CORPUS PHRASEOLOGIÆ. (continued 2)

ADSCRIPTĬTĬUS, a, um, Inscrit, ajouté. Syn. Adscriptus. Usus: Novi et adscriptitii cives, citoyens nouveaux, de fraîche date.

ADSCRIPTOR, ōris, m. Le fauteur, qui contresigne, le partisan. Syn. Subscriptor. Usus: Fuit is non modo defensor, sed adscriptor dignitatis meæ. Auctor et adscriptor honoris mei.

ADSTĬPŬLĀTOR, ōris, m. Garant, répondant, caution. Syn. Confirmator, defensor. Usus: In tua causa, patrono me, et adstipulatore uteris.

ADSTĬPŬLOR, aris, atus sum, ari, a. Approuver, être du même avis. Syn. Assentior. Cf. Faveo, Assentior, Adjungo.

ADSUM, adĕs, adfui, adesse, n. Être présent. Syn. Præsens sum, præsto sum, intersum, coram adsum, copiam mei facio. Adv. Frequenter in causa, multum, opportune, paulo ante, præsto, propius, publice, tardius. Usus: 1. Pugnis omnibus adfui, je fis usage de mes deux poings. Ad portam adest. Tempore ad judicium affuit, il vint à temps au tribunal. 2. Faveo. Difficillimis licet rebus semper adero, prêter assistance, défendre, favoriser. 3. Animo præsenti tribuitur. Adeste animis, mittite timorem, n’ayez pas peur. Cf. Præsens, Coram.

ĂDŪLĀTĬO, ōnis, f. Caresse, flatterie. Syn. Assentatio, blanditiæ. Epith. Amans dominorum. Usus: Proprie adulantium heris canum est. In amicitiis nulla major pestis est adulatione. Semper magnæ fortunæ comes est adulatio. Cf. Assentatio.

ĂDŪLĀTOR, ōris, m. Flatteur. Syn. Assentator, palpator, divitum arrosor, et quod sequitur, irrisor, simulator, homo levis, et fallax, ad voluntatem loquens omnia, nihil ad veritatem. Qui ad alterius non modo sensum et voluntatem, sed etiam vultum atque nutum convertitur. Usus: Nolo esse laudator, ne videar adulator. Cf. Astutus.

ĂDŪLOR, aris, atus sum, ari, d. Flatter. Cum Accusat. Syn. Blandior, assentor, auribus do; omnia ad voluntatem, nihil ad veritatem loquor, palpo. Adv. Aperte. Phras. Adularis, ut gratiam a me ineas, tu me flattes pour obtenir mes bonnes grâces. Das hoc auribus meis, ut gratiam meam aucuperis. Auribus inservis. Blanda assentatione uteris. Assentationis artificio gratiam quæris. Blande loqueris, ut me tibi adjungas, ut in meam te amicitiam insinues. Lenocinaris. Blanditiis in aures meas influere laboras. Absurdam in adulationem progrederis. Palpo me percutis. Subparasitandi artem tenes. Ad gratiam loqueris. Laudibus me conciliare, expugnare; in tuas partes, commoda, amicitiam pertrahere studes. In adulationem scite te componis; spem et animos solita vanitate inflare nosti. Palpum obtrudis. Voluntati servis; aures scalpis, mulces, permulces. Blanditiis fallis, delinis. Assentationibus demulces animum. Assentatoris partes agis egregie; blandimentis benevolentiam non inscite colligis. Usus: Adulari fortunam alterius. Feræ dominum adulantes. Cf. Assentor, Accommodo.

ĂDULTER, ĕri, m. Adultère. Syn. Mœchus, alienæ conjugis corruptor. Epith. Sororius, temerarius, obscœnus, nocturnus, turpis.

ĂDULTĔRĪNUS, a, um, Altéré, falsifié, faux. Syn. Fucatus, adumbratus, non verus, non genuinus: )( Verus, genuinus. Usus: Nummi, gemmæ, moneta adulterina, argent, pierres précieuses fausses. Adulterino signo, annulo, testamentum corrumpere. Cf. Falsus, Adumbratus.

ĂDULTĔRĬUM, ii, n. Adultère. Syn. Stuprum conjugis. Epith. Nefarium, quotidianum. Phras. Adulterium committere, commettre un adultère. Admittere adulterium; thorum alicujus contaminare, violare; adulterari, mœchari, fœdus, fidemque matrimonii frangere, derelinquere, deserere, fallere; involare in alienum matrimonium; nefario alterius uxorem polluere; ad eam oculos impudicos, libidinis oculum adjicere; jura legitimi thori fallere, pudicitiæ uxoris vitium addere; impetere impudicitia alienam conjugem; ejus corpus stupro complere; consuescere cubilibus alienis; alienum cubile inire; capere usuram corporis. Usus: Adulterium committere, facere, inire. In adulterio deprehendi.

ĂDULTĔRO, as, atum, are, a. Déshonorer, corrompre par un adultère. Syn. Corrumpo, stupro, alienum cubile ineo. Usus: 1. Latrocinari, fraudare, adulterare turpe est. 2. Fallaciter imitor aliquid. Judicium pecuniis, testamenti tabulas adulterat, altérer, falsifier. Cf. Corrumpo.

ĂDULTUS, a, um, part. v. adolesco. Qui a grandi, formé, Syn. Grandior, progressa ætas, magis confirmata, major. Phras. Grandis jam et adulta ætate, il est déjà âgé. Ætate provectus; matura, corroborata, confirmata ætate; in ea ætate, cui roboris jam multum accessit; qui se jam corroboravit, vir inter viros; cujus ætas in medio virium robore; medio juventæ robore, flore; qui jam virilem togam sumpsit; ætatis nec primæ, nec ultimæ, in viridi ætate; cui primo florens vigore ætas; qui ætatem transcendit primæ juventæ, postremæ necdum attigit; qui juventam ingressus mediæ pollet ætatis nervo. Cf. Adolescens. Usus: Adulta jam Roma; arbor adulta, adulta Reipublicæ pestis.

ĂDUMBRĀTĬO, ōnis, f. Esquisse, ébauche. Syn. Rudior imago, et species. Usus: Alicujus rei, si non perfectio, at conatus tamen, et adumbratio.

ĂDUMBRĀTUS, a, um, part. v. adumbro. Esquissé, ébauché. Syn. Non absolutus. )( Expressus. Usus: 1. Sunt in hoc juvene maximarum non expressa signa, sed adumbrata virtutum. Principio adumbratas quasdam intelligentias concipimus. 2. Fictus, superficiel, apparent, faux. Gloria est solida quædam res, expressa non adumbrata. Homo adumbratus; comitia, opinio virtutis, judicium, lætitia adumbrata, joie qui n’est qu’apparente. )( Vera.

ĂDUMBRO, as, avi, atum, are, a. Esquisser, représenter par le dessin. Lineari pictura et umbratili aliquid signo. Syn. Effingo, imitor, describo; rude specimen edo, exhibeo. Usus: Conari Ciceronem et perfectæ eloquentiæ formam adumbrare, imiter. Facta alicujus dicendo, specimen et forman adumbrare, retracer.

ĂDUNCĬTAS, tātis, f. Courbure. Usus: Quædam aves aduncitate rostrorum cibum capiunt.

ĂDUNCUS, a, um, Crochu, recourbé. Syn. Curvatus, tortuosus. Usus: Adunci ungues, serrula adunca.

ADVĔHO, is, vexi, vectum, ere, a. Amener, apporter. Syn. Apporto, importo, comporto. )( Aveho. Usus: Vis magna frumenti Romam advecta. Navi, an equo advectus es?

ADVĔNA, æ, m. Étranger. Syn. Peregrinus. Hospes, alienus, exterus, extraneus, alienigena. )( Civis, domesticus. Usus: In ipsa patria nostra peregrini videmur, et advenæ. Cf. Peregrinus.

ADVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. Arriver. Syn. Accedo, appropinquo, pervenio adeo, appello, contingo. )( Discedo, recedo, abeo. Adv. Præsto. Usus: Malum, quodcunque advenerit, ferendum est. Senectus, cum advenit, multa mala apportat. Cf. Appello, Venio.

ADVENTĬTĬUS, a, um, Qui s’ajoute, supplémentaire. Syn. Fortuitus, insperatus, non quæsitus. )( Innatus, insitus. Usus: 1. Mithridates multis nationum adventitiis copiis juvabatur, troupes, soldats étrangers. 2. Externus, alienus, non innatus, adveniens, qui vient du dehors, étranger, emprunté. Transmarina et adventitia Græcorum doctrina. Adventitiis adjumentis uti. Bona, pecunia adventitia, et assumpta.

ADVENTO, as, avi, atum, are, n. Approcher de plus en plus. Syn. Advenio, appropinquo, accedo. )( Procul sum. Usus: De tempore, persona et re dicitur. Adventat jam destinata dies. Legiones adventant.

ADVENTOR, ōris, m. Étranger. Syn. Externus, non domesticus. Usus: Vide, ne quis adventor auscultet.

ADVENTŬS, ūs, m. Arrivée. Syn. Accessus. )( Discessus. Epith. Minus aptus ad res multas, clarus, exspectatissimus, gratus et honestus, gratior, gratissimus, maturus, matutinus, nocturnus, occultus, optatissimus, primus, recens, repentinus, suavis, suavissimus, unus, gravis, improvisus, jucundus, modestus. Usus: Ut adventus tuus optatissimus fuit, ita discessus afflixit.

Adventus Domini, Le temps de l’Avent. Dies sacri Dominico adventui; hebdomades, quæ anniversariam Christi nascentis memoriam præcurrunt; dies virginei partus exspectationi sacri; tempus, quo exspectati divini partus memoria celebratur.

ADVERSĀRĬA, orum, n. pl. Livret où l’on prend des notes, brouillon. Syn. Præscriptiones, ephemerides, tabulæ, in quas utcumque memoriæ causa projiciuntur omnia, quæ postea in justas fidei tabulas codicesque referuntur. Epith. Menstrua. Usus: Solertis est, in adversaria omnia minutim referre, un homme habile rédige tous les jours son journal.

ADVERSĀRĬUS, a, um, Adversaire. Syn. Adversus, oppositus, inimicus, hostis. )( Amicus, defensor. Adv. Maxime. Usus: Hic obtrectator laudum mearum, et adversarius semper fuit acerrimus, il fut toujours l’ennemi de ma gloire. Semper se adversarium in meam dignitatem intendit. Adversario te, et insectatore laudum mearum utor. Cf. Hostis, Infensus, Inimicus, Adversor.

ADVERSOR, aris, atus sum, ari, d. Être contraire, s’opposer. Syn. Repugno obsisto, contravenio, contra rem alicujus venio, contra pugno, contra facio, adversarius sum, in aliquem eo, resisto; reclamo, obtrecto; adversum me præbeo, oppono, objicio. )( Suffragor. Adv. Infensius, mediocriter, valde, vehementer. Phras. Omnibus in rebus mihi adversaris, vous me nuisez toujours. Me oppugnas quam potes acerrime et gravissime; nullam adversus me injuriam prætermittis. Tuis contra nos viribus uteris. Quidquid habes virium, in nos confers. Omnia conaris, nihil non agis, moves, tentas, moliris, experiris, machinaris; moves omnes machinas; nihil non tentas ad perniciem nostram. Adversario te utimur nimis acerbo, nimis infenso. Agis contra nos, in nos; pugnas adversus nos nimis infestis odiis. Irruis in nos, quo potes impetu; quam potes, maximo. Vim omnem in nos confers. Facis maximum impetum contra nos. Adversarius es nobis nimis infensus, infestus, vehemens, sævus, imminens in exitium nostrum; nostrum sanguinem nimis avide sitiens; totus incumbens in perniciem nostram. Nimis a nobis discrepas; contra honorem nostrum niteris, undique adversaris, refragaris; adversus nos tendis; contra nostrum, amicorumque studium stas. Perpetuum nobiscum bellum suscipis. Cf. Inimicitia, Inimicus, Pugno. Usus: Quibus ornamentis adversor tuis? Omnibus in disputando adversabere?

ADVERSUM et ADVERSUS, Contre. adv. Syn. Contra. )( Pro. Usus: 1. Homo adversus Rempublicam, leges, salutem civium armatus. Adversus hostem aciem struere. Adversus clivum tendere. 2. Erga, envers. Adhibenda est adversus deos pietas, adversus amicos humanitas, adversus omnes officium. Cf. Contra, Erga.

ADVERSUS, a, um, Contraire. Syn. Contrarius, incommodus, sinister. )( Prosper, secundus. Phras. Viri non est, adversis rebus tam cito frangi, l’homme ne doit jamais se laisser abattre par l’adversité. Ad omnem calamitatem animos submittere; rebus turbidis, gravi fortuna, casibus adversis; infortunio quovis nimiopere commoveri; rebus afflictis, tristibus, duris, asperis, perturbatis debilitari, et exanimari; adversus casus, quibus hominum vita subjecta est et exposita, adversus fortunæ vim, impetum, injurias, tela, animo esse tam fracto et infirmo; in rebus trepidis, fractis, gravibus, incommodis, statim animo contrahi, et succumbere dolori. Cf. Infelix, Calamitas, Fortuna mala. Usus: 1. Valetudo adversa, mauvaise santé, maladie. Adversa Reipublicæ tempora, temps malheureux. Bellum, prælium, fortuna, res adversa, guerre malheureuse, malheur, adversité. Homo adversa in vulgus fama, avoir une mauvaise renommée. 2. Oppositus, ratione loci. Qui est à l’opposite, en face. Antipodes adversis vestigiis. Adversum solem intueri. Adverso flumine navigare. Adversa ire via. In adversam ripam evadere. In anteriore parte corporis. )( Aversus nempe in posteriore. Cicatrices, vulnera adversa id est, adverso corpore excepta, blessure reçue par devant.

ADVERTO, is, verti, versum, ere, a. Tourner, diriger vers; être attentif, remarquer. Syn. Aliquo, vel ad aliquid verto, observo, attendo, animadverto. Adv. Obscurissime. Phras. Adverto consilium tuum, je comprends bien ce que vous voulez. Subolet mihi consilium tuum; intelligo, quo istud pertineat, quid spectes; consilium tuum dudum introspexi; odoratus sum. Sentio sententiam tuam. Advertit me consilii tui ratio; obscurus quidam consilii tui sensus ad me pervenit; animo prospicio, quo res illa spectet. Usus: 1. In hanc plateam te adverte, tournez-vous vers cette place. Urbi agmen, navem littori, pedem ripæ, aures monitis, cursum aliquo advertere. 2. Transl. Ad res animi. Advertere animum ad dicta, écouter, faire attention. Vel absolute: De re aliqua diligenter advertere, faire grande attention à une chose. 3. Punio, n., punir. Advertere in aliquem. Cf. Attendo, Observo, Converto.

ADVESPĔRASCIT, impers. Il se fait tard, la nuit approche. Phras. Vespertinum crepusculum adest; nox adventat; lucem tenebræ pellunt; vespera appropinquat; diei nox succedit; dies abit inclinante jam, vergente, prono in occasum sole; cedit jam nocti dies; præceps est in noctem diei tempus; obscura jam lux est; dies in vesperum inclinat. Cœlum vesperascit. Cf. Vesperi.

ADVĬGĬLO, as, avi, atum, are, n. Veiller sur; être attentif à. Syn. Vigilo, pervigilo. Usus: Pro negotii gravitate advigilandum est. Cf. Vigilo.

ADVŎCĀTĬO, ōnis, f. Aide, assistance, plaidoirie, réunion d’avocats. Syn. Patrocinium, advocati munus. Epith. Copiosa. Usus: Homo in re militari, quam advocationibus cautior. Ea advocatio clamoribus, lapidatione discussa, perturbata, repulsa est.

ADVŎCĀTUS, i, m. Avocat, défenseur. Syn. Qui alteri adest in causa, qui in judicio aut jus suggerit, aut præsens est amico. Epith. Armatus, perpauci. Phras. Advocatum fieri, se faire avocat. Agendis causis se dare; industriam in agendis causis exercere; in forum venire, se conferre; vocem in quæstum forensem conferre; actorem fori litigiosi esse; causas in judicio agere; causidicum fieri; ad causas adire; in foro versari; causarum actorem, patronum esse; opera forensi ætatem terere; forum celebrare; forensi in munere, forensibus in causis, in causarum patrociniis versari, ætatem agere; forensibus causis patrocinium præstare; causas orare; forum attingere. Usus: Invocare aliquem advocatum ad defendendam causam suam. Esse alicui advocatum. Alicui advocatum venire. Cf. Patronus.

ADVŎCO, as, avi, atum, are, a. Appeler à soi, au secours. Syn. Accerso, in auxilium voco, convoco. )( Avoco. Usus: In cœtum, ad concilium, ad se ipsum, a voluptate advocare, réunir en conseil, rentrer en soi-même, se recueillir. Advocare sibi, causæ suæ aliquem, appeler à son aide, recourir. Cf. Voco, Accerso.

ADVŎLĀTŬS, ūs, m. Vol (des oiseaux). Epith. Tristis. Usus: Tristi advolatu aduncis lacerat unguibus.

ADVŎLO, as, avi, atum, are, n. Voler, accourir vers. Syn. Convolo, accurro. )( Avoco. Adv. Plane, repente, sublime. Usus: Romam, quam mox advolabo. Cum primum litteras recepero, in villam ad te advolabo. Cf. Accurro.

ADVOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. Rouler vers ou auprès. Usus: Ad genua Principis advolvi, se jeter, se prosterner aux pieds de qqn.

ADŪRO, is, ussi, ustum, ere, a. Brûler. Usus: Barbam, capillum adurere. Cf. Uro.

ĂDYTUM, i, n. Sanctuaire. Syn. Pars templi secretior, et remotior, penetrale.

ÆDĔPOL, Par Pollux. Jurandi verbum per ædem Pollucis.

ÆDES, is, Temple, maison. Syn. Domus, domicilium. Epith. Bona, magnifica, ornatissima, plena atque ornata, sacra, aliena, amœnissima, aurata, male materiata, nobilissima in palatio, opima, pestilens, salubris, profana, regia. Usus: 1. Ædes privatæ, magnificæ, palais. In intimis, mediis ædibus. 2. Templum, (numero fere singulari,) temple. Ædem consecrare, reparare. Ædium sacrarum et publicarum depopulatio. Cf. Ædificium.

ÆDĬCŬLA, æ, f. Sanctuaire; maisonnette. Syn. Tempellum, parva domus. Usus: Eam aram, ædiculam, et pulvinar dedicavit.

ÆDĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. Action de bâtir, construction. Syn. Constructio ædium. Epith. Immensa et intolerabilis. Usus: Ædificationem adjicere, deponere, cesser de bâtir. Vulg. ac barbarum est: ædificationi esse, faire l’édification, édifier les autres, pro quo: Phras. Exempli esse optimi, eum esse, a quo exemplum petere, capere, sumere possint cæteri; qui exemplo vel exemplum esse possit cæteris; qui virtutis germanæ exemplum cæteris præbeat, relinquat. Cf. Ædifico.

ÆDĬFĬCĀTOR, ōris, m. Architecte. Syn. Fabricator. Epith. Præstans. Usus: Opifex et ædificator mundi DEUS.

ÆDĬFĬCĬUM, ii, n. Édifice, bâtiment. Syn. Structura, ædes, domus. Epith. Malum, magnificum, privatum, publicum, sacrum et profanum. Usus: Exstruere, vel deturbare in alieno ædificium. Ædificia in Tiberim versa, maisons tournées du côté du Tibre.

ÆDĬFĬCO, as, avi, atum, are, a. Bâtir. Syn. Exstruo, exædifico, construo, condo, constituo, pono, colloco, facio, parietem duco, fabrico, architector, muros tollo, attollo, erigo; ædificium struo, molior. Adv. Bene, belle, privatim, publice, sceleratius, strenue. Phras. Ædificatur strenue, on se hâte de bâtir. Excitata sunt jam ad aliquam altitudinem ædificia; saxo quadrato probe substructa surgunt, exsurgunt, crescunt, educuntur, attolluntur jam ædificia; etsi nondum ad culmen perductum, ad tectum tamen domus pæne pervenit. Usus: 1. Ædificare porticum, atrium, urbem. 2. Navim, classem ædificare. 3. Sed barbare dicitur: Ædificare alios, édifier, donner de l’édification. Pro quo ista adhiberi possunt: exempla edere virtutum, relinquere, præbere, in quæ posteritas sera respiciat; exemplo esse aliis ad virtutem; virtutis exempla non vulgaria prodere; exemplo ad virtutem prælucere aliis; exempli præclari facem præferre.

ÆDĪLIS, is, m. abl. e vel i. Édile. Syn. Curatores urbis, annonæ, ludorumque solemnium. Epith. Curulis, designatus, religiosus.

ÆDĪLĬTĀS, ātis, f. Édilité, charge d’édile. Syn. Ædilitium munus. Epith. Curulis, furiosa, magnificentissima, præclara, ornatissima. Usus: Ædilitatem petere, obtinere, ædilitate fungi.

ÆDĪLĬTĬUS, a, um, Qui concerne l’édilité; qui esi ou a été édile. Syn. Spectans ad ædilitatem. Item: qui ædilis est, aut fuit. Usus: Homo ædilitius.

ÆDĬTŬUS, ui, m. Gardien d’un temple. Syn. Æditimus, sacræ ædis custos, qui custodiæ sacræ ædis præest.

ÆGER, ra, um, Malade. Syn. Ægrotus. )( Valens. Adv. Graviter, mediocriter, maxime. 1. De corpore, être malade. Corpore æger; ex vulnere æger. Ægra Respublica, et deposita. Ægra et labans civitas. 2. De animo mœrente, et afflicto, souffrant, triste, affligé. Animi vel animo æger. Amore vel ex amore æger. Cf. Infirmus, Tristis, Valetudo mala.

ÆGRĒ, Péniblement, difficilement, à regret. Syn. Difficulter, vix, gravate, moleste. )( Moderate, facile. Usus: Inveterata vitia ægre depelluntur. Ægre te careo.

ÆGRĒ FĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, a. Supporter difficilement, avec peine. Phras. Immoderatius, graviter, moleste, perindigne, animo valde iniquo tuli; stomachatus sum; animo periniquo passus sum; pupugit me res ea; sane aspere, durius accepi; subringebar, fremebam, momordit me haud modice; discruciabar. Non leviter commotus, indignatus; ægre, iniquo animo passus sum. Dolori mihi fuit, et ægritudini; torquebat me misere, et cruciabat; stomachi inde ac molestiæ non parum erat; acerbius mihi visum est; angebar, confundebarque animo; gravia hæc erant auribus meis; invisa mihi erat rei memoria; offendit ea me res vehementer; magno me dolore affecit; omnia facilius, quam illud perpeti poteram; æquo haud ferebam animo; animo æquo intueri haud poteram; gravissime id dolebam; dolebat id mihi; magnus inde dolor incessit animo; urebat me, et lacerabat, quod etc. etc. Cf. Invitus, Moleste, Repugno.

ÆGRESCO, is, ere, n. S’aigrir, s’irriter. Syn. Ægrior fio.

ÆGRĬMŌNĬA, æ, f. Chagrin, douleur, peine d’esprit. Syn. Ægritudo animi, dolor, mœror, sollicitudo, cura. Epith. Nova. Usus: Ferrem graviter, si novæ ægrimoniæ locus esset. Cf. Ægritudo.

ÆGRĬTŪDO, ĭnis, f. Douleur, maladie, chagrin. Syn. Ægrimonia, molestia, angor, animi contractio, animi perturbatio. )( Hilaritas. Epith. Acrior, amplificata, crucians, detestabilis, flebilis, inanis, laboriosa, levior, mœrens, maxima, misera, naturalis; nova sed ea modica, premens, simillima ægris coporibus, permanens, tetra, universa, acerba, anxia atque acerba, gravior, gravissima, incredibilis. Usus: 1. Ægritudinem accipere, concevoir du chagrin, de l’inquiétude. Parvis sæpe rebus movetur, oritur ægritudo. Res non maximæ ægritudinem afferunt, efficiunt; ægritudine afficiunt, premunt, opprimunt, conficiunt, ex rebus minimis in ægritudinem incidimus, ægritudini nos dedimus, ægritudine debilitamur, quatimur, la douleur nous abat. 2. Ægritudinem lenire, soulager la douleur. Philosophia universam ægritudinem lenit, levat, sedat, extenuat, elevat. Levatio, sedatio, vacuitas ægritudinis consistit in avocatione a cogitanda molestia, et revocatione ad voluptates contemplandas. 3. Ægritudine vacare, n’avoir jamais de douleur. Ægritudinem Stoici, ut tetram, et immanem belluam fugiendam dicunt, exuendam, abjiciendam, exturbandam animo. Ægritudo vetustate tollitur, nobis eripitur, eximitur, repellitur. Cf. Dolor.

ÆGRŌTĀTĬO, ōnis, f. Maladie du corps. Syn. Corporis mala constitutio, functiones corrumpens, morbus. Usus: Velut ægrotatio in corpore, ita ægritudo in animo. Hinc animadverte discrimen morbi, vitii, ægrotationis. Morbum totius corporis corruptionem appellant; vitium, cum corporis partes inter se dissident. Cf. Morbus, Valetudo infirma, Infirmitas.

ÆGRŌTO, as, atum, avi, are, n. Être malade. Syn. Ægro corpore sum, morbo sum implicatus. )( Valeo. Adv. Graviter, gravius, gravissime, leviter, periculose, vehementer, diuque, viriliter. Phras. Gravissime ægrotat, il est très-malade. In morbum incidit gravissimum; morbo afficitur difficillimo, dubia spe vitæ, morbo urgetur, qui vitam in discrimen adducat, in quo de vita prorsus agatur, in quo vita in dubium veniat. Affectus est graviter; morbo languet; male se habet; valetudine utitur adversa; decumbit morbo oppressus; morbo laborat gravi; pessime valet; nequaquam illi belle est. In morbo est sane difficili ac periculoso; morbo impeditur, affligitur, conficitur, intabescit. Morbo vel in morbum implicatur; morbum nactus est perquam difficilem; morbo tentatur, torquetur, conflictatur, vexatur gravi et diuturno. In morbum incurrit, cecidit, delapsus est gravem; adversa valetudine prostratus est, impeditus, affectus; valetudo est illi perincommoda; adversa illi valetudo incidit; morbo correptus, circumventus est molestissimo; morbum, adversam valetudinem contraxit; morbo tenetur, constringitur, afflictatur, cruciatur miserrimo; adversa valetudine premitur, morbo occupatur, debilitatur, frangitur; inter ægrotos mœret; lecto tenetur. Cf. Morbus, Valetudo infirma. Usus: 1. Graviter, periculose ægrotare. Ægrotanti melius est factum, le malade va mieux. 2. Transl. Ad animum. Ægrotant in te artes animi tui, tes finesses sont usées.

ÆGRŌTUS, a, um, Malade. Syn. Æger. Usus: 1. Ægrotus corpore, malade de corps. 2. Transl. Ægrota Respublica, animus, ægrotus, esprit malade. Cf. Infirmus, Ægroto.

ÆMŬLĀTĬO, ōnis, f. Émulation; rivalité, jalousie. Syn. Rivalitas, virtutis imitatio, invidia. Unde laudis est, et vitii. Epith. Vitiosa. Usus: Æmulatio est ægritudo animi, si eo, quod concupierit, alius potiatur, ipse careat. Imitatio virtutis æmulatio dicitur. Cf. Invidia.

ÆMŬLĀTOR, ōris, m. Qui cherche à égaler, à imiter. Syn. Imitator, rivalis, æmulus. Usus: Servilius æmulator Catonis. Cf. Invidus, Imitor.

ÆMŬLOR, aris, atus sum, ari, d. Imiter; rivaliser; envier. Syn. Imitor, invideo. Usus: Æmulari alienam virtutem; obtrectare, alicui æmulari. Cf. Invideo.

ÆMŬLUS, i, m. Rival; envieux, jaloux. Epith. Non molestus, multi. Usus: Semper tu mearum laudum, meorum studiorum æmulus fuisti. Cf. Invidus, Imitator.

ÆNĔUS, a, um, D’airain. Syn. Æreus, aheneus, quod ex ære est. Usus: Signum æneum, equus æneus.

ÆNIGMA, ătis, n. Énigme. Syn. Quæstio obscurior et perplexa, oratio perpetuis verborum involucris texta. Usus: Obscuritates et ænigmata somniorum.

ÆQUĀBĬLIS, e, gen. com. Égal, constant, juste. Syn. Æquus, æqualis, par, similis, qui semper sibi constat. Usus: Æquabilem juris rationem tenere, être impartial. Prædæ æquabilis partitio. Motus certus et æquabilis. Temperatum et æquabile genus orationis. Cf. Par, Æquus.

ÆQUĀBĬLĬTAS, ātis, f. Égalité, uniformité. Syn. Constantia, tenor unus, moderatio. )( Levitas. Epith. Maxime decora, præclara. Usus: Æquabilitas universæ vitæ præclara est, et idem semper vultus eademque frons. In juris æquabilitate adhibenda est facilitas. Lenitas et æquabilitas orationis. Cf. Tenor, constantia.

ÆQUĀBĬLĬTER, Également. Syn. Cum æquabilitate. Usus: Oratio æquabiliter profluens. Cf. Æqualiter.

ÆQUĀLIS, e, gen. com. Égal. Syn. Par, similis, æquus. )( Impar, dispar. Usus: 1. Stoici aiunt peccata omnia æqualia. Oratio par et æqualis rebus ipsis. Æqualem verbis vitam agere, qui convient, proportionné à. 2. Coævus, ejusdem ætatis, contemporain, camarade, compagnon. Est eorumdem temporum æqualis. Livius Ennio æqualis fuit, Lælius Scipioni. Cf. Similis, Par, Convenio.

ÆQUĀLĬTAS, ātis, f. Égalité. Syn. Æqualium et parium conditio, similitudo. Epith. Fraterna, legitima, usitata, summa. Usus: Est internos æqualitas propre fraterna. In Republica tuenda est civium æqualitas. Æqualitate judicandi offensio vitatur. Cf. Similitudo.

ÆQUĀLĬTER, Également. Syn. Æquabiliter, æque, æqua parte, æqua conditione, eodem tenore, constanter, æquo et pari jure, æqua societate, æquato Marte. Usus: Æqualiter in suos, ac alienos ferox. Hæreditas æqualiter distributa. Cf. Similiter, Æque.

ÆQUĀTĬO, ōnis, f. Égalité. Syn. Adæquatio. Usus: Æquatio juris, bonorum, gratiæ, dignitatis, suffragiorum.

ÆQUĒ, Également, justement. Syn. Tam, pariter, similiter, æqualiter, peræque. Usus: Nemo æque, atque ego, est occupatus, personne n’est aussi occupé que moi. Amicus æque utrique fidelis. Hoc ad meum æque, atque ad tuum officium pertinet. Velle et posse mihi in æquo positum est. Æque ac si; juxta, ac si; nihilominus; non minus, quam si frater esset, comme s’il était son frère. Cf. Similiter.

ÆQUĬLĬBRĬTAS, ātis, f. Équilibre, juste proportion de doutes les parties. Syn. Æquabilitas, æqualitas.

ÆQUĬNOCTĬUM, ii, n. Équinoxe. Usus: Æquinoctium navigationem nostram moratur.

ÆQUĬPĂRO, as, avi, atum, are, a. et n. Égaler, comparer, mettre en parallèle. Syn. Æquo, comparo, compono. )( Excedo, supero. Usus: Phras. Nemo te factis æquiparare potest, personne ne vous égalera jamais. Nemo exæquandus, assimilandus est tibi; nemo te virtute assequitur; tecum conferri, contendere nemo potest; nemo est, qui tibi par sit, qui te vincat. Cf. Comparo, Confero.

ÆQUĬTAS, ātis, f. Équité, justice. Syn. Æquum et bonum, justitia, vel propensus in aliquem favor, studium. )( Iniquitas. Epith. Humana, mira, propria maxime justitiæ, summa. Usus: 1. Summa bonitas, et æquitas causæ. Perspice æquitatem animi mei, voyez ma modération. Æquitatem rejicere; servare æquitatem. 2. Candor, probitas, tranquillitas, égalité d’âme, calme. Homo summa moderatione, summa animi æquitate. Cf. Justitia, Honestum.

ÆQUO, as, avi, atum, are, a. Égaler. Syn. Exæquo, parem facio gradus tollo, assequor. )( Supero, excedo. Usus: Cum Græcorum gloria Latinorum copia æquata est; cum aliquo æquari; tenuiores cum principibus temperamento aliquo æquantur. Cf. Æquiparo, Confero.

ÆQUOR, ŏris, n. Plaine. Syn. Terræ aut aquæ planities. Usus: Babylonii in camporum patentium æquoribus habitant.

ÆQUUS, a, um, Juste. Syn. Habens æquitatem, non iniquus, verus, justus. )( Injustus. Phras. 1. Æquum est, il est juste. Jus et fas est; rationi consentaneum est; jure receptum et approbatum est; jus merum est; jus bonum, optimum, æquissimum est, quod oras. 2. Æquum non est, il n’est pas juste. Haud par est; jus, fas non est; iniquum petis; nefas, flagitium est; non decet; honestum non est; contra æquum, jus et fas est; inique, injuste; perperam agitur; rationi minime consentaneum est; non licet; decorum non est; non convenit. Usus: 1. Æquum me tibi semper præbui; æquus tibi semper fui; æquum me tibi habuisti; æquo me usus es, j’ai toujours été pour vous le même. Æquo cum civibus jure vivere. Æqua postulatio. 2. Planus, uni, plat. Locus æquus. Æquum et bonum impetrare; ex æquo et bono statuere; æqui, bonique facere, supporter une chose, la bien prendre. Cf. Justus, Honestus, Dignus, Decet.

ĀER, aĕris, m. acc. aerem vel æra, Air. Syn. Cœlum, anima, spiritus, æther. Epith. Adversus, crassus, cretus, crassissimus, finitimus, fusus et extenuatus, natura maxime frigidus, et minime expers caloris, calore admistus. Immensus et infinitus, purus ac tenuis, proximus terræ, calidus, superior, temperatus, nihil proni habens, effluens huc illuc. Phras. 1. Aer salubria, climat salutaire. Cœlum tenue purumque. Cœli temperies salubris. Cœli temperies refovendis membris idonea. Cœlum temperatum, sincerum, mite, clemens, salubre. Grata, blanda, mitis, placida, mollissima auræ temperies. Cœli clementia, salubritas. Cœli mira temperies verno tempori maxime similis, sed quæ omnes anni partes pari salubritate percurrit. 2. Aer gravis, air lourd, malsain. Crassus nobis aer offunditur, circumfunditur. Pingue et concretum cœlum. Palustre cœlum caput gravat. Vix sustineo gravitatem cœli. Aer piger. Cœlum caliginosum, nebulosum. Usus: Aer alitur expirationibus terræ. Oritur ex respiratione aquarum. Terræ proximus crassus est, concretus in nubes cogitur. Aerem spiritu ducimus. Cf. Cœlum.

ÆRĀRĬUM, ii, n. Trésor public. Syn. Pecunia publica; locus, ubi ea asservatur. Epith. Inops atque exhaustum, sanctius, vetus ac refertum. Usus: Rationes conferre ad ærarium. Ærarii depeculator, hirudo. Pecuniam in ærarium sanctius referre. Ærarium exhaurire.

ÆRĀRĬUS, a, um, Relatif à l’argent. Usus: Rationes ærariæ me sollicitum habent, je suis dans l’inquiétude à cause de la différence des monnaies quant au titre, à la valeur.

ÆRĀRĬUS, ii, m. Simple contribuable, citoyen privé de suffrage et du droit de servir au dehors. Qui præter æra pro capite tributi nomine pendenda, cæteris civium juribus ignominiæ causa multabatur. Usus: Ærarium aliquem facere; in vel inter ærarios referre. Ex ærariis solvere.

ÆRĀTUS, a, um, Couvert, orné d’airain. Syn. Ære tectum. Usus: 1. Lecti ærati, candelabra ærata. 2. Obstrictus alieno ære, criblé de dettes. Tribuni non tam ærati quam ærarii, tribuns moins riches en argent que préposés à l’argent.

ĀĔRĬUS, a, um, Aérien, de l’air. Syn. Spirabilis, flabilis, animalis. Usus: Aerii volatus avium.

ÆRŪGO, ĭnis, f. Rouille de cuivre, vert-de-gris. Syn. Quasi quædam scabies æs corrumpens. Usus: Æs Corinthium in æruginem incidit: ærugine consumptum, exesum, corruptum est.

ÆRUMNA, æ, f. Malheur, travail. Syn. Calamitas, labor, ægritudo laboriosa. Epith. Æterna, maxima. Usus: Graves, perpetuas ærumnas perpeti, superare. Ærumnis premi. Cf. Angustia, Miseria.

ÆRUMNŌSUS, a, um, Malheureux. Syn. Miser, calamitosus. Usus: Qui se ægritudini dedere, miseri sunt, afflicti, ærumnosi. Cf. Miser, Calamitosus.

ÆS, æris, n. Airain; monnaie, argent. Epith. Alienum, circumforaneum. Usus: 1. Æs temperare; statuam ex ære facere. Leges, pacta in æs incidere. In ære varias figuras cælare. Æs signare, graver sur l’airain. 2. Æs alienum, argent emprunté, dette. Usus: 1. Debita contrahere, faire des dettes. Æs alienum cogere, conflare, facere, ære alieno se obligare; nomina facere. 2. Debitis laborare, être accablé de dettes. Æs alienum habere; in æs alienum incidere; ære alieno laborare, premi, opprimi, obrui, obstringi; esse in ære alieno; in nominibus; æs alienum crescit. 3. Debita expungere, payer ses dettes. Ære alieno liberari, levari, exire; æs alienum dissolvere, relinquere, exonerare; nomina expedire, explicare, solvere, expungere. Dicitur etiam: Æs alienum meum, Patris, filii, quod a me. Patre vel filio contractum est, stipendio ignominiæ causa privatus. Cf. Debitum, Pecunia.

ÆSTAS, ātis, f. Été. Syn. Anni pars ferventior, tempus æstivum, calores æstivi. Epith. Iniens, integra, media, proxima, summa, tota. Usus: Æstas iniens, prope affecta, exacta. Ætas præfervida, nimiis calcribus et inusitatis torrida, sævissime candens.

ÆSTĬMĀBĬLIS, e, gen. com. Appréciable. )( Inæstimabilis. Usus: Æstimabile est, quod pondus aliquod habeat. Dignum æstimatione.

ÆSTĬMĀTĬO, ōnis, f. Estimation, appréciation. Syn. Pretii judicium. Epith. Æqua, æquior, communis, grata, mediocris, optima, non modo non incommoda, sed etiam grata, propria, remissior quam tolerabilis. Usus: 1. Facere æstimationem prædiorum, census, possessionum, faire une estimation. Cæsar æstimatione facta pecuniam pro præda solvit. 2. Æstimationem dare, accipitur pro re ab arbitris æstimata. Accipiendæ sunt tibi æstimationes Cæsaris voluntate. Litis æstimatio tibi persolvenda est 3. Æstimationem permittere alteri; calculum de se permittere, porrigere; censendi potestatem facere.

ÆSTĬMĀTOR, ōris, m. Celui qui estime, appréciateur, juge. Vulg. Taxator. Syn. Judex, arbiter. Epith. Acerrimus, æquus, æquissimus, injustus, callidus. Usus: Acerrimus rerum æstimator. Frumenti æstimator callidus et iniquus fuisti. Cf. Arbiter.

ÆSTĬMO, as, avi, atum, are, a. Estimer. Syn. Æstimationem habeo, magni facio. Adv. Carius, care, large, liberaliter, necessario, severe, tenuissime, valde, illiberaliter. Phras. 1. Valde te æstimo, je vous ai en grande estime. Quem apud me locum teneas; quo apud me loco sis, nosti. Quanta sit mea in te observantia; quantum tibi tribuam, deferam; quæ mea sit de te opinio; quæ in te voluntas, quod studium, quem apud me locum obtineas, quo numero sis; quantum te demirer, et efferam, non ignoras. E virtute tua te pondero, pendo. De te pro merito tuo existimo. In parentis, fratris, amici numero te puto, repono, duco, colloco. Gradum, caritatemque filii apud me habes. Inter clarissimos viros merito tuo te numero, annumero. Alter mihi Cicero etc. es. Magni te merito tuo dependo. Multum dignitatis tibi tribuo. In magno, summo pretio te habeo. Præclara de te existimo, sentio. Magnæ indolis speciem, veramque ex moribus tuis capio. Pluris facio neminem. Magnam tui rationem duco, habeo. Tecum paucos comparo, vel neminem. Summum tibi honorem habeo. Si quos in aliquo pono, existimo, habeo numero, principe tu loco es; inter eos es, qui principem apud me locum obtinent. 2. Curandum tibi, ut ab omnibus æstimeris, vous devez avoir soin de vous faire estimer de tout le monde. Ut eximium gratiæ locum apud omnes obtineas; ut apud omnes in ingenti sis gloria; in summa laude sis; magno in honore sis, ut egregium de te omnium sit judicium, opinio, existimatio; ut res tuæ fiant maximi; ut in te laus virtutis sit maxima; ut auctoritas apud omnes magna habeatur; ut gravissime de te judicetur; ut auctoritate valeas plurimum; ut auctoritas tua magni sit apud omnes ponderis, ac momenti; ut singularis tua sit apud omnes auctoritas; ut auctoritatis habeas plurimum; ut virtutis tuæ apud omnes opinio sit singularis, habeatur, capiatur. 3. Virtus ab omnibus gentibus æstimatur, toutes les nations estiment la vertu. Summus honos habetur virtuti; virtuti plurimum defertur. Virtuti ubique honos est, persolvitur. Virtutis nomen apud omnes gentes magnum inprimis, et honestum est; virtus in pretio, in honore est; virtus inter ea est, quæ prima dicuntur. Cf. Judico, Pretium. Usus: 1. De re venali, et bonis. Æstimandis possessionibus præfectus. Frumentum, litem æstimare, fixer le prix du blé, le taux de l’amende. 2. Judico, existimo, magni vel parvi facio, estimer, faire cas de. Ex veritate, non opinione res æstimandæ sunt. De aliis æstimare difficile est. Statua hæc non e materia, sed ex artificio æstimanda est.

ÆSTĪVA, ōrum, n. pl. Quartiers d’été. Syn. Locus, in quo æstatis ardorem devitantes bestiæ, et milites se continent. )( Hiberna. Usus: Æstiva attingere. In æstivis esse. Mediis caloribus militem in æstiva educere.

ÆSTĪVUS, a, um, D’été. Usus: Menses, dies æstivi.

ÆSTŬO, as, avi, atum, are, n. Brûler, être échauffé. Syn. Ardeo, ferveo; angor, irascor, tangor, vexor. )( Algeo. Usus: 1. Aer caloribus æstuat, la température est brûlante. 2. Transl. Ad animi affectiones. Desiderio, dubitatione, ira, cupiditate, invidia æstuat, exæstuat, brûler (d’amour, de jalousie etc.), être passionné. Cf. Calor, Caleo.

ÆSTŬŌSUS, a, um, Brûlant, chaud. Syn. Æstu et calore plenus. Usus: Æstuosa et pulverulenta via.

ÆSTŬS, ūs, m. Agitation. Syn. Fervor, agitatio fluctuum. Epith. Magnus, marinus, maritimus. Usus: 1. Æstus marini a luna commoventur, c’est la lune qui produit la marée. Æstu, febrique jactatur. 2. Transl. Vis et vehementia, force, violence, passion. Consuetudinis æstus multos absorbet. Æstus quidam gloriæ, æstus ingenii multos abripit, transversum agit. Æstu abstractus. Cf. Calor, Fervidus.

ÆTAS, ātis, f. Age. Accipitur: alias pro seculo; alias pro anno; alias universim pro tempore; alias pro tota vita hominis; alias pro vitæ humanæ partibus, infantia, pueritia, adolescentia, virilitate, senectute; quarum quælibet trifariam dividitur, ut alia sit viridis; alia adulta; alia præceps. 1. Ætas prima, enfance. Iniens, puerilis, infirma, tenerior; ætatis initium; ætatis prima tempora; ætatis primæ infirmitas, imbecillitas; ætas viridis, flexibilis, mollior. Cf. Pueritia. 2. Ætas media, âge mûr. Progrediens, confirmata, constans, adulta, integra, integerrima, matura; ætatis progressus, cursus; maturitas corroborata; ætas bona, optima, florens. 3. Ætas devexa, vieillesse. Ingravescens, affecta; confecta, decrepita, decursa, exacta, demensa, grandior, præcipitata, valde provecta, deflectens; ætatis præcipitis flexus, et ingravescentis. Cf. Senectus. Phras. 1. Ætate nostra, de nos jours. Nostra ac patrum memoria; ad nostram memoriam; ad hanc ætatem; ante memoriam meam; majorum nostrorum ætate ac tempestate. 2. Ætatem honestissime transigere, mener une vie très-honnête. Optimis in studiis ætatem agere, degere, terere, conterere, consumere, exigere. Usus: Ætate progredi, procedere, provehi, vieillir, avancer en âge. Ætate præcurrere, anteire, præstare, antecellere alios, surpasser en âge. Homo id ætatis, homme de cet âge. Cf. Tempus.

ÆTĀTŬLA, æ, f. Âge tendre, bas âge. Usus: Cave primam tuam ætatulam ad libidinem conferas.

ÆTERNĬTAS, ātis, f. Éternité. Syn. Tempus fine carens, immortalitas, perennitas. Epith. Immutabilis, incredibilis, naturalis. Usus: Æternitatem nulla temporis circumscriptio. Immutabili æternitate veritas continetur. Mihi populus ea die non unius diei gratulationem, sed æternitatem, immortalitatemque donavit. Nomen tuum, et gesta immortalitati commendanda, consecranda sunt, éterniser son nom, sa mémoire, s’immortaliser. Cf. Immortalitas.

ÆTERNO, as, avi, atum, are, a. Éterniser, immortaliser. * Syn. Æternum, immortale facio.

ÆTERNUS, a, um, Éternel. Syn. Sempiternus, immortalis, perpetuus, quod tota vitæ æternitate continetur. )( Caducus, mortalis. Phras. Æternum nomen, nom immortel. Perenne, perpetuum, immortale; æterno tempore, perpetuo, in perpetuum; in omnium ætatum memoria duraturum; nominis fama, quæ finem nescit, terminum non habet; famæ gloria sempiterna; immortalitati commendanda; cum tota æternitate coæquanda; quod nomen vigebit per omnium seculorum memoriam; quod seculis innumerabilibus; quod ipsa æternitate continebitur; quod nulla delebit unquam oblivio; quod posteritas alet, ipsa æternitas intuebitur. Usus: Causæ immutabiles, et æternæ. Æterno DEO æternum simulacrum mundus est.

ÆTHER, ĕris, m, Air subtil des régions supérieures, éther. Syn. Cœlestium orbium, igniumque regio, item: Aer subtilior. Epith. Æternus, ignifer, immensus, immoderatus, non satis aptus, tenuis, ac perlucens et æquabili calore suffusus. Usus: 1. Aerem complectitur æther. In æthere astra volvuntur. Æther fragoribus resonat. 2. Cœlum, ciel. Omnia cingens et coercens cœli complexus, qui idem æther vocatur; extrema ora, et determinatio mundi.

ÆTHĔRĔUS, melius tamen ÆTHĔRĬUS, a, um, Éthéré, de l’air, du ciel. Usus: Æthereus ignis.

ÆVUM, i, n. Éternité. Syn. Ætas æternum duratura, sempiterna. Epith. Æternum, sempiternum. Usus: Beati in cœlo ævo sempiterno fruuntur; æternum ævum agunt.

AFFĀBĬLIS, e, gen. com. D’un abord facile, affable, poli. Syn. Comis, placidus, mitis maxime in sermone. Usus: In omni sermone affabilem se præbebat. Cf. Facilis, Comitas, Humanus.

AFFĀBĬLĬTAS, ātis, f. Affabilité. Syn. Comitas sermonis, facilitas in audiendo; alloquendi, audiendi lenitas. Usus: Difficile dictu est, quantum animos hominum conciliet affabilitas, lenitasque sermonis. Cf. Comitas, Admitto, Facilis, Humanitas.

AFFĂBRE, Artistement, habilement. Syn. Fabre, pulchre, artificiose. Usus: Statua miro artificio affabre facta.

AFFĀRĬS, fatus sum, fari, d. Parler à. Syn. Alloqui, compellare. Usus: Liceat mihi te versibus affari. Cf. Alloquor.

AFFĀTIM, Amplement, abondamment. Syn. Abunde. Usus: Affatim tibi satisfaciam. Satiaberis affatim. Cf. Satis.

AFFECTĬO, ōnis, f. Disposition du corps ou de l’âme. Syn. Perturbatio, commotio, incitatio animi, sensus, impetus, animi quidam dolor, studium, cupiditas. Epith. Constans, conveniensque, non distorta, nec prava, firma corporis, invita, inconstans et a se ipsa dissentiens, laudabilis, interior, malitiosa animi, prima et optima, utilis, manens, recta. Usus: 1. Ut ad primam, optimamque animi affectionem pervenias, perturbatio ratione pellenda est. Ea est animi mei affectio, commodi mei causa neminem ut violem. O te extra omnes humanorum pectorum affectiones positum! quem non lætitia, mœror, ira, gaudium exagitent, jactent, incessant. 2. Status, vis, constitutio, état, manière d’être, disposition. Affectio astrorum varia multas res immutat. In puero refert, qua cœli affectione primum spiritum duxerit. Affectio corporis firma.

AFFECTO, as, avi, atum, are, a. Désirer, rechercher ardemment, aspirer à. Syn. Appeto, quasi arcesso, nimis inquiro; ambio. Usus: Lumina quædam orationis non quidem affectanda sunt, sed tamen adhibenda nonnunquam. Iter affectare. Munditiam non exquisitam affectare.

AFFECTUS, a, um, part v. afficio. Qui est dans tel ou tel état de corps ou d’esprit. Syn. Paratus, comparatus, constitutus seu corpore, seu animo. Adv. Male. Phras. Omnes sunt tibi bene affecti, tout le monde vous aime. Hoc animo animati sunt singuli, ut tua causa, gratia, omnia velint; ingenium est illis rectum erga te; animum habent erga te optimum ac rectissimum; is habitus amicorum est illis, ut omnia tibi secunda cupiant; ita animati, eo animo, ea mente sunt præditi; ita animo comparati sunt; hunc erga te gerunt animum; is sensus est animorum; ea animi propensio, voluntas, studium, ut cupiant tibi quam optime. Usus: 1. Oculi indicant, ut animo sis affectus, les yeux sont le miroir de l’âme. Nunc ita affectus sum, tecum ut vivere non possim. 2. Præditus, cumulatus, pourvu de. Honoribus, beneficio, præmiis abs te affectus sum. E litteris tuis magna molestia, lætitia, dolore affectus sum. Summis difficultatibus affectus. 3. Vexatus, afflictus, tractatus, et acceptus male, affaibli, en mauvais état, abattu. Affecta et prostrata respublica. Urbs ab illo prædone misere affecta. 4. Ad finem vergens, qui touche à sa fin, presque terminé. Affectum est bellum, nondum perfectum. Æstas affecta, carmen, oratio, guerre qui touche à sa fin, ouvrage presque terminé. 5. Aptus, apte à. Animus, oculus conturbatus non est probe affectus ad fungendum munus suum. 6. Ægrotus, malade. Cæsarem Neapoli reliqui graviter affectum.

AFFECTŬS, ūs, m. Impression, sentiment. * Syn. Affectio. Epith. Laudabilis. Usus: Affectus animi sunt: amor, odium, ira, invidia, misericordia, spes, lætitia, timor, molestia. Cf. Perturbatio.

AFFĔRO, fers, attŭli, allātum, ferre, a. Apporter, porter vers ou à. Syn. Apporto, importo, adhibeo, induco, infero, dico, nuntio profero. )( Aufero. Adv. Divinitus, in perpetuum, nec ita multo post, repente, similiter, sero, violenter, ultro. Usus: 1. Ad id munus spiritus magnos, animos, auctoritatem afferas, necesse est. Ad eam facultatem dicendi, industriæ multum afferendum est. 2. Do, exhibeo, præbeo, causer. Afferre alicui fastidium, odium, molestiam, satietatem, calamitatem, miseriam, detrimentum, angorem, perniciem, necessitatem, metum, dubitationem, dolorem, egestatem, luctum, errorem animi, et perturbationem; item: Id consilium magnam tibi laudem, auctoritatem, dignitatem, voluptatem, solatium affert. 3. Nuntio, annoncer. Aliquid novi litteris affertur. Mandata odiosa, incerta afferre. Ex sermone rumor id attulit ad aures nostras. 4. Vulg. allegare, vel citare, alléguer. Rationem facti, causam afferre. Scriptum, legem, exempla, similitudinem afferre. 5. Infero, faire violence. Vitæ alienæ, aut corpori vim afferre. Manus sibi afferre, se suicider. Sensibus vim afferre. Afferre consulatum in familiam. 6. Propono, proposer. Quæstionem afferre, in medium afferre.

AFFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. Affecter, émouvoir. Syn. Commoveo, permoveo. Adv. Accommodatissime, avide, graviter, gravius, nominatim, optime, probe, recte, valde. Usus: 1. Litteræ tuæ me varie affecere. Varie animo affectus fui. 2. Bene vel male afficio, bien traiter, maltraiter. Aliquem summa lætitia, voluptate; vel contra: morte, exilio, satietate, tædio, pudore, ignominia, molestia afficere.

AFFĪGO, is, fixi, fixum, ere, a. Attacher à. Syn. Ad aliquid figo, insero, addo. Adv. Maxime, penitus, vehementer. Usus: 1. Minervæ talarium pinnas affigunt. 2. Transl. Fixer, graver, inculquer. Animum litteris affigere. Animo suo tenacius aliquid affigere. Num tu humi particulam divinitatis affiges? Cf. Hæreo, Adhæreo.

AFFINGO, is, finxi, fictum, ere, a. Attribuer, supposer. Syn. Fingo non vera, adorno. )( Detraho. Usus: Peccat poeta, qui probam orationem affingit improbo. Error multa, plus invidia affinxit. Rebus certis multa falsa affinguntur. Cf. Calumnior.

AFFĪNIS, e, gen. com. Allié, parent par alliance. Syn. Conjunctus affinitate. Epith. Novus, ornatissimus omni virtute officiosusque, amans alicuius. Usus: 1. Affinem tuum a genibus repelles? 2. Particeps, conscius, complice. Sceleri illi, et flagitio, et turpitudini affinis judicatus est. Homines hujus affines suspicionis, facinoris, aut facinori affines, ces hommes que l’on peut soupçonner, complices du crime. Cf. Propinquus.

AFFĪNĬTAS, ātis, f. Alliance, parenté. Syn. Conjunctio affinitatis, necessitudo. Epith. Gravior, impurissima, nova. Phras. Affinitate junctus est Lentulo, il est parent de Lentulus. Est cum Lentulo maximis vinculis affinitatis et propinquitatis, conjunctus; affinitate devinctus, junctus; affinitate Lentulum attingit; sanguinem cum Lentulo sociavit; affinitatem junxit; affinitate cum Lentulo adstrictus est, per affinitatem Lentuli familiæ immistus, innexus est. In affinitatem Lentuli pervenit, affinitate Lentulum contingit; suum cum Lentuli familia genus connubio miscuit, vinculum affinitatis cum Lentulo nexuit; vinculo affinitatis Lentulo obstrictus est. Usus: Affinitatibus, amicitiis, vicinitatibus conjunguntur cives. Cf. Necessitudo, Cognatus.

AFFIRMĀTE, Affirmativement, positivement. Syn. Asseveranter. Usus: Quod affirmate, quasi Deo teste promiseris, id tenendum est. Cf. Certe.

AFFIRMĀTĬO, ōnis, f. Affirmation. )( Dubitatio. Epith. Gravior, religiosa. Usus: Jusjurandum est affirmatio religiosa. Dubitationem illi omnem mea affirmatione exemi.

AFFIRMO, as, avi, atum, are, a. Affirmer, donner pour certain. Syn. Confirmo, assevero aio, annuo, comprobo. )( Nego. Adv. Facile, nimis, temere, vere, valde. Phras. 1. Affirmare id possum, je puis affirmer cela. Confirmare hoc tibi liquido possum, id plane profiteor; præ me fero; asseveranter testificor; id certum tibi testatumque volo. Narro tibi; omni asseveratione tibi affirmo, asseveranter loquor. 2. Formulæ affirmativæ: Moriar, ni hæc plane contemno. Ne vivam, si ejus dictis moveor. Ita vivam, ut hominis vanitatem derideo. Incredibile est, quam ista parum curem. Ne sim salvus, si fallo; pendens plectar, si tanti eum facio. Quid? illum curarem? An dubia est hominis ineptia? Usus: 1. Ecquid tanta asseveratione rem affirmas? 2. Firmo, stabilio, affermir, fortifier, prouver. Dicta tua rationibus affirmes, oportet, il vous faut prouver vos affirmations. Is rumor opinionem, spemque conceptam valde affirmavit. Animo te affirmes, cura.

AFFIXUS, a, um, part. v. affigo. Attaché à Syn. Infixus, adhærens, cohærens. Annexus, connexus, adjunctus. Usus: Opinio hæc in animo meo penitus affixa est, et insita, cette opinion est profondément fixée dans mon esprit. Ut magistro, ita mihi affixus es. Affixa ista sunt ad orationem tuam, non cohærent. Cf. Hæreo, Adhæreo, Jungo.

AFFLĀTŬS, ūs, m. Souffle, inspiration. Syn. Animi inflammatio, et quidam quasi furor, instinctus, impetus, anhelitus, concitatio, incitatio mentis. Epith. Divinus. Usus: Nemo vir magnus sine afflatu divino, nemo poeta sine inflammatione quasi furoris unquam fuit. Oracula divino afflatu funduntur.

AFFLICTĀTĬO, ōnis, f. Peine physique et morale. Syn. Ægritudo cum vexatione corporis. Cf. Miseria.

AFFLICTĬO, ōnis, f. Affliction, abattement. Syn. Angor. Usus: Habet ardorem libido, sed ægritudo majora quædam, tabem, cruciatum, fœditatem, afflictionem. Cf. Miseria.

AFFLICTO, as, avi, atum, are, a. Tourmenter, maltraiter, désoler. Syn. Ango, vexo, affligo, conficio. Usus: Tu me accusas, quod me afflictem. Cf. Affligo.

AFFLICTOR, aris, atus sum, ari, p. Être affligé, désolé. Syn. Angor, vexor, affligor. Adv. Acerbissime, gravius, turpius, vehementius. Phras. Valde afflictatur, il est très-affligé. Malis conflictatur undique; calamitatibus, infortuniis premitur, torquetur, cruciatur, conficitur gravissimis: vitam ducit inter ærumnas miseram, infelicem, calamitosissimam, magnas quotidie acerbitates perferre, exhaurire cogitur; angoribus opprimitur; molestiis innumeris implicatur; malis ingentibus obruitur, oneratur. Multa sunt, ac gravia, quæ hominem angunt. Usus: Vide, quantum fratris morte afflictetur, squaleat. Vehementer afflictatur respublica.

AFFLICTOR, ōris, m. Celui qui renverse, destructeur. Syn. Qui affligit, et vexat. Usus: Odit te senatus afflictorem, et proditorem dignitatis, auctoritatis, ordinis, ac nominis sui.

AFFLICTŬS, ūs, m. Choc, frottement, collision. Syn. Afflictatio. Usus: Effœminata virtus afflictu occidit.

AFFLICTUS, a, um, part. v. affligo. Abattu, malheureux. Syn. Miser, prostratus, ærumnosus, calamitosus. Phras. Mœrore ac miseriis perditus; æger animi; æger et exulceratus animus, animus dolore, calamitate fractus; obrutus, oppressus malis; mœrore confectus, exanimatus, consternatus; calamitate vexatus, perturbatus, exagitatus. Cf. Miser. Usus: Afflictum erigere, perditum recreare.

AFFLĪGO, is, flixi, flictum, ere, a. Abattre, ruiner, accabler. Syn. Vexo, perturbo, perdo, pessumdo, prosterno, deprimo. )( Levo, recreo, erigo. Phras. Galliam hæresis graviter afflixit, l’hérésie a été pour la France une source de maux. Multa mala peperit hæresis; multa damna, detrimenta, incommoda, infortunia attulit, intulit, invexit, importavit; Gallia multa ab hæresi damna tulit, pertulit, passa, perpessa est; multa detrimenta cepit, accepit; multis damnis affecta est; in gravissima mala incidit, incurrit. Gravissimis afflicta malis, vehementer vexata, exercita, debilitata, comminuta est ab novarum religionum sectatoribus. Iidem summis difficultatibus universam Galliam affecere; in multas difficultates conjecere, impulere. Magnæ ex hæresi calamitates exstitere, accidere, evenere, obvenere, contigere; illatæ, allatæ, oblatæ sunt. Hæresis Galliæ exitiosa, perniciosa; exitio, damno, calamitati fuit; Galliam perdidit; fortunis omnibus evertit; in ultimum discrimen, in miserrimum statum, in hanc omnium deterrimam, miserrimamque conditionem adduxit. Hæresis Galliæ mala gravissima ingessit; multas sollicitudines confecit; exitium, perniciem creavit, peperit; salutem afflixit; calamitatem summam ac pestem importavit. Cf. Torqueo, Doleo, Tristitia. Usus: 1. Illius statuam proturbant, affligunt, comminuunt, dissipant, renverser une statue. Navim ad scopulos affligunt, briser le navire contre les écueils. 2. Transl. Curæ animos; prava exempla juventutem affligunt, corrompre abattre. Quoties afflictum, eversum, perditum te, fractum et afflictum calamitate erexi, confirmavi? Luctu, mœrore, ægritudine, mœstitia afflictum; afflictam virtutem tuam, animum, salutem, fortunam, dignitatem levavi, restitui? afflicto, jacenti dexteram porrexi?

AFFLO, as, avi, atum, are, 1ᵒ a. Souffler sur, communiquer en soufflant. 2ᵒ n. Se répandre, transpirer. 3ᵒ p. Être inspiré. Syn. Aspiro, spiro, exhalo. Usus: Afflaverat nescio quid rumoris, je ne sais quel bruit s’était répandu. Cave, ne quid mali tibi afflet sociorum importuna licentia. Poetæ divino spiritu afflantur. Odor e floribus afflatur.

AFFLŪENTĬA, æ, f. Abondance. Syn. Ubertas, copia. Usus: Ex hac affluentia et copia omnium rerum arrogantia nascitur. Cf. Copia.

AFFLŬO, is, fluxi, fluxum, ere, n. Affluer, être abondant. Syn. Abundo, circumfluo. Usus: Urbs voluptatibus, divitiis, opibus, et copiis, hominibus, uberrimis ingeniis affluens, ville qui regorge de richesses etc. Homo bonitate, unguentis, lepore, ac venustate affluens. Cf. Abundo, Copia.

AFFULGĔO, es, fulsi, gere, n. Luire, briller. * Usus: Magna spes, magna nobis fortuna affulget, la fortune nous sourit.

ĂGĔ, Allons, courage. Interjectio hortantis, excitantis, consentientis. Usus: Age porro, age vero, age jam. Plurali numero dicitur: Agite porro.

ĂGĔDUM, Allons, courage. idem. Usus: Agedum, confer hujus vitam cum illius moribus. Pro plurali numero: Agitedum, ite mecum.

ĂGELLUS, i, m. Petit champ. Usus: Dii nec agellos, nec viticulas persequuntur.

ĂGENS, entis, part. v. ago. Actif, efficace, passionné. Syn. Efficax, vim habens. Usus: Utendum est imaginibus acribus, agentibus, insignitis.

ĂGER, gri, m. Champ. Syn. Arvum, campus, solum, territorium. Epith. Colonus, communis, compascuus, cultissimus, decumanus, fertilis, fructuosus, miser atque jejunus, optimus et fructuosissimus; privatus, pulcherrimus, vectigalis, universus. Phras. 1. Ager bonus, champ fertile. Cultissimus; latus ac fertilis; qui plurimum efficit; optimus et fructuosissimus. Ager natura perbonus, et diligentia, culturaque melior, frugum fertilis, bonus pecori, arbori infœcundus, frugum, pabulique lætus. 2. Ager malus, champ stérile. Deformis atque horridus; aridus et frugum vacuus. Cf. Fertilitas, Sterilitas. Usus: Agrum colere, cultiver un champ. Ager quantumvis fertilis, fructuosus non est, nisi colatur, conseratur, seratur, aratro perstringatur, aretur, exerceatur. 2. Agri facile emaciantur; ab hostibus infestantur, ravager les campagnes. 3. Agro exui, exturbari, moveri, multari, être dépouillé de ses propriétés.

AGGER, ĕris, m. Rempart, digue, retranchement. Syn. Tumulus ex terra, cespite congestus ad munienda præcipue vel oppugnanda loca. Epith. Maximus. Usus: Aggere urbem cingere. Aggerem fluvii inundationi objectum interscindere. Aggerem jacere, exstruere; cuniculis subvehere.

AGGĔRO, is, gessi, gestum, ere, a. Amonceler. Syn. Congero, cumulo. Cf. Accumulo.

AGGLŎMĒRO, as, avi, atum, are, a. Amasser, réunir, assembler. Syn. Glomero, conjungo, implico. Usus: Densis se cuneis agglomerant.

AGGLŪTĬNO, as, avi, atum, are, a. Coller, attacher. Syn. Adnecto. )( Dissolvo.

AGGRĂVESCO, is, ere, n. S’aggraver. Syn. Gravior fio, ingravesco. Usus: Metuo, ne vulnus, aut morbus aggravescat.

AGGRĂVO, as, avi, atum, are, a. Aggraver, empirer. Syn. Valde gravo, onero, premo, exaggero. Usus: Res nostræ eo bello valde aggravatæ sunt. Cf. Onero, Premo.

AGGRĔDĬOR, eris, gressus sum, gredi, d. Attaquer. Syn. Invado, adorior. Phras. 1. Latrones ex insidiis viatores aggrediuntur, les voleurs, sortant de leur embuscade, attaquent les voyageurs. Ex occultis, subito, improviso, repentino, nec opinato impetu viatores adoriuntur, invadunt, petunt; in viatores irruunt; impetum, impressionem faciunt; incurrunt, insiliunt; in viatores sese inferunt, injiciunt, immitunt; viatores assiliunt; iteratis aggressionibus retentant; superfundunt se viatoribus; arma iis inferunt. Cf. Adorior, Invado. 2. Hostes strenue aggressus est, il attaqua vigoureusement l’ennemi. In hostium agmen strenue irrupit; in hostes se incitavit; in cornua hostium invectus est, signa strenue hostibus intulit; novissimum agmen moratus, in hostem animose proruit, incurrit, ivit; ordines hostiles magno animo invasit. Cf. Impetus. 3. Rem aggreditur arduam, il entreprend une chose difficile. Demittit se in causam ancipitem; ingreditur in causam multis obseptam difficultatibus; affectat viam ad rem factu arduam; molem capessit laboris improbi; rem suscipit arduo loco positam; magnis ille quidem animis ad rem vertitur, assilit, sed difficilem et inexplicabilem experietur. Animum adjicit, adjungit, applicat ad negotium permolestum; operam ponit, industriam exercet in re, quæ illi multum laboris dabit et curæ. Cf. Inchoo, Incipio. Usus: 1. Quis hominem importunum aggredi audeat? 2. Accedo, incipio, entreprendre, commencer. Antequam ad dicendum, ad negotium, ad rem quamlibet aggrediare, adhibenda est præparatio diligens. 3. Audeo, tenter. Aggrederis majora viribus.

AGGRĔGO, as, avi, atum, are, a. Joindre, unir. Syn. Adjicio, congrego, conjungo, addo. Usus: Studium suum, et voluntatem ad dignitatem alicujus aggregare, associer. Aliquem in amicorum numerum agregare, admettre qqn au nombre de ses amis. Eodem crimine aliquem aggregare, in societatem criminis vocare. Cf. Adjungo, Annumero, Addo.

AGGRESSĬO, ōnis, f. Exorde. Syn. Principium, exordium. Epith. Contraria, prima. Usus: Operam det orator, ut animos prima aggressione occupet.

ĂGĬLIS, e, gen. com. Agile, léger. * Syn. Brevi et expedito corpore. Usus: Naves agiles. Cf. Celer.

ĂGĬLĬTAS, ātis, f. Agilité. Habilitas, agendi dexteritas. Usus: Agilitas, mollitiesque naturæ.

ĂGĬTĀTĬO, ōnis, f. Agitation, mouvement. Syn. Commotio. Epith. Æqualis; tanta, tam varia. Usus: 1. Corporis, mouvement. Agitatione linguæ cibus depellitur. 2. Animi, activité. Nunquam animus motu, et mentis agitatione vacuus esse potest.

ĂGĬTĀTOR, ōris, m. Cocher. Syn. Auriga qui currum, et equos agit. Epith. Bonus, callidus. Usus: Bonus agitator equos vel in medio cursu sustinet.

ĂGĬTO, as, avi, atum, are, a. Chasser devant soi. Adv. Aliunde, belle, celerrime, simul, copiosius, immoderate, vehementer, mobiliter, celeriter, dissolute, populariter, severe. Usus: 1. Verso, excito, poursuivre. Feras agitare, excitare, insectari, chasser. Atomi agitantur concursu fortuito. 2. Vexo, disturbo, inquiéter, troubler, tourmenter. Impii sui sceleris furiis ut tædis ardentibus agitantur. Metu atque libidine diversum agitari. Animo formidines agitare. 3. Inquiro, verso in omnes partes, discutio, rouler (dans son esprit), penser. Hæc sententia multis diebus in senatu est agitata, jactata tum in senatu, tum ad populum. Agraria lex vehementer agitata. Animus semper agitatur. Agitare et exquirere rationes. Aliquid animo secum agitare, commentari, reputare. Quæstionem, consilia cum vicinis agitare. Res hæc omnium sermonibus agitatur, jactatur. 4. Ago, être, vivre, habiter. Getuli in tuguriis agitant. Diem natalem, convivium agitare. Sacra, vigilias, vitam suavem, jocos, ludos, rem militarem agitare. Cf. Vexo, Verso, Ago.

AGMEN, ĭnis, n. Troupe en marche, armée, bataillon. Syn. Multitudo armata, turma, copiarum ordo. Epith. Medium, perpetuum, quadratum. Usus: Redeuntem Ciceronem perpetuum Italiæ agmen comitatum est. Agmen constituere. Agmen extremum sagitarii claudunt, cogunt, fermer. Agmen ultimum, novissimum hostes premebant, morabantur. Cf. Acies.

AGNASCOR, nasceris, natus sum, nasci, d. Naître après le testament du père. Usus: Constat agnascendo testamentum rumpi.

AGNĀTĬO, ōnis, f. Parenté du côté paternel. Syn. Sanguinis conjunctio, et familiarum. Usus: 1. Lex agnationum; Gentilitatum et agnationum jura, droits qui régissent les agnations. 2. Communio et affinitas naturæ, sive societas et propinquitas, communauté d’origine. Homines Deorum agnatione et stirpe tenentur.

AGNĀTUS, i, m. Parenté du côté paternel. Syn. Qui per virilis sexus personas conjuncti sunt, gentiles. Cf. Affinis.

AGNĪNUS, a, um, D’agneau. * Usus: Agnina caro, pellis.

AGNĬTĬO, ōnis, f. Connaissance. Syn. Cognitio. Usus: Res ad animi agnitionem pulcherrima.

AGNŌMEN, ĭnis, n. Surnom. Syn. Cognomen.

AGNOSCO, is, nōvi, nĭtum, ere, a. Connaître, reconnaître. Syn. Intelligo, nosco, sentio, audio, reperio; percipio, assequor, perspicio. Adv. Facile, leviter, libenter, nuper. Usus: Quod mihi gratularis, agnosco humanitatem tuam DEUS ex operibus agnoscitur. Cf. Intelligo, Percipio, Adverto.

AGNUS, i, m. Agneau. Syn. Agnellus, fœtus ove natus.

Agnus DEI, Syn. Cereæ Agni cœlestis imagines, effigies. Agni e cera rite consecrata ficti. Sacrata in cera effigies Agni cœlestis. Divinus Agnus in cerea effigie. Sacra Agni DEI imago. Sigillata Agni divini imagine cera.

ĂGO, agis, ēgi, actum, agere, a. Faire. Syn. Tracto, curo, procuro, tento, molior, gero, agito, contendo, transigo, aggredior. )( Cesso, quiesco. Adv. Acerbe, acriter, acrius, acerrime, accurate, accuratius, accusatorie, actuose, ambitiose, aperte, apertius, astute, atrocissime, attentius, austere, bene, benignissime, calide, caute, publice, commodius. Phras. Agendum est mihi cum homine importuno, j’ai à traiter avec cet importun. Res est mihi cum homine ferrei oris, ac importuno. Negotium mihi est cum homine, cujus importunitatem oris non facile, quisquam sustineat. Miscendum est mihi negotium cum homine insigniter impudente. Usus: 1. Censorem, civem, partes alicujus, causam amici, lenonem agere, faire, avoir l’emploi de. Rem tuam, negotium egi optima fide. Egi cum amicis de rebus tuis. 2. Litigo, discepto, judicio contendo, plaider, attaquer en justice. Ego tecum non gladiis, sed ex jure, ex syngrapha, ex sponso agam. Agere aliquem injuriarum, furti, subintellige, reum. Ad populum agere. 3. Admoveo, pousser, approcher. Turres, vineas ad urbem. 4. Impello, urgeo, pousser, mener. Agere asellum; aliquem in arma agere; in fraudem, in omnem libidinem agere. 5. Celebro, célébrer. Agere ludos, diem festum, choreas, triumphum. 6. Vivo, vivre. Agere in bona spe. Inter homines agere. Ætatem desidiose agere. Hiemem sub pellibus agere. 7. Agito, au pas. être agité. Diris agitur. Cf. Facio. Sunt et aliæ formulæ, ut: animam agere, rendre l’âme. Bene, male, præclare tecum agitur, on a bien, mal agi à votre égard. Alia omnia agis, extra rem vagaris, vous n’êtes pas à la question, vous êtes distrait. Nihil agis, actum agis, frustra laboras, vous travaillez en vain.

ĂGŌNĬA, æ, f. Agonie. Syn. Supremus morientis conflictus; suprema cum morte luctatio; ultimæ morientium angustiæ. Phras. In agonia est, il est à l’agonie. Animam agit, cum morte luctatur, confligit; vita deficit; in supremo vitæ articulo versatur; in confinio mortis est; animam jam ægre trahit; abest a morte proxime; in extremis est; extremo mortis discrimine tenetur; extremos ducit anhelitus, extremum spiritum. In confinio vitæ mortisque versatur. Ad supremas mortis angustias redactus, adductus est. Ad mortem, obitum recta fertur. Cf. Morior.

ĂGRĀRĬUS, a, um, Agraire. Usus: Res, lex agraria, partage des terres, loi agraire.

ĂGRESTIS, e, gen. com. Agreste, grossier. Syn. Rusticus, incultus, asper, silvestris. Phras. Homo agrestis est, c’est un paysan, un homme mal élevé. Homo est incultis moribus, agrestibus, incompositis; sub cœlo crasso; crassiore sub ære natus est; homo e robore dolatus, a morum urbanitate alienus. Rudis ac impolitus agrestibus vivit institutis; asper est moribus, ac incultus; vultu motuque corporis vastus est et agrestis; officii et humanitatis expers, ingenii illiberalis homo est; rusticitate, asperitate inter omnes insignite impudens. Cf. Rusticus, Inhumanus. Usus: Homines duri et agrestes. Fera et agrestis vita. Vox rustica et agrestis. Vultu motuque corporis vastus et agrestis.

ĂGRĬCŎLA, æ, m. Cultivateur, laboureur. Syn. Agricultor, colonus. Epith. Assiduus, diligens, diligentissimus. Usus: Diligentissimus agricola, et pecuarius. Cf. Rusticus, Villicus, Agricultura.

ĂGRĬCULTŪRA, æ, f. Agriculture. Syn. Cultura agri, cultio agri. Epith. Bona, uber, dulcis, digna. Phras. Agriculturæ operam dare, laudabile est, il est louable de cultiver la terre. Insudare, inservire agrorum cultui; dare, dicare, tradere se colendis agris; agricolam agere; ruri opus facere; exercere se opere rustico. Cf. Rus. Usus: Nihil agricultura melius, nihil libero homine dignius.

ĂGRĬPĔTA, æ, f. Partisan de la loi agraire. Syn. Agri competitor. Usus: Agripetas ejectos, concisos fuisse gaudeo.

ĂĬO, is, Dire. Syn. Affirmo, dico, loquor. Usus: Quid ergo Aius iste? Deus locutius, ait, qu’est-ce donc que cet Ajus? c’est le Dieu de la parole, dit-il. Cf. Affirmo.

ĀLA, æ, f. Aile, qua volant aves. Usus: 1. Alas extendere, protendere, étendre les ailes. 2. Transl. Turma, ordoque equitum, corps de cavalerie. Dextra, sinistra ala, l’aile droite, l’aile gauche. Alam alicui committere; alæ aliquem præficere. Alam hostis sinistram fregimus, dissipavimus.

ĂLĂCER et ĂLĂCRIS, e, gen. com. Prompt, agile, léger. Syn. Erectus, hilaris, paratissimus. )( Timidus, perterritus. Phras. Alacer juvenis est, ce jeune homme est actif. Lætus, erectus, inflammato animo juvenis est; fortis et animosus; impiger ad labores; vigor illi ingens juventæ inest, lætus illi, erectusque animus est; celsus et spe propinqua animosior est juvenis; alacer est et plenus spiritu; insigni alacritate juvenis est; strenuus suopte ingenio, celsus corpore, vultuque ita læto, ut quos in studiorum contentione nactus est æmulos, vicisse jam crederetur. Alacri est, parato et expedito ad omnia animo. Usus: Lætus et alacer ad tutandam rempublicam: ad hostes invadendos. Animus, vultus alacer. Feræ bestiæ, alacres, et erectæ ad nocendum. Vide hominem erecto, alacri, prompto, celso vultu huc illuc intuentem. Cf. Animus, Fortis.

ĂLĂCRĬTAS, ātis, f. Vivacité, ardeur. Syn. Lætitia gestiens, animi vigor, studium, cupiditas, nimia facilitas. Phras. Alacritate summa in prœlium eunt, ils vont au combat avec une grande ardeur. Inflammatis in prælium animis eunt; feroces et suopte ingenio, et adhortantium pleni vocibus pugnam capessunt. Juvante vigore vividi, alacres et spiritu pleni in hostem irruunt. Hostem excipiunt celsi corpore, vultuque ita læto, ut vicisse jam crederes. Usus: 1. Inanis alacritas non multum ab amentia differt. 2. Alacritatem afferre, mettre de l’entrain. Frequentia auditorum miram alacritatem dicenti affert, addit, fert; in dicente excitat. 3. Alacritatem tollere, enlever l’ardeur. Contra infrequentia dicentis alacritatem omnem eripit, aufert, delet, extinguit.

ĀLĀRĬUS, a, um, vel ĀLĀRIS, e, gen. com. Qui appartient aux ailes de l’armée. Alarios sociis remisit. Alariis utendum non duxit, cavaliers auxiliaires que l’on plaçait aux ailes.

ĂLAUDÆ, arum, f. La légion des Alaudes. Legio quædam Romana, ab Alauda ave, alouette, dicta. Usus: Alaudæ, cæterique veterani rem strenue gessere.

ALBĀTUS, a, um, Vêtu de blanc. Syn. Albo indutus. )( Atratus. Usus: Ipse epuli dominus albatus accumbebat.

ALBESCIT, Le jour commence. Syn. Fit album. Usus: Mare a sole albescit, albescente die.

ALBUM, i, n. Tableau, liste. Syn. Tabula, in qua nomina alicujus ordinis, vel res gestæ breviter notabantur, ut populo fieret copia. Usus: Album Senatorium, Judicum, Decurionum.

ALBUS, a, um. Blanc. Syn. Candidus. )( Ater, niger. Phras. Manibus est mire candidis, ses mains sont d’une extrême blancheur. Manibus est gypsatissimis; eximio est manuum candore. Albidis, cretatis, candidulis est manibus. Usus: Albus color DEO decorus. Ater, an albus sis, ignoro, de homine ignoto, et parum curando. Quasi albam avem, sic probum virum respiciunt.

ĀLĔA, æ, f. Jeu de dés; en gén. jeu de hasard. Syn. Omnis ludus, in quo temeritas et casus, non ratio, aut consilium valet, qualiest talorum et tesserarum. Usus: 1. In lustris, popinis, alea, vino, tempus ætatis omne consumere. Alea ludere. Alios in aleam provocare. Aleæ multum tempus tribuere. De alea condemnari, propter hunc ludum reddi infamen, être condamné comme joueur. 2. Fortuna, casus, chance, hasard. Aleam universi certaminis adire, subire. Aleam jacere, rem fortunæ arbitrio committere, confier tout au hasard, le sort en est jeté. Aleam sequeris, eventum fortuitum, non rationem. Cf. Fortuna.

ĀLĔĀTOR, ōris, m. Joueur. Syn. Aleæ cupidus, aleæ lusor. Usus: Domus erat aleatoribus plena.

ĀLĔĀTŌRĬUS, a, um, Relatif au jeu ou aux joueurs. Usus: Memorabantur damna aleatoria. Ritus aleatorii; Forum aleatorium, règle du jeu; académie des jeux.

ĀLES, ĭtis, m. et f. Oiseau. Aut adjective: qui a des ailes, ailé. Epith. Nuncius. Syn. Volucris. Usus: Aves, alites et oscines. Secunda alite, sous d’heureux auspices. Aves, angues alites.

ALGĔO, ea, alsi, ere, n. Avoir froid. Syn. Frigeo )( Æstuo. Adv. Facile. Usus: Militibus et algendum est sæpe et esuriendum. Cf. Frigeo.

ALGĬDUS, a, um, Froid, glacé. Syn. Frigidus. Usus: Regio, loca algida.

ĂLĬAS, Une autre fois. Syn. Alio tempore, aliquando. Usus: 1. De præterito: De his rebus et sæpe alias commemoravi, et tum maxime etc., autrefois, déjà. 2. De præsenti et futuro: Homo alias beatus, alias miser, tantôt heureux, tantôt malheureux. Homo alias modestus et temperans, du reste. Hoc ad te scribam alias subtilius, je vous écrirai plus en détail. 3. Adhibetur a Livio pro unquam: Non alias dux militi familiarior. Non alias tanta ad spectaculum multitudo confluxit. 4. Jungitur et cum interdum: Une autre fois. Tantôt.... tantôt. Geminatio verborum alias vim habet, interdum leporem, la répétition donne tantôt la force, tantôt l’agrément.

ĂLĬBI, Dans un autre endroit, ailleurs. Syn. In alio loco. Usus: 1. Nusquam alibi reperiri potuit, on n’a jamais pu le trouver autre part. 2. Alia in re, dans une autre chose. Nolo alibi, quam innocentia spem habere. Non alibi spes salutis est, quam in innocentia, il n’y a d’espoir de salut que dans l’innocence.

ĂLĬCŬBI, Quelque part, en quelque lieu.

ĂLĬCUNDE, De quelque lieu. Usus: 1. Ab aliquo loco, de quelque part. Alicunde discedere, venire. 2. Ab aliquo homine, de quelque personne. Non alicunde audivi, quam ex te.

ĂLĬĒNĀTĬO, ōnis, f. Éloignement, rupture. Syn. Defectio, diductio, animorum diversio. Epith. Nimia. Usus; Subita amicorum defectio, cognatorum alienatio res meas admodum perturbat.

ĂLĬĒNĀTUS, a, um, part. v. alieno. Égaré, troublé. Syn. Abhorrens, alienus, abalienatus. Phras. Alienatus mente, sensibus, vel a sensu est; il est hors de lui. Vix apud se est præ ira; vigilans dormit; vivus sanusque interit; animus illi abest: aberrat animus; aures, sensus animus peregrinantur; neque audit, neque prospicit satis oculis. Usus: Omnes sentiunt me ab illo alienatum. Animus alienatus et offensus.

ĂLĬĒNĬGĒNA, æ, m. Étranger. Syn. Alienus, peregrinus, externus, alia ex gente. )( Domesticus, indigena. Usus: Homo longinquus et alienigena. Dii, religiones alienigenæ. Hostes domestici, quam alienigenæ nocentiores.

ĂLĬĒNO, as, avi, atum, are, a. Vendre; éloigner; écarter. Syn. Abalieno, vendo, disjungo, avoco. Adv. In perpetuum, plane ab aliquo. Phras. Invidi te a me alienarunt, des envieux vous ont irrité contre moi. Mentem tuam a me averterunt; opera sua me a tua amicitia disjunxerunt; a tua me conjunctione avocarunt; offensionem tam gravem, tantam voluntatis commutationem attulere; te mihi immutarunt; animo mirandum in modum alienato, animo non amico reddidere, effecere, ut amici animum omnem de me ejiceres. Æmulorum artes tuum a me studium alienavere; mentem tuam a me abjunxere, a caritate veteris amici te diduxere, distraxere. Cf. Infensus, Inimicus, Amicitiam dissolvo. Usus: 1. Cur vectigalia, cur a majoribus accepta alienas. Vendre, céder. 2. Juvenem illum non tam allicere volui, quam alienare nolui. Éloigner. 3. Mente alienari, delirare, devenir fou.

ĂLĬĒNUS, a, um, Étranger, qui est à un autre. Quod alterius est. Syn. Abhorrens, adversus, non amicus, discrepans, alienatus. Usus: Alieni homines. Alieno more vivere. Alienæ domi esse. Alienum ab aliquo animum habere, gerere. Non alienum erit, non absurdum, de ea re disputare, il ne me paraît pas hors de propos de discuter cette question. Alienum hoc est dignitate tua, majestate reipublicæ, alienum etiam tuis rationibus, et vivendi instituto, alienum ingenio tuo, étranger à vos habitudes. Alienissimo reipublicæ tempore, minime opportuno, temps malheureux. Aliena loqui, delirare, dire des choses extravagantes. Aliena agere, curare, s’occuper des choses d’autrui. Ad alienam causam accedere, aspirare; negotiis alienis se illigare, immiscere, immittere. Aliena melius videre, quam sua. Cf. Disjunctus, Discordo.

ĂLĬMENTĀRĬUS, a, um, Alimentaire. Syn. Ad alimenta pertinens. Usus: Lex alimentaria.

ĂLĬMENTUM, i, n. Aliment. Syn. Nutrimentum. Usus: Fruges et cætera alimenta. Cf. Cibaria, Annona.

ĂLĬO, Ailleurs, autre part (avec mouv.). Syn. In alium locum, ad aliam rem, in alium usum. Usus: Alio sermonem transferre. Alio responsionem derivare. Cupiditatem hanc tuam alio serves.

ĂLĬŌQUI et ĂLĬŌQUIN, D’ailleurs du reste. Syn. Alias, cæteroquin. Usus: Magnum delectum adhibeo, alioquin fallerer.

ĂLIPTES, æ, vel is, m. Celui qui frotte, qui parfume les athlètes ou les baigneurs. Syn. Unctor. Usus: Aliptæ virium et coloris rationem habent, les soins des chefs dans les écoles de lutte, ont pour objet les forces et le teint.

ĂLĬQUA, De quelque côté. Syn. Per aliquam partem, vel locum. Usus: 1. Cuperet aliqua evolare, evadere, si posset, il désirerait, s’il le pouvait, s’échapper quelque part. 2. Aliquo pacto, modo, par quelque moyen, de manière ou d’autre. Vereor, ne uxor aliqua resciscat.

ĂLĬQUAMDĬU, Quelque temps, pendant qqtemps. Usus: Athenis aliquamdiu restiti.

ĂLĬQUANDO, Autrefois; un jour à venir. Syn. Alias, nonnunquam, interdum; quodam, aliquo tempore, tandem. )( Nunquam, Phras. Erit aliquando ut me vindicem, il viendra enfin le temps de la vengeance. Lucebit, illucescet ille dies; veniet illud tempus; lucem illam aliquando videbimus; diem aliquando illum sol afferet mortalibus, quo pœnas de te sumam. Usus: Collegi me aliquando, enfin je repris courage. Sit aliquando discordiarum finis. Non diffido, fore aliquando, ut etc.

ĂLĬQUANTO, Un peu. Syn. Paulum. Usus: Aliquanto ante diluculum profectus est.

ĂLĬQUANTŬLUM, Un peu. Syn. Paululum, paulum, nonnihil, leviter, paulisper, aliqua ex parte, aliquid. Usus: Aliquantulum deflectere de itinere, de recto.

ĂLĬQUANTUM, Un peu. Syn. Paulum. Usus: Lectis tuis litteris aliquantum acquievi. Cf. Aliquantulum.

ĂLĬQUANTUS, a, um, Assez grand. Syn. Mediocris. Usus: Timor aliquantus, sed spes amplior.

ĂLĬQUIS, qua, quod et quid, Quelque. Syn. Quidam, quispiam, ullus, nonnullus, unus aliquis, non nemo. In plur. Aliquot, pauci. )( Nullus. Usus: Alicui succensere aliquid. Exime unum aliquem ex mense diem. Confugere ad unum aliquem virtute præstantem. Quid mihi ut alicui Græculo insultas?

ĂLĬQUO, Quelque part (avec mouv.). Syn. In aliquem locum. Usus: Aliquo profugit militatum.

ĂLĬQUOT, Quelques-uns. Nomen numerale. Usus: Accepi a te aliquot epistolas.

ĂLĬQUŎTĬES, Quelquefois. Adv. Numer. Usus: Hanc causam aliquoties apud te egi; semel, atque: iterum egi.

ĂLĬTER, Autrement. Syn. Secus alio modo, non eodem modo, non perinde, alia ratione, multo secus. Phras. Aliter se res habet, la chose est tout autre. Commutata ratio est; versa sunt omnia; longe alia fortuna, aliis initiis, ac ominibus agendum est; omnia contra opinionem acciderunt. Usus: 1. Aliter evenit, atque putaram. Eadem somnia aliis aliter evadunt. 2. Alioquin, autrement. Aliter amicitiæ stabiles esse non possunt, autrement aucune amitié ne peut être solide. Jus æquabile sit, oportet, aliter jus non esset.

ĂLĬUNDE, D’un autre lieu. Syn. Ex alio loco, ex alia re. Phras. Aliunde hoc descripsisti, vous avez pris cela ailleurs, c. à d., vous l’avez copié. Ex alieno largiris; non ex tuo sensu deprompta est hæc oratio; ex alieno opere accersita. Hoc quidem translatitium et adventitium auxilium est. Sermo tuus insititius est, et inductus. Usus: Non poteras scire aliunde. Pro alioquin, Barbarum est.

ĂLĬUS, a, ud, Autre. Syn. Non idem, reliquus, alter, diversus. Usus: Aliud ex alio peccat, il fait fautes sur fautes. Me quotidie aliud ex alio impedit. Alius alio melior est. Res eadem aliis atque aliis effertur verbis. Ex alio alia nexa sunt. Alia solis lux est, et lychnorum. Aliud mihi respondes, ac rogo. Alium me esse censes, atque olim fui. Nihil aliud ago, nisi ut cives mei salvi sint. Quæ est alia pœna, præter mortem?

ĂLĪUSMŎDI, D’une autre manière. Syn. Rationis disparis, alterius, dissimilis. Usus: Res aliusmodi est, ac putatur.

ALLĀBOR, eris, lapsus sum, labi, d. Se glisser vers, arriver à. Syn. Accedo, accido, adhæreo. Usus: Humor allapsus extrinsecus.

ALLĂTRO, as, avi, atum, are, a. Aboyer après. Usus: Transl. Aliquem, alicujus magnitudinem allatrare, per invidiam criminari, se déchaîner contre l’élévation de quelqu’un.

ALLECTO, as, are, a. Inviter, attirer. Syn. Allicio, prolecto, blande invito. Usus: Vani homines assentationem ipsi invitant, et allectant Cf. Allicio.

ALLĒGĀTĬO, ōnis, f. Envoi, députation. Syn. Privata legatio. Epith. Difficilis. Usus: Ad hunc hominem omnes allegationes difficiles, omnes aditus ardui sunt, et occlusi.

ALLĒGO, as, avi, atum, are, a. Envoyer, députer. Syn. Lego, mitto privati negotii causa. Usus: Amicos allegare ad rem conficiendam.

ALLĒGŎRĪA, æ, f. Allégorie. Tropus Rhetoric. Usus: Multæ Allegoriæ obscurant et enervant orationem.

ALLĔVĀMENTUM, i, n. Soulagement. Syn. Allevatio, remedium. Usus: E meis malis nullum allevamentum spero.

ALLĔVĀTĬO, ōnis, f. Soulagement, consolation. Syn. Allevamentum. Usus: In meis malis sine ulla allevatione permaneo. Cf. Levamentum.

ALLĔVO, as, avi, atum, are, a. Soulager, consoler. Syn. Leve facio, lenio, mitigo, levo, levamento sum, levationem affero. Usus: Allevor, cum tecum per litteras loquor, je me console en vous écrivant. Tuæ litteræ meas sollicitudines allevant, leniunt, demulcent. Cf. Levo, Recreo.

ALLĬCĬO, is, lexi, lectum, ere, a. Attirer. Syn. Allecto, invito, capio, capto, prolecto, traho, duco, attraho, pellicio, permulceo, induco, excito, titillo, illicio. )( Alieno, avoco. Phras. Invitat, atque allicit incautam juventutem voluptas, la volupté invite et attire la jeunesse inconsidérée. Suis illecebris voluptas ad omne dedecus trahit, rapit. Multa habet invitamenta libido, multas illecebras, quibus ad cupiditatem impellit juventutem. Quot juvenes voluptate, ut objecta esca, pelliciuntur? Ad hanc illecebram quis non commovetur? non æstuat? Quis non inescatur delinimentis vitiorum? Illecta et inflammata cupiditate juventus facile rapitur ad illicita. Voluptas in rudibus animis magnum commovet desiderium; cupiditatem vehementer incitat ac inflammat. Ætatis primæ fervor cupiditati imprimis opportunus est, quam voluptas injicit. Voluptas mirum quantum illecebris suis juventutis animos afficit, ac incendit. Proritat hæc pestis rudes maxime annos, atque ad cupiditatem excitat et impellit. Irretit, delinit omnium quidem, sed juvenum præcipue mentes voluptas. Cf. Attraho. Usus: Hominum studia ad suas utilitates allicere.

ALLĬDO, is, lĭsi, lĭsum, ere, a. Heurter contre, briser. Syn. Impingo, incurro, affligo. Usus: Navis in scopulos allisa. In amicorum damnationibus allisus. Cf. Impingo.

ALLĬGO, as, avi, atum, are, a. Lier à, attacher à. Syn. Adstringo, obstringo, stringo, ligo, devincio. )( Solvo. Usus: 1. Alligare ad columnam, ad palum, lier à une colonne, à un poteau. 2. Transl. Aliquem stipulatione, beneficio alligare, lier qqn par un contrat, par des bienfaits. Scelere se alligare, se rendre coupable d’un crime.

ALLĬNO, is, lēvi, lĭtum, ere, a. Mettre un enduit sur, communiquer. Syn. Lino, aspergo. Usus: His sententiis nullæ sordes videbantur allini posse, on ne pouvait plus flétrir cette sentence.

ALLĬUM, ii, n. Ail. Usus: Fessis messoribus allium medetur.

ALLŎCŪTĬO, ōnis, f. Allocution, paroles de consolation. * Usus: Allocutione solari languentes.

ALLŎQUĬUM, ii, n. Entretien, paroles de consolation. Syn. Allocutio. Usus: Blando, benigno alloquio, comitate invitandi, beneficiisque sibi aliquem conciliare.

ALLŎQUOR, eris, lŏcūtus sum, loqui, d. Parler à qqn; s’entretenir. Syn. Affari, compello, appello; sermonem cum altero jungo, habeo. Phras. Aspere allocutus est hominem, il lui adressa durement la parole. Verbis vehementioribus prosecutus hominem est; duris appellavit: asperius, verbis gravibus in hominem invectus est. Verbis in hominem incurrit, incursavit sane asperis; acriter, vehementer, acerbe hominem apellavit; multos severitatis aculeos emisit in hominem; multa dixit aspere, multa petulanter et contumeliose, Verbis accepit hominem haud sane mollibus, omni verborum importunitate in hominem se concitavit, acriter, acerbe inclamavit, interpellavit hominem. Usus: Te nunc alloquor, Africane. Cf. Loquor.

ALLŬBESCO, is, lubui, lubitum, ere, n. Commencer à plaire. * Usus: Nunc mihi allubescit primulum. Cf. Libet.

ALLŪDO, is, ludi, lusum, ere, n., nonnunquam a. Badiner, plaisanter. Syn. Ludere, et quod dictum, alio referre. Usus: Galba varie et copiose alludens, varias similitudines afferebat. Alludere ad mulierem.

ALLŬO, is, lui, ere, a. Baigner, arroser. Syn. Juxta fluo. Usus: Fluvius mœnia alluit; mare terras.

ALLŬVĬO, ōnis, f. Alluvion. Syn. Eluvies. Usus: Alluvionum jura, droits d’alluvion.

ALMUS, a, um, Sacré, auguste. Syn. Sanctus, augustus. Usus: O fides alma! quo te terrarum recepisti?

ĂLO, is, alui, alĭtum vel altum, ere, a. Nourrir. Syn. Educo, nutrio, pasco. Differ. Nutrire parvulorum, alere adultorum. Adv. Copiosius. Phras. E prædiis alitur, son champ le nourrit. Prædiorum fructibus sustinetur, spiritum et vitam ducit; vitam propagat. Habet quasi nutriculas prædia. Ager educator et altor illum nutricatur. Alimenta prædiis expedit. Lacte, atque pecore vivit, vitam tolerat. Curandis agnis victitat, victum sibi quærit. Prædiorum fructus alimenta illi subministrant; victum præbent; opportuna illi vitæ subsidia conferunt, adjiciunt. Usus: 1. Alere exercitum, magnas copias, entretenir une armée. 2. Transl. Augere, fortifier, soutenir, animer. Impunitate alitur hominum improborum audacia, spes, furor. Hominis mens discendo, ingenium exercitatione, dicendi assiduitate, verborum copia alitur et crescit.

ALPES, ium, f. les Alpes. Usus: Alpium vallum, murum contra transgressionem Gallorum natura objecit. Cf. Mons.

ALSĬUS, Comp. de l’in. Alsus. Plus frais. Usus: Antio nihil quietius, nihil alsius.

ALSUS, a, um, Frais. Syn. Frigidus.

ALTĀRE, is, n. Autel. Syn. Ara. Epith. Religiosum, religiosissimum. Usus: Altaria religiosissima diis struere. Ab altaribus abstrahere. (Altare portatile, Vulg. autel portatif. Syn. Altare temporarium, mobile).

ALTE, Haut, en haut. Syn. Sublime. Usus: Alte extollere manum. Alte cadere.

ALTER, terius, Autre. Usus: Et altera dies intercessit, cum etc. Numa alter a Romulo rex. Alterius crudelitate oppugnor, alterius blanditiis. Necesse est, ut sit alterum e duobus, aut etc. Primo, altero, tertio die senatus habitus est. Alter adjutus ab altero. De amico intimo, un autre moi-même. Ad te, tanquam ad alterum me proficiscar.

ALTERCĀTĬO, ōnis, f. Altercation, dispute. Syn. Jurgium, lis, contentio, concertatio, disceptatio, forensis dimicatio. Epith. Magna, inutilis. Usus: 1. Altercationem cum altero quærere, aucupari, chercher querelle à qqn. 2. Habere altercationem maximis clamoribus, se quereller à grands cris. Orta est mihi cum illo gravis altercatio. Dies multi altercationibus consumpti. Fregi illum altercatione. Cf. Controversia, Dissidium, Rixa.

ALTERCOR, aris, atus sum, ari, d. Se quereller. Syn. Rixor, litigo, contendo. Phras. Altercatus sum graviter cum adversario, j’ai eu une violente dispute avec mon adversaire. Contentionem suscepi maximam; verborum rixa non levis contracta est; altercatio orta mihi gravis est; contentio non mediocris mihi erat. Enata est gravis altercatio mihi cum adversario; altercationem habui difficilem. Ex causa non magna altercatio ingens facta est. Usus: Cum Vatinio altercari incipit. Cf. Contendo, Dissideo.

ALTERNUS, a, um, L’un l’autre, alternatif. Syn. Quod vicissim fit, aut vicissitudinem habet. Usus: Epigramma alternis vicibus longiusculis. Alterni pedes ex iambis sint. Alternis verbis, altero quoque verbo. Alterna capita sibi contraria. Alternis, absolute subintell. vicibus, annis, diebus.

ALTĔRŬTER, utrius, l’Un ou l’autre. Syn. E duobus alter. Usus: Si in alterutro sit peccandum, malim videri nimis timidus, quam parum prudens. Alterutrum tibi eligendum est, il vous faut choisir l’un ou l’autre.

ALTĬTŪDO, ĭnis, f. Hauteur, élévation. Syn. Celsitas, excelsitas. Epith. Infinita, miranda, concava. Usus: 1. Arborum, montium altitudo. 2. Labes agri ad infinitam altitudinem descendit. Latumiæ opus ingens in mirandam altitudinem depressum, carrière d’une profondeur immense. Maris altitudo, abîmes de la mer. 3. Transl. Animi, fortunæ gloriæ altitudo. Altitudo et elatio orationis. Cf. Altus.

ALTOR, ōris, m. Celui qui nourrit. Syn. Educator. Usus: Omnium rerum seminator et altor Deus.

ALTRINSĔCUS, De l’autre côté. * Syn. E regione, ex altera parte. Usus: Assiste altrinsecus.

ALTRIX, ĭcis, Celle qui nourrit. Syn. Nutrix, educatrix, alumna. Usus: Terra patria, altrix nostra.

ALTUM, i, n. La pleine mer. Usus: Tempestate in alto jactantur nautæ. Ex alto emergere.

ALTUS, a, um, Haut, élevé. Syn. Sublimis, excelsus, celsus, erectus, editus, excitatus humo. )( Abjectus, humilis. Phras. 1. Turris est altissima, cette tour est fort élevée. Turris in magnam altitudinem evecta; situ et opere multum edita, in ingens fastigium elata. 2. Vienna altissimis ædibus est conspicua, Vienne est remarquable par la hauteur de ses édifices. Vienna cœnaculis sublata, atque suspensa latissime eminet; ædibus editissimis, in altitudinem ingentem elatis, late eminentibus constructa; ædibus ad eximiam altitudinem perductis, mira altitudine ædium urbes cæteras superat, et excedit. 3. Alto vir animo es, et excellenti, vous avez une âme noble et magnanime. Vir sapiens es, et alta quadam mente præditus; nihil times, nemini cedis; altum quiddam spiras; invictum semper, et ad altiora quædam, et magnificentiora te natum meministi. Altum te natura videlicet, et humana despicientem genuit. Alta spectas, virtutis gloria ad cœlum te effers. Animo es super humanum fastigium elato; supra fortunam animos geris. Usus: 1. Sua virtute pervenire in altiorem locum, parvenir par son mérite aux plus hautes dignités. Virtus altissimis defixa radicibus. Cœli altissimus complexus. 2. Transl. Ad animum: Alta mens; humanarum rerum alta quædam despectio. Alta et exaggerata oratio. Altus et excellens vir. Nihil nisi altum, et magnificum suscipere, moliri. Cf. Excelsus, Animus.

ĂLUMNUS, i, m. Qui est nourri, enfant, élève. Syn. Qui alit, quique alitur; discipulus. Usus: Eloquentia bene constitutæ civitatis velut alumna est, et nutrix. Platonis, disciplinæ Platonicæ alumnus. Cf. Discipulus.

ĂLŪTA, æ, f. Peau molle. Syn. Pellis mollior. Usus: Pellis pro velis, alutæque molliter confectæ.

ALVĔĀRĬUM, ii, n. Ruche d’abeilles. Usus: Apes in alvearium concesserant.

ALVĔŎLUS, i, m. Petite cavité; petit damier, table à jouer. Syn. Tabula, in qua tesseris, aut talis luditur. Usus: Ludum quærere, alveolum poscere.

ALVĔUS, i, m. Excavation, cavité; baignoire. Syn. Vas amplum, quo in balneis utebantur. Usus: In alveum descendere.

ALVUS, i, f. Ventre. Syn. Venter, intestina; uterus. Epith. Multiplex, tortuosa. Usus: 1. Mater alvo filium continet. 2. Alvum ciere, medicamentis citare, movere, lâcher le ventre. 3. Alvum laxare, solvere, purgare dejicere, aller à la selle. 4. Alvum mollire, bonam facere, ventre lâche. 5. Alvum fluentem sistere, tardare, inhibere, arrêter le flux de ventre. 6. Astricta alvo esse, être constipé. Suppresso ventre alvum consistere; venter non reddit, non excernit. 7. Alvo esse fusa, citata, resoluta; alias: dejectionibus laborare, avoir le flux de ventre. Citata alvo exerceri; accidere frequentem alvi dejectionem; ventre esse liquido. 8. Ire ad alvum subtrahendam, alias: ire ad requisita naturæ; ire, quo saturi solent; naturæ parere; ventris causa de medio abire; ad necessaria secedere; ad reddenda ciborum onera se subducere, aller à la selle.

ĂMĀBĬLIS, e, gen. com. Aimable. Syn. Amore dignus, suavis, omnibus jucundus. Phras. Amabilis est; dignus qui diligatur, qui ametur, il est aimable. Sunt in eo multa, quæ amorem conciliant; possidet, quæ ad colligendam benevolentiam valent. Ad alliciendas voluntates, ad animos adjungendos, ad comparanda hominum studia nihil desideres, nihil in eo requiras, nihil deesse dicas. Causas amoris in eo plurimas, odii nullas invenio. Amandus est propter multas suavitates, ingenii, officii, humanitatis. Ejus suavitates, virtutes ipsi studium hominum adjungunt, pariunt, gratiam comparant, adipiscuntur. Ferreus sit, qui illum non amet. Aversus ab omni humanitate, expers humanitatis, prorsus homo non sit, qui illum amore non prosequatur. Nihil non est in eo, nulla non re commendatur, quæ homines ad illum amandum alliciat, qua ab omnibus gratiam ineat, qua adjungere sibi hominum benevolentiam possit. Nulla in eo desideres animi bona, ornamenta, quibus benevolentia colligitur. Usus: Virtute nihil amabilius. Mores, homines amabiles.

ĂMĀBĬLĬTER, Avec amour. Syn. Animo amico, suaviter, humaniter.

ĂMĀBO, De grâce, je te prie. Syn. Si me amas, rogantis est. Usus: Exspecta, amabo, dum te conveniam. Amabo te; incumbe in eam rem.

ĂMANDĀTĬO, ōnis, f. Éloignement, exil. Syn. Relegatio, rejectio. Usus: An hæc rusticana vita relegatio, atque amandatio appellabitur.

ĂMANDO, as, avi, atum, are, a. Éloigner, reléguer, exiler. Syn. Ablego, relego, removeo, dimitto, mitto. Usus: Amandato Catone, Tullio expulso.

ĂMANS, antis, part. v. amo. Qui aime. Syn. Observans, studiosus, fautor, benevolus. Usus: Ad nos tui amantissimos veni. Nemo me tui amantior. Lenissimis et amantissimis verbis accipere.

ĂMANTER, En ami, tendrement. Syn. Peramanter, studiose, prolixe. Usus: Valde hoc velim, amanter, diligenterque conficias. Conjunctissime et amantissime vivere cum aliquo.

ĂMĀRUS, a, um, Amer. Syn. Sapore præditus dulci adverso. Usus: 1. Sensus indicat dulce, et amarum, les sens nous indiquent qu’une chose est douce ou amère. 1. Transl. Calamitosus, insuavis, morosus, désagréable, pénible. Amariorem me et stomachantem omnia senectus facit.

ĂMĀSĬUS, ii, m. Amant. * Syn. Amator. Usus: Miserrimum hunc hodie habebo amasium.

ĂMĀTOR, ōris, m. Qui aime, ami de. Syn. Amicus, cultor. Epith. Acer, antiquissimus, communis. Usus: 1. In bonam partem: Sapientiæ me amatorem profiteor. Ciceronis amatores. 2. In malam partem: An tu amatorem, non adulterum dices? Amatores puerorum.

ĂMĀTŌRĬE, Avec amour, passionnément. Syn. Amatorum more. Usus: Amatorie scripta, dicta.

ĂMĀTŌRĬUS, a, um, Qui concerne l’amour, qui inspire l’amour. Syn. Quod ad amorem pertinet, vel allicit. Usus: Amatorius sermo. Amatorium carmen.

AMBĀGES, um, f. Détours, sinuosités; ambiguité. Syn. Circuitio, anfractus, inflexus Mæandri, diverticula, inflexiones. Usus: Ambages fidei fallendæ exquirere.

AMBĬGO, is, ere, a. Douter, disputer. Syn. Dubito, in controversiam voco, adduco, discepto, in dubium traho, revoco. Usus: Ambigunt agnati cum hærede, les parents sont en discussion avec l’héritier, disceptant. Ambigere de re aliqua. Hoc inter nos ambigitur. Ex contrariis scriptis ambigere aliquid. Cf. Dubito, Dubium, Controversia.

AMBĬGŬE, D’une manière douteuse, équivoque. Syn. Dubie. Usus: Ambigue dicta, scripta, posita, dividenda sunt et explananda.

AMBĬGŬĬTAS, ātis, f. Équivoque, obscurité. Syn. Anceps, dubia, incerta, multiplex verborum potestas; verba media et suspensa; quæ in duas vel plures sententias trahi possint Usus: Nominum ambiguitas in multos errores inducit. Cf. Dubitatio.

AMBĬGŬUS, a, um, Ambigu, incertain, équivoque, douteux. Syn. Anceps, dubius, incertus, obscurus, multiplex, perplexus. )( Perspicuus. Usus: Non habeo ambiguum, je ne balance point. Oracula obscura, ambigua. Ex ambiguo dicta existunt argutissima. Invidiæ nomen ambiguum. Cf. Dubius, Perplexus.

AMBĬO, is, ivi, vel ii, itum, ire, a, nonnunquam n. Entourer, briguer. Syn. Circumeo, vel prenso. Adv. Valde, vicatim. Phras. Consulatum artibus parum honestis ambit, il se sert de moyens peu honnêtes pour briguer le consulat. Quibus artibus sibi viam ad consulatum muniat, quod iter affectet, video. Summa ambitione, honoris contentione, ambitu contendit. Circuit et prensat Patres juxta, ac tribules. Est in illo summa honoris contentio; ambitus illi est in petendis honoribus incredibilis. Nullum in prensando studium prætermittit; in prensandis, appellandis Patribus studium adhibet maximum. In aucupandis magistratibus nullos scopulos, nullos casus pertimescit; aureis retibus venatur imperium. Honoribus operam dat, sed artibus parum decoris. Honorum in republica nullus est, quem non appetat, ad quem non aspiret, il n’y a point de dignité qu’il n’ambitionne. Usus: 1. Lunæ cursus terram proxime ambit, la lune fait sa révolution autour de la terre. 2. Prensare, petere, solliciter. Si comitia in senatu haberi placet, petamus, ambiamus.

AMBĬTĬO, ōnis, f. Sollicitation, brigue. Syn. Ambitus, studium cupiditasque honorum. Epith. Levis, major, miserrima, nimia, perniciosa, popularis, summa, timida. Usus: Ambitione labi, ardere. In tuo favore mea ambitio nititur.

AMBĬTĬŌSĒ, Par brigue; avec faste. Syn. Cum ambitione. Usus: Provinciam ambitiose petere. Facere aliquid, fovere aliquem ambitiose.

AMBĬTĬŌSUS, a, um, Ambitieux. Syn. Ambitione plenus, honorum cupidus. Phras. Vir est ambitiosus, avaritia gloriæ, et honoris cupiditate insatiabili, c’est un ambitieux, un intrigant. Ambitioni servit perdite, ardet infinita honorum cupiditate, in honorum studio pene modum nescit, ad ambitionem toto pectore incumbit, fertur incredibili gloriæ cupiditate; honorum nusquam illi satis est, honoris est supra modum appetens. Cf. Ambio, Gloria, Superbus, Arrogans. Usus: Amicitiæ ambitiosæ, in quibus assentationis plurimum, nihil rei. Homo minime ambitiosus.

AMBĬTŬS, ūs, m. Circuit, détour; ambition. Syn. Conversio, circuitus, orbis; ambitio, ambitionis crimen. Epith. Contractus et brevis, et vehemens verborum, immanis, infinitus, par, perfectus, completusque verborum, rotundus, totus verborum, argutus, certusque et circumscriptus verborum. Usus: 1. Ambitus domus, le tour de la maison. Rotundi stellarum ambitus. 2. Circuitus verborum, périodes. Comprehensio, et ambitus ille verborum, quem periodum vocamus. 3. Ambitio, ambition. Accusari, damnari ambitus.

AMBŬLĂCRUM, i, n. Promenade couverte, galerie, allée d’arbres. Syn. Locus in ædibus ad deambulandum accomodatus.

AMBŬLĀTĬO, ōnis, f. Promenade. Epith. Aurea, meridiana, inferior, pomeridiana, compitalitia. Usus: 1. Ambulandi actio, promenade, action de se promener. Constituimus inter nos, ut ambulationem ruri conficeremus. 2. Locus ambulationis, promenade, lieu où l’on se promène. Nostram ambulationem, quæso, invisas. Hedera intercolumnia ambulationis convestit. Nondum absoluta est ambulatio, nondum sub tecto.

AMBŬLĂTĬUNCŬLA, æ, f. Petite promenade. Epith. Tecta. Usus: Cum una ambulatiuncula, et sermone nostro delicias urbis omnes non permutavero.

AMBŬLO, as, avi, atum, are, n. Se promener. Syn. Deambulo, inambulo, obambulo, deambulationem perago, spatior, eo, decurro, abeo, iter facio, contendo, pedibus peragro. Adv. Artificiose, contentius, recte. Usus: Ambulare in sole. Ambulare lente, ut philosophi. Intra diem plura passuum millia ambulare. Xerxes, juncto classibus Hellesponto, Athoque perfosso, maria ambulavit, terram navigavit.

AMBŪRO, is, bussi, bustum, ere, a. Brûler autour, consumer. Usus: Num tu ex ambustis fortunarum mearum reliquiis spolium petes? Vicina Cremona incendio ambusta, Mantua tamen salva evasit.

ĀMENS, entis, gen. omn. Troublé, égaré, insensé, fou. Syn. Insanus, mente motus, perturbatus. Phras. Homo excors, omnibus consiliis præceps ac devius, mente captus, alienatus mente, amentia præceps, obcæcatus; prolapsus in furorem, mente paulum imminuta animo parum validus, mente orbatus. Usus: Homo amentissimus, vecors, ac consiliis omnibus præceps, ac devius. Cf. Insanus.

ĀMENTĀTUS, a, um, Garni d’une courroie. Syn. Loris religatus ad acrius feriendum. Usus: 1. Hastæ amentatæ. Javelot garni de sa courroie. 2. Transl. Argumenta amentata præclari oratoris lacertis viribusque contorta, arguments tout prêts.

ĀMENTĬA, æ, f. Démence, folie. Syn. Insania. Epith. Civilis, magna, mira, præceps, singularis, summa, tanta. Phras. Hic homo in amentiam incidit, cet homme est devenu fou. A se, a mente discessit; ad insaniam redactus est; impulsus, prolapsus in furorem est: mens reliquit hominem; injecta illi amentia est. Amentia incredibilis hunc hominem tenet, un trouble incroyable s’est emparé de lui. Amentia flagrat, torquetur, rapitur, tenetur, excæcatur plane insolita, alienata penitus mente est. Cf. Amens, Alienatus, Furor, Insania, Stultitia. Usus: Amentia est animi affectio lumine mentis carens. Qua amentia inductus hoc egisti?

ĂMĪCA, æ, f. Amie, amante. Syn. Mulier amata. Usus: Alcibiades amicæ amiculo tectus. Septem currus amicarum plenos secum trahebat Verres.

ĂMĬCĒ, En ami. Syn. Benevole, familiariter, animo amico, et conjunctissimo. Usus: Vivere simpliciter, vitæque hominum amice. Quod tantum mihi tribuis, facis, fecistique sane amice.

ĂMĬCĬO, is, cui, vel xi, ictum, ire, a. Couvrir d’un vêtement, envelopper. Syn. Vestio, operio. Usus: Amictus toga purpurea.

ĂMĬCĬTĬA, æ, f. Amitié. Syn. Benevolentia, conjunctio, familiaritas, necessitudo; vetus et assiduus inter æquales usus, ac vitæ consuetudo; jucunda vitæ, atque officiorum omnium societas, amabilissimus amicitiæ nexus; amoris vinculum arctissimum; omnes amicitiæ necessitudines; conjunctionis, ac necessitudinis vinculum; benevolentiæ conjunctio; familiaritatis nexus; summa voluntatum consensio. Epith. Adjutrix virtutum, comes vitiorum, afflicta, non solum ampla, sed etiam jucunda, concors, conjunctior, consularis, desiderata, ditior, et affluentior, firmior, bona, gratuita, insignis, intempestiva, inveterata, justa veraque, magna, uber, jucundissima, molesta, naturalis, non brevis et suffragatoria, sed firma et perpetua, pulcherrima et maxime naturalis, pyladea, remissior, et liberior, et dulcior, et ad omnem comitatem facilitatemque proclivior, sancta, summa, vetus, vetusta, vulgaris aut mediocris, vera et perfecta. Phras. 1. Amicitiam contrahere, contracter amitié. Amicitiam cum aliquo appetere, expetere potentum amicitias, gratiam et amicitiam petere; adrepere sensim, applicare se ad alterius amicitiam; insinuare se in potentum amicitiam; adjungere se, conferre, aggregare ad alterius amicitiam; amicitiam sibi parare, comparare, conciliare; in consuetudinem alterius se dare, insinuare, immergere; amicitiis multorum implicari; amicitias sibi parere, gignere, jungere, conjungere, instituere; consuetudine alterius se implicare, devincire, jungere; amicitiæ fores sibi aperire; consuetudinem jungere cum altero; amicitiam conglutinare, conjugare, constituere; colligere, contrahere consuetudinem cum altero; amicitiæ et societatis vinculo se adstringere; incipere, conflare amicitiam; coire societatem cum altero; amicitiam sequi, ad amicitiam accedere; alterius amicitiæ se dedere ac devovere, sancire; ferire, percutere fœdus amicitiæ; amicitiæ fœdere se devincire. 2. In amicitiam alicujus venire, devenir ami de quelqu’un. In amicitiam accipi, recipi, adjungi; in familiaritatem alterius venire, pervenire; adscribi ad alterius amicitiam; inire cum altero societatem; jungi amicitia; incidere in improborum hominum amicitiam; familiaritatem alterius penitus intrare, consequi; amicitiam adipisci; in familiaris amicitiæ jura adduci. 3. Amicitiam habere cum altero, être lié d’amitié avec un autre. Necessitudo intercedit mihi cum illo, et vetus amicitiæ usus; necessitudo mihi cum illo constituta dudum est; est mihi amicitia, consuetudo, hospitium cum illo; amicitiam gero, habeo cum illo; intime utor homine; societatem habeo cum illo firmam ac perpetuam; intima illi familiaritate conjunctus sum; locum amicitiæ non infimum tenet apud me; est mihi cum homine magnus usus, vetus cunjunctio; conjunctissime et amantissime inter nos vivitur; arcta familiaritate hominem complector; longa consuetudine devinctum teneo hominem; mutua benevolentia implicatum habeo; conjunctus sum longo familiaritatis usu; inveterata mihi cum illo est amicitiæ fides; perpetua gratia atque amicitia mihi cum illo est. 4. Amicitiam observare, garder l’amitié. Amicitiam colere, servare, retinere; obsequio amicitiam tueri; amicitiam præstare; necessitudinem colere, conservare; uno tenore fidem colere; in amicitia et fide manere, permanere. Par voluntas, ab unoquoque nostrum redditur, et accipitur. Amicitiæ nostræ fides sanctior est, quam ut malevolorum sermonibus labefactetur. Amicitiam gerimus non modo officiosam, sed veram et concordem. 5. Amicitiam firmare et augere, entretenir, augmenter l’amitié. Amicitiam confirmare, firmiorem facere, reddere; in amicitia provehi; firmare obsequio gratiam; concordiam in perpetuum firmare; consuetudinem facere majorem; id agere, ut amicitia non modo vigeat, sed crescat, accrescat. 6. Amicitia minuitur, l’amitié décroît. Claudicat amicitia nostra, labefactatur sensim malevolorum sermonibus, et elevatur. Vacillat, inclinat amicitiæ nostræ stabilitas. Satietas quædam amicitiæ subit. Multis rebus quotidie violatur amicitia nostra. Non respondet animus tuus in amicitia meo. Non eum præstas animum mihi, quem debes. Parem in me benevolentiam non commonstras. Tuus in me amor cum meo conferendus non est; longe inferior meo est; longe infra est. Non es mutuo erga me animo; non æque, atque ego, animatus es. Conjunctio illa vetus, ac jucunda multum a te imminuitur, perfringitur, ac labefactatur. 7. Amicitiam abrumpere, rompre une amitié. Disrumpere, discindere, dissociare, dissolvere, dissuere, præcidere, extinguere, tollere, evertere amicitiam; deserere jus amicitiæ, spernere, negligere; extinguere necessitudinem pristinam; amicitiam dimittere, deponere, excludere; in inimicitiam convertere; ab amico se abrumpere; ab amicitia se removere; caritatem, conjunctionem dirimere; a conjunctione animos avocare; collectam diu gratiam momento effundere; amabilissimum amicitiæ nodum tollere; renunciare alteri societatem, hospitium, amicitiam; finem gratiæ ponere; amicitias diducere cohærentes; gratiam alterius repudiare, recusare; totum se ab amicitia alterius avertere; refugere a pristina consuetudine; ab amicitia deficere; sejungere se a veteri societate; conjunctionem solvere, amorem ex animo penitus ejicere. 8. Amicitiam redintegrare, renouveler, rétablir l’amitié. Redire cum altero in gratiam; renovare, redintegrare pristinam consuetudinem; gratiam novo beneficio redimere; ad gratiam et amicitiam receptum habere. Cf. Amicus, Familiaritas, Necessitudo, Inimicitia. Usus: Amicitia est omnium divinarum, humanarumque rerum cum benevolentia et caritate summa consensio. Amicitia nihil majus, uberius, jucundius. Hæc amicitia, hæc conjunctio, hæc jucundissima vitæ, atque officiorum omnium societas fictis sermonibus, falsis criminibus, sæpe dirimitur.

ĂMICTUS, a, um, Vêtu, recouvert. Syn. Vestitus, indutus, tectus, opertus. Usus: Amictus lana, toga purpurea, pallio, amiculo.

ĂMICTŬS, ūs, m. Toute espèce de vêtement extérieur. Usus: Imitari alicujus amictus statum, aut motum, imiter qqn dans sa manière de porter la toge ou d’en disposer les plis. Cf. Vestis.

ĂMĪCŬLA, æ, f. Amante. Syn. Amica. Usus: De amicula rixari.

ĂMĬCŬLUM, i, n. Petit vêtement. Syn. Palliolum, vestis. Epith. Aureum, frigidum, grave. Usus: Dionysius aureum Jovi detraxit amiculum.

ĂMĪCŬLUS, i, m. Cher petit ami. Syn. Amicus.

ĂMĪCUS, i, m. Ami. Syn. Necessarius, familiaris. )( Inimicus. Differ. Amator, in malam, Amicus in bonam partem accipitur. Epith. Amans et observans, antiquior, antiquissimus, benevolus, blandus, bonus, communis, firmus et fidelis, fortior, fortis, gravissimus, satis honestus, indignus fortuna aliqua, infidus, insolens, lepidus, locupletior, magnus, mediocris, multo justior, officiosissimus, paternus, ac pernecessarius, præceps, privatus, prudens, recens, simplex et communis, et consentiens, studiosus, observans, suavis, verus, vetus, voluntarius. Phras. 1. Amicus meus est, il est mon ami. Multis annis illo utor familiariter; est ex domesticis meis, et intimis familiaribus; necessarius meus est, et amantissimus mei; conjunctus mihi usu, est in intimis; me plane suum numerat; sunt mihi cum illo omnes amicitiæ necessitudines; utor hominis amicitia diu, et concorditer; in meis familiarissimis est, ac plane meus; longe omnium amicorum carissimus est; in intima ejus familiaritate versor; conjunctissimus illi sum; omnia mihi cum eo intercedunt jura summæ necessitudinis; arctissimo mihi est amicitiæ vinculo copulatus, colligatus, connexus; est mihi amicitia cum eo non vulgaris; utor illo intime; est mihi intimus; nihil illo mihi conjunctius, carius, jucundius. Cf. Familiaris, Adjungo, Amicitiam habere. 2. Amicos sibi paravit plurimos, il s’est fait beaucoup d’amis. Multos ille sibi beneficio adjunxit; multos sibi consuetudine devinxit; animos multorum sibi conciliavit; multorum voluntates sibi obsequio demeritus est; amicitiam fecit cum plurimis; ex adversa factione suos sibi fecit quamplurimos; necessitudinem constituit, fecit, conjunxit cum multis, ad amicitiam adscripsit, aggregavit non paucos. Cf. Amicitiam contrahere. Usus: 1. Amici maxima amoris conspiratione consentientes. Mihi nemo te amicior, carior, jucundior. 2. Amicum facere, diligere, eligere, acquirere; conciliare sibi alterius voluntatem, gratiam, studium. 3. Amico uti et necessario, avoir un ami. 4. Amico orbari, vitam ab amicis desertam et incultam agere, n’avoir pas d’amis.

ĀMISSĬO, ōnis, f. Perte. Syn. Jactura, detrimentum. Epith. Tanta rerum, turpis. Usus: Amissio omnium rerum, desperatio recuperandi.

ĂMĬTA, æ, f. Sœur du père. Syn. Soror patris.

ĀMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. Perdre. Syn. Dimitto, perdo, jacturam facio. Adv. Funditus, penitus, plane. Phras. Amisisti omnia, vous avez tout perdu. Jacturam fecisti fortunarum omnium. In hoc portu gloriæ, dignitatis naufragium fecisti. Eversus es rebus omnibus, captus, orbatus. Omnia tibi illo jactu perierunt, occiderunt. Gratia omnis, ac gloria tibi defluxit. Cum fortunis fama te simul, ac fides deseruit. Cf. Perdo, Eripio, Evanesco. Usus: 1. Amittere occasionem. Prædam de manibus amittere, manquer, laisser échapper. 2. Dignitatem, civitatem, jus imperii, memoriam, mentem, vitam, lucem amittere. Vires, et corpus ægritudine, vitam per dedecus amittere, perdre. 3. Dimitto; renvoyer, congédier. 4. Abjicio, abandonner. Assiduitate malorum omnem sensum humanitatis ex animo amittere.

AMNIS, is, m. Fleuve. Syn. Fluvius. Epith. Funestus, incitatior, sedatus, magnus, nobilis, obscurus, profluens, contortus, deflexus. Usus: Liquores perlucidi amnium, riparum vestitus viridissimi. Alter sine salebris amnis, alter incitatior fertur. Contortus et deflexus in alium cursum amnis. Cf. Flumen.

ĂMO, as, avi, atum, are, a. Aimer. Syn. Diligo, carum habeo, studio prosequor, benevolentia complector, magno studio et amore sum in aliquem; faveo, cupio alicui maxime, honestissime. Adv. Admodum, æque atque, certatim, fraterne, illustrius, maxime, merito, mirabiliter, mirifice, multum, nimium se; plus, plurimum, præcipue, recte, turpissime, valde, vehementer, unice, vulgo. Phras. 1. Amo te plurimum, je vous aime beaucoup. Sic te diligo, ut neminem magis, ne me ipsum quidem. Singulari erga te amore sum, singulari sum in te benevolentia. Ego te, ut oculos, aut si quid oculis est carius, diligo. Nemo est omnium, in quem magis, quam in te, mea sit propensa benevolentia; qui mihi te sit carior; quem ego vehementius, quam te, diligam, quem ego majore, quam te benevolentia complectar; quem ego magis ex animo, quam te, diligam. Quo amoris vinculo adstricti sumus, eo nihil potest esse arctius; id ejusmodi est, ut laxari nullo modo possit. Summe, vehementer, valde, magnopere, maximopere, maxime, etiam atque etiam, mire, mirifice, incredibiliter, unice, singulariter, egregie, insigniter, ex animo, ex intimo sensu, cumprimis, imprimis, apprime, præcipue, admodum, oppido, majorem in modum, mirum in modum, minime vulgariter, non mediocriter te diligo. Omnibus tibi necessitudinis causis conjunctus sum maxime. Ita multæ mihi tecum sunt necessitudinis causæ, ut nihil possit esse jucundius. Omnes mihi necessitudines, necessitudinum causæ, omnia mihi necessitudinum summa jura tecum intercedunt. Mihi tecum omnia sunt communia. Amo te singulariter omnibus de causis. Omnibus ad te amandum causis adducor, moveor, impellor. Causam tui diligendi nullam non habeo. Arctissimo necessitudinis vinculo conjuncti sumus. Nihil est nostra necessitudine conjunctius. Pervenit ad summum amicitia nostra. Benevolentia in te mea ad summum pervenit, aucta sic est, ita jam crevit, ut nihil ad eam possit accedere. Amor in te meus is est, ita accumulatus est, ut addi nihil possit. Æque, similiter, pariter ac me ipsum; itidem ut me ipsum; non secus, ac me ipsum te diligo. In te amando nemini concedo. Qui te vehementius diligat, concedo nemini. Amorem in te meum cogitatione fortasse consequi, complecti possum, verbis quidem exprimere, explicare, expromere profecto non possum. Cum te multi diligant, in amore tamen omnes vinco, principatum appeto, primas partes mihi vindico, principem locum obtineo. Fero te in oculis. Mihi es in amoribus. Nihil mihi est te carius. Secundum DEUM, post DEUM, excepto DEO, cum a DEO discessi, nemo mihi te est carior. Primum in amore DEUM, te habeo proximum. Amor in te meus tantus est, quantus potest esse maximus. Hæres mihi in animo, in medullis, in intimis sensibus. Ut pater in filium, ita ego in te sum animatus. Habeo te fratris loco. Quid est, cur te non etiam atque etiam diligam? Quod vinculum, quod studii genus aut officii, quæ omnino res amori nostro, amicitiæ, conjunctioni, necessitudini nostræ deest, in amicitia nostra requiri, ac desiderari potest? Amorem in te meum verbis exprimere qui possum, quem cogitatione vix complector, cujus magnitudinem vix mente comprehendo? 2. Tu si me amas, communem amicum dilige, si vous m’aimez, aimez aussi mon ami. Tu si me carum habes; si tibi cordi sum; si animum mihi dedisti tuum; amicum omni benevolentia, caritate, officio complectere. Sit tibi ille in pectore, hæreat in venis, animo, visceribus. Tu si mei amore duceris; si totus ego tuus sum; si ardes, cales, teneris studio complectendi mei; amicum in sinu, in oculis gesta; hæreat ille tibi in medullis; gradum ac caritatem filii apud te habeat. Si amore tibi conjungor; si, ut tute affirmas, ita in oculis tuis habito; in medullis inclusus sum; amicum toto animo, omni gratia, officio, caritate complectere. Si tanta propendes in me voluntatis inclinatione, quantam singularis in me tua benevolentia, eximia caritas, perpetua officia pollicentur, mea potiorem vita communem amicum habe. Siquis amor mei in te residet; si amore mei caperis, incensus es; si caritate flagras; carissimum tibi amicum habe nostrum; magisque quam oculos illum ama meos. Si quis amor penitus hæret mei; si in medullis resideo tuis; si in deliciis sum; amicum oculis, animo, complexu tene; omni amore prosequere; dignum profecto ob multas suavitates ingenii, ut animo tuo carus sit egregie. 3. Amat intemperanter, inhoneste, il se livre à la débauche. Amoribus servit; turpius, quam par est, diligit; differtur amore; immodico amore flagrat. Deperit hominem misere; amore occupatus est; animum amori deditum habet; in amores effunditur; amore amens, malesanus est; perdite amat; amore languet; cæcis maceratur ignibus; totus in amore est; in castris Veneris militat; versatur in amoris rota; amore vadatus, ac vinctus attinetur; in hospitium divertit ad Cupidinem. Usus: Quidam seipsos amant sine rivali. Me aut amabis, aut, quo contentus sum, diliges. Differ. Amare plus est, Diligere minus. )( Odio habeo.

ĂMŒNĬTAS, ātis, f. Agrément, charme. Syn. Suavitas locorum. Epith. Summa. Usus: Hortorum et littorum amœnitates. Cf. Jucunditas.

ĂMŒNUS, a, um, Agréable. Syn. Voluptuarius, jucundus. Usus: Amœnus sane, et arbitris semotus locus. Prædiola belle ædificata amœno loco, et salubri. Cf. Jucundus.

ĂMOR, ōris, m. Amour. Syn. Benevolentia, gratia, pietas, studium, caritas. )( Odium. Differ. Amor genus est ad omnia pertinens, Caritas species ad homines tantum. Epith. Gloriæ nimis acer, verumtamen honestus, communis, cultus, dulcis et optatus, flagitii et levitatis auctor, fraternus domesticusque, honestus, humanus, tam improvisus ac repentinus, tam castus, tam religiosus, tam sanctus, tam pius, inauditus, non ignotus, sed tamen gratus, et optatus, incredibilis, et bonus, insitus, jucundus, magnus, mediocris, mirificus, muliebris, mutuus, naturalis, novus, vetus, patrius, perpetuus, præcipuus, princeps, pristinus, sævus, singularis, sollicitus atque anxius, summus, turpissimus, vetus et fictus, veterrimus, verissimus, vetustus. Phras. 1. Utinam excitare amorem patriæ in te possem! puissé-je vous inspirer l’amour de la patrie! Utinam te patriæ amore inflammare, pietatem in patriam intendere, excitare, gignere, conciliare possem! utinam efficere id possem, ut patriæ amor in te nascatur, oriatur, exoriatur! utinam ea mihi facultas sit, ut meis hortatibus pietas illa in patriam rursus in te exsistat, emergat; ut ex natalis soli dulcedine amor ille effluat, emanet, progrediatur, proficiscatur, qui erga patriam optime de te meritam exstare, residere in animis civium debet. 2. Amorem in te meum ubique declarabo, je vous prouverai partout mon affection. Quem diu tecum constitutum habeo amorem, omnibus in rebus testificabor, demonstrabo. Respondebo profecto amori tuo, et omni officiorum genere tecum certabo. Recognosces non modo ex litteris, sed ex omnibus studiis, officiisque meum in te amorem. Amorem hunc meum, quem a puero suscepi, omnibus officiis colam, præstabo, reddam amori tuo. Meam in te singularem benevolentiam, summum, incredibilemque amorem quovis officii genere testatum faciam; officiis ac studiis illustrabo, approbabo. Nullum erga te officium hominis amantissimi prætermittam. Qui in me residet amor tui, eidem serviam semper; hunc fovebo, et augebo. Non est quod vereare; in amore egregie respondebo. Efficiam profecto, ut omnibus pateat, neminem ut fugiat, lateat, quæ mea sit in te benevolentia. Amorem tui, qui in animo insidet mea non verbis modo præ me feram, sed rebus, factisque ostendam, patefaciam, confirmabo. 3. Amorem in te meum semper conservabo, je serai toujours votre ami. Amorem, quo semel tibi conjunctus fui, quo te adhuc prosecutus sum, fovebo semper, augebo, colam, servabo, confirmabo. In amore tui semper provehar. Illa pietas, id studium, quo te semel complexus sum, incrementa capiet maxima. Ad eum amorem, quem adhuc præstiti, accessiones fient maximæ. Ut amandi causæ semper novæ, ita nova semper officia ad pristini amoris significationem accedent. Idem dies amorem tui mihi eripiet, qui vitam. Dum spirabo, spirabit simul in me amor tui. 4. Amorem exuit, il ne m’aime plus. Amorem abjecit, excussit, deposuit omnem. Multum de vetere amore detractum, laxatum est. Amorem omnem ex animo ejecit. Nemo te, nisi tua illa inconstantia ab amore nostri avertit; illa amorem diremit, illa exhausit. Usus: Amor verus et fictus non facile dijudicatur, il n’est pas facile de distinguer la véritable amitié de la fausse. Honestus amor e virtute nascitur. Judicio labitur, qui fortunam in amore, non virtutem spectat. Amor flagitii et levitatis auctor.