De probatione auri et argenti.
Reading edition
Omne aurum purum cuiuslibet ponderis omni argento
similiter puro, eiusdem tamen ponderis, densius est parte sui
vicesima. quod ita probari potest. si purissima auri libra
cum aeque puri argenti simili pondere sub aqua conferatur in 5
statera, XII denariis id est vicesima sui parte, aurum gravius
argento vel argentum levius auro invenietur. quapropter si
inveneris opus aliquod auro formatum, cui argentum per mixtionem
inesse videatur, scireque volueris quantum auri quantumve
in eo contineatur argenti, sume argentum sive aurum 10
et examinato suspecti operis pondere, non minus pensantem
massam de utrovis metallo fabricato atque utrumque, et opus
scilicet et massam, staterae lancibus inponito aquisque inmergito.
si argentea fuerit massa quam fecisti, opus praeponderabit.
si aurea fuerit, allevato opere aurum inclinabitur. 15
1 Tit. om. S.
2 parum p.
3 tamen ponderis: ponderis tamen l.
4 vicesima: vicesima quarta et insuper ducentesima XLma add. solus S (item infra v. 6).
6 XII: undecim solus S.
7 auro om. V. | invenitur V p.
8 aliquod opus L. | auro om. S. | per commixtionem S, permixtum p.
9 inesse: esse p. | quantum vae L, quantumque p.
10 contineatur: conveniatur L.
11 exanimato L. | suspecti: c̄ suspecti l. | pensatū m. | pensante (sic) massam p, pensante massa l.
12 fabricante p.
14 argea L.
15 alleviato L.
hoc tamen ita fiet ut quot partibus inclinatur aurum, totidem
partibus sublevetur argentum, quia quicquid in ipso opere
fuerit sub aqua praeter solitum ponderis, ad aurum propter
densitatem pertinet, quicquid autem levitatis, ad argentum
propter raritatem est referendum. et ut hoc facilius possit 5
adverti, considerare debes tam in gravitate auri quam in levitate
argenti XII denarios significare libram, sicut prima
lectionis huius fronte praefixum est.
Plain text