← Table of contents
Fornander collection of Hawaiian antiquities and folk-lore, Volume 3 (of 3)

Volume 6 / Part 2 — Mai ke Kaao o Hiiakaikapoliopele.

Reading edition

O kaua a Pele i haka i Kahiki,

Mahuka mai Pele i Hawaii

Mahuka Pele i ona onohi,

I na lapa uwila, 5.

E lapa i mahina—la

He kai moe nei no Pele,

No ke akua, he kai hoolale i na moku,

I ke one o Waiolama iluna,

A koa ka hale o ko akua,

Ke amo ala ke koi, ke kua la iuka,

Haki nuanua mai ka nalu mai Kahiki,

Kanaka hea i ka la,

Eia makou ko lau kaula la,

Elieli kau mai.

Kai apaapaa ko ka pali i uka,

He kai kiai pali ko Kakupehau,

Kai pii hala ko aina,

Ke popoi aku la i kai o Maui,

A ko’u akua la—e,

Elieli kau mai.

E o, e mauna i ka ohu ka pali,

Kaha ka leo o ka ohia uwe, 35.

Ike au i ke ahi ai ala,

A waa ka uhi, ilaila pee mua,

Pepepe waena, o pepe ka muimui, 40.

O kihele ia ulu, Kamakahakaikea,

Elieli kau mai.

A Kaunuohua he pali, 45.

A kukui o Hapuu,

Me Haumea me Hiiaka,

Me Kukuena me Okaoka, 50.

O ke a ke ahi iki e—a

He onohi no Pele,

Elieli kau mai.

A Mauna-lei, kui ka lei,

Lei Pele i ka ieie la,

Wai hinu poo o Hiiaka,

Holapu ili o Haumea,

Ua ono Pele i kana ia, 60.

Honu iki ai nounou,

Kua papai o ka moana,

Ka ea nui kua wawaka,

Hoolike i ka ai na Pele, 65.

Ina oaoaka oaka i ka lani la

Elieli kau mai.

A Kauai, a Keolewa iluna,

A ka pua lana i kai o Wailua,

Nana mai Pele ilaila, 70.

E waiho aku ana Oahu,

Wai auau o Hiiaka,

Hoopaapaa Pele ilaila, 75.

He onohi no Pele, Kaoakoakalani la,

Elieli kau mai.

Holo mai Pele mai Kahikina, 80.

Noho kaua i Kumalae,

Kai a huakai mai Pele,

Honi i ke ala o ka hala,

Oia ka Pele a kui la, 90.

He halau no Kilauea,

Haule mai Pele mai Kahiki mai,

O ka hekili, o ke olai, o ka ua loku, 95.

O ka ua paka, o Haihailaumeaiku,

O na wahine i ka wao o Maukele la,

Ho mai ana Pele liu la e,

Aumiki, auhuli ka ale kua loloa.

Nuanua ka moana i ka lili o Pele, 100.

O ke kua nui, ke kui la iluna o ka lani,

Wahia ka papaku ka papainoa,

Ka papa a Kane ma i hee ai i Maui,

A Waiakahalaloa i akea, 105.

O Waa kai nana i ka auwaa lawaia,

Ku kapa kai e Kohala,

O ke akua lapu e Puuloa,

Ke uwalo la i ka mea hele,

Ke akua kui lehua o Kuaokala, 110.

Kui mai ana o Makanoni,

Ka la puka la helu o Pualaa,

Ka la aku hoi e Kahuoi i ku uka anu,

Ka hikina o ka la o Kumukahi ma, 115.

E haliko ae ana ka aama,

E ka la, pumehana ole o ka po,

O ke la pe ai o ke ao kau aku iluna

I ka malama la. 120.

Elieli kau mai.

I ka puaa aohe ihi ka lau ahea,

Ka ipu kaumaha a ke akua,

Ka mamala kapu a na hoalii. 125.

O Kaulahea o ka okai nu’u o ke ao,

O Kaomealani e ua la, Aha, o ka hala ia?

I oni i ke a, i pahoehoe ai oe i ka mauna,

Auhea, pahoehoe la, noho iho la,

Kalaukaula, e ka pau hale o ke akua,

Elieli kau mai.

Kiope, kiope mai ana ke ahi a kanaka.

Ilalo o Kilauea, a i ku maumaua, 140.

Ai kua mai ana ka pihe a ke akua,

O ka hua waimaka ia nei,

Pu oe i kau laau me ko makaainana, 145.

Ku ua ae Pele, lapuu na Pele,

Waiho ana ilalo, lapuu ka moe,

A ka ula ilalo la, pahoehoe ai oe,

Hoi aku e, hoi aku iluna i ka malama!

Aama pii ae iluna i Kauiki,

Iho mai aama i ke aka o kanaka,

Hooili aama ku i ka laau, 155.

Lawea aama haona i ka eke,

Kaohi paiea i ka pola o ka malo,

Ku ana paiea iloko ka unuunu,

Lei ana paiea i ka hua limu kala,

Kau ana paiea iluna i ka ala, 160.

Maunu paiea haalele i ka eke.

Neiau moala ehia inu awa? eha,

O ea, o honu, o kukuwaa, o hinalea,

O ka apuhihi, o kahihiwai, ai ae lolipua,

Ai ae lolikoko, ai ae lolikae, ai ae lolea, 165.

O Leleamakua, makua o Kahikona,

Nana i hanau, kaha ka ua koko,

Haina ae ana ka mana,

O ko akua iwaho la, i lili,

Elieli kau mai. 170.

Uua lili ka lani me ka ua,

U ooki ka lani poele ka honua,

Hanau he kaikamahine hoonou o ka lani,

Hemo mai he keiki kane, 175.

O ii ka ua koko i luna,

Hanau o Kuwalu me kana kane,

O Kuihimalanaiakea,

Ai na ka ohia, ka ulu hala i kai o Leleiwi, 180.

Me moku Panaewa, he oka wale Kau,

I kou aina, hoolewa ke au,

Elieli holo e.

Ku i Wailua ka pou hala a ka ipo, 185.

Hoolono i ka ualo ka wawau nui,

O ulu po maoli nei aohe nalo mai e,

Ka ino a ka makani, 190.

Ukiuki, kolo e, kaulana

Ka hoaka, e Hiiaka e,

Nowai ke kanaenae? No ka ohana

A Haumea ka naenae.

Ku ua e Kane ke koa, 195.

I ka nei manawa ia, no Pele,

No Hiiaka, no ka honua,

Ka honua nei,

O Haamo e, he ala i heie ia,

He pahu i kulaina, he pa i a’ea,

He kau nana ko, he o kana piko,

He hola moena, he lawe na ipu kai. 205.

He ukuhinawai, he kaumaha ai,

He haina no ka hale e,

Noa, noa ia hale, ua a’ea, ua komo hia.

No Waihonua, ku ana o halau ololo,

Ka hale o Pele i noho ai, 210.

Hoi aku e! hoi aku iwaho na,

He kahuna pule ole, he ’lii pule ole,

Mai komo wale mai i ka hale o Pele,

O ko’u akua la, 215.

Elieli kau mai.

Hele a moa kiko, akahi nei au,

Ua noa ka aina, e kapu keiki. 220.

E kapu ka niu, e kahe na wai,

A lele e na hoalii o Kuwawa,

Akahi nei au, a hoi aku nei,

Mai ou aku la,

A lele pakohana mai,

Elieli kau mai.

Prayer to Pua Koheili above here, Reaching to heaven is the reverence to Koheili. Grant me pardon. Awake thou, O heaven! O thunder and lightning! 5. The severe rain, the pelting rain, the fine rain, The clouds, the winds; messengers of flying gods in the heavens, Come you in pairs, With prostration beneath and myself on top. Koheili turns aside in the wilderness 10. To gather the ti-leaves, For uniting, sleeping, kissing; For food at the temple where I will meet the husband. Love passes on by your climb with the burden. Thou to hold the heart while I hold the breast; 15. Let the rain fall, the heavy rain; Let there be wailing, Thou art taken by your lover, O Pua— Return, grant this prayer. Koheili, O Koheili! 20. Koheili of the mountain here, The reverence of Koheili reaches to the mountain, Calling me to arise. Awake thou O mountain! O valley! Thou ornament, thou serene sky, 25. Come you in pairs, Prostration is below, I am above. Koheili turns aside in the wilderness, To gather the ti-leaves, For embracing, sleeping, kissing, as food at the temple, 30. To be worn by all, worn for trespass; Love passes on by your ascent with the burden, Thou to hold the heart while I hold the breast. Let the rain fall, the heavy rain; Let there be wailing, 35. Thou art being taken by your lover, O Pua— Return, grant this prayer. Koheili! O Koheili of this earth, The sacredness of Koheili pervades the earth, Calling me to arise. 40. Awake thou O earth, O sand, O dry leaves, O coconut grove, O taro patch, O moth, O reef, O island, O tide, O land, Come in pairs. Prostration is beneath, I am above, 45. Koheili turns aside in the wilderness To gather the ti-leaves, To embrace, to sleep, to kiss, as food at the temple, So that when I am met by a man I can give all, give without wrong, 50. Love passes on by your ascent with the burden, Thou to hold the heart, I to hold the breast. Let the rain fall, the heavy rain, Let there be wailing. Thou art taken by your lover, O Pua— 55. Return, grant this prayer. Koheili, O Koheili! O Koheili of guidance here, The reverence of Koheili reaches to the sea Calling me to arise. 60. Awake thou O body surf, O facing surf, O heavy surf, O sudden sea. O the cherished, O the forbidden, Come thou in pairs, With reverence beneath [and] I above. 65. Koheili turns aside in the wilderness To gather the ti-leaves, For embracing, sleeping, kissing, as food at the temple So that when I am met by a man I can give all without wrong, 70. Thou to hold the heart while I hold the breast. Let the heavy rain fall, Let there be wailing. Thou art taken by your lover, O Pua! Return, grant this, a prayer. 75. Pule o Pua Koheili oluna nei Pa iluna nei ka moe a Koheili, Oi hala ia’u. E ala oe e ka lani! E ka hekili, ka uila! 5. Ka ua loku, ka ua paka, ka ua hea, Ka oili, ka ma’ema’e, na maka ’kua lele o ka lani, Oi haele lua mai olua, O ka moena ka i lalo, owau ka i luna, Kipakipa Koheili i ka nahelehele, 10. I hakihaki i na lauki, I pipili i momoe, i hohoni, ia ai i ka unu, I loohia mai au e ke kane, Hala ke aloha ma ko pii me ka awe, Ma ka manowai oe, ma ke alo au. 15. Kulukulu ka ua, ka pakapaka, Ue hoi. Lilo oe i ka ipo, e Pua e— Kele ana, e homai la hoi ua pule. Koheili, e Koheili! 20. O Koheili o uka nei, Pa i uka nei ka moe a Koheili, I hoala ia’u e ala oe. E ala oe e ke kuahiwi, e ke kualono! E ka lei, e ka polikau; 25. Oi haele lua mai olua, Ka moena ka i lalo, owau ka i luna, Kipakipa Koheili i ka nahelehele, I hakihaki i na lauki, I pilipili i momoe, i hohoni, i ai i ka unu. 30. O lei ua pau, o lei ua hala, Hala ke aloha ma ko pii me ka awe, Ma ka manowai oe ma ke alo au, Kulukulu ka ua, ka pakapaka, Ue hoi. 35. Lilo oe i ka ipo, e Pua e— Kele au, e homai la hoi ua pule. Koheili, e Koheili o ka honua nei. Pa i ka honua nei ka moe a Koheili, Oi hoala ia’u. 40. E ala oe e ka honua, e ka oneone, e ka palapala, E ka uluniu, e ka lo’i kalo, e ka mu, E ka papa, e ka moku, e ke au, e ka aina. Oi haele lua mai olua, O ka moena ka i lalo, owau ka i luna, 45. Kipakipa Koheili i ka nahelehele, I hakihaki i na lauki, I pipili, i momoe, i hohoni, i ai i ka unu, I loohia mai au e ke kane, O lei ua pan, o lei ua hala, 50. Hala ke aloha ma ko pii me ka awe Ma ka manowai oe ma ke alo au, Kulukulu ka ua, ke pakapaka, Ue hoi. Lilo oe i ka ipo e Pua e— 55. Kele au, e homai la hoi ua pule. E Koheili, e Koheili, E Koheili o kai nei, Pa i kai nei ka moe a Koheili, I hoala ia’u e ala oe, 60. E ala oe e ka nalu kua, e ka nalu alo, E ke kaikoo, e ke kai wawe, E ka pulupulu, e ka naia. Oi haele lua mai olua, O ka moena ka i lalo, owau ka i luna, 65. Kipakipa Koheili i ka nahelehele, I hakihaki i na lauki, I pipili, i momoe, i hohoni, i ai i ka unu, I loohia mai au e ke kane, O lei ua pau, o lei ua hala, 70. Ma ka manowai oe, ma ke alo au, Kulukulu ka ua pakapaka, Ue hoi. Lilo oe i ka ipo e Pua e! Kele au, e homai la hoi, he pule. 75.

Notes in this chapter

Note 1 · Some versions of this story name Namakaokahai as the one who drove Pele hither to Hawaii, an account of which will be found in the legend ofNote 2 · The expression elieli at the close of certain prayers has occasioned much thought and inquiry by students. Taking it as intensive of the rooNote 3 · Hanakahi, a name applied to Hilo, as also Waiolama, its sand beach, make this the location of Pele’s arrival, whereas tradition and geographNote 4 · Pele’s activities at Kilauea began as a cresting surf from Kahiki (abroad), which turned in front of Papalauahi. ↑Note 5 · Literally, leaf strata [of] fire; a flow of molten lava. ↑Note 6 · Puaakanu women stringing lehua blossoms, a simile freely applied to the Puna district. ↑Note 7 · Kuu moku lehua, my lehua forested land, above Olaa. ↑Note 8 · Kukuena wahine, the fiery sweep of women, to which Pele’s activities are likened. ↑Note 9 · Lauwili, literally, leaf-twisting; the companions, na hoalii, entered the entangling thicket, the nahale. ↑Note 10 · Of Puna. ↑Note 11 · The scene changes to the sea-coast, represented as controlled and directed by Pele even to the shore of Maui, sea of the chiefess. ↑Note 12 · Wahine alii, the lehua-stringing party. ↑Note 13 · Party of Pele; kai, for huakai, a large traveling company. ↑Note 14 · Luahine, Pele is often referred to as an old woman. ↑Note 15 · Papaenaena, a place in the vicinity of Kilauea; wai, anything in a liquid state; hau, soft porous stone. ↑Note 16 · This refers to Niheu’s cutting Kana’s legs, swollen with fatness, while he himself suffered hunger. ↑Note 17 · A proverbial saying, from the tradition that Molokai is the offspring of Hina. ↑Note 18 · Molokai hill, Hapuu, represented as a small god. ↑Note 19 · Pele came forth a great god, with Haumea (her mother) and Hiiaka a sister, as also two others. ↑Note 20 · Ka oaka o ka lani, literally, the flash-light of heaven. ↑Note 21 · Nanai for Lanai. Kaulahea an early king of that island; also a noted prophet. ↑Note 22 · Polihua, noted for sea-turtle, a favorite of Pele. ↑Note 23 · Kauai becomes Pele’s scene of action. Li’u doubtless refers to the mirage of Mana. ↑Note 24 · The fragrance of the mokihana (Pelea anisata), for which Kauai is famous, arose. ↑Note 25 · Ulu, influence or protection; there was no guardian or keeper to render such aid. ↑Note 26 · Pele stamped in her wrath, producing the long waves, while her eye-balls flashed heavenly light. ↑Note 27 · Pele’s canoe here lands from the east on Molokini, a small islet between Maui and Kahoolawe. ↑Note 28 · At Kumalae Pele released the idols. Tradition has it that image worship in the islands originated with her advent, though Pele was never repNote 29 · Koi, not recognized by this name, whose progeny should be so honored. ↑Note 30 · Kanaenae, sacrificial offering. Pele and her people sacrificed there (at Kumalae). ↑Note 31 · Leleiwi point, near Hilo. ↑Note 32 · Mokaulele, a land in Hilo, whose lehua blossoms attracted Pele’s wreathing proclivities. ↑Note 33 · Kunana hale for kulana hale, kau understood, a village. ↑Note 34 · Papalauahi (see note 5), the halau or shed structure of Kilauea, likely the lava strata of the pit. ↑Note 35 · Kahiliopua, a cloud formation termed a deity. ↑Note 36 · Olohe, a robber skilled in the lua, bone-breaking wrestling. ↑Note 37 · Mauna mai ana, practising. ↑Note 38 · Lele hihee, leaping sideways. ↑Note 39 · Aua’ahea, likely the name of a special pig prepared for sacrifice; possibly a clerical error for pua’ahea, the term for the last hog on the Note 40 · The elements are represented as indicating the deities interest in the offering. ↑Note 41 · Hokahoka, demeaned, chagrined from disappointment. ↑Note 42 · Ne’ene’e, edging about, to draw near slowly, to crawl on hands and knees. ↑Note 43 · A oi for aole; no, having not. ↑Note 44 · These three named deities, companions, hoalii of Pele. ↑Note 45 · Tree eaters, through overflowing the forests with lava. ↑Note 46 · Papawalu, connected with pule mana. Wonderful, effective prayer, is thus shown of eight-fold power. Like makawalu (eight-eyed), signifying aNote 47 · Cliff of Mauli, for Mauli-ola, the site of the present volcano house, said to be the mystical abode of a supernatural deity of same name of Note 48 · The meaning of this line is not that men are owl hunters, but that like owls, wide-eyed, they search out the water-holes, collection places Note 49 · Hahau, to strike at the god, whereupon Pele reveals her destroying power, as in lines following. ↑Note 50 · Auwe, exclamation of alarm at the flow of smooth lava. ↑Note 51 · Hele e ka waa, a proverbial expression indicating its canoe-like speed. ↑Note 52 · Kaa ka mauna, the mountain rocks or rolls away, yet Pele’s favorite sister Hiiaka is safe. ↑Note 53 · Heaven and earth are held to manifest interest in events affecting royalty. ↑Note 54 · Pele is bid to eat her land, its ohias and pandanus groves to the shore of Leleiwi. ↑Note 55 · Me puu o Pele, from hill, cone, or mountain source, Pele’s lava streams flow freely over and bury the land. ↑Note 56 · Ikuwa, while the October month, is taken as typical of a season of disturbance, bewailed here as a period of disaster. ↑Note 57 · Eka mua, first intimations, in this case, of a storm brewing. ↑Note 58 · Honua lewa, swinging or floating earth, shows the Hawaiians’ belief in a revolving world. ↑Note 59 · Aha, a company or assembly; also a prayer service of some kapu. ↑Note 60 · The poet switches off to house building, warming and dedication. ↑Note 61 · Makaikai mai, comes leisurely sight-seeing, spying the land. ↑Note 62 · Kini, the number 40,000, commonly used for a great multitude. ↑Note 63 · Kiko, dotted, spotted, speckled, applied here to the planting of a taro patch. ↑Note 64 · Alia is a cross sign of kapu, it may be of sticks, leaves, or flags. It takes its name and use from two sticks carried crosswise before the Note 65 · Terms of taro planting in small, scattered, though uniform, hills. ↑Note 66 · Ha ki ana, the wrapping in ki leaves. Food so bundled (opeope) was then stacked in rows. ↑Note 67 · Kulipee, a personification, to run and hide; a resident of the pit. ↑Note 68 · Naele o Hawaii, a locality or condition, not clearly understood. ↑Note 69 · I hakaka ai me Punaaikoae,1Note 70 · Elieli2 kau mai.Note 71 · Hai aku ka i Hanakahi,3 10.Note 72 · Popoi aku i ke alo o Kilauea,4 15.Note 73 · Ke kai huli i ke alo o Papalauahi,5Note 74 · Ko Puaakanu6 wahine kui lehua,Note 75 · Ka uka i Olaa, kuu moku lehua,7Note 76 · I ke alo o Heeia, o Kukuena wahine8 20.Note 77 · Komo i ka lauwili9 na hoalii,Note 78 · I ka nahele10 o Puna ae ae a noho,Note 79 · He kai ehu11 ko Kohalaloa, 25.Note 80 · Ke kai a ka wahine12 alii, 30.Note 81 · O ke kai kui13 lehua a Pele,Note 82 · Ka luahine14 moe nana,Note 83 · A Papaenaena15 wai hau,Note 84 · O Niheu-kalohe, kanaka kaha la,16Note 85 · A Molokai nui a Hina,17Note 86 · Hapuu18 ke akua liilii,Note 87 · Puka mai Pele19 ke akua nui,Note 88 · Ka oaka o ka lani20 la—eNote 89 · A Nanai21 Kaulahea, 55.Note 90 · O ka honu iki o Polihua,22Note 91 · Aloha i ka wai liu23 o ka aina,Note 92 · E ala mai ana mokihana24Note 93 · Aohe kahu e ulu25 ai,Note 94 · Keehi aku Pele26 i ke ale kua loloa,Note 95 · A kau ka waa27 i Mookini,Note 96 · Hooku Pele28 ma i ke kii,Note 97 · Noho i ke kii a Pele ma, na ka pua o Koi,29Note 98 · Kanaenae30 Pele ma ilaila, 85.Note 99 · A ka lae i Leleiwi31Note 100 · O ka lehua o Mokaulele,32Note 101 · He kunana33 hale Puuloa,Note 102 · He hale moe o Papalauahi,34Note 103 · Kahiliopua35 ke kua o ka la,Note 104 · E olohe36 kui ula e mauna mai ana.37Note 105 · Lele38 hihee o Kohala, ke kau laina la,Note 106 · He make no Aua’ahea39 i kalua ia,Note 107 · Kui i ka lani, ka hekili, o ka ua loku,40Note 108 · Lili ke akua, akahi Pele la, a hokahoka,41Note 109 · Akahi Pele la a neenee,42 130.Note 110 · Akahi Pele la a oi43 pau, i pau i ko hoa,Note 111 · E Kaneulaapele, o Kuihimalanaiakea,44 135.Note 112 · He hoalii45 na Pele, he noho ana ai laau,Note 113 · Na wahine pule mana nana i papawalu,46Note 114 · Iluna o ka pali o Mauli,47Note 115 · O kanaka nana i huli pueo ka wai,48Note 116 · Hopu au i ka’u laau hahau49 i ke akua.Note 117 · Auwe!50 pahoehoe la, e holo e ka waa,51 150.Note 118 · E kaa ka mauna,52 ola Hiiakaikapoliopele,Note 119 · I ka hanau ana o na hoalii,53Note 120 · A ai e Pele i kou aina,54Note 121 · Me puu o Pele55 nuikahi e Pele,Note 122 · Aloha ino o Ikuwa56 maoli nei,Note 123 · Ke lele la ka eka57 mua,Note 124 · Ka honua lewa,58 ka lani i luna,Note 125 · O Anakuku ka aha59 iloko. 200.Note 126 · He kahua i hele ia, he luana mauu,60Note 127 · Makaikai61 mai kini62 o ke akua,Note 128 · E kau ana kiko,63 i ke alia64 kiko,Note 129 · Kaele puepue, neinei, kaele pakikokiko,65Note 130 · E ka ha ki ana,66 ku ka opeope,Note 131 · O Kulipee67 noho i ka lua,Note 132 · O Kuhailimoe, o ka naele68 o Hawaii, 225.Note 133 · O Hina,1 Hina the tantalizer,2Note 134 · O Hina, Hina the procurer,3Note 135 · O Hina unrestrained4 resting on the husband’s breast.
Explore with AITake your curiosity a little further.

Reading settings