputantem ista pudere cœpit, à ce souvenir il commença à rougir. Reputantem ista verecundia cepit; animum verecundia subiit; reputanti ista jam dudum pudor versabat animum; reputantem ista pudor facinoris angebat, nec aut vultum erigere aut loqui jam sustinebat; facinoris recordatio verecundiæ fuit; plura meminisse rubori fuit; facti recordatio hominem in ruborem dedit. 3. Nullius te rei pudet, vous avez perdu toute pudeur. Os dudum perfricuisti; perfrictæ frontis es; pudorem omnem abjecisti, exuisti, abstersisti; quidlibet audendi nulla tibi jam verecundia; quæ jam tanta est magistratuum auctoritas, quæ verecundiam tibi imponat? quæ te res, quis pudor a licentia revocet? Pudor omnis jam dudum exulat; pudorem vivendi licentia excussit; pudorem omnem non tam dimisisti, quam ejecisti. Cf. Impudens, Impudentia. Usus: Sunt homines quos infamiæ suæ neque pudeat, neque tædeat, il y a des hommes qui ne sont ni honteux, ni fâchés de leur infamie. Quem non pudet, hunc pœna dignum censeo.

PŬDĪCĬTĬA, æ, f. Pudicité, chasteté. Syn. Pudor. Epith. Aliena summa. Usus: Parcat juventus pudicitiæ suæ, ne spoliet, expugnet, eripiat alienam. Hunc nec pudicitia a cupiditate revocavit. Erubescunt pudici etiam loqui de pudicitia. Cf. Verecundia.

PŬDĪCUS, a, um, Pudique, chaste, vertueux, modeste. Syn. Verecundus, castus; homo virginali verecundia, pudentissimus et optimus. Usus: Domus pudica. Cf. Verecundus.

PŬOR, ōris, m. Pudeur, réserve, modestie; honneur. Syn. Verecundia, rubor, ingenuitas, integritas, modestia. )( Petulantia, protervitas. Epith. Honestus, mirificus, moderator cupiditatis, periculosus, singularis, subrusticus, summus. Usus: Pudor est moderator cupiditatis, ornamentum florentis ætatis. Si non famæ pudor, supplicii metus te absterreat. Pudorem dimittere. Cf. Modestia, Verecundia.

PŬELLA, æ, f. Jeune fille. Syn. Virgo, muliebris sexus liberi.

PŬER, ĕri, Jeune enfant, garçon; esclave, serviteur. Syn. Puerulus, filius; infans; servus. Epith. Acerbus; carus et jucundus, clarus et nobilis; conscius, egregius, fatuus et non gravis, non continens, festivus, formosus, non grandis, humanissimus, infans, insignis, miser, modestissimus, suavissimus, nobilis, optimus, parvulus, parvus, patrimus, matrimus, prætextatus, pulchellus, pulcherrimus, sapientior, suavis, amans alicujus, supplex, teter et fœdus. Pueri delicati, festivi, formosi, ingenui, lepidi, regii, symphoniaci, venales. Phras. A puero, dès l’enfance. A teneris unguiculis, ab ineunte ætate; a primis temporibus ætatis nostræ; inde usque a toga pura; ab incunabulis; jam inde usque a pueritia; a parvo; a puero parvulo; ab adolescentulo; ab adolescentia; ab ineunte adolescentia; a prima adolescentia; a primo tempore ætatis; ab ineunte pueritia, a primo tempore adolescentiæ; a teneris; a pueris; a parvis; a primæ ætatis initio. Usus: His pueris nihil potest esse festivius. Infirma ætate puer imbecillaque vi mentis. Artes quibus a pueris dediti fuimus.

PŬĔRĪLIS, e, gen. com. D’enfant, enfantin, puéril. Usus: Ætas, exercitatio, delectatio, species puerilis.

PŬĔRĬLĬTER, En enfant, comme les enfants, naïvement. Syn. Stulte.

PŬĔRĪTĬA, æ, f. Enfance, bas âge. Syn. Primum tempus ætatis, ætas puerilis, prima ætatula, ætatis tirocinium, pueriles anni. Epith. Extrema, iners, petulans. Usus: A pueritia mihi cognitus es. Cf. Puer.

PŬĒRŬLUS, i, m. Petit garçon. Syn. Pusio.

PŬGIL, ĭlis, m. Athlète qui lutte avec les poings, au ceste, au pugilat. Syn. Athleta. Epith. Olympionices, cupidus olympiorum, inexercitatus.

PŬĬLĀTĬO, ōnis, f. Pugilat. Syn. Pugilum exercitatio. Usus: Pugilatio, luctatio.

PŬGĬO, ōnis, m. Poignard, stylet. Syn. Gladius brevis, sica. Epith. Cruentus, plumbeus, præsens, stillans.

PUGNA, æ, f. Combat, lutte, rencontre, bataille. Rad. a pugnus: veteres ante armorum usum pugnis certabant. Syn. Prœlium, certamen. Epith. Acerrima, calamitosa, equestris, gladiatoria, incredibilis, mala, navalis. Pugnæ innumerabiles, maximæ, præclarissimæ, mirificæ, pedestres. Phras. 1. Pugnam indicere in certum diem, fixer le iour du combat. Certum pugnæ diem constituere; pronuntiare prœlium in certum diem. 2. Ad pugnam elicere hostem, provoquer l’ennemi au combat. Ad pugnam evocare; ad prœlium, pugnam elicere; tumultuoso et minaci genere pugnæ hostem excire; hostem prœlio lacessere; pugnam, prœlium ciere. 3. Pugnam tentare, engager la bataille. Prœlio belli fortunam experiri; pugnæ copiam et potestatem hostibus facere, ire in pugnam; certamen tentare, experiri; dimicationem subire; pugnam subire; aleam universi certaminis adire, subire; in certamen descendere; certamen inire; rem prœlio committere. 4. Pugnam ordiri, commencer le combat. Pugnam capessere, manus conserere; certamen contrahere; armis congredi; prœlium inire; incipere, conserere; in prœlium ruere, ad certamen copias agere; signa conferre; arma conferre. 5. Pugnam facere, combattre. Acie decernere, dimicare acie; æquo campo collatisque signis certare; prœlium facere, edere, committere; decertare prœlio; prœlio contendere; confligere; pugnam facere, committere; pugnam edere; ad manus venire; armis contendere, disceptare. 6. Pugnis minoribus præludere, préluder par de petites actions. Parva sed frequentia certamina serere, conserere, facere, miscere; parvis certaminibus in summam totius spei proludere; levia prœlia facere; procursationes leviaque certamina inire; parvulis prœliis, minutis prœliis, pugna velitari; procursationibus cum hoste contendere, concurrere, discrimen universi belli experiri. 7. (Pugnam decretoriam facere, Vulg.), livrer une bataille décisive. In discrimen summæ rerum pugnare; ad universæ rei dimicationem venire; ab ultima spe dimicare; in summam totius spei decertare; aleam universi certaminis jacere, subire; discrimen universi belli uno prœlio facere. 8. Pugna jam incipit, le combat commence. Hæret jam acies collato pede; undique jam pugna se movet; certamen accenditur, contrahitur; exardescunt prœlii initia. 9. Pugna adhuc anceps est, l’issue du combat est encore incertaine. Communis adhuc Mars est belli et fortuna necdum discrimen facit, qua datura sit vires; Marte adhuc incerto et dubia victoria pugnatur; pugna utrinque æquis adhuc stat viribus; æquo adhuc Marte nusquam inclinante victoria dimicatur; æquatum omnium periculum, æquata dimicatio; pari adhuc Marte certatur; æquo prœlio concurritur, disceditur. 10. Pugna quæ jam paulo erat lentior, iterum ingravescebat, le combat qui s’était ralenti recommençait de nouveau. Pugna, quæ jam laxabatur, senescebat, iterum recruduit, exarsit; renovatum, redintegratum, restitutum est prœlium. Cf. Certamen, Prœlium. Usus: Pugnæ locum quærere. Pugnam ciere. Ad pugnam procedere. In pugnam procurrere. Pugnam pugnare, combattre. Pugna laxata est, remisit, inclinata est, senuit, le combat s’est ralenti. Pugnam extendere, extrahere; in noctem conjicere; in noctem deducere, prolonger le combat jusqu’à la nuit. Pugnam detrectare; pugnam aliis delegare et eventum in virtute aliena ponere, refuser le combat, le renvoyer à d’autres. A pugna suos prohibere, continere, cohibere, empêcher ses soldats de combattre. Pugnam iterare, recommencer la lutte. Pugnam nox diremit, la nuit mit fin au combat. Pugna superiorem discedere, être vainqueur. Æquo Marte e pugna discedere, balancer la victoire. Pugna prœlio inferiore discedere; adversum prœlium facere, être vaincu. Denuo in pugnam succedere, retourner de nouveau au combat.

PUGNĀCĬTER, Obstinément, opiniâtrément. Syn. Pertinaciter. Usus: Pugnacissime defendere suam sententiam.

PUGNĀTOR, ōris, m. Combattant, guerrier. Epith. Maximus, consideratus, lentus. Usus: Fortissimi quique pugnatores cecidere.

PUGNAX, ācis, omn. gen. Belliqueux, guerrier. Syn. Bellicosus, pertinax. Usus: Centurio pugnax et lacertosus. Oratio pugnax et contentiosa. Perpugnax in disputando.

PUGNO, as, avi, atum, are, n. Combattre, lutter; n’être pas d’accord. Syn. Dimico, certo, depugno, congredior; contrarius sum. Adv. Acriter, apertissime, cominus in acie, contra; magnopere, mirabiliter, mirifice, periculose, simulate, vehementer, vere. Phras. Pugnatum est acerrime, on combattit avec acharnement. Tumultuoso et minaci pugnæ genere exercitus hostis, cui potius in aciem descendere visum, quam inclusus de tectis mœnibusque decertaret; manus consertæ cominus cum hoste, signa collata, tandem ad universæ rei dimicationem ventum est; pugnam capessivere duces, suisque ipsi corporibus miscuere certamina; jam ad manus, ad gladios, ubi Mars est atrocissimus, ventum; aliquoties æquo campo collatisque signis certatum; infestis semper cuspidibus, infestis animis concursum; anceps prœlium multos utrinque et fortissimum denique absumpsit. Ubi ferro decernere visum, coorti omnes in pugnam, equestri inprimis prœlio contendere; peditum ibi acies ingenti vi conflixit, desideratis hostium quinque facile millibus, quos cruenta ex pugna sustulit. Procursationes primum leviaque certamina vario eventu inita; acie deinde decernere visum, sed inclinante in neutram partem victoria, cruenta pugna denique depugnatum est. Tumultuario prœlio ac procursu magis militum, quam ex parato aut jussu imperatorum atrox dimicatio fuit; hostes denique ingenti cæde prostrati sunt. Cf. Pugna, Prœlium, Certamen, Certo. Usus: 1. Pacem accipere malui, quam pugnare. Hæc inter se Stoici cum Peripateticis pugnant. 2. Curo, contendo, tâcher d’atteindre un but, s’efforcer d’arriver à, d’obtenir que... Illud pugna et enitere. Hoc non magnopere pugno. 3. Oppugno, repugno, contrarius sum, se contredire. In oratione tecum pugnas.

PUGNUS, i, m. Le poing. Usus: Pugnis et calcibus conscindere aliquem; verbis inter se et pugnis contendere. Pugnis, calcibus, morsu, unguibus certare. Pugnis cædere, pectere, contundere, percutere; pugnum in os impingere.

PULCHER, ra, rum, Beau. Syn. Formosus, decorus, egregia facie, eximia specie, formæ præstantia visendus. Phras. Adolescens pulcher est, cet adolescent est beau. Adolescens mira quadam suavitate et lepore, summa formæ dignitate, apta membrorum figura, mira coloris suavitate, insigni venustate et corporis pulchritudine, forma liberali, facie concinna et venusta. Scitus adolescens et longe festivissimus æqualium. Adolescens erat mira specie; eximius pulchritudine; forma excellens, unus ante alios specie ac pulchritudine insignis; pulchritudine est eximia; est in eo egregia oris vultusque dignitas; forma præditus est præstanti. Summa est in eo suavitas oris formæque dignitas; præcipuam laudem habet pulcherrima corporis forma in eo adolescente; inter multa alia decora, formæ commendationem habet præcipuam; omnium ætatis suæ multo formosissimus. Cf. Pulchritudo, Forma. Usus: Suum cuique pulchrum est. Hominem pulchre noram tam animo deformem, quam pulchrum corpore. Ne pulchrum te ac beatum putes.

PULCHRE, Bien, joliment; très bien, à merveille. Syn. Belle, decore. Usus: Mihi pulchre est. Pulchre hominem nosco. Pulcherrime ferre fortunam adversam.

PULCHRĬTŪDO, ĭnis, f. Beauté; excellence. Syn. Forma, species oris aut formæ dignitas, forma et species liberalis; venustas. Epith. Excellens, formæ muliebris eximia, insatiabilis, mera, recens atque integra, tanta. Phras. Lucretia erat eximia pulchritudine, Lucrèce était très belle. Incredibili venustate, gratia, decore formæ dignitate; bellissima erat specie; efflorescebat in Lucretia mira coloris suavitas candorque eximius; una erat longe ante alias specie ac pulchritudine insignis; eximia erat corporis specie ac decore; Lucretia forma notissima et castimonia matrona; ætatis suæ feminas pulchritudine supergressa; luculenta ac festiva femina et pulchritudinis omnis exemplar erat Lucretia. Cf. Forma. Usus: Pulchritudo corporis, apta compositione membrorum movet oculos et delectat. Virtus tantam habet pulchritudinem ac splendorem, ut nulla species excogitari possit ornatior.

PULLĀRĬUS, ĭi, m. Celui qui donne à manger aux poulets sacrés et qui prédit l’avenir d’après la manière dont ils mangent. Usus: Oblata est religio pullariorum admonitu.

1. PULLUS, a, um, Foncé, brun, noirâtre. Syn. Ater, atratus, niger. Usus: Vestis tota pulla.

2. PULLUS, i, m. Petit d’un animal; pari, poulet. Epith. Columbinus, milvinus, saturi. Usus: Attulit in cavea pullos.

PULMENTUM, i, n. Mets. Syn. Obsonium.

PULMO, ōnis, m. Poumon. Usus: In pulmonibus inest raritas quædam et similis spongiis mollitudo, ad hauriendum spiritum aptissima.

PULPĀMENTUM, i, n. Mets; princip. viande, ragoût. Syn. Cibus lautior. Usus: Mihi pulpamentum fames est.

PULPĬTUM, i, n. Estrade, tréteaux; chaire, tribune. Syn. Locus ante scenam editior, suggestum.

PULS, pultis, f. Bouillie de farine, de légume, purée. Usus: Offa pultis.

PULSĀTĬO, ōnis, f. Action de frapper, coups. Syn. Verberatio.

PULSO, as, avi, atum, are, a. Pousser, frapper, ébranler. Syn. Verbero, percutio. Adv. Vehementius, extrinsecus. Usus: Pueri tui modo me pulsabant. Januam pulsare.

PULSŬS, ūs, m. Choc, secousse, ébranlement. Syn. Motus, impulsus, agitatio. Epith. Adventitius, alienus, externus, extremus. Usus: Intermisso impetu pulsuque remorum. Inanimum est quod pulsu agitatur externo.

PULVĔRŬLENTUS, a, um, Poudreux, couvert de poussière.

PULVĪNAR, āris, n. Coussin garni de riches couvertures que l’on plaçait devant les statues et les autels des dieux. Syn. Lectus in templo religionis ergo positus et diis consecratus. Epith. Sanctissimum. Usus: Ad omnia pulvinaria deorum supplicatio decreta est.

PULVĪNUS, i, m. Coussin, oreiller. Usus: Sella cum pulvino rosa Melitensi farto.

PULVIS, ĕris, m. Poussière. Syn. Trita aridaque terra. Epith. Eruditus, multus. Phras. (Præ pulveribus videri nihil poterat, Vulg.), on ne pouvait rien voir à cause de la poussière. Prospectum ademerat pulveris nubes; ortus ex distantibus locis pulvis, velut nube inducta, omnia oppleverat; pulveris nubes, quæ ad cœlum ferebatur, prospectum abstulit; discrimen omne sustulit obducta cœlo nubes pulveris, donec rursum consideret. Usus: 1. Multus in calceis pulvis. Altior sublatus pulvis hostis adventum indicabat. 2. Publicum, carrière, arène. Educere orationem ex umbratili exercitatione in pulverem, id est, in forum et curiam, faire sortir un discours du cabinet dans l’arène, c. à d., le prononcer au forum, au sénat. 3. Pulvis nitratus, poudre.

PŪMEX, ĭcis, m. Pierre ponce, employée pour polir les livres. Usus: Pumice levi perpolitum. Aquam e pumice postulare, vouloir tirer de l’eau d’une pierre ponce, c. à d., demander à qqn ce qu’il n’a pas (Prov.).

PUNCTIM, En piquant de la pointe, d’estoc (opp. Cæsim, avec le tranchant, la taille). Usus: Hispani punctim magis quam cæsim feriunt.

PUNCTUM, i, n. Point; instant, moment. Syn. Lineæ extremum, quod magnitudinem nullam habet; momentum; rationum vel quæstionum capita; suffragia. Usus: 1. Uno puncto temporis tot cædes editæ. Minimis temporis punctis diligenter utere. Ne punctum quidem temporis oppugnatio respiravit. 2. Suffragia, vote, suffrage, voix. Quot in ea tribu puncta tulisti? Punctis singulis honorem colligere. Capita rationum, courte proposition. Minutis interrogatiunculis quasi punctis conficit quod proposuit, il arrive à son but par des interrogations concises et réduites, pour ainsi dire, en un point.

PUNGO, is, pŭpŭgi, punctum, ere, a. Piquer, percer. Syn. Ango, molestiam affero, perstringo, mordeo, stimulo, stimulum admoveo, stimulis fodio; aculeum relinquo in animo. Adv. Perleviter. Usus: Hunc mihi ex animo scrupulum evelle, qui me dies noctesque stimulat et pungit, délivrez-moi de ce scrupule qui me tourmente nuit et jour. Pupugit me tua epistola, votre lettre m’a fort tourmenté. Si paupertas momordit, si ignominia pupugit, spes te sustentet.

PŪNĬO, is, īvi vel ĭi, ītum, ire, a. Punir châtier, infliger une punition. Rad. a Pœna. Syn. Castigo, plecto, vindico, ulciscor, pœna vel supplicio afficio; supplicio constringo; animadverto, pœnam sumo; mulctam, pœnam, supplicium irrogo; exemplum in aliquem edo. Adv. Crudelius, levius. Phras. 1. Æquum est ut judices reos severe puniant, il convient que les juges punissent sévèrement les coupables. Animadvertendum est in homines nocentes; severa sit in nocentes animadversio et castigatio; id agendum est judicibus, ut pœnas a nocentibus severissimas exigant; improborum audaciam judices severissimis pœnis comprimere debent; æquum est, ut judices severa de nocentibus sumant supplicia; ut auctores facinoris ad piaculum noxæ objiciant; ut pœnas a nocentibus petant, expetant, repetant, quam gravissimis afficiant; ut manum admoveant nocentibus et pœnas ab iis quam severissimas judicio persequantur. Æquum est, ut judices reos non tantum verbis castigent, sed mulcta, vinculis verberibusque coerceant; severe in nocentes animadvertant; scelera acerrime vindicent; pœnas nocentibus irrogent; pœnas in sontes capiant. 2. Rei puniantur, que les coupables soient châtiés. Rei scelerum pœnas pendant, dependant, persolvant; pœnis legibusque judiciorum teneantur; pœnam habeant sceleribus parem; supplicium de se dent; in pœna sint; pœnas dent suorum scelerum; plectendi, castigandi, male mulctandi sunt; luant improbi dignas facinoribus pœnas; supplicium persolvant; digna eorum factis animadversione afficiantur. 3. Nondum puniti sunt, ils n’ont pas encore été punis. Nondum ad supplicium dati sunt; nondum pœnam suorum facinorum solverunt; nondum severe satis in illos vindicatum; nihil adhuc gravius in illos consultum; nondum expiata sunt eorum flagitia; nondum pœnam habent noxia capita. 4. Satis punimur, nous sommes assez punis. Satis pœnarum subimus, suscipimus, ferimus, sufferimus; satis pœnarum damus, habemus; satis superque pœnarum pendimus; satis supplicii innoxio præbemus sanguine; satis pœnarum est, quod in nos constitutum est. Cf. Pœna. Usus: Sontes, maleficium, peccata punire.

PŪNĪTOR, ōris, m. Celui qui punit, vengeur. Syn. Ultor, vindex, exactor supplicii.

PŪPILLA, æ, f. La pupille de l’œil. Usus: Feminæ visu nocent, quæ duplicem pupillam habent.

PŪPILLUS, i, m.; a, æ, f. Enfant, qui n’a plus ses parents, orphelin, orpheline, pupille. Syn. Impuber, qui desiit esse in patris potestate. Epith. Infans. Usus: Pupillum fraudare, cujus ætatem et solitudinem, etiam si tutores non essent, defendere prætor debuit.

PUPPIS, is, f. L’arrière du vaisseau, la poupe. Syn. Pars navis posterior. )( Prora. Usus: Gubernator sedens in puppi. Convertere navem ad puppim.

PŪRĒ, Purement, innocemment. Syn. Caste simpliciter, candide. Usus: Quiete, pure, eleganter acta ætas.

PURGĀTĬO, ōnis, f. Justification; purgation. Syn. Satisfactio, excusatio. Usus: Inedia, purgationibus, vi morbi consumptus. Purgatio est, cum factum conceditur, culpa removetur.

Purgātōrĭum, ĭi, n, Purgatoire. Phras. 1. Locus et regio apud inferos, in quo elapsi e coporibus humanis piorum animi, antequam in beatorum sedes transferantur, salutarium flammarum ignibus lustrantur et perpoliuntur. Locus expiandis post mortem peccatis destinatus. Animorum vitas noxas expiantium post mortem sedes. Locus ubi contracta piacula per ignem expiantur a morte. Piacularis animorum carcer. Piacularia demortuorum stativa. Piaculares, purgantes post mortem flammæ. Locus ubi contractæ per vitam animorum labes acerba sed salutari expiatione absterguntur. Pœnæ piaculares, quas solutæ corporibus animæ luunt, persolvunt. 2. (Liberare animas ex purgatorio, Vulg.), délivrer les âmes du purgatoire. Expiatas lustrali igne animas cruciatibus eximere; ex piacularibus ignibus animas ad æterna gaudia transferre; addictos piacularibus flammis animos ad cœlum evehere; animos e piaculari carcere ereptos in libertatem asserere; lustralibus flammis eripere animas, quæ admissas in hac vita noxas illo in igne expiant.

PURGO, as, avi, atum, are, a. Rendre pur, purifier, purger, nettoyer. Syn. Expurgo; excuso. Adv. Diligenter, præcipue. Phras. (Purgare, Vulg.), purger. Humores noxios extrahere, medicamentis abigere, discutere, dissipare; purgatione alvi, alvi ductione uti; purgare alvum, laxare, solvere, mollire; alvum ciere, medicamentis citare, movere. Usus: l. Alvum purgare. Educ tuos tecum, purga urbem. 2. Excuso, defendo, culpa libero, laver d’une accusation; justifier, disculper. Purgavit se mihi per litteras de negligentia scribendi. Cf. Excuso, Causor.

PURPŬRA, æ, f. Pourpre. Epith. Demissa ad talos, plebeia ac pene fusca. Usus: Purpura fulget. Regali purpura ornatus.

PURPŬRASCO, is, ere, n. Se colorer en pourpre, prendre une teinte pourprée. Syn. Purpureum fieri.

PURPŬRĀTUS, a, um, Vêtu de pourpre; haut dignitaire. Syn. Conchyliatus, purpura ornatus. Usus: Illum regnantem, hunc illius purpuratum crederes.

PURPŬRĔUS, a, um, De couleur pourpre, pourpré. Usus: Vestis, pallium purpureum.

PŪRUS, a, um, Pur, sans tache, sans souillure, innocent. Syn. Mundus, castus, inviolatus, integer, nitidus. )( Concretus, crassus. Usus: Castus animus et purus, omni admistione corporis liberatus, l’âme pure et sans tache, libre de tout commerce avec la matière. Mens pura et integra. Aer tenuis et purus. Nihil in historia dulcius pura et illustri veritate. Cf. Mundus, Castus.

PUS, pūris, n. Pus, humeur blanche et visqueuse. Syn. Sanies.

PŬSILLUS, a, um, Très petit, faible, insignifiant. Syn. Parvus, brevis. Adv. Valde. Usus: Pusilla epistola, liber. Cf. Parvus.

PŪSĬO, ōnis, m. Petit garçon. Puerulus.

PUSTŬLA, æ, f. Pustule, cloche. Syn. Tuberculum in summo cutis nascens.

PŬTĀMEN, ĭnis, n. Coupure, rognure; écales, coquilles de la noix. Syn. Nucis durior cortex.

PŬTĀTĬO, ōnis, f. Action de couper, d’élaguer; d’émonder les arbres. Usus: Putatio vitium et arborum.

PŪTĔO, es, ere, n. Puer, sentir mauvais, Syn. Male oleo. Cf. Fœtor.

PŬTĔUS, i, m. Puits. Usus: Haurire aquam de puteo.

PŪTĬDĒ, Avec affectation, avec afféterie. Syn. Fastidiose, moleste, inepte, odiose dicere.

PŪTĬDUS, a, um, Puant, qui sent mauvais; incommode, insupportable; affecté, exagéré. Syn. Odoris mali, male olens, insuavis, molestus, gravis, fastidiosus. Usus: Hæc molesta fortasse tibi et putida videntur. Cf. Odiosus.

PŪTO, as, avi, atum, are, a. Penser, croire, juger, être d’avis; apprécier estimer. Syn. Reor; sentio, censeo, judico, existimo, æstimo, autumo, mihi persuadeo. Adv. Acute, ad extremum, etiam atque etiam, falso, plane ita, recte, non valde. Phras. 1. Certo putabam, je croyais. In animum induxi; in ea opinione eram; opinio mea ferebat; ea me opinio tenebat; pro certo habebam; in eam opinionem veni, incidi; in eam opinionem adductus sum; eam opinionem imbibi; ea opinione imbutus eram; opinio ea insedit animo. 2. Ut ego puto, ainsi que je pense. Ut mea fert opinio; quantum ego quidem assequi judicio possum; ut ego equidem sentio; quomodo ego quidem existimo; ut est opinio mea; ut ego quidem statuo; ut mihi videtur; quantum conjicio; quantum conjectura consequor. Cf. Opinio, Judico. Usus: 1. Primum illud debes putare, nihil esse, quod, etc. Pro nihilo putare aliquem. Ego te unum plurimi puto. 2. Discepto, débattre. Rem ipsam putemus. 3. Ineo, conficio, apurer un compte, le régler. Putare rationes cum publicanis.

PŬTRĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Pourrir, gâter, corrompre. Syn. Corrumpo, dissolvo.

PŬTRESCO, is, cere, n. Se pourrir, tomber en pourriture. Usus: Sui, ne putresceret, anima pro sale data est.

PŬTRĬDUS, a, um, Gâté, pourri. Syn. Rancidus.

PŬTRIS, e, gen. com. Gâté, pourri. Syn. Putridus, corruptus.

PŬTUS, a, um, Pur, net, sans mélange. Syn. Purus, sincerus.

PYXIS, ĭdis, f. Boîte pour conserver les parfums, etc. Usus: Veneni pyxidem tradere, tenere.

QUA, Du côté que, par où; aussi bien ... que, tant ... que, et ... et. Syn. Partim; qua parte vel ratione. Usus: Qua domini, qua servi, et les maîtres, et les serviteurs. Qua itineris, qua navigationis consilio. Licet mihi vagari, qua volo, il m’est permis d’aller où bon me semble.

QUĀCUMQUE, Partout où, en quelque endroit que. Usus: Quacumque velis vagari.

QUĂDRĀGĔNI, æ, a, Qui sont quarante. Usus: Quadragena millia.

Quadragesima, æ, f. Le Carême. Quadraginta dierum solemne jejunium; vernum jejunium; quadraginta dies solemnis jejunii; feriæ quadraginta dierum jejunio nobis statæ ac solemnes; feriæ in quas jejunium majus nobis constitutum est; hebdomades, quæ anniversarium Christi morientis memoriam præcurrunt. Cf. Jejunium.

Quadraginta horarum preces, Prières des quarante heures. Quadraginta horarum comprecatio; preces publicæ coram augustissimo Christi Corpore in horas quadraginta indictæ, extractæ; quadraginta horarum supplicatio ad sanctissimum Christi Corpus in ara propositum.

QUĀDRANS, antis, m. Petite monnaie qui valait la quatrième partie de l’as. Syn. Quarta pars assis.

QUĀDRANTĀRĬUS, a, um, Qui coute le quart d’un as. Syn. Qui quadrante nummi meret.

QUĀDRĀTUS, a, um, Carré. Usus: Quadrato agmine. Triangula illa Geometrarum et quadrata.

QUĂDRĬENNĬUM, ĭi, n. Espace de quatre ans.

QUĂDRĬFĀRĬAM, En quatre parts. Usus: Quadrifariam diviso exercitu.

QUĂDRĪGÆ, ārum, f. pl. Attelage de quatre animaux; quadrige. Syn. Rheda quatuor equis tracta. Epith. Poeticæ, pomeridianæ. Usus: Bruti adolescentia per medias laudes, quadrigis vecta.

QUĂDRĪGĀRĬUS, garĭi, m. Cocher de quadrige. Syn. Qui quadrigas agitat.

QUĀDRĬJŬGUS, a, um, Attelé de quatre chevaux. Usus: Curru quadrijugo raptari.

QUĂDRĪMUS, a, um, Âgé de quatre ans. Syn. Quatuor annos habens.

QUĂDRINGENTI, æ, a, Quatre cents.

QUĂDRINGENTĒSĬMUS, a, um, Quatre centième.

QUĂDRINGENTĬES, Quatre cent fois.

QUĂDRINGĒNI, æ, a, Qui sont quatre cents.

QUĂDRĬPARTĪTUS, a, um, Partagé en quatre, quadruple.

QUĂDRĬRĒMIS, is, f. Quadrirème, galère à quatre rangs de rames.

QUĂDRO, as, avi, atum, are, a. et n. Rendre carré; convenir, cadrer, être séant. Syn. In quadrum redigo; convenio. Adv. Aperte. Phras. 1. Hæc optime in te quadrant, cela vous convient parfaitement. Hæc in te belle cadunt; ista nullum in hominem aptius, quam in te conveniunt, accidunt. 2. Calceus quadrat optime, ce soulier vous chausse admirablement. Calceus apte ad pedem vel optime convenit. Usus: Omnia turpia in hunc hominem quadrant. Hoc ad multa quadrat. Visum est hoc mihi quadrare ad multa, cela m’a paru convenir à beaucoup de choses, c. à d., j’y trouve mon compte de plus du d’une manière. Cf. Aptus.

QUĂDRUM, i, n. Carré, objet de forme carrée. Usus: Redigere sententias in quadrum numerumque, donner de la proportion et du nombre à toutes les pensées. Arripe inconditam alicujus sententiam et dissipatam, eamque verborum commutato ordine in quadrum redige.

QUĂDRŬPES, ĕdis, omn. gen. Qui a quatre pieds; quadrupède. Syn. Bestia. Epith. Vasta, multæ. Usus: Nihil inter te et quadrupedem interest, entre toi et une brute.

QUĂDRŬPLĀTOR, ōris, m. Espèce de délateur qui recevait pour prix de sa délation le quart du bien de l’accusé. Syn. Index et accusator publicorum criminum, cui pars quarta cedit bonorum ejus quem detulit. Usus: Homo omnium quadruplatorum teterrimus.

QUĂDRŬPLEX, ĭcis, omn. gen. Quadruple.

QUĂDRŬPLUM, i, n. Le quadruple. Usus: Judicium in aliquem in quadruplum dare, condamner qqn à fournir quatre fois autant de la chose que la loi lui ordonnait de fournir. Quadrupli condemnari, être condamné à une amende du quadruple.

QUÆRO, is, sĭi vel sīvi, sītum, ere, a. Chercher. Syn. Scrutor, vestigo, indago, exquiro, requiro, aucupor. )( Respondeo. Adv. Aliunde, amplius, aperte, contumeliose, copiosius, curiose de aliquo, diligenter, extrinsecus, falso, foris, honeste, magnopere, multum diuque, otiose, non proprie, omnino, privatim, procul, recte, omnino, separatim, sigillatim, subtilius, usquequaque. Quæri commodius, comparate, communiter, generatim; obscure, secreto, simpliciter vehementer, maxime. Phras. 1. Undique hominem quæsivi, j’ai cherché partout un homme. Hominem oculis quærebam, voce poscebam, scrutatus sum omnia, circumspexi, lustravi, perquisivi omnia, neque tamen vestigium illius ullum apparebat. Defessus sum urbem totam pervestigando; omnia circumcursavi, omnes latebras perreptavi, ut hominem reperirem. Multum studii posui in perquirendo homine; quo non ivi, quo non accessi, ut hominem reperirem? perlustravi omnia, omnes latebras excussi, ut in hominem inciderem. 2. Quærit ubique gloriam, il cherche partout la gloire. Omnes umbras falsæ etiam gloriæ consectatur; omnem occasionem consectandæ gloriæ aucupatur; totus est in captanda populari aura. Cf. Gloria. Usus: 1. Rem mercaturis faciendis honeste quærere. 2. Interrogo, percunctor, sciscitor. Multa ex eo quæsivi. 3. Quæstionem habeo, faire un enquête judiciaire, une instruction. More majorum de servis in dominum quærere non licet. Quærere de cæde, de repetundis. Cf. Indago, Aucupor, Inquiro.

QUÆSĪTOR, ōris, m. Celui qui cherche; celui qui instruit une affaire, juge instructeur. Syn. Judex, prætor, qui judicium exercet, qui præest quæstioni rerum capitalium, cognitor causarum capitalium. Epith. Æquus, gravis, firmus. Usus: Hunc quæsitorem et judicem fugiebant.

QUÆSO, Je vous prie. Syn. Obsecro, amabo te, rogo, peto. Adv. Magnopere, maximopere. Usus: Quæso, quid mihi faciendum? quid consilii das? quid agendum suades?

QUÆSTĬO, ōnis, f. Action de chercher; recherche, étude, information, question. Syn. Controversia, dubitatio, disceptatio. Epith. Absoluta, acerrima, communis, definita, constituta, diffusa, ficta, incorrupta, infinita, iniqua, integra, judicialis, legitima, magna; nova, obscura, periculosa, perdifficilis, perpetua, plena catenarum, publica, pulcherrima, necessaria, superior, tota. Quæstiones crudelissimæ, maximæ, minimæ, salutares, naturales, perpetuæ, remotæ, universæ, modicæ et paucæ. Phras. 1. Non est quæstio de hoc, il n’est pas question de cela. Non id agitur, non id quæritur; non venit in quæstionem; non vocatur in controversiam istud. Hac de re non disceptatur, non quæritur, non contenditur; non est controversia; non versatur id in quæstione. 2. Hic occurrit difficilis quæstio, ici arrive une question, un problème difficile. Exsistit, oritur, nascitur hoc loco difficilis quæstio; acriter hoc loco disceptatur inter doctos; quæstio hac de re perdifficilis sapientum torquet ingenia; hic vero non parva contentio est inter doctos; incidit hoc loco res controversa et plena dissensionis inter doctos. Usus: 1. Aliquid in quæstionem ac disceptationem vocare. Id in quæstione versatur. Quæstionem ponere, afferre, movere; quæstionem explicare, enodare, dissolvere. In quæstionem venit; in quæstione est. (Est quæstio de nomine, Vulg.), ce n’est qu’une question de mot. Omnis contentio est in verbi controversia posita. 2. Forensis inquisitio criminis, enquête publique, judiciaire; instruction criminelle. Quæstionem de injuria a judice postulare. Quæstionem decernere, constituere. Quæstionem habere, exercere de perduellione; in caput alicujus de furto quæstionem habere.

QUÆSTOR, ōris, m. Questeur, magistrat romain. Syn. Ærarii et pecuniæ publicæ præfectus. Epith. Ædilitius, bonus, custos pecuniæ, dignus, infirmus et inops, levis, libidinosus, optatior, salax, sordidior, urbanus.

QUÆSTŌRĬUM, ĭi, n. Demeure du questeur. Syn. Domus quæstoris.

QUÆSTŌRĬUS, a, um, De questeur, appartenant au questeur. Usus: Vis, comitia quæstoria.

QUÆSTŬŌSUS, a, um, Âpre au gain, intéressé; avantageux, utile. Syn. Qui quæstum facit, et ex quo quæstus capitur. Usus: Homo quæstuosus; mercatura, prædia.

QUÆSTŪRA, æ, f. Dignité, fonction de questeur, questure. Syn. Quæstoris munus. Epith. Funesta, grata et clara, hereditaria, nefaria, tota.

QUÆSTŬS, ūs, m. Acquisition, gain, profit. Syn. Lucrum, compendium, commodum, emolumentum. Epith. Domesticus, paternus, fecundus, uber, totus, campestris, forensis, frumentarius, honestus, concessus, illiberalis, sordidus, immortalis, improbissimus, judiciarius, magnus, maximus, mediocris, nocturnus, precarius, quotidianus, turpis et odiosus. Illiberales et sordidi, immanes, immensi et intolerabiles, improbissimi, liberales, magni et uberes. Phras. Ubique quæstum suum spectat, il cherche partout son avantage. In re qualibet privatas utilitates, compendia, emolumenta, commoda sua spectat; suo privato compendio servit; quæstu suo, suis commodis omnia metitur; omnia refert ad utilitates et privata commoda; ex re qualibet, imo vel ex incommodo alieno occasionem petit; occasionem crescendi sibi datam censet; omnia quæstus ac compendii sui causa facit; res omnes quæstui habet. Usus: Rempublicam quæstui habet. Quibus fides, decus, pietas, postremo honesta atque inhonesta omnia quæstui sunt, qui trafiquent de tout, bonne foi, honneur, etc. Nullum in amicitia tua facio quæstum, je ne gagne rien à votre amitié, je n’en retire aucun avantage. Quæstui deditum esse, n’avoir que le gain en vue. In quæstu relinquere pecuniam, laisser son argent à intérêt, le laisser travailler. Cf. Lucrum, Commodum.

QUĀLIS, e, gen. com. Quel, de quelle nature, de quelle sorte ou manière. Syn. Cujusmodi, qui, quod genus. Usus: Qualis sit status rerum, inde cognosces. Quid hominis et cujusmodi, qui vir sit qualisque, nescio.

QUĀLISCUMQUE, qualecumque, gen. com. Quel qu’il soit, tel......tel. Syn. Qualis is cumque, cujusmodicumque, cuicuimodi, cujus modi, cujuscemodi, cujusquemodi.

QUĀLĬTAS, ātis, f. Nature, qualité, propriété. Usus: Qualitatum aliæ sunt principes, aliæ ex iis ortæ.

QUAM, Que. Usus: 1. Cum Ante, Post, etc. Duobus ante sæculis, quam Plato floreret. Tertio post die quam veneram. 2. Cum comparativo, plus.... que. Sed hoc majus est, quam ut a te postulem. Vehementior dolor, quam ut ferri possit. Suscipere plus, quam quantum præstare possis. 3. Cum Possum et Superlativo, le plus.... que. Dico ergo, quam possum, maxima voce. Nidos quam mollissimos struunt aves. 4. Contra, quam, autrement que, non comme. Supra, quam, plus que. Contra faciunt quam pollicentur, ils agissent autrement qu’ils ne promettent. Supra fere quam fieri possit, plus qu’il n’est possible. 5. Pro Valde, beaucoup, fort, grandement. Sunt vestrum quam multi. Sane quam gaudeo. Quam volueris, multa dicam. Oratio quam elucubrata.

QUAMDĬU, Aussi longtemps que, tant que; (avec interr.) combien de temps? Syn. Dum, quantum, quoad, quousque, usque dum, quem ad finem? Usus: Quamdiu nos furor iste tuus eludet? Quamdiu potuit, tacuit, tant qu’il l’a pu, il s’est tu.

QUĂMŌBREM, Pour quelle raison, par quel motif, pourquoi. Syn. Quare, quid ita, cur, quo. Usus: Quamobrem ita statuas velim.

QUAMPRĬMUM, Au plus tôt, le plus tôt possible. Syn. Primo quoque tempore, quam mox, nulla mora, quam maturissime, e vestigio, sine cuncatione, abjecta omni mora.

QUAMVIS, Autant que tu voudras; quoique, bien que. Syn. Quantumvis, quanquam, licet, etsi, tametsi.

QUANDO, Quand, en quel temps, à quelle époque. Syn. Cum, ubi; ecquando. Usus: 1. Quando tandem? 2. Cum, quia, quoniam, quandoquidem, postquam, quand, lorsque, puisque, vu que. Quando te video ita desiderare, obsequar voluntati tuæ.

QUANDŌCUMQUE, En quelque temps que, toutes les fois que, dès que. Syn. Quocumque tempore.

QUANDŌQUE, Quand, lorsque; un jour, quelque jour. Syn. Aliquando.

QUANDŌQUĬDEM, Puisque, vu que, comme. Syn. Nam, quia. Usus: 1. Quandoquidem potes, fac promissa. Quandoquidem honestum ipsa virtus est. Quandoquidem tu istos oratores tantopere laudas, puisque tu exaltes tant ces orateurs. Quandoquidem apud te nec auctoritas senatus, nec ætas mea valet, puisque rien n’a de pouvoir sur toi, ni l’autorité du Sénat, ni mon âge.

QUANQUAM, Quoique, bien que, encore que. Syn. Tametsi, etsi, scilicet, quamvis. Usus: Quanquam ea verba satis sunt impropria.

QUANTOPĔRE, Combien, à quel point. )( Tantopere. Usus: Non tantopere desiderabam, quantopere nunc delector.

QUANTŬLUSCUMQUE, quantulacumque, quantulumcumque, Quelque petit que, si petit que. Usus: Quantulum id cumque tibi est. De hac mea, quantulacumque est, quæritis, sur mon talent, quelque faible qu’il soit.

QUANTUM, Combien; que. Syn. Quam, ut maxime, quatenus. Phras. Enitar quantum possum, je ferai tout mon possible. Qua licebit; quoad fieri poterit; pro virili parte enitar; quam potero, studiosissime, quoad res patietur, contendam; operam dabo et quam dignum est amicitia nostra, elaborabo; laborabo, quantum maxime potero; quantum in me erit; quantum in me situm est, adnitar. Usus: Quantum ex illo cognovi. Quantum est in occasione, celeritate. Laborabo, quantum possum maxime.

QUANTUMVIS, Autant qu’on voudra; quoique, bien que. Syn. Licet, quamvis.

QUANTUS, a, um, Que grand, combien grand. Usus: Dixi tanta contentione, quantum forum est, autant... que. Ignoras quæ, qualis et quanta sit vis amicitiæ. Quanti quanti, à quelque prix que ce soit, coûte que coûte. Sed quanti quanti, bene emitur quod necesse est.

QUANTO, Plus.... d’autant plus que. Syn. Quo. Usus: Quanto magis philosophari delectabit.

QUANTUSCUMQUE, quantacumque, quantumcumque, Quelque grand que, si grand que. Usus: Totum hoc, quantumcumque est, tuum est.

QUAPROPTER, C’est pourquoi. Syn. Quare, quamobrem, quocirca. Usus: Quapropter vos oro judices.

QUĀQUĀVERSUS, De tous côtés.

QUĀRE, Pourquoi, pour quelle raison, par quel motif? c’est pourquoi. Syn. Quamobrem, quapropter, ex quo. Phras. Quare id consilii cepisti? Pourquoi avez-vous pris cette résolution? Quem in finem? quid erat, quod ita statueres? Ut quid, quid ita, quam ob causam ita apud te constituisti; quid erat, quamobrem; quid accidit, cur ista velles? Quibus rebus adductus, quid erat causæ, cur ita potissimum velles? Quo tandem nomine ita consuluisti? Qua gratia, quid erat, quapropter ita statueres? Quid tibi isthoc in mentem venit? Qua de causa, quibus de causis id consilium suscepisti? Usus: 1. Quare istud restat. 2. Cur? Quare hoc negasti? 3. Adv. Pour que, afin que. Permulta sunt, quæ dici possunt, quare intelligatur, etc., il y a beaucoup de choses à dire pour faire comprendre, etc.

QUARTĀNA, æ, f. La fièvre quarte. Usus: In quartanam conversa est vis morbi.

QUĂSI, Comme si. Syn. Tanquam, quodammodo, perinde ac si. Phras. Negotium tuum, quasi rem meam procurabo, je m’occuperai de vos affaires, comme si elles étaient les miennes. Tanquam mea res esset; perinde quasi de me ageretur? velut meam causam tractabo. Negotium tuum, instar rerum mearum, mearum rerum modo curabo; non secus ac res meas curabo; mearum rerum similem curam de tuis negotiis geram; sic tuam causam agam, ut si vel quasi si meam tuendam susciperem. Usus: Quasi desperatos eos relinquamus. Quasi in extrema pagina, presque à la fin de la page.

QUASSĀTUS, a, um, Ébranlé, fracassé. Syn. Fractus, debilitatus.

QUĂTĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. Ébranler, affaiblir. Syn. Concutio. Usus: Nullo præsidio quatefeci Antonium.

QUĀTĔNUS, Jusqu’où, jusqu’à quel point. Syn. Quantum (finis, termini, mensuræ ratione). Usus: 1. In omni re videndum et statuendum est, quatenus. Id videamus, quatenus amor in amicitiis progredi debeat. 2. Quod attinet, ex ea parte, quo, qua in parte, dans quelle mesure. Advertendum est, quatenus sermo delectat. Accipio excusationem ex ea parte, quatenus, etc.

QUĂTER, Quatre. Quaterdecies, quarante fois.

QUĂTERNI, æ, a, Qui sont quatre à quatre. Usus: Quaternos denarios in singulas vini amphoras exegit.

QUĂTĬO, is, quassum, tere, a. Secouer, agiter. Syn. Quatefacio. Usus: Est in animis tenerum quiddam, quod ægritudine, quasi tempestate quatiatur.

QUĂTRĬDŬUM, i, n. Espace de quatre jours. Usus: Quatridui abest. Quatriduo ante venit.

QUĂTŬOR, Quatre. Phras. 1. Quatuor anni tempora, les quatre saisons de l’année. Quadripartitæ temporum commutationes; annuæ commutationes temporum. 2. Les quatre-temps. Stati per quatuor anni tempestates jejunio dies; quadripartita per annum jejunia per leges instituta.

QUĂTŬORDĔCIM, Quatorze.

QUĂTŬORVĬRI, ōrum, m. pl. Collége de 4 magistrats romains chargés de surveiller la voie publique.

QUĂTŬORVĬRĀTŬS, ūs, m. Quatuorvirat, charge de quatuorvir.

QUE, encl. Et. Syn. Ac, atque, et. Usus: Quique optime dicunt, quique faciunt.

QUĔMADMŎDUM, Comment, de quelle manière. Syn. Ut, ita ut, perinde ut, sicut. Usus: 1. Interrog. Exquire, quemadmodum se nunc gerat. 2. Quomodo, qua ratione, qua via, relat. Semper providi, quemadmodum salvi esse possemus, comment nous pouvions être sauvés. Cf. Sicut.

QUĔO, is, quĭi et quīvi, quĭtum, quire, n. Pouvoir. Syn. Possum. Usus: Non queo ad te sine lacrimis scribere. Cf. Possum.

QUERCŬS, ūs, f. Chêne. Syn. Arbor querna.

QUĔRĒLA, æ, f. Plainte, grief. Syn. Querimonia, conquestio, lamentatio, questus. Epith. Gravissima, iniquissima, inveterata, invidiosa, justa, magna, mira, misera, luctuosa, necessaria. Publicæ, assiduæ, inauditæ, multæ, quotidianæ. Usus: Nunc venio ad querelam et suspicionem tuam. Querelis quotidianis nihil proficio. Epistola plena stomachi et querelarum, lettre pleine de colère et de plaintes. Cf. Queror, Lamentatio.

QUĔRĬBUNDUS, a, um, Qui se plaint, plaintif, gémissant. Syn. Lamentabilis.

QUĔRĬMŌNĬA, æ, f. Plaintes, regrets, douleur exprimée. Syn. Querela lamentatio. Epith. Communis, justa, magna, quotidiana, ficta, libera.

QUĔROR, eris, questus sum, queri, d. Se plaindre, exprimer sa douleur, son mécontentement. Syn. Conqueror, expostulo, deploro, querelam vel querimoniam habeo. Phras. 1. Jure de te queror, c’est à bon droit que je me plains de vous. Æqua est mea de te expostulatio; æquitatem querelæ meæ cognoscere ipse potes; jure te accuso; quod in me commeruisti, justam habet querelam; æquam de te querimoniam habeo. Locus hic est tecum expostulandi. 2. Omnes querebantur, tous se plaignaient. Plena erant omnia querelarum; lacrimantes questi sunt, dolorem suum nobis impertiverunt; fremebat urbs tota; querebantur cum luctu et gemitu; jactabantur tota urbe querimoniæ; querimoniæ de injuriis conventusque tota urbe habebantur; fuit communis omnium vociferatio deplorantium querelas suas; tempestas querelarum secuta est. Secuta est comploratio omnium; concursus plorantium magis magisque augescebat. Primo secretæ multorum indignationes exaudiebantur, dein ad criminationem et publicam querimoniam res excessit. Cf. Lamentatio. Usus: Quererer tecum atque expostularem, je me plaindrais à toi ou auprès de toi. Quid est, quod cum fortuna hoc nomine queri possis? Queri de injuriis aliorum. Multa de rege questus est.

QUESTŬS, ūs, m. Plainte, gémissement. Syn. Querela, lamentatio. Usus: Qui questus, qui mœror inveniri in tanta calamitate potest? Quelles plaintes, quels gémissements pourront égaler une si grande infortune? Cf. Querela.

QUI, QUÆ, QUOD, Qui, lequel, laquelle. Usus: 1. Qui Platonem superaret, nullus fuit. Misi, qui hoc tibi nuntiaret. Negat jus ei esse, qui miles non sit, cum hoste pugnare. 2. Quis, qui? quel? quelle? Qui erit rumor populi si id feceris? 3. Ut, pour que. Non sum tam demens, qui hoc credam. 4. Quia, quoniam, parce que, attendu que. Vatem te esse oportet, qui futura prædixeris. Vigilantem enimvero consulem, qui somnum toto consulatu suo non viderit. 5. Qualis, qui, quel. Eum te esse puto, qui esse debes. Qui vir ille fuerit, considera.

QUI? Comment, de quelle manière? Syn. Quomodo? Usus: Qui hoc esse poterit?

QUĬA, Parce que. Syn. Quod. Usus: Nemo dolorem, quia dolor est, amat.

QUĪCUMQUE, quæcumque, quodcumque, Quel ... que; quelque soit; quelque que. Syn. Quisquis, quivis, quisque.

QUID? Comment? pourquoi? Usus: 1. Quid est cur? Quid pecunia fiet? Quid ejus sit, video. Exponam vobis quid hominis, gaudii, consilii sit. Eloquere, quid venisti? Parle, dans quel but es-tu venu? 2. In quo, en quoi? Quid offendi? Quid ille indiget mei? 3. (Subaudito verbo), quoi? Quid multa? Quid multis? Quid plura? Quid pater? vivitne? 4. (Augendi causa), que dirai-je de ce que. Quid? quod sapientissimus quisque animo æquissimo moritur.

QUĪDAM, quædam, quoddam et subst. quiddam, Un certain, un, quelqu’un; qqche de. Syn. Aliquis, ullus, quisquam, certus, nonnullus, unus. Usus: Hoc majus est quiddam quam tu censeas. Quidam ex amicis.

QUĬDEM, Même; à la vérité; il faut l’avouer; du moins, certes, sans doute. Syn. Etiam, profecto. Usus: Cupio quidem certe. Hoc quidem verum est profecto. Non satis prudenter ille quidem.

QUIDQUID, Tout ce qui. Syn. Quodcumque, quod velis.

QUĬES, ētis, f. Repos, vie calme, tranquillité. Syn. Requies, tranquillitas, laxamentum, otium, vacatio, cessatio, remissio, finis, respiratio. )( Actio. Epith. Diurna et nocturna, placidissima, sempiterna. Phras. Utimur summa quiete, nous jouissons d’un profond repos. Summa nobis pax, summa tranquillitas data; in summo otio vivimus; respiramus denique et acquiescimus; otiosam ætatem et quietam agimus. Loco vivimus quietis et tranquillitatis plenissimo; vitam tranquillam, remotam a procellis invidiarum et judiciorum anfractu sequimur; in viam beatæ, placatæ, tranquillæ vitæ deducti sumus. Sine vi, sine metu, sine periculo ad otium nos totos referimus; tranquillis rebus, tacitis et pacatis utimur; in utramque, ut aiunt, aurem dormimus. Animis vacuis, sine tumultu aut periculo jucundissime respiramus. Cf. Quiesco. Usus: 1. Excubabat animo, nec partem ullam quietis admittebat. Me non quies, non remissio delectabat, non labor ad quietem revocabat. Nunquam sibi quietem dabat aut otium. Quiete uti et suavitatibus nefas habebat. 2. Somnus, sommeil. Ad quietem eamus; quieti nos tradamus. Sumpta quiete. In quiete, secundum quietem sæpe nobis videre aliqua et audire videmur. Cf. Otium.

QUĬESCO, is, ēvi, ētum, ere, Reposer, se reposer. Syn. Acquiesco, conquiesco. )( Laboro. Adv. Contra, ita. Phras. 1. Post tot molestias quiescas licet, après tant de traverses, il vous est permis de vous reposer. A tot molestiis quiescas, respires licet; post tot molestias quietem capias; quieti te tradas; quieto animo vivas; quietus sis; vitam traducas quietam et otiosam; vitam traducas quiete; vitam in quiete degas, licet; otium sequi et clementem vitam licet; solutis animis esse licet; in otio esse licet 2. Paulum quievi, je me suis reposé, j’ai dormi un peu. Horam unam, duas quieti dedi; quietem sumpsi; quietem cepi; quieti me tradidi; lassitudinem brevi quiete sedavi. Cf. Quietus, Somnus, Dormio. Usus: Quiescamus denique et taceamus.

QUIĒTĒ, Tranquillement, en repos. Syn. Tranquille.

QUĬĒTUS, a, um, Qui reste en repos, calme paisible. Syn. Tranquillus, compositus. )( Agitatus, fluctuans. Phras. 1. Quieto esse licet a negotiis, il permis de se reposer des affaires. Quies nunc est a negotiis; negotiorum nihil est; quiescunt negotia; feriæ sunt a negotiis; forum silet, a cæteris etiam est silentium; conticescit negotiorum tumultus; nihil nunc geritur negotiorum; tranquillum nunc pacem agere licet; liberale nunc contigit otium; cura domesticarum ac forensium rerum omnis defluxit; vacatio est a rebus gerendis; quietem a negotiis, vacationem a rebus gerendis ipsum tempus concedit. 2. Nunquam quieto esse licuit, jamais je n’ai pu être tranquille. Usque ad extremum spatium nullum tranquillum atque otiosum spiritum ducere mihi licuit; nunquam per negotia quietus fui; curæ publicarum rerum nullam mihi partem neque diurnæ, neque nocturnæ quietis impertiunt; nunquam sinunt me respirare, nunquam acquiescere; nunquam licuit mihi animo consistere et ad otium me referre; nunquam conquiescere et animo vacuo esse mihi licuit. Cf. Tranquillus, Tranquillo, Paco. Usus: Quieta mente consistere. Vitam quietam sine ullo labore et contentione traducere.

QUĪLĬBET, quælibet, quodlibet et quidlibet, Celui qu’on voudra, quelqu’il soit, le premier venu. Syn. Quivis, unusquisque, unusquivis.

QUIN, Que ... ne; comment ne pas. Syn. Ut non, cur non, qui non. Usus: Prorsus nihil abest quin sim miserrimus. Nemo est quin acutius, etc. Nemo est quin malit. Quin etiam, et même, bien plus, que dis-je. Syn. Quin imo, atque etiam, quin præterea. Usus: Id meum dolorem non levabat, quin etiam augebat. Credibile non est, quantum scribam die: quin etiam noctibus, nihil enim somni, on ne saurait croire combien j’écris le jour: et même les nuits, je ne dors pas.

QUINCUNX, uncis, m. Les ⁵⁄₁₂ d’un tout; arbres plantés en formes de quinconce, c. à d., quincunx ⁙ les cinq points d’un dé. Usus: Proceritates arborum, et directi in quincuncem ordines.

QUINDĔCIM, Quinze. Usus: Dies circiter quindecim.

QUINDĔCĬES, Quinze fois.

QUINGĒNI, æ, a, Qui sont cinq cents.

QUINGENTĒSĬMUS, a, um, Cinq-centième.

QUINQUĀGĒNI, æ, a, Qui sont cinquante.

QUINQUĀGĒSĬMUS, a, um, Cinquantième.

QUINQUĀGINTA, Cinquante.

QUINQUE, Cinq.

QUINQUENNĀLIS, e, gen. com. Qui a lieu tous les cinq ans, quinquennal.

QUINQUENNĬUM, ĭi, n. Espace de cinq ans, lustre.

QUINQUĔVĬRI, ōrum, m. pl. Magistrats romains au nombre de cinq, chargés soit du partage des terres, soit des dettes et des constructions.

QUINQUĬES, Cinq fois.

QUINTĬLIS (subaud. mensis), Le cinquième mois de l’année (en la comm. en Mars), Juillet.

QUINTUS, a, um, Cinquième.

QUĪNUS, a, um, Cinquième.

QUIPPE, Oui, en vérité, assurément, en effet. Syn. Nam, etenim, nempe, nec mirum, utpote, videlicet. Usus: Tibi vero aliud videtur, quippe viro erudito.

QUĬRĪTĀTĬO, ōnis, f. Cris de détresse, d’effroi. Syn. Lamentatio. Usus: Fuga comitum, ut quiritatio facta est. Cf. Querela.

QUĬRĬTES, um et ĭum, m. pl. Les quirites, les Romains. Syn. Populus Romanus.

QUĬRĪTO, as, avi, atum, are, n. et a. Demander l’appui des citoyens romains; dire en criant. Syn. Fidem alicujus imploro. Usus: Quiritanti, civis Romanus sum, respondit; abi nunc, populi Romani fidem implora, à ce malheureux, qui criait dans ses angoisses: je suis citoyen romain, etc.

QUIS, quæ, quod vel quid? Qui? lequel? laquelle? quoi? Usus: Quis autem dubitet?

QUISNAM, quidnam? Qui donc? quoi donc? Syn. Quis? ecquisnam?

QUISPĬAM, quæpiam, quodpiam et quidpiam, Quelque, quelqu’un, quelque chose. Syn. Aliquis, quisquam.

QUISQUAM, quæquam, quicquam, Quelque, quelqu’un, quelque chose. Syn. Aliquis, quispiam. Usus: Si quisquam est, qui Ciceronem legit. Nec quemquam omnium pluris facit, quam me. Nec quisquam unus credet deinceps. Non est alter hodie quisquam me felicior. Nec melior vir fuit Africano quisquam nec clarior. Virtus, sine qua nihil quicquam egregium.

QUISQUE, quæque, quodque et quidque, Qui que ce soit, chaque, chacun, tout. Syn. Unusquisque, quivis, quilibet. Usus: 1. Pro se quisque vim queritur. Cum Comparativo. Quo quisque est solertior, hoc docet laboriosius, plus on a de talent, plus on se donne de peine pour enseigner. Ut quisque optime natus est, ita honoris cupidissimus.

QUISQUĬLĬÆ, ārum, f. pl. Tout ce qui est mauvais, déchet, rebut. Syn. Sordes.

QUISQUIS, quæque, quodquod et quicquid, Quel qu’il soit, qui que ce soit, quiconque. Usus: Quisquis ille est, si modo est aliquis.

QUĪVIS, quævis, quodvis et quidvis, qui vous voudrez, qui que ce soit, quiconque, quelconque. Syn. Quilibet, unusquisque.

QUO, Où? A cause de quoi, par conséquent; afin que, pour que. Usus: Quo tibi tantum opus erat? Quo tantam pecuniam? Quo facilius, hoc turpius. Non quo dubitem. Quo se miser vertet? Quo te agis? Quo te pedes? Quo magis cavendum est, ne quis introeat. Quo ditior, eo liberalior. Quo minus ingenio potest, hoc curiosior est.

QUŎAD, Tant que; jusqu’à quel point, jusqu’où; autant que. Syn. Donec, usque dum, ut. Usus: Quoad ejus fieri poterit. Eatenus progredere, quoad licebit. Commoda te ei, quoad tua fides patietur. Quoad fas erit, utque facultas foret, juvabo.

QUŌCIRCA, C’est pourquoi, en conséquence, donc. Syn. Unde, quare, quapropter, ex quo, quo, itaque, quamobrem. Usus: Quocirca bene majores nostri.

QUŌCUMQUE, Partout où, en quelque lieu que (avec mouv.). Syn. Quocumque veneris, quamcumque in partem te dederis. Quocumque res cadant, quoi qu’il arrive.

QUOD, Parce que. Syn. Quia. Usus: 1. Gratum est quod quieveris. Quod utinam minus cupidus vitæ fuissem. 2. Nam si, que si. Quodsi mihi permisisses.

QUŌDAMMŎDO, Jusqu’à un certain point, en quelque façon. Syn. Quasi.

QUŌMŎDO, De la manière que, comme, comment. Syn. Quo pacto, qua ratione, quemadmodum, qua via, qui, ut, quibus præsidiis et adjumentis. Usus: Quomodo nunc sum, miserrimus certe sum. Quomodo exsultat in victoria? Quomodo, si quis me roget, etc.

QUŌMŎDŎCUMQUE, De quelque manière que. Syn. Utut, utcumque, quo, quomodo, quocumque modo, quibus rebus possis, quoquo pacto, quoquo animo. Phras. Quomodocumque res sese habent, de quelque manière que les choses se passent. Utcumque erit; quocumque res cadant; quoquo pacto res se habebit; quocumque res evadat; quemcumque res exitum habebit. Usus: Quomodocumque se res habet, advola.

QUONDAM, Autrefois, jadis. Syn. Olim, alias, quodam tempore; fuit olim tempus cum, etc. Usus: Et alias sæpe et quondam in Hortensii villa.

QUŎNĬAM, Puisque, parce que; après que. Syn. Quia, pro eo, quod, quando. Usus: Moriendum fuit, quoniam homo erat.

QUŌQUAM, Vers un lieu quelconque, quelque part. Syn. Aliquo.

QUŌQUO, En quelque lieu que, partout ou (avec mouv.). Syn. Quocumque.

QUŌQUŌMŎDO, De quelque manière que. Syn. Quomodocumque, quocumque modo, quacumque ratione, omni ratione. Usus: Quoquomodo sis meritus. Tu quoquomodo hominem investiges velim, par tous les moyens possibles.

QUORSUM, Vers quel lieu, dans quelle direction, de quel côté; où, dans quel but, dans quel dessein? Syn. Quo, ad quid, quem in locum, quem in finem? Usus: Quorsum hæc oratio? Quorsum hæc spectant, pertinent? Quorsum hæc evadent, recident, erumpent?

QUOT, Combien, en quel nombre. Usus: Quot quantæque calamitates.

QUŎTANNIS, Tous les ans, chaque année. Syn. Singulis annis.

QUOTCUMQUE, En quelque nombre que, autant que.

QUŎTĒNI, æ, a. En quel nombre. Usus: Nescio quotenorum jugerum, je ne sais combien d’arpents.

QUŎTĬDĬĀNUS, a, um, Journalier, quotidien. Syn. Vulgaris, communis. Usus: Sermo victus, cultus vulgaris et quotidianus.

QUŎTĬDĬĒ, Chaque jour. Syn. Singulis diebus, in dies, in singulos dies, nulla non die, quovis die. Usus: Quotidie magis obdurescit. Quotidie vel potius in dies singulos litteras ad te mitto; quotidie enim te profectum suspicor.

QUŎTĬES, Combien de fois? toutes les fois que. Usus: Quoties et quot nominibus auferes? Quoties jam extorta est tibi sica de manibus? Illud soleo mirari, non me toties accipere litteras, quoties a Quinto mihi fratre afferuntur, j’ai coutume de m’étonner de ce que je ne reçois pas de lettres de toi aussi souvent que de mon frère Quintus.

QUŌTĬESCUMQUE, Toutes les fois que. Quocumque tempore, quandocumque.

QUOTQUOT, Tous, tant que. Usus: Duo vel quotquot fuerint, deux ou tous ceux qu’il y aura.

QUŎTUS, a, um, En quel nombre, le quantième, le combien. Usus: Quotus quisque est qui, etc. Quotus est ille denarius?

QUŎUSQUE, Jusques à quand? Syn. Quamdiu, quem ad finem, quoad, quatenus. Usus: Quousque, inquies? quoad erit integrum. Quousque ita dicis? Jusques à quand tiendrez-vous ce langage? Quousque tandem abutere patientia nostra.

QUUM, Quand, lorsque, dès que. Syn. Cum.

RĂBĬDĒ, Avec fureur, avec rage ou violence. Syn. Rabiose, furiose, furenter. Usus: Omnia rabide appetens cum inexplicabili cupiditate.

RĂBĬDUS, a, um, Furieux, enragé. Syn. Furens, rabiosus. Usus: Aspectu rabido. Cf. Furens.

RĂBĬES, ēi, f. Rage, fureur. Syn. Furor. Epith. Inusitata. Usus: Hecubam propter animi acerbitatem et rabiem in canem versam putant, on pense qu’Hécube fut changée en chienne, sans doute à cause de la rage extrême que ses chagrins lui causèrent. Cf. Furor, Ira.

RĂBĬŌSĒ, Avec fureur, rage. Syn. Rabide, furiose. )( Leniter, quiete.

RĂBĬŌSUS, a, um, Furieux, enragé. Syn. Rabidus. Cf. Furens.

RĀBŬLA, æ, f. Avocat brailleur, chicaneur, robin. Syn. Causidicus rabiosus et ineptus; qui nimia verbositate aures obtundit. Epith. Probabilis. Usus: Declamator de ludo, rabula de foro.

RĀDĪCĬTUS, En arrachant la racine. Syn. Stirpitus, funditus, omnino. Usus: Opiniones aliquas, religionem radicitus ex animis hominum extrahere, evellere, déraciner des opinions de l’esprit, arracher la religion du cœur. Cf. Omnino.

RĂDĬO, as, avi, atum, are, n. Briller, rayonner. Syn. Radios emitto, fulgeo.

RĂDĬŌSUS, a, um, Rayonnant, radieux. Usus: Sol radiosus.

RĂDĬUS, ĭi, m. Rayon. Usus: In radio solis cernuntur.

RĀDIX, īcis, f. Racine. Syn. Stirps. Epith. Altissima. Usus: Radices agere; radices mittere, plonger ses racines. Vera virtus altissimis est defixa radicibus; firmissimis radicibus nititur, sic, ut nulla vi labefactari possit. Consuetudo altissimas habet radices. Non ramos solum amputare vitiorum, sed ipsas radicum fibras evellere necesse est, ne pas seulement couper les branches de nos vices, mais extirper jusqu’aux fibres les plus déliées de leurs racines.

RĀDO, is, rāsi, rāsum, ere, a. Râcler, gratter, raser. Usus: Superciliis rasis.

RĀMENTA, ōrum, n. pl. Ce qui tombe quand on râcle, copeaux, paillettes. Usus: Argenti, auri ramenta.

RĂMŌSUS, a, um, * Qui a beaucoup de branches, rameux.

RĀMUS, i, m. Branche, rameau. Usus: Arboris ramum defringere.

RĀNA, æ, f. Grenouille.

RANCĬDUS, a, um, Gâté, qui sent, rance. Usus: Caro rancida.

RĂPĀCĬTAS, ātis, f. Rapacité, penchant au vol. Rapiendi cupiditas.

RĂPAX, ācis, omn. gen. Rapace, ravisseur, enclin au vol. Syn. Prædo. Usus: 1. Iste crudelis, olim furunculus, nunc etiam rapax. 2. Citus, velox, qui entraîne tout. Rapax fluvius. Cf. Prædo, Rapio.

RĂPĬDĒ, Rapidement. Usus: Velociter et rapide ferri.

RĂPĬDĬTAS, ātis, f. Rapidité entraînante d’un cours d’eau. Usus: Rapiditate fluminis ad transeundum impediuntur.

RĂPĬDUS, a, um, Rapide, agile. Syn. Velox.

RĂPĪNA, æ, f. (Adhibetur tantum plurali.) Rapine, vol, pillage. Syn. Furtum vi factum. Usus: Spes prædæ et rapinarum.

RĂPĬO, is, pŭi, ptum, ere, a. Prendre par force, emporter. Syn. Abripio, aufero, eripio, prædor, furor; impello, ago. Phras. Hostis omnia rapuit, l’ennemi pilla tout. Rem nostram furore suam fecit; prædam omnem avertit; loca omnia diripuit; quidquid agi ferrique poterat, avertit. Cf. Diripio, Prædo. Usus: 1. Detrahere aliquid alteri et sibi rapere. 2. Impello, ago, allicio, emporter, entraîner en parl. d’une passion. Voluptas omnes ad se rapit. Quo te effrenata tua cupiditas rapiet? Cura omni ac studio ad philosophiam rapitur. Milites in aciem rapit. 3. Adduco, emmener. In invidiam, in odium aliquem rapere, rendre qqn odieux. Cf. Aufero.

RAPTIM, A la hâte, rapidement. Syn. Cursim, subsecivis operis. Phras. Raptim in hostem ducere milites, enlever ses troupes et les lancer contre l’ennemi. Manipulos in aciem rapere; raptare legiones; agmen in hostem agere; pleno gradu in hostem inducere, quam proxime ad hostem ducere. Usus: Raptim cum ageret ac turbulente. Hæc scripsi raptim, j’ai écrit ces lignes à la hâte.

RAPTO, as, avi, atum, are, a. (sæp. poet.) Emmener, entraîner de force. Quem vexastis, raptastis, omni crudelitate lacerastis.

RAPTOR, ōris, m. Voleur, ravisseur.

RAPTŬS, ūs, m. Vol, rapt. Usus: Raptus virginum. Cf. Abstractus, Alienatus.

RĀRĬTAS, ātis, f. Le peu d’épaisseur, la légèreté; faible quantité, rareté. Usus: In pulmonibus inest raritas quædam, la substance des poumons est rare et molle.

RĀRO, Rarement, peu souvent. Syn. Insolenter, rarenter, minime sæpe, non sæpe, minus sæpe. )( Frequenter. Usus: Acipenser raro admodum capitur.

RĀRUS, a, um, Peu serré, clairsemé; étendu, espacé; rare, qui arrive peu fréquemment. Syn. Paucus, singularis, quotus? )( Multus, frequens, confertus. Adv. Maxime. Phras. 1. Rariores jam hostes erant in acie, déjà les ennemis étaient moins nombreux dans la mêlée. Vanior jam erat hostium acies; infrequens jam erat hostilis acies; nudata erat jam magna sui parte acies; dissipaverat aciem hostilem equestris procella; in acie summa infrequentia; rarus erat ad signa miles; ex hostili exercitu magna pars defluxerat; ex acie dilapsa erat. 2. Rarum est, cela est rare. Raro, perraro accidit; ita rarum est, ut si quando auditum sit, portenti ac prodigii simile numeretur; infrequens illud ac omnino peregrinum; id si quando accidat, tanquam albam avem videre sibi homines videntur. Usus: In omni re optimum est rarissimum.

RĂTĬO, ōnis, f. Faculté de raisonner, intelligence, bon sens; méthode, règle. Syn. Vis cogitandi; judicium, mens, consilium; argumentum; modus. Phras. Hoc est contra rationem, cela est contre la raison. Hoc ne rationi quidem consentaneum est; id agere hominis est a tota mente et recta ratione deficientis; a præscriptione rationis aversi; id vero a sana ratione alienum est. Cf. Prudentia. Usus: 1. Mens, animus, âme, intelligence. Ratio præsit, appetitus obtemperet. 2. Judicium, intelligentia, consilium, prudentia, jugement, prudence. Ratio, dux lumenque vitæ, domina omnium et regina. Rationis participem esse; ratione uti, avoir la raison, être raisonnable. Rationi ac consilio locum dare; rationi parere, obedire, obéir à la raison. De ratione deduci, abire, discedere; a mente et ratione deficere, perdre la raison. 3. Argumentum, raisonnement, argumentation. Rationibus solum pugnas; veritatem rationibus exquiris, vous recherchez la vérité par le raisonnement. Rationes suæ sententiæ colligere, afferre, exponere, explicare, donner les raisons de son sentiment. Rationem suæ sententiæ reddere, ostendere; rationibus disputare, argumenter. Adversariorum rationes refutare, rejicere, réfuter les raisonnements de son adversaire. Probare suam rationem alicui, prouver son idée à qqn. 4. Modus, via, consilium, institutum, genus, conditio, méthode, procédé, manière, plan. Belli gerendi modus et ratio hæc solet esse. Meæ vitæ rationes me inde avocant. Tua ratio postmodum est commutata. Nunc alia ratio est rerum omnium, 5. Res, negotium, considération, souci, soin. Meas rationes semper tuæ saluti posthabui. Incumbe toto animo in eam rationem, qua adhuc usus es. Adjungere se ad rationes alicujus, se joindre au parti de qqn. 6. Commercium, societas, rapport, relation, commerce. Aliquem in suam rationem et consuetudinem inducere; rationem contrahere cum aliquo, lier des relations avec qqn. Quibuscum mihi ratio fuit; quibuscum mihi ratio intercessit, avec qui j’ai eu affaire. 7. Cura, respectus, état (que l’on fait) de, compte (qu’on tient) de. Habere, ducere rationem absentis. Sui commodi rationem ducere; alienæ dignitatis rationem habere. Habenda erat Tarenti ratio, sed vicit respectus Capuæ, il fallait tenir compte de Tarente, mais la considération de Capoue l’emporta. 8. Ratio administrationis et rei pecuniariæ, compte; calcul. Rationem vitæ ab aliquo deposcere; rationem vitæ suæ reddere, rendre compte de sa vie. Rationes cum aliquo putare, rationes subducere, inire, tractare, conficere; cum aliquo conferre, rendre ses comptes à qqn. Rationes alicui edere; ad ærarium referre, rendre ses comptes au trésor. Rationes in tabulas transferre, transcrire ses comptes sur des tablettes. Pecuniam in rationem inducere, faire entrer une somme en ligne de compte. Ad calculos vocare amicitiam ut par sit ratio acceptorum et datorum, faire de l’amitié un calcul et vouloir que la balance soit égale entre ce qu’on a reçu et ce qu’on a donné.