CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 8)

CONTENTĬO, ōnis, f. Lutte, combat, rivalité; effort. Syn. Certatio, controversia, luctatio, certamen, dimicatio, pugna; vis animi, labor corporis. )( Relaxatio, remissio. Epith. Accurata, acerrima, anceps, clarissima, commodior alicui, dispar, dissimilis, effusa, forensis, gravis, gravis meritorum in remp., incredibilis, injusta, legitima, magna laterum, animi, parva vocis, major vocis, media, mediocris, minima verborum, mira, nimia vocis, par, parva, prima adversariorum, sapiens, similis animi, summa corporis, tanta, turpis, vehementissima, vera. Contentiones agrariæ, crebræ, gravissimæ, honestissimæ, inanes, inimicissimæ, magnæ, multæ et magnæ, periculosæ. Usus: 1. Accuratam et inimicitiis incensam contentionem suscipere. Multæ et magnæ contentiones mihi tecum, vel inter nos erunt; contentionem tecum habeo, faciam, se disputer. 2. Controversia, discussion. Illud vero in contentione ponitur; in contentionem venit, incidit, an, etc. 3. Labor, travail, effort. Omnem vitæ cursum in labore ac contentione conficere. A contentione quotidiana animum laxare. In id negotium magna animi contentio adhibenda erit. In arduam contentionem vocamur. Magna nobis de vita ac salute contentio impendet. 4. Comparatio, collatio, comparaison, rapprochement. Hominum, fortunarum, bonorum contentionem facere. Cf. Certamen, Certo, Pugna.

CONTENTUS, a, um, Content, satisfait. Syn. Quem non pœnitet, qui satis esse putat, qui facile patitur. )( Cupidus. Adv. Facile ad liberaliter vivendum. Phras. 1. Contentus sum mea sorte, je suis content de mon sort. Acquiesco in rebus meis; majora non appeto; plus a fortuna non postulo; satis, abunde est, sufficit, quod habeo. Continet se intra hos fines, non excurrit, non prolabitur animus meus; non se longius effert, non se altius tollit animus meus; non me pœnitet conditionis meæ; summa voluntate, summa animi æquitate fero hanc fortunam meam; mihi unice satisfacio; his me abunde expleo; eo res meas loco esse lætus sum, satis habeo. 2. Hac mutatione plebs non contenta fuit, ce changement mécontenta le peuple. Minime læta erat; mutationem eam aspernata plebs est; ea rerum conversio haud satis placebat plebi; haud probabatur plebi; huic rerum mutationi haud æqua satis multitudo fremere inter se occulte, obirata fortunæ conqueri, Deos denique hominesque palam accusare cœpit. Cf. Displiceo. 3. Qualibet pœna contentus sum, j’agrée n’importe quel châtiment. Nullam deprecor pœnam; sententiam in me latam summa voluntate suscipio; æqui bonique facio, quidquid de me statuitur; stabo judicum decretis, paratamque in omne supplicii genus voluntatem affero; acquiesco judicum sententiis; pœnam quamlibet in me constituant judices, placet, non repugno, haud refugio, admitto; conditionem quamlibet accipio; in potestate senatus, judicum ero. Usus: 1. Cultu parvo contenta est natura. Minimo contentus. 2. Intentus, tendu, raidi, soutenu. )( Remissus. Contento studio, labore, opera; cursu contento; tormenta contenta et vehementius adducta, machines fortement tendues. Vox contenta. Fides contentæ.

CONTĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. Broyer; consumer, dépenser. Syn. Tero, consumo. Adv. Frustra tempus, melius diem. Usus: 1. In studiis litterarum, in litibus, in re quærenda totam ætatem, otium, tempus omne conterere, employer entièrement. Injurias omnes voluntaria oblivione contrivi, j’ai effacé par un oubli volontaire le souvenir de toutes les injures que j’avais reçues. 2. Vinco, vaincre, accabler, détruire. Cæsar cæteras nationes contrivit, domuit, pervicit. Cf. Consumo.

CONTERRĔO, es, ui, ĭtum, ere, a. Épouvanter. Syn. Terreo. Usus: Vultu ipso aspectuque me conterruit. Cf. Terreo.

CONTESTĀTĬO, ōnis, f. Instance, prière. Syn. Obtestatio. Usus: Maxima contestatione a me petivit, ut, etc.

CONTESTOR, aris, atus sum, ari, d. Prendre à témoin, invoquer; entamer, ouvrir un débat judiciaire (par l’appel des témoins). Syn. Obtestor, judicium committo constituoque. Usus: Procuratores litem non contestabuntur. Cum eo litem contestatam habeo. Perennis et contestata virtus. Deos hominesque contestari. Cf. Testor.

CONTEXO, is, xŭi, textum, ere, a. Faire un tissu, confectionner, composer. Syn. Texo, conjungo, compono. Adv. Conjuncte cum reliquis, facile, festive crimen, longius carmen. Usus: Carmen contexere. Extrema cum primis contexere. Crimen contexere.

CONTEXTĒ, Avec enchaînement. Syn. Conjuncte. Usus: Omnia naturali colligatione conserte contexteque fiunt.

CONTEXTŬS, ūs, m. Tissu, assemblage; suite, enchaînement. Syn. Complexio. Epith. Mirabilis, totus. Usus: In toto contextu orationis hæc sunt servanda. Pennarum contextu corporis tegumenta faciunt. Mirabilis contextus rerum.

CONTĬCĔO, es, ui, ere, n. Se taire. Syn. Taceo, reticeo, obmutesco. )( Loquor. Usus: 1. Conscientia victus conticuit 2. Transl. Deficio, cesser. Studium nostrum subito conticuit et obmutuit Senatus obmutuit; judicia conticuere.

CONTĬCESCO, is, ticui, ere, n. Se taire. Syn. Taceo, obmutesco. Adv. Illico, parumper, repente, subito. Phras. Omnes repente conticuerunt, tout à coup tous demeurèrent silencieux. Mœstum aliquamdiu silentium obtinuit, silentium repente consecutum est; tenuit silentium aliquot horis; suppressere vocem adstantes; vocem mittebat nemo: altum erat ab omnibus silentium. Muta circum omnia et elinguia videbantur. Usus: In bello artes nostræ conticescunt. Quando lamentatio urbis et gemitus conticescent? Cf. Taceo, Silentium.

CONTĬNENS, entis, omn. gen. Contigu, proche, voisin. Syn. Junctus, adjunctus, affixus, conjunctus, proximus, non interruptus. Usus: 1. Terræ continentes. Mari aer; Cappadocia Ciliciæ continens est. Natura rerum uno consensu continens est et juncta. Uno pene et continenti agmine. 2. Terra mari vicina, attenant, contigu, limitrophe. Mare dissimile est proximo ei continenti. 3. Temperans, sobre, tempérant. Vir continens et temperans. Cf. Pudicus, Castus.

CONTĬNENTER, Continuellement. Syn. Semper. )( Interrupte. Usus: 1. Continenter labuntur et fluunt omnia. 2. Temperanter, sobrement, avec tempérance. Parce, sobrie, continenter vivere. 3. Continuate, conjuncte, perpetuo, de suite, sans interruption. Uno spiritu continenter multa dicere. Cf. Semper, Assidue.

CONTĬNENTĬA, æ, f. Modération, retenue; continence. Syn. Temperantia. Differ. Continentia Voluptati, Abstinentia Avaritiæ resistit. Usus: Valetudo sustentatur continentia in victu omni et cultu. Nihil eum ab summa integritate ac continentia deducere potuit. Nulla re conciliatur facilius benevolentia populi, quam continentia et abstinentia. Cf. Verecundia, Pudicus.

CONTĬNĔO, es, ui, tentum, ere, a. et n. Renfermer, embrasser (un espace); arrêter, retenir; conserver, garder intact. Syn. Comprehendo, complector, includo, concludo, colligo; vel refreno, cohibeo, coerceo; vel conservo. Adv. Abscondite, arctius, consulto se domi, diligentissime linguam, modeste insolentiam, patientius et expeditius quæstionem, simpliciter quæstionem, vehementius, vix facile sese regionibus officii. Contineri apte, diu, in cupiditate. Phras. 1. Columna universo ambitu denos pedes continet, cette colonne a dix pieds de tour. Denos pedes colligit, complectitur; columnæ ambitus denum pedum est. 2. Equus Trojanus multos mortales continere non poterat, le cheval de Troie ne pouvait contenir beaucoup d’hommes. Multos capere non poterat; paucorum erat capax; admittere, complecti, cohibere non multos poterat; latere, delitescere, tegi, condi in equo Trojano non multi poterant; unius equi lignei angustiis claudi, constringi, arctari non multi poterant. 3. Continere iram non potuit, il ne put maîtriser sa colère. Sustinere iram non potuit, quin erumperet; temperare sibi non poterat, quin iracundia longius auferretur; iracundiæ modum imponere, facere, statuere, frenos injicere; iracundiam reprimere, cohibere, coercere, moderari non poterat. Usus: 1. Multa animo ac memoria continere. Quæ vitam omnem continent. Continere aliquid animo inclusum. Hæc disputatio uberrimos virtutis et doctrinæ fontes continet. Hac una virtute cæteræ omnes, hoc facinore omnia flagitia continentur. Tua salute nostra salus continetur. Vita corpore continetur et spiritu. Omnis honestas quatuor virtutibus continetur. 2. Coerceo, refreno, cohibeo, réprimer, contenir, maîtriser. Continere cupiditates. Te contine, ut alios contineas. Iracundiam, conceptum odium, vocem, gemitum continere. A pluribus exemplis, a respondendo, ab assentando se continere. 3. Conservo, conserver, garder intact, retenir. Fides rempublicam maxime continet. Continere aliquem in officio. 4. Colligo, joindre, rattacher; n. vel p. être joint. Artes cognatione quadam inter se continentur, les arts se tiennent entre eux par une sorte de parenté.

CONTINGIT, imp. Il arrive. Syn. Evenit, accidit. Usus: Si mihi vita contigerit, si la vie m’est conservée, prorogetur. Id facilitate potius, quam culpa mea contigit. Cf. Accidit, Fortuna.

CONTINGO, is, tĭgi, tactum, ere, a. et n. Toucher; être proche. Syn. Tango, attingo. Usus: Luna terram propius contingit, la lune est l’astre le plus rapproché de la terre. Atomus alia aliam contingit. Hujus auctoritatem loci contingere ausus non essem. Aliquem propinquitate, sanguine contingere, être parent. Cf. Evenit.

CONTĬNŬĀTĬO, ōnis, f. Continuation, continuité. Syn. Perpetuitas. Epith. Admirabilis, fatalis quasi et immutabilis, non minus longa verborum, mirabilis, soluta, apta atque jucunda verborum, tota verborum. Usus: Mirabilis quædam continuatio seriesque rerum, ut alia ex aliis nexa, et omnes inter se aptæ colligatæque videantur. 2. Sympathia, ordre non interrompu. Immutabilis continuatio ordinis sempiterni. Continuatio causarum. 3. Periodus. Continuatio est densa et continens frequentatio verborum cum absolutione sententiarum.

1. CONTĬNŬO, Aussitôt, sur-le-champ. Syn. Statim, illico. Usus: Non continuo, si quis peccavit, puniendus est. Continuo omnes surrexere. Continuo te meæ voluptatis participem faciam. Cf. Statim.

2. CONTĬNŬO, as, avi, atum, are, a. Rendre continu, mettre à la suite, réunir. Adv. Perpetuo. Usus: Libertas hucusque continuata permansit. Natura cohærens cum omnibus partibus. Ager latissime continuatur. Atomi inter senexu continuantur. Cf. Continuus.

CONTĬNŬUS, a, um, Continu. Syn. Continens, perpetuus, perennis. Phras. Continuus illi labor est, son travail est continuel, sans interruption. Noctes diesque laboribus jungit; rem propositam continuo, vel continenti labore urget; in concepto labore perstat naviter; inceptum laborem naviter persequitur; assiduam rei navat operam; institutum suum in persequendo labore tenet naviter; assiduus est in opere; pertinaci studio in rem incumbit; nullum illi a labore cœpto otium; quies nulla; a cœpto labore ne punctum quidem temporis respirat; infinitus illi labor est; id ille saxum perpetuo volvit. Cf. Assiduus. Usus: Tot dies continuos quid egisti? Continuis itineribus Romam veni.

CONTORQUĔO, es, torsi, torsum, ere, a. Brandir; détourner. Syn. Convolvo, torqueo, jaculor, deflecto. Usus: Ut argumenta valide contorquet! aliquem alias ad lætitiam, alias ad tristitiam contorquere. Amnes in alium cursum contorquere. Contorta oratio. Contorta et aculeata sophismata.

CONTORTĒ, D’une manière entortillée. Syn. Oblique. Usus: Perturbate et contorte dicere, concludere aliquid.

CONTORTĬO, ōnis, f. Entortillement, obscurité (du style). Syn. Flexio. Usus: Majus est, has orationis contorsiones, quam siderum flexus perdiscere.

CONTORTUS, a, um, Entortillé, embrouillé. Usus: Stoici contortis quibusdam, et minutis conclusiunculis utuntur.

CONTRA, Contre. Syn. Adversum, adversus, in. Usus: 1. Facere contra aliquem, contra populi studium stare, être contraire. 2. E contrario, immo potius, au contraire. Quæ bona sunt, mala putant; contra quæ mala, bona. Non tua culpa est; contra summa laus. 3. Aliter, secus, contrairement à. Contra faciam, ac in reliquis causis. Contra, ac licet, factum est. Contra faciunt, quam polliceantur. 4. Ex alia parte, ex opposita parte, en face, vis-à-vis. Insulæ latus unum contra Galliam est. Agrum habes contra eum locum, qui, etc.

CONTRACTĬO, ōnis, f. Contraction; brièveté. Syn. Brevitas. Epith. Facilis. Usus: Meam parcimoniam contractio naturæ significat. Idem vitium est effusio animi in lætitia, ac contractio in dolore. Frontis, brachii, digitorum, supercilii contractio. )( Remissio, porrectio. Contractio et brevitas gravitatem non habet.

CONTRACTĬUNCŬLA, æ, f. Léger serrement (de cœur). Usus: Morsus quidam, et contractiuncula animi relinquuntur.

CONTRACTUS, a, um, Resserré, abrégé, diminué. Syn. Brevis, adstrictus. Usus: 1. Res nostræ contractæ, et adductæ in angustum. Opus lucubratum contractioribus his noctibus. Studia in senectute contractiora esse debent, remissiora. 2. Admissus, patratus, causé, produit. Moleste ferimus, quæ nostra culpa contracta sunt. Consuetudines cum multis contractæ, nombreuses relations d’amitié. Cf. Brevis, Angustus.

CONTRĀDĬCO, is, dixi, dictum, ere, n. Contredire, réfuter, s’opposer. Syn. Reclamo, refragor, adversor. Phras. Tibi ipsi contradicis, vous vous contredisez vous-même. Tecum ipse pugnas; non modo non cohærentia loqueris, sed maxime disjuncta, contraria, dissentanea; contra te loqueris; contrarie simul procedentia, et inter se pugnantia dicis; non constas tibi; a te ipso dissides, discedis; tecum ipse dissentis, discrepas, discordas. Usus: Magna libertate palam contradixit. Cf. Contrarius, Adversor.

CONTRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. Rassembler, réunir; lier, contracter. Syn. Congrego, colligo, cogo; coarcto, coangusto, paciscor. Adv. Vocem inusitatius, male. Phras. 1. Cum navita contraxit, il fit un traité avec le nautonnier. Pactionem conflavit; pactionem fecit, confecit; ad pactionem venit cum navarcho; de pretio cum navarcho transegit; pactione fe obstrinxit, obligavit; ad pactiones descendit. Cf. Paciscor. 2. Quæ prius contraxit, postea rescidit, il déchira le traité qu’il avait conclu. Non mansit in pactione; pactionem perturbavit; a pactione recessit; conventis non stetit; contra pactiones fecit; pacta conventa rescidit, infregit, violavit, labefactavit; a pactione abiit (Vulg. Contractum non servavit). Cf. Paciscor, Conventum. Usus: 1. Copias, cohortes in unum locum contrahere. Vela, orationem contrahere. Appetitus contrahere et sedare. Amicitia omnia contrahit, discordia dissipat, l’amitié rassemble tout et la discorde désunit. 2. Coarcto, coangusto, in arctum, in breve cogo, constringo, resserrer, contracter, amoindrir, réduire. )( Explico, dilato, diffundo. Animum in dolore contrahere. Varius canendi modus, alias contrahit animos, alias remittit. Collum, frontem, digitos contrahere. 3. Confio. Æs alienum, nomina contrahere, s’endetter. 4. Concilio, comparo, acquiro, produire, causer; s’attirer. Sua liberalite multorum benevolentiam, amicitiam contraxit. Molestias sibi, odium, invidiam, negotium, offensionem, multum damni contraxit. Sua temeritate bellum, certamen contraxit. 5. Paciscor, faire un traité. Cum aliquo rem, aut rationem contrahere. Felix, qui nihil cum aliquo contraxit. Cum aliquo contrahere. Cf. Brevis, Breviter, Angustus.

CONTRĀRĬĔ, D’une manière contraire. Syn. Repugnanter. Usus: Contrarie scriptum, aut ambigue.

CŌNTRĀRĬUS, a, um, Contraire. Syn. Adversus, adversarius, pugnans, diversus. Adv. Maxime, valde. Phras. Senatus contrarium sensit, le sénat décida le contraire. Contra censuit senatus; senatus in omnia alia ivit; contra putavit; e transverso non idem erat senatui de re sensus; dissensit senatus; senatui adversa sententia placuit; senatus judicia discrepabant, cum nostra sententia non congruebant; secus visum est senatui. Cf. Dissentio. Usus: Omnis voluptas honestati est contraria. Nihil tam contrarium rationi, et constantiæ, quam fortuna. Monstrum ex contrariis, diversis, ac inter se pugnantibus naturæ studiis conflatum. In contrariam partem dicere, disserere, contendere. Cf. Adversor.

CONTRĀVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. S’opposer. Syn. Adversor. Usus: Ita faveo tuæ sententiæ, ut ne in mentem quidem aliquid contravenerit. Quem contraveneris, causa cadet.

CONTRECTĀTĬO, ōnis, f. Attouchement. Syn. Tractatio. Usus: Taurus equæ contrectatione gestit.

CONTRECTO, as, avi, atum, are, a. Toucher. Syn. Tracto, attrecto. Usus: 1. Librum contrectare. 2. Transl. Mente varias voluptates contrectare, repaître son esprit de choses agréables.

CONTRĔMO, is, ui, ere, n. Trembler. Syn. Tremo. Usus: Cœlum tonitru contremit. Cf. Tremo.

CONTRĬBŬO, is, ui, ūtum, ere, a. Fournir sa part, ajouter à la masse. Syn. Confero, tribuo. Usus: Ad eam rem pecuniam contribuere. Cf. Tribuo.

CONTRISTO, as, avi, atum, are, a. Rendre triste, attrister. Syn. Mœrore afficio, ægritudinem affero, ægritudine afficio; mœstitiam infero; sollicitudinem alicui conficio, affero; angore implico. Usus: Contristavit hæc sententia Balbum. Cf. Tristitia.

CONTRĪTUS, a, um, Usé, commun, méprisé. Syn. Pervulgatus, vulgaris, communis, pervagatus. Usus: 1. Communia et contrita præcepta. 2. Consumptus, passé. Tota ætas in studiis contrita.

Contritus, et Contritio barbara sunt, cum ad dolorem animi de peccatis referuntur. Latine reddi possunt: Excruciatus dolore admissorum criminum, contrit. Dolor animi ex criminum recordatione susceptus, dolor animi de admisso crimine, contrition.

CONTRŌVERSĬA, æ, f. Procès, débat judiciaire; discussion, dispute. Syn. Disceptatio; contentio, dubium, lis. Epith. Brevis, civilis, conjecturalis, hæreditaria, judicialis, magna, parva, plena dissensionis, privata ac singularis, recens, similis, summa, tota. Controversiæ civiles remotissimæque, forenses, graves, legitimæ, et civiles, plurimæ. Phras. 1. (Controversia Fidei, Vulg.) dispute sur la religion. Fidei capita controversa; controversæ de Fide quæstiones; Fidei capita, quæ in controversiam vocantur, veniunt, adducuntur, deducuntur; quæ in controversia et contentione sunt, versantur; in quibus dissensionis aliquid inest; quæ in disceptationem veniunt, cadunt, vocantur; quæ in disceptatione versantur; quæ in dubium vocari, revocari ab errorum magistris solent; quæ dubitationis aliquid habere videntur novitiæ religionis auctoribus, ac sectatoribus. 2. Controversiam de jure prædii movit, il contesta mes droits sur ce domaine. Controversiam mihi intendit, fecit de jure prædii; in controversiam vocavit, adduxit, deduxit jura prædii nostri; contentionem excitavit, fecit de jure prædii; jus prædii in contentionem vocavit; controversia mihi orta vel nata est de jure prædii. Litem intulit, intendit de jure prædii; controversiam habeo; causa mihi nata est de jure prædii, implicor litibus de jure prædiorum. 3. Controversia decisa est, le procès, la dispute est terminée. Transacta, composita, sedata, dirempta, sublata, dijudicata est. Usus: 1. Alet ea res nostras controversias. Controversia mihi cum illo est. Certamen, causa, controversia mihi nascitur. Controversiam constituere, dirimere, componere. 2. Sine controversia optime scripsit. Fundus sine controversia meus est, ce bien m’appartient sans conteste. Cf. Lis, Contendo, Certamen.

CONTRŌVERSUS, a, um. Controversé, discuté, mis en question. Syn. Litigiosus, dubius. Usus: Homo natura controversus, querelleur. Jus, res, causa controversa, plena dissensionis. Cf. Dubius, Anceps.

CONTRŪCĪDO, as, avi, atum, are, a. Massacrer, égorger. Usus: Rempublicam impiis armis contrucidarunt. Cf. Cædo.

CONTRŪDO, is, trūsi, trūsum, ere, a. Pousser avec force, entasser. Syn. Constipo, coarcto, compingo. Usus: Multos homines in navim contrudi imperat. In carcerem contrusus est.

CONTŬBERNĀLIS, e, gen. com. Camarade; collègue; serviteur. Syn. Domesticus, familiaris; domesticus convictor. Usus: In militia, in consulatu contubernalis. Vicinus est meus, immo prope contubernalis. Cf. Socius, Familiaris.

CONTŬBERNĬUM, ii, n. Commerce, société, intimité. Syn. Convictus, sodalitas. Usus: Consuetudo contubernii nos adeo conjunxit. Cf. Convictus.

CONTŬĔOR, eris, tŭĭtus sum, eri, d. Regarder attentivement; faire attention à. Syn. Aspicio. Usus: Contuemini os hominis. Cf. Intueor.

CONTŬĬTŬS, ūs, m. Regard. Usus: Vester ille in me animorum oculorumque contuitus. Cf. Aspectus.

CONTŬMĀCĬA, æ, f. Orgueil, obstination, révolte. Syn. Pertinacia, pervicacia, obstinatio, superbia. Epith. Libera, magna, par, singularis. Usus: Illa tua singularis insolentia, superbia, contumacia. Adhibuit liberam contumaciam a magnitudine animi ductam, non a superbia. Non fero hominis contumaciam. Furit responsi contumacia. Fastidio et contumacia efferri. Cf. Pervicacia, Obstinatus, Contumax.

CONTŬMĀCĬTER, Avec orgueil, fièrement. Syn. Superbe, præfracte, pertinaciter. Usus: Contumaciter et arroganter solet scribere.

CONTŬMAX, ācis, omn. gen. Orgueilleux, fier; récalcitrant, rebelle. Syn. Superbus, pertinax, obstinatus. Phras. In moderatores contumax est, il est en lutte avec ses maîtres. Inest contemptor animus; contumacia effertur; impune eludit moderatorum imperia; est illi animus arrogantia subnixus; nescio, quibus opinionibus inflatus est; supercilium, orisque et oculorum contumacia incredibilis; est ingenium ferox homini, et audacia stolidum; spiritus alit elatos, ac superbia tumidos: nullis satis æquus est imperiis; nulla satis auctoritate movetur; indomitum ingenium ac jugi impatiens; præferocis animi juvenis est, neque ulla satis ratione tractabilis. Cf. Superbus, Ferox, Asper. Usus: In superiores contumax, in æquos et pares fastidiosus, in inferiores crudelis. Cf. Pervicax, Obstinatus.

CONTŬMĒLĬA, æ, f. Outrage, affront. Syn. Convitium, ignominia, injuria. Epith. Extrema ac miserrima, insignis et nova, maxima, quam minima, tanta. Contumeliæ gravissimæ, insatiabiles, maximæ, nefariæ, pertinaces, plurimæ, summæ. Phras. 1. Contumeliam illi fecit, il l’a outragé. Maledice et contumeliose multa in illum dixit; contumeliis illum oneravit; multa orationis acerbitate et iracundia usus est; asperrimis eum verbis accepit. Multo clamore et convitio illum jactavit, conscidit; omnibus probris oneravit; infandas contumelias in illum edidit; probrosis sermonibus absentem laceravit; quas non ad contumelias descendit homo improbe facetus? Quid non dictum ab illo cum contumelia? Quas non contumelias in illum jecit? Contumeliosissime illi maledixit; voces ab illo emissæ sane contumeliosæ; omnibus probris illum oneravit, laceravit; convitio, contumelia illum verberavit; contumeliam homini dixit, imposuit, intorsit sane gravissimam; contumeliis hominem operuit, vexavit atrocissimis; per obscœnam turpemque dictu contumeliam violavit, plaustra convitiorum in illum jactavit; linguam contumeliose in illum strinxit; contumeliam novo modo illi fecit. 2. Gravi contumelia affectus est, il a été violemment injurié. Gravem sustinuit, accepit, passus est contumeliam; frequenti senatus convitio verberatus est; laceratus probris; contumeliis verberatus; jactatus convitio ac clamore est; multa de illo maledice contumelioseque dicta sunt. Usus: In epistola tua multi aculei contumeliarum insunt. Ad contumelias descendere. In contumeliam vertere. Contumeliam accipere. A contumelia prohibere, tutum reddere. Cf. Maledictum, Convitium, Injuria, Probrum.

CONTŬMĒLĬŌSĒ, Outrageusement, injurieusement. Syn. Per contumeliam, injuriose. Usus: De absentibus maledice, contumeliose detrahendi causa dicere.

CONTŬMĒLĬŌSUS, a, um, Outrageux, injurieux. Syn. Injuriosus. Usus: Litteræ, oratio, voces in aliquem contumeliose emissæ. In edictis, in congressu contumeliosus. Cf. Injuria.

CONTUNDO, is, ūdi, ūsum, ere, a. Écraser, broyer. Syn. Obtero, frango. Usus: 1. Uxorem lapidibus, et fustibus debilitavit; manus ictibus contudit. 2. Transl. Audaciam exultantis prædonis, sævitiam, impetum frangere et contundere, dompter, vaincre, briser. Calumniam obtrivit, et contudit. Animum contudi, et fortasse vici.

CONTURBĀTĬO, ōnis, f. Trouble (de l’âme, des idées). Usus: Conturbatio est metus excutiens cogitata.

CONTURBO, as, avi, atum, are, a. Troubler. Syn. Perturbo, confundo. Adv. Magnopere, mirifice, valde. Usus: 1. Multa conturbant animos specie utilitatis. Id me maxime conturbat, quod. Frequentia hominum conturbat et infirmat imaginum notas. 2. Decoquo, dissipo pecuniam domini, rationes perturbo, commisceo, brouiller, embrouiller; faire banqueroute. Num igitur conturbare oportebat? Servus postquam conturbasset, profugit.

CONTUS, i, m. Long bâton, perche. Syn. Sudes, seu hasta longior sine ferro.

CŌNUS, i, m. Cône. Figura metæ, vel pyramidis aut turbinis inversi. Usus: Conum, ais, et cylindrum, et pyramidem pulchriorem, quam sphæram videri.

CONVĂLESCO, is, lui, escere, n. Prendre des forces, se rétablir. Syn. Consanesco, valentior fio, e gravi morbo recreor, sanor, ex morbo evado, morbo defungor, valetudine emergo, morbo levor. Adv. Commodissime illico, impune ad perniciem, tardius. Usus: 1. Non omnes, qui curantur, convalescunt. Si fatum est convalescere e morbo, sine medico convalesces. 2. Transl. Cresco, augeor, croître, grandir, augmenter. Ut convalescere aliquando civitas et sanari posset. Cf. Confirmo, Valetudo, Morbus.

CONVALLIS, is, f. Plaine fermée de tous côtés. Syn. Planities ex omni parte septa montibus. Usus: Roma in montibus et convallibus posita.

CONVĀSO, as, avi, atum, are, a. Emballer, empaqueter. Syn. Vasa colligo.

CONVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. Voiturer, transporter. Syn. Comporto. Usus: Materiem, lapides convexit.

CONVELLO, is, velli, vulsum, ere, a. Arracher; ébranler, renverser. Syn. Revello. Usus: 1. Simulacrum, gradus convellere. 2. Transl. Videbantur convulsuri statum reipublicæ. Vires, potentiam, acta, gratiam alicujus convellere. Aliquem e suis hortis, de pristino statu convellere. Opinionem inolitam, mentibus dudum insitam convellere.

CONVĔNÆ, ārum, m. pl. Étrangers, réfugiés, aventuriers. Syn. Qui e diversis locis in unam civitatem conveniunt. Usus: Romulus pastores et convenas consilio congregavit et sapientia.

CONVĔNĬENS, entis, omn. gen. Qui est d’accord avec, conforme à. Syn. Consonus, consentaneus, congruens, concors, aptus, par, decorus, decens, dignus. )( Alienus. Usus: Bene convenientes propinqui. Nihil naturæ tam aptum, tam conveniens ad res adversas et prosperas, quam amicitia. Quid Philosopho minus conveniens, quam Deos tollere? Cf. Decet, Oportet.

CONVĔNĬENTER, Conformément. Syn. Congruenter, secundum, pro. Usus: Convenienter naturæ vivere.

CONVĔNĬENTĬA, æ, f. Convenance, conformité, rapport, harmonie. Syn. Conjunctio, cognatio, quasi concentus. Epith. Tanta. Usus: In amicitia est convenientia rerum, in ea stabilitas, in ea constantia. Pulchritudo, venustas, convenientia partium. Cf. Amicitia.

CONVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. et a. Venir ensemble, se réunir, se rencontrer. Syn. Concurro, coeo, congregor. )( Dispergo. Adv. Apte, clam inter se, maxime officio, mirifice, optime cum aliquo, paulisper, præclare. Phras. Multi ad eum convenere, bien des gens vinrent le trouver. Sibi eo convento opus ducebant; cuncta nobilitas accurrit; unum in locum congregata est. Coitio hominum facta est; in ejus congressum et colloquium venere plurimi, convolarunt, concurrerunt, affluxere. Concursus ad illum factus est maximus. Multi se ad eum salutandum conglobarunt. Ex tota urbe ad illum concursus fuit. Usus: 1. Copiæ omnes in unum locum convenere. Romam tota Italia convenit. Multæ causæ in unum locum convenisse, et inter se congruere videntur. 2. Congruo, non abhorreo, aptus, conveniens sum, s’accorder, être d’accord. Puto rem conventuram. Aliquid, vel nihil inter eos convenit. Hi mores nostræ ætati non conveniunt, ces mœurs ne sont plus de notre temps. Vide, quid conveniat, quid deceat. Sunt in te aliqua, quæ in nullum convenire possunt. Mihi tecum convenit, il a été arrêté entre nous deux. Inter omnes convenit, ita esse, on s’accorde à dire, on reconnaît généralement que.... Neminem adhuc convenisse tecum puto. 3. Adeo, ad aliquem eo, venio, aller trouver, venir chez. Convenio quotidie plurimos. Nemo me convenit. 4. Nubo, passer sous la main d’un mari, se marier. Uxores, quæ in manum viri conveniunt, matresfamilias sunt. Cf. Conventio, Societas.

CONVĔNIT, imp. Il convient. Syn. Decet, æquum est. Usus: 1. Non convenit, ad referendam gratiam esse tardiores. 2. Par est, c’est à vous. Vos his malis mederi convenit. 3. Constat, on convient. Nominis quæstio est, cum de facto convenit. Convenit id mihi cum adversariis, telles sont mes conventions avec mes adversaires. Cf. Decet, Oportet.

CONVENTĬCŬLUM, i, n. Réunion. Usus: Conventicula hominum, et quasi concilia quædam. Coitiones et conventicula.

CONVENTUM, i, n. Convention, pacte, accord. Syn. Pactum. Usus: Stare conventis. Dictorum conventorumque constantia. Promissum et conventum. Cf. Pactum.

1. CONVENTŬS, ūs, m. Convention. Syn. Pactum, conventum. Usus: Pacta aliqua sine legibus servantur ex conventu.

2. CONVENTŬS, ūs, m. Assemblée, réunion. Syn. Turba, concio, cœtus, multitudo hominum in unum locum congregata. Epith. Celeberrimus virorum mulierumque, dignissimus republica, elegans, honestus, honestissimus maximusque, magnus, nocturnus, tantus. Usus: Conventus celebrare, facere, agere, peragere, habere. Conventum dimittere; in quibus oppidis Prætores conventum agere solent. Conventus ille Capuæ me patronum adoptavit.

CONVERSĬO, ōnis, f. Mouvement circulaire. Syn. Circumvectio. Epith. Annua, certa definitaque, conveniens constansque, incitatissima, longa, maxima, quotidiana, rotunda. Conversiones absolutæ, cœlestes, continuæ, naturales rerump. Usus: 1. Cœli conversio incitatior. Anni conversiones et commutationes. Perpetui cursus conversionesque cœlestes. 2. Mutatio, vicissitudo, changement, mutation, révolution. Naturales sunt conversiones rerumpublicarum. Conversio status, et inclinatio communium temporum.

Conversio a peccatis, Conversion, résolution de mieux vivre. Phras. 1. Correctio, emendatio morum; resispicentis animi propositum; vitæ correctioris studium. 2. (Convertere se a peccatis, Vulg.) se convertir. Redire in viam; abstinere a sceleribus, resispiscere; ab improba peccandi consuetudine se revocare; ad frugem redire; ex corruptis moribus ad emendatiorem vitam redire, sese traducere; ad bonam frugem se recipere; e flagitiorum cœno emergere; emergere e vitiis, et ad curam sempiternæ salutis se revocare; redire ad officium hominis Christiani; animum suum ab omni alia cogitatione ad curandam tuendamque salutem traducere; animum ad melioris vitæ consilia appellere; ad frugem animum applicare; a malitia absistere; animum a vitæ pravitate abducere; ad sanam mentem redire; suos mores ad recti honestique leges conformare; se a pravis moribus ad virtutis studium convertere. 3. (Convertere alium a peccatis, Vulg.) convertir qqn. E peccatorum, scelerum gurgite extrahere aliquem; errantem in viam reducere; a vitiis, a pravitate vitæ, a sceleribus avertere; ad bonam frugem adducere, reducere; ad melioris vitæ rationem a pravis moribus traducere; de vitæ pravitate deducere. Errantem ad bonam frugem, bonam mentem reducere, revocare. Cf. Corrigo, Melius.

Conversio idololatræ, Conversion d’un idolâtre. Phras. Tota barbarorum natio ad Christi fidem conversa est, toute la nation des barbares s’est convertie, a embrassé la foi du Christ. Rejectis tenebris vanarum superstitionum, luce divinitus immissa ad Christianam religionem se applicuit; simulacrorum cultu abjecto, unius Christi cultui se consecravit; Christianis se sacris addixit; ad Christi cultum animum adjecit; Christo adjuncta est; ad fidem adjuncta est; ad sanam religionem ac fidem traducta; a dæmonum stipendiis ad Christi signa, ad Christi castra traducta; a superstitiosis ritibus, ab erroribus ritibusque sacrilegis, a dæmonum servitute ad unius veri DEI notitiam cultumque est traducta; a dæmonum servitute in Christianam libertatem vindicata, asserta; ad Christum adducta, adjuncta; ad Christiani cœtus communionem aggregata; Christo sacri fontis aspersione auctorata est. Cf. Baptismus.

Conversio hæretici, Conversion d’un hérétique. Phras. 1. Multi hæretici sunt conversi, il y a eu de nombreuses conversions d’hérétiques. E summa caligine ac tenebris in lucem Catholicæ veritatis traducti, restituti; redditi Catholicæ religioni; ad Ecclesiam Catholicam reducti; qui posita contumacia suavissimo Ecclesiæ jugo cervices suas subjecere; ad sinum Catholicæ Ecclesiæ; ad Ecclesiæ auctoritatem redierunt; Religionem Catholicam respexerunt; Ecclesiæ reconciliati sunt; de pravis opinionibus deducti; hæresim abjecerunt, ejurarunt; orthodoxam doctrinam hauserunt; Ecclesiæ se reddiderunt; perversarum opinionum venenum, virus ejecerunt; ejurata hæresi se cum Ecclesia Catholica conjunxerunt; se a pravis de religione opinionibus ejecerunt; e seditiosis sectis se extulerunt; ad cœtum recte sentientium redierunt; ad imperium Romanæ Ecclesiæ se revocarunt; falsarum commenta opinionum repudiarunt; Romanæ Ecclesiæ manus dedere; pravas opiniones excusserunt; pestem, quam in animo habebant, ejecerunt; ab errorum caligine ad sinceræ fidei lucem pervenere; suavissimo Ecclesiæ jugo cervices subdidere, submisere; cum Ecclesia Romana in gratiam rediere. 2. Ab hæresi aliquem convertere, faire abjurer à qqn l’hérésie. In gratiam cum Romana Ecclesia reducere, restituere; Ecclesiæ Romanæ reconciliare; hominem pravis opinionibus addictum Catholicæ Religioni restituere; hæresium erroribus abductum ad Catholicam Religionem revocare; ex hæresium tenebris ad lucem veritatis evocare; ad Catholica castra, signa traducere; cum Romana Ecclesia in gratiam constituere; depravato ab errorum doctoribus animo veritatis lucem accendere; errorem eripere, eximere, extorquere.

CONVERSO, as, are, a. Tourner. Syn. Sæpe converto. Usus: Animus seipse conversans, l’âme qui se replie sur elle-même.

CONVERTO, is, ti, sum, ere, a. Tourner; traduire. Syn. Commuto, traduco, refero. Adv. Aliquando se ad sanitatem, male, repente se, recte, retro, festine. Usus: 1. Arma sua in perniciem patriæ, calamitatem aliquam ad salutem convertere. Animos ad crudelitatem, vim, religiones, risum et facetias convertere. Alienam rem in suam, omnia ad suum commodum convertere. Animos imperitorum a pravitate ad Deorum cultum convertit. In eumdem se habitum coloremque convertit. Aliquo se animo et cogitatione convertere. Se totum ad pacem, ad litteras convertere. 2. Volvo, circumago, tourner. Terra circa axem se convertit, ac torquet. 3. Interpretor, traduire. Græca in latinum convertere. Græca latine reddere. Demosthenis quædam in latinum converti, non ut verbum verbo redderem, sed vim verborum servavi, nec ea annumeranda lectori putavi, sed velut appendenda. Cf. Muto.

CONVESTĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Revêtir, envelopper. Syn. Vestio, tego, orno. Usus: Hedera omnia convestivit. Cf. Vestio.

CONVEXUS, a, um, De forme circulaire, convexe. Usus: Cœlum convexum.

CONVICTĬO, ōnis, f. Action de vivre ensemble, commerce, liaison. Syn. Convictus. Usus: Jucundissima convictio.

CONVICTOR, ōris, m. Commensal, convive. Epith. Familiaris, quotidianus. Usus: Domestici convictores. (Vulg. Commensales.)

CONVICTŬS, ūs, m. Vie commune, société. Syn. Convictio. Usus: Quin redis ad convictum nostrum. Is tollit convictum humanum et societatem.

CONVINCO, is, vīci, victum, ere, a. Convaincre. Syn. Arguo, coarguo, redarguo, cogo, revinco. Usus: Flagitii aliquem testibus, testimoniis manifestis, indiciis convincere. Convictus, fractus deprehensusque discessit. Etsi causa tua non manifestissimis indiciis teneretur, mores tamen et vita te convincerent. Convincam facile et elinguem faciam, reddam; tua te confessione induisti et jugulasti, vos propres aveux vous ont convaincu et perdu. Cf. Arguo, Revinco.

CONVĪTĬĀTOR, ōris, m. Celui qui injurie. Syn. Maledicus. Usus: Huic convitiatori ego de mea vita respondeam?

CONVĪTĬUM, ii, n. Injure. Syn. Maledictum, probrum, contumelia, crimen, opprobrium, maledictio. Epith. Ferreum, grande, grave, justissimum honestissimumque, magnum, turpe, maximum, quotidianum, tacitum. Phras. 1. Convitium facere, injurier. Probra ingerere; contumeliis agitare animos; maledicta in aliquem conferre, conjicere; maledictis opprimere, lacessere, appetere, vexare; contumeliis operire, opprimere; verbis violare, lacessere; maledictis figere, obruere; probrum objicere, objectare; maledicta in aliquem congerere; omnibus probris onerare; verbis obterere res cum laude gestas; nullis parcere verborum contumeliis; labem magistratui imponere; maledictorum notis inurere; probrum inferre; probris vexare. Cf. Maledictum, Probrum, Contumelia. 2. Convitium pati, souffrir les injures. Convitio jactari; convitiis urgeri; convitium sustinere; contumeliam accipere, pati; convitio verberari. Usus: Consectari aliquem convitiis. Convitio aliquid flagitare. Urgeor omnium vestrum convitio. Respondebo hominis furiosi convitio. Cf. Dedecus, Ignominia.

CONVĪVA, æ, m. Convive. Syn. Socius ad epulas, convictor. Epith. Consiliarii, consilii alicujus, hilari et bene accepti, singuli. Usus: Collectam exigere a conviva. Convivas bene hilariterque accipere.

CONVĪVĀLIS, e, gen. com. Relatif au repas, de table. Usus: Convivalia ludionum oblectamenta addicta epulis.

CONVĪVĀTOR, ōris, m. Celui qui donne un repas. Syn. Qui convivium facit, parat.

CONVĪVĬUM, ii, n. Repas. Syn. Epulæ, accubatio epularis amicorum. Epith. Delicatum, flagitiosissimum, gladiatorium, gratum, jucundum et gratum, maximum, mirificum, moderatum et honestum, præclarum, publicum, pudicum et sobrium, tempestivum, turpe. Convivia honesta, impura, intempestiva, moderata, modica, muliebria, nocturna. Phras. 1. Convivium splendidum, festin magnifique. Convivium opipare adornatum, omnibus rebus instructum et paratum; ornatum magnifice et splendide; epulum regia magnificentia dignum, lautum, exquisitum; mensa exquisitissimis dapibus exstructa. 2. Convivium apparare, préparer un banquet. Parare, ornare, instruere; epulum dare; mensam exquisitissimis dapibus exstruere; convivio aliquem accipere; convivium magnifice, splendide, apparatissime adornare. 3. Convivio adesse, assister à un festin. Convivium inire, celebrare, concelebrare; convivio accipi; ad convivium adhiberi; accubare in convivio; in convivio esse; convivio interesse; in convivio accumbere. Usus: Celebratur omnium sermone lætitiaque convivium. Agitare convivia, donner un festin ou y prendre part. Condicere, intell. ad convivium, s’inviter à dîner chez qqn ou accepter une invitation. Convivium ad multam noctem vario sermone producere.

CONVĪVOR, aris, atus sum, ari, d. Donner ou prendre un repas. Syn. Convivium ago, agito, epulum do. Usus: Quotidie in publico convivatur. Cf. Convivium.

CONVŎCĀTĬO, ōnis, f. Appel, convocation. Syn. Conventus, congregatio. Usus: Nulla ad defendendam rempublicam populi convocatio.

CONVŎCO, as, avi, atum, are, a. Convoquer. Syn. Voco, concieo, advoco, congrego. Adv. Aliquando, omnino, serius, fuse. Phras. Populum convocavit, il convoqua le peuple. Concionem advocavit; concilium indixit; concilium plebis habuit; ad concionem vocavit plebem; conventum fecit, egit, celebravit; concivit multitudinem, juvenum manum collegit, comparavit; agmen coegit; cœtus hominum sociavit; multitudinem coegit, congregavit. Cf. Colligo. Usus: Convocare et congregare dissipatos. In domos consulum senatum convocare, cœtum indicere. Concientur miraculo novæ rei homines, servitia edicto concitantur, arcessuntur.

CONVŎLO, as, avi, atum, are, n. Accourir, voler ensemble. Syn. Concurro. Adv. Statim. Usus: Convolant tota ex Italia nuntii. Vexillo elato ocius convolabunt. Cf. Concurro.

CONVOLVO, is, vi, vŏlŭtum, ere, a. Rouler, faire un tour. Syn. Involvo. Usus: Sol se convolvens elabitur, ut abeat.

CŎŎPĔRĬO, is, ui, pertum, ire, a. Couvrir entièrement. Syn. Tego. Usus: Telis coopertum corpus. Homo sceleribus, miseriis coopertus. Cf. Tego.

CŎOPTĀTĬO, ōnis, f. Choix, élection. Syn. Constitutio. Epith. Censoria. Usus: Cooptatio collegiorum ad populi beneficium transferebatur.

CŎOPTO, as, avi, atum, are, a. Choisir. Syn. Eligo, adscribo, recipio. Usus: Aliquem in amplissimum collegium, in senatum sua nominatione cooptare.

CŎŎRĬOR, oreris, ortus sum, oriri, d. Naître, s’élever. Syn. Orior. Usus: Tum subito coortæ tempestates sunt maximæ. Coorti ex insidiis hostes. Cf. Orior.

CŌPĬA, æ, f. Abondance, foule; puissance, liberté. Syn. Abundantia, ubertas, vis, facultas. Epith. Accurata orationis, admirabilis, assidua, bona, digna gloria imperii, exilis. Copiæ adventitiæ, affluentes, amplissimæ patrimonii, domesticæ, desperatæ, equestres ac pares, exiguæ amicorum, extenuatissimæ, firmæ, innumerabiles, magnæ, bellicosæ, omnibus rebus ornatæ, nimiæ, pares, parvæ, pedestres, præclaræ, præsentes, veteranæ, veteres. Phras. 1. Maxima frumenti copia advecta est, on importa une grande quantité de blé. Magna vis, innumerabilis frumenti numerus, ingens frugum modus comportatus est; urbs commeatus copia ad satietatem instructa est. 2. Tellus magnam copiam præbet frugum, la terre produit une grande abondance de fruits. Abundantiam gignit, suppeditat id genus frugum; affluit frugum copia; magna soli est benignitas ad maturandas fruges; frugum eo loco abunde est; tellus copia rerum saginat accolas; tellus abundat frugibus; copia frugum et ubertate anteit plerasque imperii provincias; lætissima ubique frugum ubertas est; nihil uberius ad fruges solo, ubertas frugum quanta potest esse maxima; ager est frugum imprimis fertilis. 3. Vir copiis rei familiaris locuples, homme très riche. Omnibus copiis floret, abundat, affluit, circumfluit; omnium rerum affluentibus copiis ditatus, præditus; in summa rerum abundantia vivit. Cf. Dives. 4. Copias contrahere, lever des troupes. Copias cogere, contrahere; vires suas in unum conferre; colligere ex dissipato cursu; castra castris conjungere. Cf. Exercitum parare. Usus: 1. Dicendi, verborum, ornamentorum copia, varietas, ubertas. Frugum ubertas et copia. 2. Facultas, potestas, occasio, faculté, liberté, pouvoir. Majori cura, quam copia et facultate rem gerere. Facere civibus omnibus sui consilii copiam. Hortensio summam copiam facultatemque dicendi natura largita est. 3. Opes, fortunæ, richesses, biens de la terre. Moderator rempublicam faciat opibus firmam, copiis locupletem, gloria amplam. Omnium rerum affluentibus copiis ditari. 4. Exercitus, manus, cohors militum, troupes, forces militaires. Copias conficere, comparare, parare, cogere, lever, préparer des troupes. Copias habet, copiis abundat, avoir beaucoup de soldats. Copias producere, educere in aciem, exponere, lancer ses troupes en avant. Copias armare, instruere, armer ses soldats. Copias profligare, tailler en pièces une armée. Cf. Exercitus.

CŌPĬŌSĒ, Abondamment. Syn. Uberrime, large, largiter, prolixe, abundanter. Usus: Pastum animalibus copiose et abundanter natura comparavit. Copiose de aliqua re dicere, disserere, disputare.

CŌPĬŌSUS, a, um, Abondant, riche. Syn. Abundans, uber, dives. Adv. Admodum, plane et locuples. Phras. Est orator admodum copiosus, c’est un orateur très abondant. Fuse, copiose, rhetorice auget, et ornat omnia; fuse lateque disputat; tractat, pertractat uberrime omnia; est in eo flumen verborum; est oratio plurimi sanguinis; juvenili pene redundantia luxuriat; verbis effervescentibus et paulo nimium redundantibus utitur. Sermonis plenus orator est, ac præ cæteris verbosus; ore pleniore disputat et tractat omnia; velut in immenso campo liberius vagatur. Usus: Homo inter suos imprimis copiosus. Omnibus rebus ornatus et copiosus. Lautum et copiosum patrimonium. Homo ad dicendum copiosus. Cf. Dives, Oratio, Eloquentia.

CŌPŬLA, æ, f. Lien, chaîne. * Syn. Nexus, vinculum. Usus: Quæritant me, copulas gestant secum.

CŌPŬLĀTĬO, ōnis, f. Agglomération, assemblage. Syn. Conjunctio. Usus: Copulatio rerum coagmentatioque naturæ. Congressus, copulationesque consuetudinum. Complexiones, adhæsiones, copulationes atomorum. Cf. Conjunctio.

CŌPŬLO, as, avi, atum, are, a. Associer, unir. Syn. Jungo, adjungo, compono. )( Disjungo, divello, distraho. Usus: Disjuncta conjungere, futura cum præsentibus copulare. Animi cum corporibus copulati. Equester ordo cum senatu copulatus. Ista cogitatione differunt, re copulantur. Nihil amabilius, nihil copulatius morum similitudine bonorum. Cf. Jungo, Adjungo.

CŎQUO, is, xi, ctum, ere, a. Faire cuire; tourmenter. Adv. Bene. Usus: 1. Is, qui coxerat, condimenta addidit. 2. Transl. Vir bonus misere coquitur a curis. Sermone utitur bene cocto et condito, longtemps médité.

COR, cordis, n. Cœur. Syn. Pars in animante princeps, vitæ fons. Phras. 1. (Ex corde, Vulg.), de tout cœur. Ex animo; ex intimo animi sensu; libenti animo; propenso studio; propensissima voluntate; egregia animi alacritate; impense, sincere, optimo animo. 2. (Nihil sibi cordi sumit, Vulg.), il n’a souci de rien. Eorum nihil illi cordi est; nihil in animum descendit; eorum nihil in animum admittit; parum, nihil his movetur, commovetur; nihil illi istorum curæ est; omisso ac soluto ad hæc est animo; de his rebus minime laborat. Cf. Cura, Sollicitus. Usus: Nec cor habet, nec palatum. Animus mihi ardet, cor cumulatur ira. Res tua valde mihi cordi est. (Vulg. Cor, pro animo: habet cor. Duro, bono est corde, il a bon cœur, mauvais cœur).

CŌRAM, En présence, vis-à-vis. Syn. Ad, apud, ante, in conspectu, ante oculos, ante pedes, in oculis. )( Absens. Usus: Coram, et absenti mihi promisere. Sed hæc pluribus et commodius coram. Cf. Conspectus, Præsens.

CORBIS, is, f. Corbeille. Syn. Canistrum, fiscina e vimine contexta. Usus: Messoria corbe se contexit.

CORBĬTA, æ, f. Navire de transport. Syn. Navis oneraria.

CORCŬLUM, i, n. Petit cœur, terme de tendresse. Syn. Cor parvum. Vox amatoria. Usus: Scipio corculum appellatus fuit.

CORDĀTĒ, Sensément. Syn. Sapienter, prudenter.

CORDĀTUS, a, um, Sensé, prudent. Syn. Prudens, sapiens. Usus: Scaurus homo egregie cordatus. (Vulg. cordatus, cordate adhibet pro forti, generoso, fortiter.) Cf. Prudens.

CORDŎLĬUM, ii, n. Crève-cœur, chagrin. * Syn. Dolor cordis. Usus: Rides ab cordolio. At mihi cordolium est.

CŎRĬUM, ii, n. Peau, cuir. Usus: Obvolutus, vestitus, tectus corio.

CORNĔŎLUS, a, um, De corne, corné. Syn. Corneus. Usus: Aures duros, et quasi corneolos habent introitus.

CORNĔUS, a, um, De corne, dur comme la corne. Usus: Corneum rostrum.

CORNIX, īcis, f. Corneille. Epith. Cursans, fusca. Usus: Cornicum oculos configere, tromper plus habile que soi. (Prov.).

CORNŪ, u, n. Corne. Epith. Dexterius, firmius, sinisterius. Hebetiora, acutiora. Usus: Lunæ nascentis cornua. Animantia cornibus armata.

CŎROLLA, æ, f. Petite couronne, guirlande. Syn. Corona.

CŎROLLĀRĬUM, ii, n. Supplément en général; en parl. supplément de salaire, gratification. Syn. Appendix, accessio. Usus: Ad solitos fructus arationum aliquot nummorum corollarium adjicere. Cf. Addo.

CŎRŌNA, æ, f. Couronne. Syn. Insigne regni, insigne regium, diadema, sertum. Epith. Aurea, civica, illuminata, laurea, longa, maxima, multiplex, publica, subita. Usus: 1. Corona aurea fulgentibus gemmis illuminata, couronne d’or enrichie de pierres précieuses. Habere, ferre coronam auream in capite. Coronam civicam imponere. Ponere, deponere coronam. 2. Circulus audientium, cœtus, cercle, assemblée, réunion. Frequentissima corona cingi et sepiri. Causa erit ad maximam coronam dicenda. In corona hominum et consessu. 3. (Corona clericalis, Vulg.), tonsure. Sacri Ordinis insigne, attonso in coronæ modum vertice, (Vulg. tonsura). 4. Coronam Marianam recitare, réciter le chapelet. Statas ad DEI Matrem preces ad precarios globulos persolvere. Preces coronarias ad Divinæ Matris honorem persolvere. Corollam precariam pie sancteque volvere. Statis precibus DEI Parenti Virgini corollam texere. Piaculares sacræ corollæ globulos pie sancteque precando volvere. Preces coronariæ, corolla precaria, globuli precarii, piaculares, chapelet.

CŎRŌNĀRĬUS, a, um, Qui se rapporte aux couronnes. Syn. Quod ad coronas pertinet. Usus: Aurum coronarium dabatur consulibus ex provincia decedentibus ad decorandum triumphum.

CŎRŌNO, as, avi, atum, are, a. Couronner. Syn. Coronam impono, corona dono, venerabilem insignibus imperii facio, insignibus regni angustiorem reddo. Usus: Epulas coronati ineunt.

CORPŎRĀTUS, a, um, Qui a un corps, matériel. Usus: Mundus cernitur et tangitur, et undique est corporatus.

CORPŎRĔUS, a, um, Qui a un corps, corporel, matériel. Syn. Corporatus, concretus. Usus: Corporeum et aspectabile omne necesse est esse, quod natum est.

CORPŬLENTUS, a, um, Gros, gras, qui a de l’embonpoint. Syn. Obesi corporis homo. Cf. Pinguis, Abdomen.

CORPUS, ŏris, n. Corps. Epith. Ægrum, bene constitutum, caducum et infirmum, castum, clarum, debile, externum, extremum, figuratum, firmum, fragile, grave, illustre, immane, immortale, imperfectum, impudicissimum, impurum, incultum, horridum, ingens, integrum, insipiens, inviolatum, maternum, mortale, mutabile, obliquum, æquabile, sanctissimum, sanum, semiferum, vitiosum. Corpora aspera, hamata, uncinataque, solida ac individua, terrena concretaque, viva. Usus: 1. Corpus, quasi vas animi et quoddam receptaculum. Corpus exercendum et ita afficiendum est, ut obedire rationi possit in exequendis negotiis, et in labore tolerando. Corporis infirmitas et imbecillitas. Corpora recalescunt, confirmantur, allevantur, revocantur agitatione et exercitatione. E morbo vires et corpus amisi. Dandum est tempus corpori. Serviendum est corpori. Voluptates ad corpus pertinentes. Corpus vulgare, meretricium. 2. Transl. Corpus reipublicæ. Non modo partes, sed corpus reipublicæ curasti, prendre soin de la république tout entière. 3. Opus, volumen, volume; en parl. les œuvres complètes d’un auteur. Ex his modicum corpus confici posset. Corpus defensionis.

Corporis Christi festum, la Fête-Dieu. Dies, quem anniversario augustissimoque ritu, sanctissimo Christi Corpori sacrum voluit Ecclesia; qui sanctissimi Christi Corporis honoribus a majoribus dicatus est; quo omni apparatus genere, triumphalem plane in modum, augustissimum mysterium celebrat Christianus orbis.

CORPUSCŬLA, ōrum, n. pl. Petits corps, atomes. Epith. Levia, rotunda, angulata et curvata, et adunca. Usus: Democriti corpuscula quædam levia, alia aspera, rotunda alia, partim angulata, curvata quædam, et quasi adunca, ex his, etc.

CORRĀDO, is, rāsi, rāsum, ere, a. Râfler, faire main basse sur. Usus: Illi, credo, hæc pecunia corraditur.

CORRECTĬO, ōnis, f. Correction, réforme. Syn. Temperatio, emendatio. Usus: Correctionem alicui adhibere. Hæc est veteris Philosophiæ correctio et emendatio. Cf. Emendatio, Reprehendo, Corrigo.

CORRECTOR, ōris, m. Censeur, réformateur. Syn. Censor, emendator. Usus: Corrector et emendator civitatis.

CORRĒPO, is, psi, ere, n. Se glisser, s’introduire. Syn. Irrepo.

CORRĬGĬA, æ, f. Courroie (de soulier). Syn. Lorus seu cingulus e corio factus. Pedis offensio et corrigiæ abruptio erit cavenda.

CORRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. Corriger. Syn. Emendo, correctionem adhibeo, aliquem ab errore averto, compenso. )( Depravo. Adv. Ambitiose orationem. Phras. 1. Spero fore, ut se corrigat, j’espère qu’il se corrigera. Ut se flectat, et majores suos respiciat, ut sanetur; ut ne exemplum in perniciem civitatis manet; ut frugi evadat; ut virtute culpam corrigat, nova gloria flagitii memoriam aboleat; ut se restituat; se ad frugem corrigat; ad frugem animum applicet; ut in viam redeat; ab errore revocetur; objurgando melior fiat; ut correctionem subeat, suscipiat, admittat; ut correctorem patiatur; monitoribus et qui erranti viam monstrent, obtemperet, dicto audiens sit, morem gerat. 2. Vix jam corrigi potest, il est presque incorrigible. Nullum pene correctioni locum relinquit, reliquum facit; nullum prope melioris frugis spem facit; vix est, ut ad sanitatem flectatur; conclamatum videtur de ejus emendatione; insanabile pene malum est; is ut ad meliorem se frugem recipiat, sperari vix potest; deploranda in perpetuum videtur ejus emendatio; vix superest medicinæ locus; respuit jam inveterata vis mali, quasi desperata salute, medicinam; frustra jam in emendandis ejus moribus opera ponitur; altius jam animo insedit vitium, quam ut evelli ulla ratione possit. Cf. Melius. 3. Correxit orationem, il a corrigé son discours. Ad ineptos locos notam apposuit; orationem limavit; multis lituris delimavit, perpolivit; menda non pauca lituris sustulit; demendo, mutando, interpolando multis locis sensum restituit. Usus: Aliquem, mores aliorum, orationem, menda corrigere. Errorem pœnitendo correxit. Corrigere se et reprehendere Cf. Melius.

CORRĬPĬO, is, ripui, reptum, ere, a. Prendre, saisir; blâmer, réprimander. Syn. Comprehendo, reprehendo. Adv. Acerrime, occulte, severe. Usus: 1. Hominem corripi et suspendi jussit. Dolore, amentia, ira corripi; morbo subito corripi. 2. Reprehendo, arguo, incuso, accuso, accuser, dénoncer. Clamoribus maximis aliquem corripere. Cf. Reprehendo, Objurgo, Impetus.

CORRŌBŎRO, as, avi, atum, are, a. Fortifier, consolider. Syn. Firmo, confirmo, roboro, sancio. )( Infirmo, frango. Usus: Spem alicujus lenitate; factionem indulgentia corroborare. Cum se vox tua corroborarit. Corroborata jam vetustate audacia. Ætas corroborata, rerum cognitioni apta. Cf. Firmus, Confirmo.

CORRŌDO, is, rōsi, rōsum, ere, a. Ronger. Syn. Rodo. Usus: Mures scuta corroserant.

CORRŎGO, as, avi, atum, are, a. Prier, demander. Syn. Rogo, peto, precibus quæro. Usus: 1. Necessarios suos corrogat, ut sibi adsint. 2. Congrego, amasser en demandant. Vestimenta, vasa, milites corrogare. Cf. Colligo.

CORRŪGO, as, atum, are, a. Rider, plisser. Usus: Frontem corrugare. Caperare, contrahere, adducere frontem. Cf. Ruga.

CORRUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. Corrompre; ruiner. Syn. Depravo, vitio, in vitium impello, destruo. Phras. 1. Cupiditates juventutem corrumpunt, les passions corrompent la jeunesse. Deteriorem faciunt; a recto cursu et ratione detorquent, nervos omnes virtutis elidunt; corruptelarum illecebris irretiunt; facile in omnia vitia præcipitant. 2. Juventus facile corrumpitur (Vulg. Seducitur), les jeunes gens se laissent facilement séduire. Contagione malorum juventus facile evertitur, in errorem facile inducitur, facile transversum agitur; malis moribus depravatur; ad mala consilia deducitur; ad nequitiam facile inducitur; in fraudem illicitur; sollicitando et pollicitando juvenum animi lactantur, labefactantur. Juventus veluti contactu facile recipit vitia, animi virus; morbi illi animorum facile pervadunt juventutem; facile serpunt contagiones malorum; morbi illi animorum veluti corporum contactu vulgantur; ætas illa flexibilis, pravis capta corruptelarum illecebris a continentia facile deducitur; ad inertiam et voluptates corporis pessumdatur. 3. Hoc in se facinus nunquam concepisset, nisi a pravis sociis corruptus esset, il n’aurait jamais songé à ce crime, s’il n’avait été corrompu par de mauvais compagnons. Nisi exempli contagio juvenilem animum veluti pestilenti quodam sidere afflasset; nisi sociorum exempla transversum egissent; nisi pravitate sociorum ad hæc consilia traductus; hæc cum ageret, contagione quadam pestifera insaniit, sociorum pravitate auferri se passus; corruptelarum illecebris irretitus; contactus iis corruptelarum illiciis, quæ pravis a sociis sunt profecta. 4. Bellicam laudem avaritia corrupit, l’avarice gâta sa gloire militaire. Partam bello gloriam avaritia expunxit; avaritiæ sordes belli gloriam confregere; offecit bellicis laudibus, partoque armis decori avaritia importuna; armorum gloriæ avaritia labem imposuit, aspersit; illustrem belli gloriam avaritiæ sordibus inquinavit. Cf. Macula. 5. Corruptus est pecunia judex, on a corrompu le juge à prix d’or. Judex magna vi pecuniæ a sententiæ æquitate deductus est; ob rem judicandam pecuniam accepit; pretio addictam fidem habuit nummarius juris interpres; jus pecunia est adulteratum, spe et metu depravatum; judicis fides pretio labefactata concidit; saturatus infinita largitione judex, pecuniæ magnitudine facile ab instituto deductus est; mercenarius judex, cujus mens oppressa præmio, lingua adstricta mercede, vero pretium ac gratiam facile antetulit; judex venalem linguam fidemque habuit, judex mercede conductus; largitione cæcatus; pretio delinitus; auro corruptus est; adversarii mei infinita largitione adversum me usi sunt; judicem pretio mercati sunt; judicum voluntates largitione redemerunt; corruptelam judicii magna vi pecuniæ moliti sunt; tantum donis muneribusque perfecerunt, ut a sententia facile abiret, abduceretur; venalem pretio hominem et largitione devinctum, magnitudine pecuniæ facile a bono honestoque abstraxere. Judicem, a cupiditate auri haud intactum, qui adversus divitias haud quaquam invictum gerebat animum, facile donis ad suam causam perduxerunt. Usus: Aliquem pecunia, judicem largitione, pretio tribus corrumpere. Vitiosa et corrupta consuetudo. Corrupti ac depravati mores. Tabulæ publicæ lituris corruptæ. Oculi fletu, viæ luto, vestes usu, ædes situ corrumpuntur. Cf. Deterius, Destruo.

CORRŪO, is, ui, ere, n. et a. Tomber, s’écrouler. Syn. Ruo, cado. )( Sto. Phras. 1. Vulneratus corruit, il tomba blessé. Præceps in vulnus abiit; inter manus suorum collapsus est deficiens, ac jam vix spiritum ducens; moribundus labentibus super corpus armis ad terram defluxit; ruente equo saucius ipse, præceps ad terram datus est. 2. Domus corruit, la maison s’est écroulée. Domus convulsa sedibus suis cum fragore ingenti procidit, ruit, procubuit; diu quassata ac labefactata ruina tandem oppressa est. Cf. Cado. Usus: Ædes exesæ corruere. Uno meo fato tu, et omnes mei corruistis. Corruere urbis opes. Ille timore, ego risu pene corrui.

CORRUPTĒ, Avec altération, avec corruption. Syn. Male, prave, nequiter. Usus: Depravate et corrupte de re aliqua judicare.

CORRUPTĒLA, æ, f. Ce qui sert à corrompre; action de corrompre. Syn. Quod ad corrumpendum valet, ut largitio, illecebræ, etc. Phras. Corruptelam judicis moliri, chercher à corrompre le juge. Sollicitare judicem pecunia ad perniciem alterius; spe ac promissis prolectare; mercari pretio judicem; pretio ac largitione delinire; donis, muneribus tentare. Cf. Corruptus judex. Usus: Mores hac dulcedine, corruptelaque depravati. Corruptela malæ consuetudinis. Aliquem corruptelarum illecebris irretire.

CORRUPTĬO, ōnis, f. Corruption, altération. Usus: Morbum appellant totius corporis corruptionem.

CORRUPTOR, ōris, m. Corrupteur, séducteur. Syn. Largitor. Usus: Quis corruptor juventutis? Quem tu hujus tribus corruptorem ac venditorem clamitas.

CORRUPTRIX, īcis, f. Corruptrice. Corruptrix provincia.

CORS, ortis, f. Cour fermée, basse-cour. Syn. Arca villæ, spatium intra maceriem. Usus: Villam habes cum corte.

CORTEX, ĭcis, m. Enveloppe des plantes, écorce. Usus: Trunci obducuntur libro aut cortice quo sint a frigoribus et caloribus tutiores.

CORTĪNA, æ, f. Tenture, rideau. Usus: Cortina theatri.

CŎRUSCO, as, are, n. Briller, étinceler. Syn. Splendeo, emico. Usus: Flamma inter nubes coruscat.

CŎRUSCUS, a, um, Brillant, étincelant.

CORVUS, i, m. Corbeau. Usus: Milvo est bellum naturale cum corvo.

CŎRY̆PHÆUS, i, m. Coryphée; chef. Syn. Dux, princeps. Usus: Zenonem Philo coryphæum Epicureorum appellat. Cf. Auctor.

CŌS, cōtis, f. Caillou, pierre à aiguiser. Syn. Lapis, quo cultri acuuntur. Usus: Iracundia cos est fortitudinis, la colère aiguise le courage. Novacula cotem præcidere.

COSTA, æ, f. Côte. Usus: Animalium, navium costæ, flancs des navires.

CŎTHURNUS, i, m. Cothurne, sorte de chaussure. Calceamenti genus, tragœdis et virginibus familiare.

CRĀPŬLA, æ, f. Pesanteur de tête, ivresse, indigestion. Syn. Helluonum vitium, dissoluta victus ratio. Phras. 1. Crapulam habet, il est ivre. Mero incalescit; sensus mero victi sunt; gravata ebrietate mens; vino gravis est; mero oneratus; vino epulisque obrutus est; appotus probe; invitavit se plusculum majoribus poculis; temulentus est; vino rationem obruit; vino mentem mersit; vino sepultus est; vino onustus, languidus, oppressus est; vino madet; crapula ac capitis errore titubat; nec mens, nec lingua homini consistit; mero victus est; vini flore se complevit; vino se ingurgitavit; crapula gravis et impos sui est. Cf. Ebrius. 2. Crapulam edormivit, il a cuvé son vin. Crapulam exhalavit; somno concoxit; quies mentem reddidit; ebrietatem discussit. Usus: Edormi et exhala crapulam. Cf. Bibo.

CRAS, Demain. Syn. Secundum hanc diem, crastina die.

CRASSĒ, Grossièrement. Usus: Crasse compositum aliquid.

CRASSĬTŬDO, ĭnis, f. Épaisseur. Usus: Crassitudo æris mihi noxia.

CRASSUS, a, um, Épais. Syn. Densus, plenior, pinguis, concretus. )( Tenuis. Usus: Crassus et concretus aer. Omnia crassis circumfusa tenebris. Cœlum crassum.

CRASTĬNUS, a, um, De demain. Usus: Nisi me in crastinum differre velis.

CRĀTĔR, ēris, m. Cratère, coupe. Syn. Poculum, cratera.

CRĀTES, is, f. Claie. Syn. Tabula viminibus contexta. Usus: Locus conceptus cratibus.

CRĔĀTĬO, ōnis, f. Création, élection. Usus: Creatio magistratuum.

CRĔĀTOR, ōris, m. Créateur, auteur; père. Syn. Procreator, genitor, effector. Phras. Creator universi DEUS, DIEU, créateur de l’univers. Effector et molitor mundi; opifex, generator ædificatorque mundi DEUS; rerum, quæ in tota natura constant, omnium opifex; universi conditor ac parens DEUS; hujus immensi operis conditor, effector, mundi hujus architectus ac fabricator; temporum ac omnium rerum artifex. Cf. DEUS. Usus: Creator urbis Romulus.

CRĔĀTŪRA, æ, f. Créature. Syn. Res creata, ex nihilo producta; res condita ab opifice et ædificatore mundi, DEO; res a summo conditore DEO procreata; summi conditoris, creatoris, procreatoris opus; res mortalis. Creata omnia.

CRĒBER, bra, brum, Fréquent. Syn. Frequens, densus. Usus: Thucydides creber est rerum frequentia. Crebræ venæ toto corpore intextæ. Per hos dies creberrimus mihi sermo de te. Cf. Sæpe, Frequento.

CRĒBRĬTAS, ātis, f. Fréquence, multiplicité. Syn. Frequentia. Epith. Pristina, tanta litterarum. Usus: Crebritate officiorum priora errata sarciam.

CRĒBRO, Fréquemment. Syn. Frequenter. Usus: Crebro litteras dare. Cf. Sæpe.

CRĒDĬBĬLIS, e, gen. com. Croyable, vraisemblable. Syn. Probabilis, verisimilis. )( Incredibilis. Phras. 1. Credibile est, il est probable que (cum ut vel inf.). Fidem est propius; ad fidem pronius est; verisimillimum est; a ratione haud alienum est, par est credere. Cf. Verisimile. 2. Rem credibilem reddidit, il a rendu la chose vraisemblable. Fidem ejus rei fecit allatus ab eo nuntius; suspicionem affirmavit rumor publicus, fidem rei addidit una consentiensque vox populi; ad suspicionem res certissimæ accesserunt; opinionem adjuvit constans rei fama. Usus: Narratio credibilis esse debet. Credibile est, quod sine ullo teste auditoris opinione firmatur. Cf. Incredibilis.

CRĒDĬBĬLĬTER, D’une manière croyable, vraisemblable. Syn. Verisimiliter, probabiliter. Usus: Quam non modo non credibiliter, sed ne suspiciose quidem.

CRĒDĬTOR, ōris, m. Créancier. Syn. Is, cui quacumque causa aliquid debetur. )( Debitor. Epith. Cæteri, familiares, universi. Usus: Fraudare creditores. Cum omnibus creditoribus suis male agit.

CRĒDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. Croire, ajouter foi. Syn. Fidem habeo, tribuo; auctoritatem tribuo, auctoritatem et fidem adjungo, mihi persuadeo. Adv. Cito de aliquo, facile, firmius, prorsus, recte de aliquo, stulte, temere pecuniam, valde, dementer. Phras. 1. Ne temere cuivis credas, ne croyez pas légèrement le premier venu. Ne cujusvis testimonio fidem adjungas; ne omnibus credulum te præbeas; ne omnibus credulitatem tuam addixeris; segnior ad credendum esto; caveas, ne fidem tibi quisque faciat, tibi aliquid persuadeat. 2. Non cuivis est credendum, il ne faut pas croire tout le monde. Quibusdam fidem et auctoritatem usta suspicio derogavit; quosdam leviores auctores rei culpa facit; sunt, quibus incerta, dubia, fluxa fides sit: quorum fide niti tuto haud possis; non cuivis adhibenda est fides. 3. Crede mihi, rem ita se habere, croyez-moi, la chose est ainsi, telle que je vous le dis. Persuasum tibi habe; induc animum; induc in animum, ita esse; pro certo habe; pro certo existima; nihil dubita; exploratum atque omnino certum habe; pro comperto habeas, velim; sit hoc apud te minime dubium; sit exploratum; pro inquisito et comperto sit, rem hoc loco esse; velim, sic habeas; tibi persuadeas, cum animo tuo constituas, in hoc statu rem esse. 4. Est vir, cui merito credi possit, c’est un homme que vous pouvez croire. Cujus conspecta fides et gravitas; est fide dignissimus; vir est suspectæ minime fidei; cujus ingens apud omnes auctoritas ac fides; cujus auctoritas magni apud omnes est ponderis; qui auctoritate valeat, floreat maxima; cujus ingens inter testes nomen; cui vel injurato credas. Cf. Auctoritas. Usus: 1. Aiunt, nervos atque artus esse sapientiæ, non temere credere. Adduci non possum, ut somniis credam. Non credo de numero militum. 2. Concredo, committo, confier. Se alicui, sua consilia; res omnes alienæ fidei; arcana libris; nocti se credere. Cf. Fides, Judico, Firmus, Certus.

CRĒDŬLĬTAS, ātis, f. Crédulité, facilité à croire. Syn. Credendi facilitas, animus simplex, credulus. Usus: Credulitas error potius est, quam culpa, et in optimi cujusque animum facillime irrepit.

CRĒDŬLUS, a, um, Crédule, simple. Syn. Simplex, antiqui moris homo, qui facile credit. )( Prudens, sapiens. Usus: Verba mihi dari facile patior, meque libenter præbeo credulum. Creduli et improvidi juvenes. Cf. Incautus.

CRĔMO, as, avi, atum, are, a. Brûler. Syn. Incendo, exuro, comburo, deuro, in ignem aliquid infero, flammis torreo.

CRĔO, as, avi, atum, are, a. Créer, engendrer, produire. Syn. Procreo, gigno, facio. Adv. De integro censores, injuste periculum, rite consules. Phras. 1. DEUS hunc mundum creavit, DIEU a créé cet univers. Ex nihilo procreavit; rerum omnium potentissimus ac sapientissimus opifex hoc pulcherrimum naturæ regnum ex nihilo condidit, effecit; commune hoc DEI ac hominum domicilium DEI consilio jussuque repente ex nihilo constitit; rerum hanc universitatem, qua omnia continentur, nullis ex elementis, nullis ex principiis molitus est DEUS; mundi hujus moles immensa non manibus hominum, sed DEI imperio surrexit; quidquid hic videmus, de nihilo natum est DEO imperante; DEUS est, qui cœlum et omnia, quæ cœli ambitu continentur; qui supera, media, infima condidit, architectatus est, ex nihilo excitavit, formavit, finxit. 2. Regem creant, ils le créent roi. Regem appellant, regem jubent, regnum ei deferunt; regem renuntiant; diadema ei imponunt; regem faciunt, dicunt; summam imperii ad eum deferunt. Usus: Artis proprium est creare et gignere. Periculum alicui creare. Luxuries in urbe creatur. Consules et prætores creantur. Errorem sæpe creat similitudo. Cf. Facio.

CRĔPĬDA, æ, f. Sandale. Calceamenti genus. Usus: Statua Scipionis cum chlamyde et crepidis. Ne sutor supra crepidam, chacun son métier. (Prov.).

CRĔPĬDĀTUS, a, um, Qui porte des sandales. Syn. Soleatus.

CRĔPĪDO, ĭnis, f. Môle, jetée; rivage. Syn. Ora terræ, quæ alluitur aqua, vel ripa paulo eminentior. Usus: Pirata ad omnes urbis crepidines accessit.

CRĔPĬTŬS, ūs, m. Bruit retentissant, craquement. Syn. Sonus collisione excitatus, aut percussione. Epith. Honesti, liberi. Usus: Pallor et tremor et dentium crepitus consequitur. Inter plagarum crepitum doloremque. Stoici aiunt, crepitus æque ac ructus liberos esse oportere.

CRĔPO, as, ui, ĭtum, are, n. Rendre un son, craquer. Syn. Percrepo.

CRĔPUNDĬA, ōrum, n. pl. Jouets d’enfant, hochets. Syn. Quæ pueris dantur oblectandi causa.

CRĔPUSCŬLUM, i, n. Crépuscule. Usus: Primo crepusculo. Cf. Vesper.

CRESCO, is, crēvi, crētum, ere, n. Croître. Syn. Augesco, accresco, adolesco, ingravesco, serpo, propagor, augeor, ætate procedo, surgo, ascendo. )( Decresco. Adv. Incredibiliter, plurimum, pariter cum ætate studia. Phras. 1. Herbæ e terra crescunt, les herbes sortent de la terre. E terra nascuntur; e terra maturatæ pubescunt et maturitatem assequuntur. Diffundit terra et elicit herbescentem viriditatem; e terra germina omnia effunduntur; terra herbes gignit, creat, progenerat; herbæ proveniunt, prosiliunt, prorepunt, emicant, enascuntur, exeunt, 2. Malum in dies crescit, le mal s’accroît de jour en jour. Malum in dies longius manat; serpit latius; magis vulgatur; augescit, ingravescit; longius progreditur, procedit; majora in dies incrementa capit. Cf. Augesco, Augeo. 3. Postquam crevit puer, dès que l’enfant fut devenu grand. Ubi adolevit ætate; ubi ætate processit; sumpto jam corpore, animique robore; ubi ad justum corporis modum adolevit; ubi ad justum corporis proceritatem; corporis habitum processit. 4. Ira dolorque crevit, la colère et la douleur ont augmenté. Exarsit ira, vehementius efferbuit. Cf. Augeo. Usus: Respublica privatis inimicitiis crescit. Exspectatio rumore creverat. Eos elige, e quibus crescere possis. Locus præter modum crevit. Cf. Augeo, Amplifico.

CRĒTA, æ, f. Craie. Syn. Terra alba. Usus: Laudatio Asiatica illa creta obsignata.

CRĒTĀTUS, a, um. Blanchi avec de la craie. Syn. Creta infectus. Usus: Cretatæ fasciæ.

CRĬBRUM, i, n. Crible. Syn. Vas pistorum ad grana farinamque purgandam. Usus: Mures cribra arrosere.

CRĪMEN, ĭnis, n. Crime. Syn. Criminatio, infamia; item: facinus, peccatum, noxa, scelus, delictum, maleficium. Epith. Atrocissimum, certum, commentitium, commune, decumanum, domesticum ac vernaculum, fictum, falsum, fœdissimum, grave et vehemens, inane, incredibile, ingens, iniquum, integrum, invidiosum, levius, nefarium, novum inauditum, obscurum, perspicuum, probrosum, suspiciosum, manifestum, vinarium, verum, vetus. Crimina certa propriaque, dissoluta, falsa, infinita, absoluta, permulta, quotidiana, reliqua. Phras. Magnum crimen commisisti, vous avez commis un grand crime. Magnum crimen admisisti; in sceleratam ac nefariam fraudem decidisti; fraudem capitalem admisisti; in hoc facinore omnes insunt culpæ maximæ; id, quod in te concepisti scelus, in maximo, nefario crimine et capitali fraude ponitur; magno te adstrinxisti scelere; grave piaculum admisisti; nullum scelus abest ab eo scelere; in illo scelere omnia insunt scelera, quod in te admisisti. Cf. Committo, Culpa, Scelus. Usus: 1. Criminatio, accusation. Crimen effugere, e crimine elabi, éviter une accusation. Crimen dissolvere, repousser une accusation, se laver d’un reproche. 2. Facinus, peccatum, fraus, noxa, délit, faute, crime. Crimen in me quærit. Cædes ea illi crimini datur, vertitur. Proditionis crimen in te conjecit, contulit; tibi intulit, attulit, obtulit. Ista aut suspicionem afferunt, aut crimen. Isthoc tibi crimen adscribunt; hoc tibi in crimine ponunt. Crimine aliquem arcessere; condemnare crimine. Imprudens in crimen incurrit, in crimen venit. Staret hoc illi crimen, nisi refelleret, dilueret, dissolveret. In alium derivare crimen; extenuare nimium et elevare. Facile effugies crimen. Non abes ab omni crimine, non cares omni crimine. Videtur condonandum illud crimen. Cf. Scelus, Criminatio, Criminor.

CRĪMĬNĀTĬO, ōnis, f. Accusation, calomnie. Syn. Crimen, accusatio. Epith. Acerrima, accusatorum falsa, inaudita, subita, tota. Phras. Criminationem refutavit, il a réfuté l’accusation. Oblatas ab adversariis criminationes depulit; crimen accurata confutatione dissolvit; meditata oratione diluit, refellit; inexspectato responso crimen effugit; e crimine elapsus est, e crimine se eripuit; oblatas criminationes aut extenuavit, aut elevavit. Usus: Nihil adhuc in Caium criminationis est. Oblatas criminationes depellere. Cf. Accusatio, Coarguo.

CRĪMĬNOR, aris, atus sum, ari, d. Accuser; faire des reproches. Syn. Criminationem, vel crimen offero, infero; culpæ, vitio do; crimini do, verto; criminatione utor, criminis loco pono, in crimen voco, revoco. )( Crimen dissolvo. Phras. Nescio quid fraudis a me susceptum criminantur, ils me reprochent je ne sais quelle perfidie. Nescio quid fraudis a me conceptæ in crimen vocatur; capitalis, nescio cujus fraudis crimen in me conjiciunt, conferunt; nescio quod fraudis crimen mihi inferunt, efferunt; fraudis, incertum cujus, crimen in me quærunt; cum alia, tum fraudis, nescio cuius, crimina in me ferunt; mihi adscribunt; fraus, nescio quæ, mihi in culpa ponitur, in crimine ponitur; crimini datur, fraudis, nescio quid, a me admissum; novum crimen afferunt, fraudem capitalem a me factam esse, fraudis crimine me accersunt, condemnant; fraudis conceptæ crimen in me derivant; in fraudis crimen, certe suspicionem, ad populum incurro, venio. Cf. Accuso, Insimulo, Culpa. Usus: Invidiose meam potentiam ad populum criminantur. Non omnia libet criminari. De quibus illum criminatus es. Cf. Detraho.

CRĪMĬNŎSĒ, En accusateur, avec passion. Syn. Suspiciose, accusatorie, acerbe. Usus: Qui suspiciosius ac criminosius diceret, audivi neminem.

CRĪMĬNŌSUS, a, um, Digne cie reproche, blâmable; coupable, criminel. Syn. Suspiciosus, quod criminis suspicionem affert, quod in crimine est, quod in crimine ponitur. Usus: Non credebam, hoc tibi criminosum fore. Orator acer, acerbus, criminosus. Officiosam amicitiam criminoso nomine inquinas.

CRĪNES, ĭum, m. pl. Cheveux. Syn. Capilli.

CRĪNĪTUS, a, um, Qui a beaucoup de cheveux. Syn. Capillatus, comatus. Usus: Gorgonis os anguibus crinitum, la tête de la Gorgone avait des serpents pour cheveux. Stellæ crinitæ, comête. Cf. Cometæ.

CRISPUS, a, um, Crépu, frisé.

CRISTA, æ, f. Crête; aigrette, panache d’un casque. Usus: Crista galeæ.

CRISTĀTUS, a, um, Qui a une crête, une aigrette. Usus: Galea cristata.

CRĬTĬCUS, i, m. Critique, censeur. Syn. Poematum, aut similium operum judex, Aristarchus. Usus: Ego tanquam criticus antiquus, ut Aristarchus quidam judicaturus sum.

CRŎCĔUS, a, um, De safran; couleur de safran, jaune, doré. Usus: Chlamys crocea.

CRŎCŎDĪLUS, i, m. Crocodile. Syn. Lacerta Ægyptia magnitudinis immensæ.

CRŎCUS, i, m. Safran. Usus: Meliora sunt unguenta, quæ terram, quam quæ crocum olent.

CRŎTĂLUM, i, n. Crotales, sorte de castagnettes. Syn. Instrumentum musicum e laminis quibusdam æreis. Usus: Nec collegæ tui crotala et cymbala fugi.

CRŪCĬĀMENTUM, i, n. Tourment, souffrance. Syn. Cruciatus. Epith. Gravia morborum. Usus: Cruciamenta morborum interdum sunt graviora, quam tormenta carnificum.

CRŬCĬĀTŪS, ūs, m. Tourment, torture, supplice. Syn. Cruciamentum, tormentum, pœna, supplicium. Epith. Acerbissimus, mœstus, magnus, malus, summus, miseri, tetri. Usus: Magno animi cruciatu vitam agere, passer sa vie dans des chagrins perpétuels. Is se vel in cruciatum dari cupit. Cruciatu afficere aliquem. Confectus cruciatu summorum dolorum. Cui morbus tetros cruciatus ciet. Summo cruciatu supplicioque perii. Cf. Dolor, Affligo.

CRŬCĬO, as, avi, atum, are, a. Tourmenter, torturer. Syn. Cruciatu afficio, conficio, afflicto, torqueo, premo, exanimo, excrucio, vexo; angoribus, suppliciis, majori malo macto. Adv. Diu, impune. Phras. 1. Criminis insontem acerbe cruciavit, il a cruellement torturé un innocent. Insonti barbara feritate tormenta admovit; omnia exempla cruciatus in insontem edidit; crudelitate naturæ asperius fecit aliquid insonti; in summum cruciatum dedit hominem insontem; omnibus cruciatibus affecit, per ultimos cruciatus hominem insontem laceravit, excarnificavit. 2. Ea res me vehementer cruciat, cette affaire me tourmente beaucoup. Res me urit vehementer et sollicitat; animum discruciat, exercet; angor animo, intimis sensibus; eam ob rem gravis mihi sollicitudo incumbit; acerba me sollicitudo incessit; maximam sollicitudinem sustineo; summam acerbitatem, ægritudinem, molestiam capio, sustineo; in acerba sollicitudine, in magno angore sum; magna premor, opprimor sollicitudine; magna cura ac sollicitudo animo insidet, animum occupat, torquet, exagitat; gravi conturbor, æstuo sollicitudine; suspenso et sollicito sum animo; ægritudine prope contabesco; curis pene conficior ac consumor. Cf. Ango, Angor, Cura, Sollicitus. Usus: Fame et vigiliis cruciatur. Tuæ te ærumnæ premunt ac cruciant. Dies noctesque tuæ te sollicitudines torquent ac cruciant. Dies noctesque cruciaris et consumeris. Cf. Vexo, Torqueo.

CRŪDĒLIS, e, gen. com. Dur, cruel, inhumain. Syn. Durus, inhumanus, ferreus, ferus, teter, immanis, importunus, omnis humanitatis expers, natura asper, singulari immanitate et crudelitate barbarus; barbarus atque immanis, inexorabilis, omni diritate atque immanitate deterrimus, immemor humanitatis, immansuetus, qui maxima asperitate et immanitate naturæ est. )( Clemens, misericors. Phras. 1. Homo crudelis est, cet homme est cruel. Ingenio sane est crudeli, quali nulla in barbaria quisquam tyrannus fuit; ejus immani et fœda crudelitate omnis Barbaria superata est; homo omni diritate deterrimus; cui volupe sit fœdum in modum lacerare miseros; omnia exempla cruciatus edere; omni sævitie, atrocitate plebem opprimere; optimum quemque per cruciatum necare, cum cruciatu interficere; omnibus tormentis excruciatos, omnibus cruciatibus affectos, laceratos interficere, necare; crudelitate utitur maxima; multa superbe, multa crudeliter facit; credas, feræ rabiem occupasse hominis animum, ita in quosvis sævus est et immanis; immanitate et crudelitate præditus est; crudelitatem vultu aspectuque horribili præ se fert; immanitate barbarus, sanguinarius, atrox, truculentus est; omnem humanitatem exuit; cum immanissimis feris crudelitate comparandus est; ab omni humanitate remotus, derelictus. Homo atrocis ingenii, animi trucis ac implacabilis; omnes mortales crudelitate vincit; cujus immanitas brutorum animantium ferocitatem non modo adæquat, verum etiam (horreo verba tam horrida) superat; est barbarie omni crudelior, expers omnis pietatis ac humanitatis; ea est morum, non asperitate, (levi enim illi vitium istud est) sed feritate, quam ne immanissimæ quidem ferarum omnium feræ possint attingere; anhelat imo e pectore crudelitatem; ea est importunitate naturæ, ut ejus crudelitas nulla miserorum calamitate expleri, satiari, saturari possit; ut crudelitatem in omnes promiscue expromat, exerceat, adhibeat; ut necare insontes crudelitate excogitata gaudeat. 2. Severi, non crudeles in liberos esse debent parentes, les parents doivent user de sévérité et non de cruauté envers leurs enfants. Bonum est, imo necesse, pueros in culpam lapsos a parentibus castigari, sed cavendum, ne crudelitati aditum patefaciant. Sicut parentum est, juveniles refrenare liberorum impetus, ita debent illi quoque manus, immo ipsum animum ab omni sævitiæ genere vindicare; sævitiam adversus liberos exercere, crudeliter agere cum filiis nunquam debent. Tanti esse nihil debet, ut crudeles in liberos simus; ut crudeles nos liberi experiantur. Si quid agitur cum filiis, crudelitas absit; nunquam crudelitati locus sit; dedecet parentes, pœnam de liberis sumere exempli parum memoris justæ severitatis; adhibere sævitiam in liberos; acerbe crudeliterque in liberos sævire. Usus: Animus ferus, crudelis, inhumanus. Bellum crudele. Pater in liberos crudelis.

CRŪDĔLĬTAS, ātis, f. Cruauté. Syn. Sævitia, inhumanitas, feritas, acerbitas, atrocitas animi, importunitas, immanitas naturæ, morum acerbitas. )( Clementia. Epith. Arrogans, domestica, gravior, crudelior, immanis et fera, importuna in aliquem, inaudita, incredibilis, inimica, insatiabilis, nefaria, regia, singularis, summa, tanta, teterrima. Usus: Misericordia in speciem crudelitatis labi; crudelitatis odio in crudelitatem ruere, devenir cruel en haine de la cruauté. Iste spumans ex ore scelus, anhelans ex infimo pectore crudelitatem, contorquet brachium. Ejus crudelitas nulla miserorum calamitate expleri, saturari, satiari potest. Crudelitatem in omnes promiscue expromit, adhibet, exercet. Crudelitate excogitata necare insontes gaudet, nec tam gustare civilem sanguinem, quam exsorbere optat.

CRŪDĒLĬTER, Avec dureté; cruellement. Syn. Dure, acerbe; per cruciatum, cum cruciatu, omni cruciatu. )( Dissolute. Usus: Crudeliter animadvertere in aliquem. Crudelissime periit.

CRŪDĬTAS, ātis, f. Indigestion. Syn. Stomachi affectio, cum male concoxit; stomachi redundantia ex ægra confectione ciborum. Usus: Cruditas morbi causa est.

CRŪDUS, a, um, Qui n’est pas mûr, vert. Syn. Immaturus. Usus: 1. Poma ex arboribus cruda avelluntur, matura et cocta decidunt. 2. Cruditate affectus, qui digère mal, qui a l’estomac chargé. Crudior ad prandium venit. Roscius, quia crudior, agere noluit. Cf. Stomachus.

CRŪENTO, as, avi, atum, are, a. Ensanglanter. Syn. Sanguine imbuo, sanguinem elicio. Adv. Impie. Usus: Nolebam propter me cæde civium cruentari rempublicam. Scelere cruentare secures suas. Cæde nefaria se cruentare.

CRŬENTUS, a, um, Sanglant, ensanglanté. Usus: Cruentus civium sanguine.

CRŬMĒNA, æ, f. Bourse. Syn. Loculus.

CRŬOR, ōris, n. Sang répandu. Syn. Sanguis e vulnere. Epith. Jucundus, civilis, quam recentissimus inimici. Usus: Cruorem inimici recentissimum ostendere. Cf. Sanguis.

CRUS, crūris, f. Jambe. Syn. Tibia, pars pedis, quæ ex coxendice ad extremos pedis digitos pertinet. Usus: Crura alicui frangere, suffringere.

CRUSTA, æ, f. Superficie, enveloppe, écaille, croûte. Usus: Vasis crustæ detrahebantur.

CRUX, ŭcis, f. Croix. Syn. Patibulum. Phras. In crucem agere, rapere, tollere; cruci suffigere, affigere; crucem alicui figere, defigere, constituere; patibulo affigere; in cruce figere; cruce afficere; cruci aliquem dare; infelici arbori suspendere. (Vulg. Crucifigere), crucifier. Usus: Verres civibus Romanis crucem minatus est. Crucem indemnatis fixit, constituit. Cruci hominem insontem dedit. Multos in crucem egit, sustulit. Multos cruciatu, cruce, morte affecit. (Crux pro molestia, rebus adversis, calamitatibus vulg. est, peine, tourment).

Crux SSᵐᵃ, La Sainte Croix. Phras. 1. Lignum, in quo salus nostra, ingemiscente rerum natura, pependit; in quo tribus clavis mundi salus affixa pependit. 2. (Crucifixi imago, Vulg.), Crucifix. Imago Christi cruci affixi; simulacrum Christi e cruce pendentis; signum pendentis in cruce Servatoris nostri; simulacrum Christi in cruce morientis, in cruce exspirantis; effigies Christi in cruce suffixi. 3. (Crucem facere, Vulg.), se signer, faire le signe de la croix. Crucis signum in fronte pingere, formare; cruce se signare; signum crucis in fronte effingere, exprimere; salutari se crucis signo munire; signum crucis fronti, pectori imprimere. Signum crucis Christiano more, Christiano ritu ducere.

CŬBĬCŬLĀRIS, e, gen. com. Où l’on couche. Syn. Quod ad cubiculum pertinet. Usus: Lectus cubicularis.

CŬBĬCŬLĀRĬUS, ii, m. Valet de chambre. Syn. Cubiculi minister. Usus: Nihil per cubicularium, omnia per janitores.

CŬBĬCŪLUM, i, n. Chambre à coucher. Syn. Conclave. Epith. Alienum, altum, amplum, hibernum, subgrande. Usus: Grande cubiculum, altum, hibernum valde probavi. In cubiculum introducere.

CŬBĪLE, is, n. Lit. Syn. Lectus. Epith. Duplex. Usus: Cubilia ferarum. Inire alienum cubile, commettre un adultère. Nemo tam miser, qui non cubile suum, aut lectum salvum velit. Omnes mortales non solum vestigia, sed ipsa avaritiæ tuæ cubilia videre possunt, siége.

CŬBĬTĀLIS, e, gen. com. Haut d’une coudée. Syn. Cubitum altus.

CŬBĬTO, as, avi, are, n. Être souvent couché. Syn. Sæpe cubo.

CŬBĬTUS, i, m. Coude; coudée. Syn. Mensura, quantum e cubito brachii ad extremam manum est. Usus: Levato in cubitum corpore, suffulcire mentum columna, s’appuyer sur son coude, appuyer son menton sur ses deux bras. Triennio ille tres cubitos non processit. Columna tribus cubitis alta.

CŬBO, as, cubui, cubĭtum, are, n. Être couché. Syn. Recumbo, accumbo. Phras. Cubitum ivi, j’allai me coucher. Ad quietem ivi; quieti me tradidi; in lectum me recepi; cubitum discessi; conferre se cubitum parabat; strato se committere; lecto se commendavit; fessum diurno labore corpus quieti mandabat; lectum petiit; ad quietem se composuit. Usus: Deinde cubitum discessimus. Ægrotus in lecto cubans.

CŪDO, is, di, sum, ere, a. Battre; forger. Syn. Ferio, percutio. Usus: Cudere nummos, vel argentum, battre monnaie.

CŪJAS, ātis, gen. omn. De quel pays? Syn. Unde, qua ex gente? Usus: Socrates rogans, cujas esset? mundanum se respondit, totius mundi incolam, ac civem.

CŪJUS, a, um, A appartenant? Dont, de qui. Usus: Cuja res, cujum periculum. Cædes ei crimini detur, cuja interfuit.

CŪJUSDAMMŎDI, De quelque manière. Usus: Animus non esse solum, sed cujusdammodi debet esse.

CŪJUSMŎDI, De quel genre. Usus: Legem, cujusmodi sit, conservare.

CŪJUSQUĔMŎDI, De toutes sortes. Usus: Homines cujusquemodi.

CULCĬTA, æ, f. Matelas, oreiller. Syn. Pulvinus, lectulus, stragulum. Usus: Culcita plumea.

CŪLĔUS, i, m. Sac de cuir. Syn. Saccus e corio, vel lino factus. Usus: Parricidæ in culeum insuti in profluentem deferuntur.

CŬLĪNA, æ, f. Cuisine. Epith. Ingentes. Usus: Tua quidem Philosophia in culina est.

CULMEN, ĭnis, n. Faîte, sommet. Syn. Fastigium. Epith. Parvum, transversum.

CULMUS, i, m. Tige des plantes, chaume. Syn. Frumenti calamus a radice ad spicam. Epith. Geniculatus. Usus: Herbescens viriditas sensim adolescit, culmoque nixa geniculato vaginis jam quasi pubescens includitur.

CULPA, æ, f. Faute. Syn. Causa, meritum, crimen, reprehensio. Epith. Aliena, magna, minor, paterna, perpetua, præterita, propria, similis, summa, turpis, varia. Phras. 1. Tua culpa hæc acciderunt, cela est arrivé par votre faute. Tu unus ejus rei culpam sustines; tu ipse in culpa es, in te uno culpa ejus rei est; hujus rei culpa in te residet, hæret, consistit; tu ejus rei culpa teneris; tuo vitio perimus; omnes tibi culpam ejus rei attribuunt, assignant; tot malorum causas in te omnes conferunt, transferunt, derivant, inclinant, conferunt; penes te unum ejus rei culpam esse aiunt; te ejus culpæ coarguunt; te culpæ omnis reum faciunt; tuum hoc vitium est, de quo plectimur; in vitio tu es; in te injicitur ejus rei culpa; tibi vitio et culpæ datur; te unum in culpa et suspicione ponunt; in te unum culpam conjiciunt, referunt; merito tuo te accusant; ejus te mali fontem esse ac principium; tu unus in noxia es; te ipse jure optimo incuses licet auctorem omnium malorum; hujus rei culpam omnes in te rejiciunt, tibi adscribunt; te hujus mali fontem, originem, causam esse prædicant; hanc in te culpam omnes impingunt; hujus culpæ notam tibi uni inurunt; hujus rei culpa te condemnant. Cf. Causa, Adscribo, Criminor. 2. Gravem culpam admisit, il a commis une grande faute. Gravem culpam commisit, contraxit, suscepit; magno se crimine adstrinxit; gravi culpa se contaminavit; non levem culpam commeruit, in se suscepit; sequius admisit aliquid; graviter offendit, deliquit; in gravem culpam incidit; gravi se scelere commaculavit, inquinavit; gravi culpa se obstrinxit. Cf. Committo, Peccatum, Pecco, Crimen. 3. In culpa non est, il n’est pas en faute. Abest ab ea culpa longissime; extra culpam est; extra causam culpamque positus est; nihil in eo culpæ hæret, residet; culpa ea non tenetur; hujus rei culpa penes illum non est; noxæ ejus reus non est; ejus virium non est; ejus culpa, vitio id factum non est. 4. Expers omnis culpæ est, il est tout à fait innocent. Culpa caret, vacat; ab omni culpa abest, ab omni culpa remotus est; culpa omnis procul abest ab eo; abhorret ab ejus integerrimis moribus, quidquid culpæ in eum confertur; purus ab omni culpa est. Cf. Innocens. 5. Culpam a se facile removebit, il se disculpera facilement. Culpam haud ægre a se amovebit, amolietur, dimovebit; ea se culpa facile liberabit; ea se ex culpa facile eximet; eam se extra causam culpamque facile ponet; facile effugiet hoc crimen; ex eo crimine facile elabetur. Cf. Criminatio. 6. Culpam in alium rejicio, je rejette la faute sur un autre. Culpam in alterum confero, transfero, derivo, injicio, conjicio; in alium amolior, averto, inclino. 7. Culpam fateri, avouer une faute. Culpam agnoscere; culpæ se reum agere, peragere; de se ultro confiteri; non defugere noxæ confessionem. 8. Damna omnia, quæ culpa mea acciderunt, resarciam, je réparerai tous les dommages que j’ai causés par ma faute. Præstabo culpam; culpam redimam; quidquid detrimenti mea culpa acceptum est, sarciam, compensabo. Usus: Nulla culpa subest. Senatus in culpa est. Ejus peccati culpam unus sustines. Omnes se culpæ insontes clamant. Tibi præstanda est ea culpa. Cf. Crimen, Reprehendo.

CULPO, as, avi, atum, are, a. Reprendre, blâmer, critiquer. Syn. Culpæ do, culpæ ejus tribuo, in culpa pono, reprehendo. Usus: Sæpe patientiam ejus culpavi. Cf. Reprehendo.

CULTER, tri, m. Couteau. Usus: Cultros metuit tonsorios; cultro succinctus; cultrum stringere.

CULTĬO, ōnis, f. Action de cultiver, culture. Syn. Cultura. Usus: Cultio agri.

CULTOR, ōris, m. Celui qui cultive. Usus: Agrorum cultores, laboureurs. Veritatis, justitiæ cultor, fraudis inimicus, ami de la justice, de la vérité.

CULTRIX, īcis, f. Celle qui cultive.

CULTŪRA, æ, f. Culture. Syn. Cultio, cultus. Epith. Multa, salutaris agrorum. Usus: Ager desertus a cultura hominum. Ager suapte bonus, diligentia et cultura melior. Ager nihil ferens, nisi magno labore ac cultura quæsitum.

CULTŬS, ūs, m. Genre de vie. Syn. Vitæ ratio. Epith. Communis atque usitatus vitæ, diligens, humanus civilisque, optimus, Deorum castissimus atque sanctissimus, plenissimusque pietatis, malus, mollissimus, necessarius, parvus, pius, quotidianus, saluber, moderatus, senior, tenuis, magnus, magnificus. Usus: 1. Idem nobis cultus, idem victus. Homines a fera agrestique vita ad humanum cultum civilemque traducere. Delectant magnifici apparatus, vitæque cultus cum elegantia et copia. Cultus, et curatio corporis nobis adhibenda est. 2. Cultura, cultio, culture de la terre. Ager ex se fructum nullum edit sine cultura hominum. 3. Cura, témoignage de respect, honneur. Tribuere alicui officium et diligentem cultum. Cf. Colo, Religio.

1. CUM, Avec. Præpositio. Vim habet conjunctionis, societatis, interdum instrumenti. Usus: Cum magno labore, cum magna spe agit. Cum gladio cruento comprehensus est. Cum ferro invadere in aliquem. Cum magno fletu, cum voluptate auditur. Considerate cum animis vestris. Habeo statutum cum animo meo. Cf. Simul.

2. CUM, Lorsque. Adv. Signif. Causam, occasionem, tempus. Antiquis quum. Usus: Nox una intercessit, cum ille ita mutatus est. Aliquot sunt dies, cum te amo. Fuit id quondam tempus, cum, etc.

CUM, TUM, D’un côté, de l’autre; non seulement, mais encore; tant.... que; soit.... soit que. Præcedit illud, hoc consequitur. Syn. Et, et; non solum, sed etiam. Cum minus quiddam, tum vero gravius et majus significat. Usus: hoc cum utile, tum illud longe honestissimum est, quod. Cum doctrina, tum imprimis pietate excellens. Id fecit cum sæpe alias, tum vero hoc tempore frequentissime. Cum cætera, tum hoc dictum vitupero.

CUMPRĪMUM, Alors que. Syn. Ut primum, ubi primum, simul atque. Usus: Cumprimum posse ingredi cœpit, non recusabat, etc.

CUMPRĪMIS, Surtout, principalement. Syn. Imprimis. Usus: Homo cumprimis locuples et honestus.

CŬMŬLĀTĒ, Pleinement, abondamment. Syn. Plane, abundanter, majori mensura. Usus: Cumulate mihi gratias egit, satisfecit. Non modo liberaliter, sed ornate etiam cumulateque tractatus sum. Cumulatius augere munus aliquod.

CŬMŬLO, as, avi, atum, are, a. Entasser, accumuler; combler. Syn. Augeo, adaugeo, expleo, compleo, perficio. )( Detraho, imminuo. Usus: Scipio bellicam laudem eloquentia cumulavit. Alio scelere id scelus cumulasti. Maximo gaudio, ira, voluptate cumulor. Mirabar, locum augendi in eo fuisse, quod dudum cumulatum videbatur. Homo omni laude cumulatus. Cf. Augeo, Orno.

CŬMŬLUS, i, m. Amas considérable; comble. Syn. Acervus, accessio, summa. Usus: Ad summam ex illius reditu lætitiam cumulus gaudii accessit ex adventu tuo. Beneficium tuum magno cumulo auxisti. Etsi alioquin illum amo, accedit tamen cumulus commendationis tuæ. Ad tua plurima de me merita maximus hoc facto cumulus accessit. De laudibus Dolabellæ cumulum deruam. Tua commendatione ad meam voluntatem cumulus accedit. Cumulos exstruere.

CŪNĀBŬLA, ōrum, n. pl. Berceau d’enfant; origine. Syn. Cunæ. Transl. Rudimenta. Usus: An alia putas esse rudimenta et cunabula virtutis?

CŪNÆ, ārum, f. pl. Berceau. Syn. Incunabula, cunabula. Usus: Vagire in cunis.

CUNCTĀBUNDUS, a, um, Qui hésite. Syn. Segnis, resistens.

CUNCTANTER, Avec hésitation, lentement. Syn. Lente.

CUNCTĀTĬO, ōnis, f. Retard, lenteur, hésitation. Syn. Mora, tarditas. Usus: Studium semper adsit, cunctatio absit. Sæpe cunctatione et tarditate, cum otium volunt sine dignitate retinere, utrumque amittunt. Cf. Mora.

CUNCTĀTOR, ōris, m. Qui temporise, qui hésite. Usus: Nosti, quam Marcellus parum efficax sit, quam tardus, quam cunctator.

CUNCTOR, aris, atus sum, ari, d. Temporiser, tarder, hésiter. Syn. Remoror, retardo, differo. )( Propero. Adv. Diutius in vita. Usus: 1. In cursu bonorum consiliorum cunctandum non est aut tergiversandum. An etiam tum cunctabimini, quiescetis, timebitis? 2. Percunctor, demander. Cum ex me cunctaretur pro percunctaretur. Cf. Remoror, Differo, Mora, Tardus.

CUNCTUS, a, um, Tout. R. q. Conjunctus. Syn. Omnis, totus, universus. Usus: Cuncta sidera, cunctus populus; cuncta Ægyptus, cuncta terra.

CŬNĔĀTIM, En forme de coin. Syn. Per cuneos. Usus: Cuneatim urbem oppugnabant.

CŬNĔŎLUS, i, m. Dimin. Petit coin. Syn. Parvus cuneus.

CŬNĔUS, i, m. Coin. Syn. Quod inseritur in ligno findendo. Usus: Hos ille cuneos inserens prorupit artus.

CŬNĪCŬLUS, i, m. Lapin; souterrain; mine (de guerre). Syn. Fossa subterranea. Phras. (Cuniculum fecerunt, Vulg.), ils firent une galerie souterraine. Cuniculum egerunt; cuniculis subtraxere aggerem. Usus: 1. Quatuor homines cuniculus oppressit. Cuniculum agere. Cuniculis oppugnare. 2. Transl. Dolus, moyen détourné, sourde menée. Prius vi, nunc cuniculis me oppugnat.

CŬPA, æ, f. Tonneau, barrique. Syn. Vas vinarium, ubi mustum coquitur, et defæcatur. Usus: Vinum a propola, et de cupa.

CŪPĒDĬA, ōrum, n. pl. et CŪPĒDĬÆ, ārum, f. pl. Mets de choix, friandises. Syn. Suaviores epulæ, vel earum cupiditas; deliciæ ciborum; gulæ irritamenta. Usus: Ægrotationi subjecta sunt avaritia, liguritio, vinolentia, cupedia, mulierositas.

CŪPĒDĬNĀRĬUS, a, um, Pâtissier, confiseur. Syn. Esculentarum rerum venditor.

CŬPĬDĒ, Ardemment, passionnément. Syn. Studiose, avide, callide. Sæpius in vitium. Usus: Agros suos studiose colit, non alienos cupide appetit. Moniti, ne cupide quid agerent Multa a senatu cupide, multa temere fiebant.

CŬPĬDĬTAS, ātis, f. Désir, ardeur, passion. Syn. Aviditas, ardor, amor, animi impetus, cupiditatis sitis, libido, studium, desiderium, desideratio. Epith. Acerrima, fortissima, acrior, insanior, apertior, cæca atque temeraria, dominatrix animi, effrenata et furiosa, excellens laudis in omnibus rebus, flagrans, honesta, impia, improbissima, inconsiderata, incredibilis, inexplebilis, infinita, inhonestissima, injusta dominatus, insatiabilis, levis, liberalior, non mediocris, obscura, occulta atque tecta, lubrica dominandi, projecta, sacra, summa, singularis, sollicita, turpior, vacua, tam varia, tam nova. Cupiditates contrariæ, diversæ et inter se pugnantes, extraordinariæ, faciles, intolerabiles, immensæ, et innatæ, inanes adolescentiæ, indomitæ animi, inexplebiles, innumerabiles, multæ, quam variæ, quam infinitæ, naturales et inanes, naturales et necessariæ. Phras. 1. Cupiditatem alicui facere, enflammer les désirs de qqn. Cupiditatem alicui injicere; cupiditate incitare, incendere, inflammare, afficere; in cupiditatem rei impellere; cupiditatem erigere. 2. Cupiditatem habere, désirer avec passion. Magna cupiditate teneri; inflammari, rapi, ferri, efferri cupiditate; cupiditate flagrare; cupiditatem præ se ferre; magno studio in rem ferri; esse in aliquo cupiditatem; incensum esse desiderio; studio inflammatum; magno rei desiderio teneri, moveri, æstuare, flagrare, exardescere. Cf. Desidero, Desiderium. 3. Cupiditatem comprimere, étouffer, arrêter ses désirs. Docemur domitas habere cupiditates; libidines coercere, frangere, cohibere; restinguere cupiditates; imminuere certe et debilitare; modum ponere cupiditati; imperare sibi; nec parere libidini, nec morem gerere cupiditati; regere consilii gubernatione cupiditatem; cupiditatem comprimere. 4. Cupiditatem explere, satisfaire ses passions. Cupiditatibus suis servire, obsequi, parere, morem gerere; rapi cupiditatibus suis; inflammata ferri libidine; cupiditati frena laxare; cupiditate longius procedere; efferri libidinis impetu; cupiditati suæ satisfacere, obtemperare. Usus: Suffragari alterius cupiditati, favoriser les passions de qqn. Cupiditate se devincire, se laisser enchaîner par ses désirs. Cf. Avaritia, Desiderium, Libido.

CŬPĪDO, ĭnis, f. Désir, envie, passion. Syn. Cupiditas. Usus: Bona pars hominum decipitur cupidine.

CŬPĬDUS, a, um, Qui désire, qui souhaite, qui aime. Syn. Studiosus, appetens, avidus, amans, observans. )( Moderatus. Adv. Nimium decedendi, valde spectandi, vehementer. Phras. Minime sum cupidus, je ne désire rien. Remotus ab omni cupiditate sum; careo omni cupiditate; cupiditatem omnem abjeci; nulla me tenet cupiditas; nulla in me est cupiditas; procul absum a cupiditate. Cf. Cupiditas. Usus: Est ille perstudiosus tui, et cupidus in perspicienda veritate. Græci contentionis quam veritatis cupidiores. Cf. Avarus, Avidus.

CŬPĬO, is, īvi, vel ii, ītum, ere, a. Désirer, souhaiter. Syn. Opto, exopto, aveo, desidero, expeto, appeto, concupisco, cupidus sum, studio et cupiditate ardeo, cupiditatem habeo, cupiditas me tenet, cupiditate flagro, inflammatus sum, cupidatate in aliquam rem immineo, desiderio teneor, studio efferor, alacer animo sum, aviditas me tenet, gestio, sitio, cupiditas alicujus rei est, studio trahor, incendor. Adv. Diu, mirabiliter, nefarie, plane, summe, valde, vehementer, vehementius. Usus: 1. Hoc nos vitare cupimus; ardenter aliquid cupere. 2. Faveo, studeo, benevolus sum, s’intéresser à, être bien disposé pour. Dolabellæ causa cupio omnia, et debeo. Vehementer alicujus causa cupere. Tibi uni maxime cupio. Faveo Curioni, Cæsari honestissime cupio, pro Pompeio emori volo. Cf. Desidero, Cupiditas.

CUR? Pourquoi? Syn. Quare? quamobrem? quid est, quod? qua ratione? eccur? quid est causæ? quid est? Usus: Quid est causæ, cur repudietur? causa, cur cuperes, non erat.

CŪRA, æ, f. Soin. Syn. Diligentia, studium, cogitatio, meditatio, angor, metus, molestia, sollicitudo, acerbitas. Epith. Acris, anceps, antiquissima, assidua et perpetua salutis, difficilis alicujus rei, dignissima virtutis alicujus, divina, domestica, fixa, gratissima, gravis, incredibilis, magna, majuscula, non mediocris, minor, parva, reliqua, sagax, sempiterna, simplex, summa, vetus animi. Curæ anxiferæ, honestæ, incredibiles, magnæ, miserrimæ, optimæ, plurimæ. Phras. 1. Ea res tibi magnam curam afferet, cette affaire vous causera de grands soucis. Magnam curam injiciet, dabit; ex ea re magnæ tibi curæ nascentur; ea res magnis te curis afficiet, conficiet, implicabit; ea res multis franget te curis; multis curis te macerabit, excruciabit; cura ac sollicitudine animum occupabit. 2. Curam, quæso, reipublicæ suscipe, acceptez, je vous en prie, le gouvernement de l’État. Complectere, quæso, rempublicam tuis curis; curam omnem ad rempublicam conferto; ad reipublicæ curam te animumque conferto; in maximis negotiis tuis etiam huic cogitationi tempus impertire, quam reipublicæ cura injecerit; in his studiis omne studium tibi et cura ponatur, adhibeatur, consumatur; in ea re curas tuas omnes pone, fige, defige, infige, ut respublica salva sit; in eam curam toto pectore incumbe; in eo cura tua versetur omnis; perpetua illa cura apud te excubet, ut rempublicam salvam præstes; sustine, quæso, tantisper reipublicæ curam; animum ad publicæ rei curam converte; nullam aliam priorem, quam reipublicæ curam age; in eadem, quæso, cura rempublicam habe, qua privatam; curationem reipublicæ hoc maxime tempore age; publicis, quæso, negotiis inservi; nihil tibi potius, nihil antiquius sit reipublicæ cura; omnium rerum prima tibi sit et antiquissima reipublicæ cura. Cf. Curo. 3. Si tibi salus mea curæ est, si ma vie vous tient à cœur. Si tibi salus mea cordi est; si qua salutis meæ cura te tangit, attingit, tenet; si tibi cura est de salute mea; si curæ habes salutem meam; si salutis meæ rationem ducis aliquam. 4. Curam mihi exemit, il m’a enlevé cette inquiétude. Magna me cura levavit; curam meam levavit; multa me cura solvit, liberavit, laxavit; magnam curarum partem mihi ademit. 5. Curam hanc dudum deposui, depuis longtemps j’ai laissé de côté ce souci. Abjeci, dimisi, animum ab ea cura abduxi, traduxi; cura illa dudum consedit; cura ea me dudum expedivi. 6. Cura mihi augetur, mes soucis augmentent. Cura acuitur, cura in sollicitudinem vertitur. 7. Curis consumi, je suis dévoré d’inquiétude. Curis macerari, confici, absumi, exedi, frangi, discruciari. 8. Alia ex alia me cura invadit, mille soucis m’envahissent. Alia ex alia me cura excipit, mihi incumbit; mihi nascitur; me urget, premit, urit; animo insidet; animum obsidet, occupat, aggreditur, exagitat, discruciat, oppugnat, exercet; curarum agmine obsideo, oppugnor; curarum fluctibus occupor, obruor, crucior; alia ex alia cura me gravius angit, sauciat. 9. Curas illas excute, quittez ce souci. Abjice inanes has curas ac sollicitudines; mitte curas inanes; exue te his curis; animum avoca ab hac molestia; curas has infestas ex animo ejice; absterge et exclude istam ex animo ægritudinem; expue hanc animo molestiam, et te tibi vindica. 10. Jam sine cura sum, je n’ai plus de soucis. Cura omni vacuus sum; cura omnis jam consedit; animo otioso sum ac soluto; jam mihi in vado res est, timore expeditus, solutus a curis, expers curæ sum; nulla me cura coquit; nulla sollicitudo mordet; nulla tristitia exedit. Cf. Sollicitudo. Usus: Sit tibi mea dignitas curæ. Sit tibi cura de dignitate mea. Habeto curæ dignitatem meam. Fugere omnem de republica curam.

CŪRANTĬA, æ, f. Diligence. Syn. Cura. )( Non curantia. Usus: Quod me admones de non curantia, recte facis.

CŪRĀTĬO, ōnis, f. Administration, charge, office. Syn. Procuratio, administratio. Epith. Agraria, regia, integra, periculosæ, ancipites, variæ. Usus: Cultus et curatio corporis est adhibenda. An Dii ab omni curatione et administratione vacent? Res annonaria est curationis meæ. Hæc curatio ad me delata est. Ejus provinciæ curationem suscepi, egi. Inter primam curationem exspiravit. Gravibus morbis ancipites et periculosæ curationes adhibentur, præscribuntur. Omni curatione vacare. Cf. Administratio.

CŪRĀTOR, ōris, m. Préfet, commissaire. Syn. Procurator, præfectus. Usus: Curatores urbis, annonæ. Ludorum curatorem constituere, præficere.

CŪRĬA, æ, f. Assemblée du Sénat. Syn. Sedes ac templum consilii publici, tribus, privatæ domus pars. Epith. Crudelis, elinguis, major, minor, multa, nova. Usus: Curia vindex temeritatis, moderatrix officii. Curia, templum sanctitatis, amplitudinis, mentis, consilii, caput urbis, ara sociorum, portus omnium gentium.

CŪRĬĀLIS, is, m. Habitant du même bourg. Syn. Tribulis, municeps. Usus: Cimon in suos curiales hospitalis.

CŪRĬĀTUS, a, um, De curie. Usus: Lex curiata. Curiata, centuriata comitia.

CŪRĬO, ōnis, m. Curion, prêtre d’une curie. Usus: Curio maximus.

CŪRĬŌSĒ, Soigneusement. Syn. Diligenter. Usus: Quærere, conquirere aliquem, aliquid curiosius.

CŪRĬŌSĬTAS, ātis, f. Soin, curiosité. Syn. Nimia diligentia, cura humani ingenii. Usus: Sum in ejus rei curiositate.

CŪRĬŌSUS, a, um, Soigneux, exact. Syn. Nimium in quærendo diligens. Adv. Belle. Usus: Nihil de aliis inquirere, minimeque in aliena re curiosum esse. Homo curiosus et plenus negotiis. Servulus percuriosus. Non sum in exquirendis juribus curiosus. Non ita latet, quin curiosis oculis perspici possit Cf. Cura.

CŪRO, as, avi, atum, are, a. Soigner, avoir soin. Syn. Do operam, laboro, elaboro, studeo; curam, diligentiam adhibeo, curam in aliqua re pono; cura ac diligentia complector, diligentiam in aliquam rem confero; mihi curæ est, procuro, tracto, administro; item: medeor, curationem adhibeo. Adv. Diligenter aliquem, de aliquo, mandatum, valetudinem, perferendas litteras, diligentissime, etiam atque etiam, fideliter mercedes prædiorum, honorificentissime decernendum de rebus gestis, laxius, leviter ægrotantem, magnopere, mediocriter, omnino nihil, prope prorsus, nihil aliud, studiose omnia, maxime. Phras. 1. Curabo res tuas diligenter, je prendrai grand soin de vos affaires. Habebo rationem dignitatis tuæ; inserviam honori tuo; summa contentione pro te decertabo; suscipiam propugnationem, ac defensionem dignitatis tuæ; rerum tuarum rationem ducam; in negotia tua omni cogitatione, toto pectore curaque incumbant; rerum tuarum mihi semper antiquissima cura erit; de rebus tuis securus esto, curabo pulchre omnia; curam de te geram diligentem, tua negotia, quidquid ad te pertinebit, uti debeo, diligenter agam; res tuas, negotia, rationes pro virili parte tractabo, administrabo, procurabo. 2. Ille curat, tractatque res meas, il s’occupe de mes affaires et les traite. Procurator is rerum mearum est, curator et administer; ille sustinet rerum mearum curam; curationem agit, curam habet rerum mearum; is est, cui res meas tractandas, administrandas, procurandas commisi, credidi, commendavi; cujus fidei potestatique res meas commisi, mandavi; in cujus fidem tutelamque res meas tradidi, permisi. Cf. Cura, Committo, Commendo. 3. Cura, quæso, res meas diligenter, occupez-vous avec soin de mes affaires, je vous prie. Fac, ut meæ tibi rationes curæ sint; prospice, consule, provide rationibus meis; suscipe me, respice fortunas meas. Tuere me, fove, ac complectere. Cf. Curam suscipere. 4. Res alienas diligenter, tuas negligenter curas, vous vous occupez avec ardeur des affaires d’autrui et vous négligez les vôtres. De aliis plurimum, de te ipso rebusque tuis minime laboras; aliena tibi curæ sunt, tua negligis; aliorum rationes pluris apud te sunt, quam tuæ; propensior ad alios, quam ad te ipsum tua voluntas est; alienæ voluntati ut morem geras; obsequaris, te ipsum deseris, relinquis, destituis; ut aliis satisfacias, aliorum causa te ipsum destituis; quid aliis placeat, quid aliorum e re sit, attendis, at rerum tuarum ratio quid postulet, minime cogitas; alienæ causæ patronus, tuæ pene prævaricator es; alienis commodis omni studio, cura, labore inservis, invigilas, operam das, dicas, navas, præstas, tribuis, de tuis commodis nihil agis, tua commoda minime tibi cordi sunt; aliorum commoda dum captas, dum aliorum causam foves, juvas, agis, suscipis, tuam jacere, frigere, neglectam jacere pateris, tuam abjicis, nihil facis; de aliena causa sollicitus, tuæ oblitus es; alienæ causæ faves, tuam contemnis; quod tuæ causæ studium dicare deberes, id alienæ dicas, in aliena collocas. 5. Nihil ille curat, il ne s’en occupe pas. Haud in magno ponit discrimine; nec quidquam illi pensi est; nihil pensi habet; nihil moratur; nullo loco id numerat; ab rerum suarum sensu jam dudum abalienavit animum; se, libertatem, salutem dudum projecit; nihili hæc facit; omnia in minimis ponit, deputat. 6. Curavit hominem, il a guéri l’homme. Curationem illi adhibuit, admovit, attulit; morbum depulit, sustulit, profligavit; sanitati hominem restituit; ejus opera recreatus a morbo est; valetudinem, vires recepit. Cf. Sano, Convalesco. Usus: 1. Funus ei faciendum curavit. Deos non curat. Signa, quæ mihi curasti, reddita sunt. Corpora curare milites jussit, cibo reficere. 2. Valetudini restituo, soigner, guérir (une maladie). Violentis medicamentis curare eum, qui gravius ægrotat. Provinciam curavit, sanguinem misit.

CURRĬCŪLUM, i, n. Endroit où l’on court, lice, carrière; course; char. Syn. Spatium, quo curritur; stadium, cursus, currus. Epith. Æternum, exiguum vitæ, æternum gloriæ, tam exiguum, tam breve vitæ, vetus. Usus: Deflexit de curriculo mos majorum. Animum de curriculo litterarum negotii alicujus causa deflectere. Vivendi curriculum honeste conficere. Exiguum vitæ curriculum nobis natura circumscripsit, æternum gloriæ. Hæ exercitationes ingenii, hæc curricula mentis. Curricula sermonum. Omne curriculum industriæ meæ in amicorum periculis elaboratum est. De proposito mihi curriculo nihil discedam.

CURRO, is, cŭcurri, cursum, ere, n. Courir. Syn. Cursum conficio, cursum teneo, cursum curro. Adv. Aperte eosdem cursus, certatim ad opus, furtim, longius, proclivius, raptim in sententiam. Phras. Ad aliquem currere, courir vers qqn. Cursu tendere, contendere ad aliquem; cursu effuso aliquo ferri, provolare; cursim ad aliquem pergere; cursu ad aliquem ire. Usus: Qui stadium currit, eniti debet, ut vincat.

CURRŬS, ūs, m. Char. Syn. Vehiculum, cisium, carpentum, pilentum. Usus: Visus est sibi in somnis curru quadrigarum vehi. Curru albis equis juncto invehitur. Cisio regionem pervolat. In rheda vehi. Aliquem de curru detrahere. De foro in Capitolium currum flexit, vehiculo eripuit se ex oppido. Curru sublimis ibat in regiam. Aurato eminens curru vehebatur.

CURSIM, En courant, à la course. Syn. Cursu, effuso cursu, effusissimis habenis, laxatis habenis. Usus: Cursim impetum facere, cursim aliquo pergere. Quæ ego sero et cursim, et subsecivis, ut aiunt, operis arripui. Cursim dicere.

CURSO, as, are, n. Courir souvent, çà et là. Syn. Frequenter curro. Adv. Temere, ultro. Usus: Cursare ultro citroque, huc illuc.

CURSOR, ōris, m. Coureur. Usus: Cursores in stadio. Cursor ad Olympia profecturus.

CURSŬS, ūs, m. Course; voyage (sur terre ou sur mer); cours, durée. Syn. Curriculum, iter, navigatio, lapsus. Epith. Admirabilis orationis, æquus, æternus gloriæ, apertus ad laudem, assiduus, brevis, sempiternus celerior ætatis, certus, concitatior, contentus, decorus, facilior ad gloriam, forensis, incertus, incitatior, incredibilis, inusitatus verborum, legitimus, lunaris atque infimus, magnus, maritimus, maximus, olympiacus, otiosus vitæ, rectus, secundus, simillimus totius vitæ, summus, suspectus honorum, tantus verborum. Cursus æquabiles, æterni, ætherii, annui, celeres, certi et constantes, contrarii, dispares astrorum, immoderati, immutabiles, maritimi, ordinati, perennes ac perpetui, stati et immutabiles, vagantes, varii. Usus: 1. Contento cursu classis Italiam petebat. Brevi tempore magnos cursus conficere. Secundo vento cursum tenere. Vivendi cursus, solis, stellarum cursus. 2. Transl. Cursus animi et industriæ, carrière, manière. Vide, in quo cursu simus. Vita brevis est, cursus gloriæ sempiternus. Non omnibus idem cursus in cœlum patet. Per rectum cursum ad honores non pervenit. A genere cursuque meo vivendi nunquam desciscam.

CURTUS, a, um, Écourté. Syn. Decurtatus, mutilus. Usus: Nihil inconditum, nihil curtum, nihil claudicans. Meæ aures completo verborum ambitu gaudent, et curta sentiunt, nec amant redundantia.

CŬRŪLIS, e, gen. com. Curule. Usus: Sella curulis, ædilitas curulis.

CURVO, as, avi, atum, are, a. Courber. Usus: In arcum curvare.

CURVUS, a, um, Recourbé. Syn. Flexus, contortus.

CŪSOR, ōris, m. Monnayeur. Usus: Monetæ cusores.

CUSPIS, ĭdis, f. Pointe. Syn. Acuta pars gladii.

CUSTODĬA, æ, f. Prison; gardes, sentinelle. Syn. Carcer, præsidium, vigilia, excubiæ, conservatio. Epith. Fida, infelix capitis, libera et non sollicita, liberalis, optima tutissimaque, privata, publica, regia, horribilis, mirifica. Phras. 1. In custodiam dare, mettre en prison. In custodiam tradere; in custodia includere; custodia septum tenere. Cf. Carcer. 2. Ex custodia dimittere, relâcher. Ex custodia emittere, amittere, educere, eripere; vinculis levare, exsolvere. Cf. Carcer, Vinculum. 3. In custodia esse, être en prison. In custodiis haberi, teneri, retineri. Usus: Exercitus, præsidium populi Rom., custodia provinciæ. Urbis custodiam agere. In urbis custodia te fortuna posuit, la fortune vous a commis à la garde de la ville. In hac custodia, velut in specula collocati sumus, ut populum metu vacuum nostra vigilia et providentia servemus. Illam coloniam ego meis vigiliis et custodiis munivi. Advigilare ad custodiam ignis. Illæ tabulæ privata custodia continentur.

CUSTŌDĬO, is, īvi, ītum, ire, a. Garder. Syn. Asservo, tueor, septum custodia teneo, in vigilia rei alicujus maneo, privata custodia contineo, incolumem servo, observo, præsidio sum, custodia teneo, præsidiis firmo, custodiis munio, præsidium impono, diligenti custodia asservo, speculor, conservo. Adv. Diligentissime librum, recte, sanctissime signa et ornamenta urbis. Usus: Me non solum amicorum fides, sed oculi universæ civitatis custodiunt. Posse percipere animo, et custodire memoria. Delecta juventus ejus corpus custodit. Custodire litteris magnorum virorum dicta.

CUSTOS, ōdis, m. Gardien. Syn. Conservator, vindex, defensor. Epith. Bonus defensorque provinciæ, diligentissimus pacis et otii, præclarus ovium, malus, primus. Custodes certi, multi, severi. Usus: Custos, præses, conservator urbis et libertatis. Malus custos diuturnitatis metus. Fani, urbis custodes. Sapientia custos et procuratrix hominis. Præficere custodes alicui rei. In aliqua re custodes ponere.

CŬTIS, is, f. Peau. Syn. Pellis, corium. Usus: Aliquid intra cutem inest vulneris.

CYCNĒUS, vel CYGNĒUS, a, um, De cygne. Usus: Cygnea vox et oratio.

CYCNUS vel CYGNUS, i, m. Cygne, oiseau. Syn. Olor. Epith. Providentes. Usus: Cygni non sine causa Apollini dicati sunt, sed quod ab eo divinitatem habere videantur, quia providentes, quid in morte boni sit, cum cantu et voluptate moriuntur.

CY̆LINDRUS, i, m. Cylindre. Syn. Quod volubile est, ut columna teres. Usus: Cylindrum volvere, versare.

CYMBA, æ, f. Barque, canot, nacelle. Syn. Scapha et parva navis. Usus: Cymbarum multitudo.

CYMBĂLUM, i, n. Cymbale, instrument de musique. Usus: Domus cantu et cymbalis personat.

DACTY̆LUS, i, m. Dactyle, Syn. Pes carminis heroici.

DĀCTȲLĬCUS, a, um, De dactyle. Usus: Numerus dactylicus.

DÆMON, ŏnis, m. Esprit, génie. Syn. Lar, genius. Cf. Diabolus.

DÆMŎNĬUM, ii, n. Génie. Syn. Genius. Usus: Socrates ait, esse divinum quiddam quod dæmonium appellat, cui semper ipse paruerit, nunquam impellenti, sæpe revocanti.

DĀMA, æ, f. Daim, animal.

DAMNĀTĬO, ōnis, f. Condamnation judiciaire. Syn. Condemnatio. Epith. Aliena, misera, invidiosa. Damnationes acerbissimæ reorum, quotidianæ. Usus: Omnes damnatione ignominiaque digni. Reorum damnationes acerbissimæ.

DAMNĀTŌRĬUS, a, um, De condamnation. Usus: Judicium damnatorium.

DAMNĬFĬCUS, a, um, Malfaisant, nuisible. Usus: Bestia damnifica.

DAMNO, as, avi, atum, are, a. Condamner. Syn. Condemno, improbo, supplicio addico, damnatione afficio, vitam alicujus, aut sanguinem addico. Adv. Damnari honeste, inique a civibus, palam, voce omnium. Usus: Aliquem sceleris, injuriarum, stultitiæ damnare. Mulier unius peccati damnata uno judicio, multorum maleficiorum convicta putatur. Turpi judicio damnatus. Nomine conjurationis, de vi, de majestate damnatus. Capite damnatus. Causa judicata, convicta, damnata. Cf. Condemno, Animæ damnatæ.

DAMNŌSĒ, De manière à causer du tort. Usus: Damnose bibere, boire à ruiner qqn.

DAMNUM, i, n. Perte, dommage, détriment; tort, préjudice. Syn. Jactura, detrimentum, incommodum, malum, fraus, dispendium. Epith. Magnum, majus, minus, novum, quæstuosum, tantum, damna aleatoria, maxima. Phras. 1. Ea res non parva tibi damna inferet, cette affaire vous causera de grands dommages. Damna non levia dabit, afferet; multis gravibusque damnis te afficiet; damno erit ac calamitati; gravia detrimenta inferet, importabit; detrimenta non pauca injunget, invehet; plagam rebus tuis gravissimam injiciet; imponet vulnus sane gravissimum; ea res ad tuam perniciem pertinet; res tuas magnopere labefactabit; pestem tibi et exitium afferet; tibi noxæ erit; gravibus damnis te mulctabit; plus damni ac mali datura est, quam credi possit; ea res fraudi aliquando tibi futura est; malo tibi erit ac calamitati; calamitatem inferet certissimam; exitium struet; damna non levia pariet, creabit. 2. Magnum damnum passus sum, j’ai essuyé de grandes pertes. Ob eam rem in maximam fraudem incurri, incidi; magna inde rei familiaris naufragia feci; plagam inde odiosam accepi; magnum meæ res vulnus acceperunt et mortiferum; magnum mihi vulnus inustum, impositum est; plaga mihi injecta est maxima; multa detrimenta mihi sunt allata, importata; magnam inde jacturam feci, accepi; carpi me gravibus quotidianisque damnis comperi; magna clades familiaris rei accepta est; accisæ admodum ea clade res meæ sunt; non parva clades rebus meis incidit; magna rerum mearum imminutione id accidit; existimatio mea graviter læsa, offensa est; magnum incommodum accepi; calamitatis aliquid acceptum est; fractæ eo casu res nostræ sunt; allisæ graviter; gravi vulnere afflictæ; damnum feci, contraxi maximum; detrimentum cepi, accepi, feci sane gravissimum; damnis non levibus affectus, mulctatus sum; res meæ grave damnum subiere; gravi ictu perculsæ sunt, ac pene prostratæ; grave vulnus rebus meis inflictum est. 3. Damnum mihi minatur, il me menace de grands dommages. Machinam in caput meum comparat, intendit; caput meum oppugnat; exitium mihi parat; ad perniciem capitis mei incumbit; omnia ad perniciem meam instructa sunt; pestem mihi et exitium denuntiat. 4. Damnum compensare, réparer ses pertes. Damnum præstare, illita damna sarcire, detrimenta resarcire. Cf. Compenso. Usus: 1. Damnis multis me affecit; multum damni dedit, causer du dommage. In mercatura magnum damnum fecit, contraxit, éprouver des pertes. 2. Damna illata tibi præstanda, sarcienda sunt, il vous faut réparer les dommages causés. Cf. Detrimentum, Incommodum, Noceo.