Volume 6 / Part 2 — He Kanikau no Kaahumanu Opio.
Reading edition
Na Niau.
O Halulu oe o ka manu kani halau,
O ku oe ka haka eheu o ia manu,
Kani Kiwaa ka manu i kawaluna.
He kino manu, he inoa manu, no ka lani, ko inoa e.
Noho kalani u i ka hoa o ka wahine 5.
O ka hoa ka o ka wahine ua lilo,
Ua lilo ka hoa la, lilo, lilo ka hoa la e lilo.
Lilo aku la ka hoa i ka po liaua,
Ua kau i ka haka a ka helu e,
Ke kupaka nei Luahine, 10.
Uwe kaukau ka lani i mau ke aho, aloha ino oe.
Aole hoi au e ola, ua hapa ka ua a ke ao,
Ua nui ka ua a ka po.
Ke kii mai nei ia’u e lilo maua la, e lilo.
He iki pau ka nae, o waiku ka ma’i. 15.
He haikala pani houpo,
Nana i alai a paa ka puka makani,
Pau ka hanu, lilo ka noonoo, aole aho.
Auhea oukou e—lilo ia nei.
O kunewanewa e, newa ae ka wahine, 20.
I newa i ke ala a kini lau.
Ua maa ke ala i ke kanaka,
Aole i maa ke ala i ke ’kua,
He wahine make lilo i Waimea,
Moe hookahi i ka wai o Makaweli, 25.
Oia wale no, aohe lua.
Nau ka e noho keia moku,
He kiai no ka aina
He alai he pale no ke kalohe.
He kanikau aloha keia 30.
Nou hoi la e Luahine, e Kahoa, e Kaahumanu.
Ka’u maka aloha i lilo aku la,
Huli ka i’a ka pawa o ke ao,
I ka la o Ohua ka lilo ana,
Lilo ka hoa ko’eko’e ka poli 35.
U iho la au i kona aloha,
Kapakapa aku Kalani i ke kino akua,
Hoole i ka mana o Kauakahi
Nonoi ae la kalani iluna,
Na-ha mai Kulanihakoi 40.
Kulukulu ka ua, ka pakapaka e Kane,
Akahi akua i mana
Ke haupu wale nei Kalani,
Ho’i uhane mai ana ka hoa,
Hookino wailua mai ana ia’u nei, 45.
I kuhi ae no wau oiaio
Aole, he aka ka no ka wahine.
No kuu wahine i hala aku nei,
Hele aku oe i ka po, noho ka ohua o kona hale o ke aloha.
He ’loha au i ka pili a maua; 50.
I ka pili no maua a hele aku la.
Huli ae nei a’u aole,
Haha wau ma ka paia i wahi e noho koke mai ai.
Kiai panipani mai ana ke ’loha;
Ke kono la i ka ua lani poko, he waimaka. 55.
Hapuku Kalani i na moku,
Ulu Kalani i na ohua,
Paakiki ke au ka honua.
Ua noho pupue wale Kalani, ka aina i ke ’loha.
Aloha oe, aloha makou, aloha ke kane i ka wahine, 60.
Aole wahine, he keiki, i hanai keiki ia e makou.
E au kane a elua,
Uwe kaukau ka punalua o Kekukauliehu-o-Kama:
Aloha ka haku o kaua,
Ua minamina i ko hele, i ko haalele ia makou. 65.
He punalua ia oukou; aole punalua!
O kona makuahine no ia!
He hapa no ka aina, hapa no ka puni hoi au e Kalani;
Noho ka aina o na haku a lakou e nonoho mai nei,
Hele aku la i ka le’ale’a, 70.
Haalele i ka hoa he kane.
Lawe aku la Hikapoloa, kaa aku la oe i Hiikua,
Hoi ke ’loha ma Hiialo, oia ka makou e malama nei.
E malama hele i ka wahine, he hoapili no ke koekoe.
Anuanu ka poli o Kealohi, 75.
Kuu hoa luana wale i Pohakomo,
Kuu hoa o Kawaiula, wai iliahi Kapakapaahoa o Kahana,
Ua ukiukiu o Hikilei, makaupili o Peapea oia nei.
Nianiau hele ka uhane e Kalani, wahine uli, wahine eleele.
Nona ka uhane i hele aku la; 80.
Hele, hele wale i ke kula pili,
Hoi ke kula manienie.
I ka hehena nui launa ole
Waiho i ka hale wai kanaka,
Hele i ka hale wai akua la e kuu kama, 85.
Pau ka pili ana i ke kane,
Hele hahai me ka hoa akua.
He akua ka i Haupukele, he uhane ka i kau i Keaolewa,
He uhane ka i ka puahau o Wailua,
He aka ka i luna o Kalalea, 90.
He mu-ki ka i noho i Pueo.
Hui na uhane i ka ua o Koolau,
Ka kakau ana i Hihimanu,
Ikea mai la e ka ua haao,
Moku ka pe’a, ua ou lalena, 95.
Hookino manu aku Kalani,
Ke aka kau la, he malie.
Mapu ka leo iluna o Makana,
Walaau ana i Kaiwikui
Ku’i ka leo o kuu wahine uhane, oia nei. 100.
Hele wale i ka pali kaili lawe wahine,
Hoohiki i koena wai.
Kapukapu aku la ke kai, okia no kama kapu.
Ka uhane walea i ka lai,
Nanea i ka paa o Koolau, 105.
Oni ke koolauwahine, oia kailuna o Kamailepuu.
Oni e like me ka auhau,
Ke aka o ka uhane o kekahi kama,
O Kamalalawalu, nona ka uhane wai kanaka,
Wahine kino lua, oia ka i Polihale. 110.
Pau ka pali hala ka luuluu,
Ho’i kaua i Nohili.
Ike aku i kauhale a ke akua,
Ke ako la, la i Waiolono.
Paa ka hale a ka li’ula, 115.
I kukulu ia e Limaloa.
I kueneia e Uweuwelekehau,
He uhane ku i Kalamaula,
He aka kai pili me ka naulu,
Ka uhane pee i ka makani. 120.
Alai makani o Kekaha,
Pale alau he koo na ka makani,
Ko inoa e kino manu aku la e Kalani.
Pakonakona ka hoi ana mai,
Paheahea mai ana ka leo, 125.
Winiwini au i ke aumoe.
Me he leo no ka hanehane la,
Ka leo o kuu wahine uhane, oia nei.
Ka uhane maka ehukai,
Oia ka honua nalu o Keahilele, 130.
Akua make ehukai o Kaahe,
Wahine hee nalu i Pueo,
Kiai nalu o Kanaha.
Nana lapawai o Waimea,
Ahuili moka ilaila. 135.
Pela ka hinu o ka poe alii
Piha nenelu i na kupuna.
Oloke’a lakou e ahu nei,
O oe ka ko ia kula e Kalani,
Ka po ia Lueea Kikaupe’a 140.
Ka ea koi i ka lepo o Kupalele,
Kiai pa o Pohakuauli nei o Kahiwauli,
O Kana, o Lani,
Nau ka e noho keia pa, ua ilioa ia kino.
Holo ae la Kawelo he i’a kona lua, 145.
E Kane o ko paeaea, o ke kahuna nana i hana o kuu keiki,
Mauka ia i ka lele pali e make ai.
O ke kahuna nana i hana o kuu keiki,
Makai ia i ka waha o ka mano e make ai.
O ke kahuna nana i hana i kuu keiki, 150.
Auau i ka wai make.
O ke kahuna nana i hana i kuu keiki,
Ai aku i ka ai make.
O ke kahuna nana i hana i kuu keiki,
Ai aku i ka ia make. 155.
Kualii.1 Is he like the unsound lama, [Or] the lehua in the ninth forest; A lone tree standing in the shrubbery? [He is] not like these. Not like the mature ti leaves of Nuuanu, Torn by the rain and the wind. Fallen are the yellow ti leaves of the summit of Waahila. [He is] not like these. Not like the rough-barked kukui, Bark crackled by the sun. Like a man who drinks awa is the roughness Of the kukui [trees] of Lihue. [He is] not like these. Not like the twisted hala (screw-pine), The crooked naio tree, Nor to the ahihi standing uncreased At the bathing-pool usurped by the hinahina In the wind which bends, leans and falls. [He is] not like these. Not like the nanue, Nor the lipoa fish-food, Nor the lipalahalaha of Waimea, The moss that hangs on the trees, Nor the red crab at the summit of Kaala. [He is] not like these. Not like the pandanus wreath of hinalo blossoms of Kepa, The pandanus was blown by the wind, The felled pandanus of Papuaa. [He is] not like these. Not like the wind Moaning through the mountains, Bracing up the house of Koolau, Fastening it lest it fall by the wind, [With] the successful hair line of the fisherman. [He is] not like these. Not like the naulu bringing the land breeze, Like a vessel of water poured out was the mountain breeze of Kumomoku Establishing the hau trees of Leleiwi. The hau trees of Kepookala are separate. Have you not seen the hau [Of] projecting, twisted and crooked body? Sitting crooked and cramped was Kanehili at Kaupea. [He is] not like these. Not like the ekaha in the sea; The kiele, or the orange, Nor the leaves of the olapa waving in the wind. Nor the blossom of the grass faded by the sun. [He is] not like these. Not like the trunk of the wiliwili Which was shaped for a surf-riding board, Not like such. Not like the kaunoa, The plant without root Spreading over things, Having no root for sustenance, Not like this. Not like the makole, That watery source Watering the eyelids, I thought the height above was dry. Not like this. Not like the kawau Is the kalia, standing in the open. The division recognized indeed a man. Not like these. Not like the chilly Kahaloa wind, Scattering the kou blossoms, wreathing the sea of Kapua, Not like these. Not like the paua which cuts the pandanus To weave its blossoms at the social gatherings, That was the knife to cut Kahuku’s pandanus. Not like these. The water and the sea are not alike. Salty is the sea-water, And refreshing is the water, With my husband Ninininikawai Of Pulewa. Not like these. There is someone you resemble, Keaweikekahialiiokamoku, Keawe, lord of Hawaii, Not like these. Not like this chief [Is he] to be compared. He is a man, Ku is a god; Ku is a favorite from heaven, Ku is a haole from Tahiti, There were four men, here were eight men, Ku, Kane, Kanaloa, Kaekaemakaihauwahine, Hakihakipua, Kehualua, Not like these. Awake! the anointing board is prepared, The offspring of Uwilani are warmed, Kalani was related to the winter. Before the sun rose was determined The greatness and power of Ku. The authority of the land was given, Warming the young chiefs of Kona. They are alike. No Kualii. Ua like hakahaka lama Ka lehua i ka wao eiwa, He laau haowale Ku i ka nahele la, Aole i like. Aole e like me ka lauki pala o Nuuanu, I haehaeia e ka ua e ka makani, A haule i lalo ka lauki pala i ka luna i Waahila la, Aole e like. Aole e like me ke kukui ili puupuu, Ili nakaka i ka la, Me he kanaka inu awa la, ka mahuna, O ke kukui o Lihue la, Aole e like. Aole e like me ka halawili, Ka naio laau kekee, I ka ahihi ku makuu ole, I ke kawakawa i keekeehia i ka hinahina I ka makani e kulana, e hoi e hina la. Aole i like. Aole i like me ka nanue, A me ka lipoa ai a ka ia. A me ka lipalahalaha o Waimea, Ka limu kau i ka laau. A me ka alamihi ula i ka luna i Kaala la, Aole i like. Aole i like me ka hala hili, hala hinalo o Kepa, I pai e ka makani ka hala, Na hala hina o Papuaa la, Aole i like. Aole i like me ka makani, E nu ana i ke kuahiwi. E kakoo ana ka hale o Koolau, E lawalawa ana o hina i ka makani, Ka mokoi hi lauoho a ka lawaia la, Aole i like. Aole i like me ka naulu ia ua hoohali kehau, Me he ipuwai i ninia la na hau o Kumomoku. Piiku na hau o Leleiwi, Noho e na hau o Kepookala, Aole ka oe i ike i ka hau? Kuapue, kuawili, kuakee, Noho kee, kekee o Kanehili i Kaupea la, Aole i like. Aole i like i ka ekaha ku i ka moana, Ke kiele a me ka alani, Me ka olapa lau kahuli i ka makani. A me ka pua mauu hina wale i ka la la, Aole i like. Aole i like me ka kua o ka wiliwili, I kalai ia kona i papa hee i ka nalu la, Aole i like. Aole i like i ke kaunoa, Ka laau kumu ole E hihi wale ana no i luna, Aole kumu o kona ola ana la, Aole no i like. Aole e like me ka makole, Ia laau wai nui, E haloiloi ana i luna o ka lihilihi, Kai no e maloo i ke kiekie i luna la, Aole i like. Aole i like me ke kawau, I ke kalia ku ma ka waha. Ai mai ka ia he kamahele, he kanaka la, Aole i like. Aole i like me ia makani anu, he Kahaloa, E lu ana i ka pua kou, e lei ia ana e ke kai o Kapua la, Aole i like. Aole i like i ka paua i oki ia ka iwi i ka hala, I lei ia ka pua i ka aha lealea, Oia ka pahi oki hala o Kahuku la, Aole i like. Aole i like ka wai me ke kai, He awahia ko ke kai, A he manalo hoi ko ka wai, Me ko kuu kane o Ninininikawai, O Pulewa la. Aole i like. Aia hoi ha kou hoa e like ai, O Keaweikekahialiiokamoku, O Keawe, haku o Hawaii la. Aole i like. Aole e like nei lani, I ka hoohalikelike, He kanaka ia he ’kua Ku, He ulalele Ku mai ka lani mai. He haole Ku mai Kahiki, Eha hoi na kanaka, ewalu hoi nei kanaka, O Ku, o Kane, o Kanaloa, o Kaekaemakaihauwahine, o Hakihakipua, o Kehualua la, Aole i like. Ala! ua wela ka papa pe, Ua wela ka hua o Uwilani, O ka lani pili o hooilo, E oe puka ae ka la e kohia ana no, O ka nui mana wale o Ku, Haawiia mai ke au ka aina Mahana ai kamakalii o Kona, Ua like.