PUNÒ NANG SALITÂ

Sa isang madilím gúbat na mapanglao[A] dauag na matinic, ay ualáng pag-itan, halos naghihirap ang cay Febong silang[B] dumalao sa loob na lubhang masucal. Malalaquing cahoy ang inihahandóg pauang dalamhati, cahapisa,t, lungcót huni pa n~g ibon, ay nacalulunos sa lalong matimpi,t, nagsasayáng loob. Tanáng mga baguing, na namimilipit sa sangá ng cahoy, ay balót n~g tinic may bulo ang bun~ga,t, nagbibigay sáquit sa cangino pa máng sumagi,t, málapit. Ang m~ga bulaclac n~g nag tayong cahoy pinaca-pamuting nag ungós sa dahon pauang culay lucsa, at naquiqui ayon sa nacaliliong masangsang na amoy. Caramiha,i, Ciprés at Higuerang cutád,[C] na ang lilim niyaón ay nacasisindác ito,i, ualang bun~ga,t, daho,i, malalapad, na nacadidilím sa loob ng gubat. Ang m~ga hayop pang dito,i, gumagalâ caramiha,i, Sierpe,t, Baselisco,i, mad-la, Hiena,t, Tigreng ganid nanag sisi sila, ng búhay n~g tauo,t, daiguíng capoua. Ito,i, gúbat manding sa pinto,i, malapit n~g Avernong[D] Reino ni Plutong masun~git[E] ang nasasacupang lupa,i, dinidilig[16] n~g ilog Cocitong camandag ang túbig.[F] Sa may guitnâ nito mapanglao na gubat may punong Higuerang daho,i, culay pupás, dito nagagapos ang cahabag habag isang pinag usig n~g masamang palad. Bagong tauong basal, na ang anyo,t, tindig[17] cahit natatalì camay, paá,t, liig cundî si Narciso,i,[G] tunay na Adonis[H] muc-ha,i, sumisilang sa guitnâ n~g sáquit. Maquinis ang balát at anaqui buroc pilicmata,t, quilay mistulang balantók bagong sapóng guinto ang cúlay n~g buhóc sangcáp n~g cataua,i, pauang magca-ayos. Dan~gan doo,i, ualang Oreadang Ninfas,[I] gúbat na Palacio n~g masidhing Harpías,[J] nangaaua disi,t, na acay lumiyag sa himaláng tipon n~g caricta,t, hirap. Ang abáng oyamin n~g dálita,t, sáquit ang dalauang mata,i, bucál ang caparis, sa lúhang nanatác, at tinan~gis-tan~gis ganito,i, damdamin n~g may auang dibdib. Mahiganting lan~git, ban~gis mo,i, nasaan? n~gayo,i, naniniig sa pagcá-gulaylay bago,i, ang bandilà n~g lalong casam-an[18] sa Reinong Albania,i, iniuauagayuay? Sa loob at labás, n~g bayan cong sauî caliluha,i, siyang nangyayaring harî cagalin~ga,t, bait ay nalulugamî ininís sa hucay nang dusa,t, pighatî. Ang magandang asal ay ipinupucól sa láot n~g dagat n~g cut-ya,t, lingatong balang magagalíng ay ibinabaón at inalilibing na ualáng cabaong. N~guni, ay ang lilo,t, masasamang loób sa trono n~g puri ay inalulucloc at sa balang sucáb na may asal hayop maban~gong incienso ang isinusuob. Caliluha,t, sama ang úlo,i, nagtayô at ang cabaita,i, quimi,t, nacayucô, santong catouira,i, lugamì at hapô, ang lúha na lamang ang pinatutulô. At ang balang bibíg na binubucalán nang sabing magalíng at catutuhanan agád binibiác at sinisican~gan nang cáliz n~g lalong dustáng camatayan. ¡O tacsíl na pita sa yama,t, mataás![19] ¡o hangad sa puring hanging lumilipas! icao ang dahilan n~g casamáng lahat[20] at niyaring nasapit na cahabághabág.[21] Sa Corona dahil n~g haring Linceo at sa cayamanan n~g Duqueng Amá co, ang ipinangahás n~g Conde Adolfo sabugan n~g sama ang Albaniang[K] Reino. Ang lahát nang itó, ma-auaing lan~git[22] iyóng tinutunghá,i, anó,t, natitiis?[23] mula ca n~g boong catouira,t, bait pinapayagan mong ilubóg n~g lupít? Macapangyarihang cánan mo,i, iquilos, papamilansiquín ang cáliz n~g poot, sa Reinong Albania,i, cúsang ibulusoc ang iyóng higantí sa masamáng loob. Baquit calan~gita,i, bingí ca sa aquin ang tapat cong luhog ay hindi mo dingín? dí yata,t, sa isang alipusta,t, ilíng sampong tain~ga mo,i, ipinan~gun~gulíng? Datapua,t, sino ang tataróc caya sa mahál mong lihim Dios na daquilà? ualáng mangyayari sa balát n~g lupà dì may cagalin~gang iyóng ninanásà. ¡Ay dî saán n~gayón acó man~gan~gapit! ¡saán ipupucól ang tinangis-tangis cong ayao na n~gayong din~giguin ng Lan~git[24] ang sigao n~g aquing malumbay na voses![25] Cong siya mong ibig na aco,i, magdusa Lan~git na mataás aquing mababata iságì mo lamang sa púso ni Laura aco,i, minsan minsang mapag ala-ala. At dito sa laot n~g dusa,t, hinagpis, malauac na luhang aquing tinatauid gunitâ ni Laura sa naabáng ibig siya co na lamang ligaya sa dibdib. Munting gunam-gunam n~g sintá co,t, mutyâ n~g dahil sa aqui,i, daquilâ cong touâ, higuít na malaquíng hírap at dalita parusa ng táuong lilo,t, ualang aua. Sa pagka gapus co,i, cong guni-gunihín malamig nang bangcay acong nahihimbíng[26] at tinatan~gisan nang sula co,t, guiliu, ang pagca-búhay co,i, ualang hangá mandin. Cong apuhapin co sa sariling isip ang suyúan namin nang pili cong ibig, ang pag luhâ niyá cong aco,i, may hapis naguiguing ligaya yaring madláng sáquit. ¡Ngunì sa abá co! ¡sauing capalaran! anópang halagá nang gayóng suyúan cun ang sin-ibig co,i, sa catahimican ay humihilig na sa ibáng candun~gan? Sa sinapupunan nang Conde Adolfo aquing natatanáo si Laurang sintá co, camataya,i, nahan ang dating ban~gis mo? nang díco damdamín ang hirap na itó. Dito hinimatáy sa pag hihinagpís sumúcò ang püsò sa dahás nang sáquit, ulo,i, nalun~gay-n~gay, lúhà,i, bumalisbís, quinagagapusang cahoy ay nadilíg. Mag mulâ sa yapac hangang sa ulunán nalimbág ang ban~gís nang capighatían, at ang panibugho,i, gumamit nang asal nang lalong marahás lilong camatayan. Ang cahima,t, sinong hindî maramdamin cong ito,i, maquita,i, mag mamahabáguin, matipid na lúhà ay pa-aagusin ang nagparusa ma,i, pilit hahapisin. Súcat na ang tingnàn ang lugaming anyo nitong sa dálita,i, hindi macaquibô aacaing bigláng umiyác ang púsô cong ualâ nang lúhang sa mata,i, itúlô. Ga-ano ang áuang bubugsô sa dibdib nang may caramdamang ma anyóng tumitig cun ang panambita,t, daing ay marin~gig nang mahimasmasan ang tipon nang sáquit? Halos boong gúbat ay na sa sabúgan nang ina-ing-aing na lubháng malumbáy[27] na inu-ulit pa at isinisigao sagót sa malayò niyaóng alin~gao-n~gao, ¡Ay Laurang poo,i,! baquit isinúyò sa iba ang sintang sa aqui pan~gacò at pinag liluhan ang tapat na púsó pinang-gugulan mo nang lúhang tumuló? Dî sinumpa-án mo sa haráp nang lan~git na dî maglililo sa aquing pagibig? ipinabigay co namán yaring dibdib[28] uala sa gunitâ itóng masasapit. Catiualà aco,t, ang iyòng carictán capilas nang Lan~git anaqui matibay, tapát ang púsò mo,t, dî nagunamgunam na ang pag lililo,i, na sa cagandahan. Hindî co acalang iyóng sa-sayan~gin maraming lúhà mong guinugol sa aquin taguring madalás na acó ang guiliu, muc-hâ co ang lunas sa madláng hilahil. Di cong acó Poo,i, utusang mang-gúbat nang Hari mong Amá sa alín man Ciudad cong guinagauá mo ang aquing saguisag dalauá mong matá,i, nanalong nang perlas? Ang aquing plumage cung itinatalî nang parang corales na iyóng dalirî buntóng hihin~gá mo,i, naquiqui-ugalî sa quilos nang guintóng ipinananahî. Macailan Laurang sa aqui,i, iabot, basâ pa nang lúhà bandang isusuut, ibinibigay mo ay nag hihimutóc tacot masugatan sa paquiquihamoc. Baluti,t, coleto,i, dî mo papayagan madampi,t, malapat sa aquing catao-an cundî tingnan muna,t, bacâ may calauang ay nan~gan~ganib cang damit co,i, marumhán. Sinisiyasat mo ang tibay, at quintáb na cong sayaran man nang tagá,i, dumulás at cong malayò mang iyóng minamalas sa guitnâ nang hokbo,i, makilalang agád. Pahihiasan mo ang aquing turbante nang perlas topasio,t, maningníng na rubé, bucód ang magalao na batóng diamante púnô nang n~galan mong isang letrang L. Hangang aco,i, uala,t, naquiquipag-hámoc nang aapuhap ca nang pang aliu loob; manalo man aco,i, cun bagong nanasoc naquiquita mo na,i, may dalá pang tácot. Boong pan~ganib mo,i, bacâ nagca sugat di maniniualà cundi masiasat at cung magcagurlís nang muntî sa balát hinuhugasan mo nang lúhang nanatác. Cung aco,i, mayroong cahapisang muntî tatanun~gin moná cun anó ang sanhî, hangang di malining ay idinarampî sa mga muc-ha co, ang rube mong lábî. Hindî ca tutugot cundî matalastás, cacapitan monang mag bigla nang lúnas, dadalhin sa jardi,t, doon ihahanap, nang ica-aaliu, sa mga bulaclác. Iyong pipitasín ang lalong mariquít dini sa li-ig co,i, cúsang isasabit tuhog na bulaclac sadyáng saglit-saglit, pag-uupandín mong lumbay co,i, mapacnít. At cun ang hapis co,i, hindî masauatâ sa pilic-matá mo,i, dadáloy ang lúhâ na pasaán n~gayón ang gayóng arugâ sa dalá cong sáquit ay di i-apulâ? Halina Laura,t, aquing cailangan n~gayon, ang lin~gap mo nang naunang arao, n~gayón hinihin~gî ang iyong pag-damay; ang abáng sintá mo,i, na sa camatayan. At n~gayóng malaqui ang aquing dálitâ, ay dî humahanap nang maraming lúhâ, sucat ang capatác na maca-apulâ cun sa may pag sintang púsò mo,i, mag mulâ. Catao-ang co,i, n~gayón siyasatin, ibig, tigní ang súgat cong dí gauâ nang cáliz hugasan ang dugóng nanálong sa guitguít nang camay co, paa,t, natataling li-ig. Halina, irog co,t, ang damít co,i, tingnán, ang hindî mo ibig dampioháng calauang calaguín ang lubid, at iyong bihisan, matinding disa co,i, nang gumaán-gaán. Ang m~ga matá mo,i, cun iyóng ititig dini sa anyô cong sadlacan nang sáquit upanding mapiguil ang tacóng mabilís niyaring abáng búhay sa icapapatíd. Uala na Laura,t, icao nan~ga lamang ang macalulunas niyaring cahirapan; damhín nang camay mo ang aquing catauan, at bangcay man aco,i, mulíng mabúbuhay! N~guní ¡sa abáco! ¡ay sa laquing hirap! ualâ na si Laura,i, laquing tinatauag! napalayo-layo,t, di na lumiliyag, ipinag cánolò ang sintá cong tapát. Sa ibang candun~ga,i, ipinagbiyayà ang púsong aquin na, at aco,i, dinayá boóng pag-ibig co,i, ipinan~ganyaya linimot ang sintá,t, sinayang ang luhá. Alin pa ang hirap na dî na sa aquin? may camatayan pang dîco dadamdamín? ulila sa Amá,t, sa Ináng nag-angquin, ualang kaibiga,t, linimot ng guiliu. Dusa sa puri cong cúsang siniphayò, palasong may lasong natiric sa púsò; habág sa Amá co,i, túnod na tumimo; aco,i, sinusunog niyaring panibughò. Ito,i, siyang una sa lahat n~g hirap, pag dayà ni Laura ang cumacamandág dini sa búhay co,i, siyang magsa-sadlac sa lingin~gang la-án ng masamáng palad. O conde Adolfo,i, ilinapat mo man sa aquin ang hirap n~g sangsinucuban, ang caban~gisan mo,i, ipinasalamatan, ang púsò ni Laura,i, cong hindî inagao. Dito nag-himutóc ng casindac-sindác na umaalin~gao-n~gao sa loob n~g gúbat tinangay ang diua,t, caramdamang hauac n~g buntóng hinin~ga,t, lúhang lumagaslás. Sa púno n~g cahoy ay napa-yucayoc, ang li-ig ay supil n~g lúbid na gapos, bangcay na mistula,t, ang culay na buroc n~g caniyang muc-ha,i, naguing puting lubós. Nagcataón siyáng pagdatíng sa gúbat n~g isang guerrerong bayani ang ticas, putong na turbante, ay calin~gas-lin~gas, pananamit moro sa Persiang Ciudad[L] Piniguil ang lacad, at nagtanao-tano, anaqui ninita ng pag-pahingahán di caquinsa-guinsa,i, ipinagtapunan ang pica,t, adarga,t, nagdaóp ng camay. Sacá tumin~galá,t, mata,i, itiniric sa bubóng ng cahoy na taquip sa Lan~git, estátua manding nacatayo,t, umíd, ang buntóng hinin~gá niya,i, ualang patid. Nang magdamdam n~gauit sa pagayóng anyò, sa punó n~g isang cahoy ay umupô nag-uicang "ó palad" sabay ang pagtulò, sa matá, ng lúhang anaqui,i, palasò. Olo,i, ipinatong sa caliuang camay at sacá tinutop, ang noó, ng canan, anaqui mayroong guinugunam-gunam isang mahalagang nalimutang bagay. Malao,i, humilig nag ualang bahalâ dirin cumacati ang batis ng lúha, sa madláng himutoc, ay casalamuhá ang uicang "Flerida,i, tapus na ang touá". Sa balang sandalî ay sinasabugan yaóng boóng gúbat n~g maraming ¡ay! naquiquituno sa huning mapanglao n~g pang-gabing ibon doó,i, nagtatahán.[M] Mapamaya-maya,i, nag ban~gong nagulat, tinangnán ang pica,t, sampo n~g calasag nalimbag sa muc-hâ ang ban~gís n~g Furias[N] "dî co itutulot" ang ipinahayág. "At cung cay Flerida,i, ibá ang umagao at dî ang amá cong dapat na igalang, hindî co masabi cun ang picang tan~gan bubugá n~g libo,t, lacsáng camatayan. Bababa si Marte mulâ sa itaás[O] sa ca-ilalima,i, áahon nang Parcas,[P] boong galit nila, ay ibubulalàs yayacaguin niyaring camáy cong marahàs. Sa cucó nang lilo,i aquing àagauin ang cabiyác niyaring calolouang angquín, liban na cay Amá, ang sino ma,t, alin ay dî igagalang nang tangang patalím. ¡O pag sintang labis nang capangyarihan sampong mag aamá,i, iyong nasasaclao! pag icao ang nasoc sa púsò ninoman hahamaquing lahat masunód ca lamang! At yuyuracan na ang lalong daquilá bait, catouira,i, ipan~gan~ganyaya boong catungcula,i, uaualing bahalà sampo nang hinin~ga,i, ipauubayà. Itong quinaratnán nang palad cong linsil salamíng malinao na sucat mahalín nang macatatatáp, nang hindî sapitin ang cahirapan cong di macayang bathín. Sa mauica itó lúhà,i, pina-agos, pica,i, isinacsac, sacá nag himutóc, nagcataón naimáng parang isinagót, ang buntóng hinin~gá, niyaóng nagagapus. Guerrero,i, namanghâ nang ito,i, marin~gig, pinabaling-baling sa gúbat ang titig, nang ualang maquita,i, hinintay umulit, dî namán nala,i, nag bagong humibíc. Ang bayaning moro,i, lalò nang namaáng "sinong nananaghóy sa ganitóng iláng?" lumapit sa dacong pinan~gagalingan nang buntóng hinin~ga,t, pinaquimatyagán. Inabutan niya,i, ang ganitóng hibic ¡ay mapagcandiling Amáng ini-ibig! ¿baquit ang búhay mo,i, na unang napatid, aco,i, inolila sa guitnâ nang sáquit? Cong sa gunitâ co,i, pagcuru-curuin ang pagcahulog mo sa camay nang tacsíl, parang naquiquita ang iyóng naratíng parusang marahás na calaguim-laguim. At alin ang hirap na dî icacapit sa iyó nang Duque Adolfong malupit[29] icao ang salamín sa Reino nang bait pagbubuntuhang ca nang malaquing gálit. Catao-an mo Amai,i, parang namamalas n~gayón nang bunsô mong iugami sa hirap pinipisang-pisang at iniuaualat nang pauâ ring lilong verdugo nang sucáb. Ang nagcahiualay na lamán mo,t, butó, camay at catao-áng nálayô sa úlo, ipinag-haguisan niyaóng mga lilo at ualang maauang maglibing na tauo. Sampo nang lincód mo,t, m~ga cai-bigan cong campi sa lilo,i, iyo nang ca-auay, ang dî nagsi-ayo,i, natatacot naman bangcay mo,i, ibaó,t, mapaparusahan. Hangan dito ama,i, aquing naririn~gig, nang ang iyóng úlo,i, tapát sa caliz ang panambitan mo,t, dalan~gin sa Lan~git na aco,i, maligtás sa cucóng malupít. Ninanásà mo pang acó,i, matabunan n~g bangcay sa guitnâ n~g pagpapatayan, nang houag mahúlog sa panirang camay ng Conde Adolfong higuit sa halimao. Pananalan~gin mo,i, dî pa nagaganáp sa li-ig mo,i, bigláng nahulog ang tabác naanáo sa bibig mong hulíng pan~gun~gusap, ang "adios bunso,t," búhay mo,i, lumipas. ¡Ay amang amá co! cong magunam-gunam madlâ mong pag irog at pagpapalayao ipinapalaso n~g capighatian luhà niyaring púsòng sa mata,i, nunucál. Ualáng icalauáng amá ca sa lupà sa anác na candóng ng pag-aarugâ ang munting hápis cong sumungao sa muc-hâ, sa habág mo,i, agad nanálong ang lúhâ. Ang lahat ng toua,i, natapos sa aquin, sampô niyaring búhay ay naguing hilahil, amá co,i, hindî na malaong hihintín aco,i, sa payapang baya,i, yayacapin. Sandaling tumiguil itóng nananangis, binig-yáng panahón lúha,i, tumaguistís niyaóng na aauang morong naquiquinyig, sa habág ay halos mag putóc ang dîbdib. Tinutóp ang púsò at saca nag say-say 'cailan a iya lúha co,i, bubucál n~g habág cay amá at panghihinayang para ng panaghóy ng nananambitan?[30] Sa sintáng inagao ang itinatan~gis, dahilán n~g aquing lúhang nagbabatis yaó,i, nananaghóy dahil sa pag-ibig sa amang namatáy na mapagtang-quilic. Cun ang ualang patid na ibinabahá. n~g m~ga mata ko,i, sa hinayang mulà sa m~ga palayao ni amá,t, arugà malaquíng pálad co,t, matamís na luhà. N~guni,t, ang nanaháng maralitang túbig sa muc-hâ,t, dibdib cong laguing dumidilig cay amá n~ga galing dapoua,t, sa ban~gís hindî sa anduca, at pagtatang-quilic. Ang matatauag cong palayo sa aquin n~g amá co,i, tóng acó,i, pagliluhin, agauan n~g sintá,t, panasa-nasaing lumubóg sa dusa,t, búhay co,i, maquitil. ¡May para cong anác na napanganyayá ang layao sa amá,i, dusa,t, pauang lúhà hindi nacalasáp kahit munting touà sa masintang ináng pagdaca,i, naualà! Napahintô rito,t, narin~gig na mulî ang pananambitan niyaóng natatalî, na ang uica,i, "Laurang aliu niyaring budhî[31] pa-alam ang abáng candóng n~g paghati. Lumaguì ca naua sa caligayahan sa haráp n~g dîmo esposong catipán, at houag mong datnín yaring quinaratnán n~g casign linimot, at pinagliluhan. Cong nagban~gis cama,t, nagsucáb sa aquin, mahal ca rin lubha dini sa panimdím, at cong mangyayari hangáng sa malibíng ang m~ga butó co quita,i, sisintahín. Dîpa natatapos itóng pan~gun~gusap may dalauang Leóng han~gós ng paglacad, siya,i, tinuton~go,t, pagsil-in ang han~gad; n~guni,t, nan~ga tiguil pag datíng sa haráp. Nan~ga-auâ mandi,t, naualán n~g ban~gis sa abáng sisil-ing larauan ng sáquit, nan~ga-catingala,t, parang naquinyig[32] sa dî lumilicat na tin~gistan~gis. ¡Anóng loob cayâ nitóng nagagapus, n~gayóng na sa haráp ang dalauáng hayóp, na ang balang n~gipí,t, cucó,i, naghahandóg isang camatayang caquila-quilabot! Dî co na masabi,t, lúhà co,i, nanatác, na-uumid yaring dilang nan~gun~gusap, pusò co,i, nanglalambot sa malaquing habág sa ca-aua-auang quinucob ng hirap. ¡Sinong dî mahapis na may caramdaman sa lagay ng gapús na calumbay-lumbay,[33] lipus n~g pighati sacá tinutunghán, sa lamán at butó niya, ang hihimáy! Catiualâ na n~gâ itóng tiguib sáquit na ang búhay niya,i, tungtóng na sa guhit, linagnát ang pusò,t, nasirâ ang voses, dína mauatasan halos itóng hibic. "Paalam Albaniang pinamamayanan n~g casama,t, lupit, han~gis caliluhan, acóng tangulan mo,i, cusa mang pinatay, sa iyó,i, malaquí ang panghihinayang. Sa loob mo naua,i, houag mamilantic ang panirang talím n~g catalong caliz; magcá espada cang para ng binitbit niyaring quinuta mong canang matang-quilic. Quinasuclamán mo ang ipinan~gacò sa iyó,i, gugulin niniyac cong dugò at inibig mopang hayop ang mag bubò, sa cong itangól ca,i, maubos tumúlo. Pagcabatà cona,i, ualáng inadhicà cundî pag-lilincod sa iyó,t, calin~gà ¿dî maca-iláng cang babaling masirá ang mga camáy co,i, siyang tumimauà? Dustáng camatayan ang bihis mong bayad; dapoua,t, sa iyo,i, mag papasalamat, cong pacamahali,t, houag ipahamac ang tinatan~gisang guiliu na nagsucáb. Yaóng aquing Laurang hindi mapapacnít n~g camatayan man sa tapát cong dibdib; ¡ipa-alam bayan co, pa-alam na ibig, magdarayang sintang di manao sa ísip! Bayang ualáng loob, sintáng alibughâ, Adolfong malapit, Laurang magdarayâ, magdiuang na n~gayo,t, manulos sa touâ, at masusunod na sa aquin ang násà. Na sa harap co na ang lalong maraual, mabin~gís na lubháng lahing camatayan malulubos nan~ga ang inyóng casamán, gayon din ang aquing aalipustaán. ¡Sa abáng-abá co! diatâ ó Laura mamamatáy aco,i, hindî mo na sintá! itó ang mapait sa lahat nang dusa, ¡Sa quin ay sino ang mag-aala-ala! Diyata,t, ang aquing pagca-panganyáya dî mo tatapunang ng camunting lúhà, cong yaring búhay co,i, mahimbíng sa ualà dî babahaguinan n~g munting gunitâ! Guni-guning itó,i, lubháng macamandág ágos na lúhà co,t, púsò co,i, ma-agnás, túlò caloloua,t, sa mata,i, pumulàs, cayóaquing dugo,i, mag-unahang matác. Nang matumbasan co ang lúhà, ang sáquit[34] nitóng pagcalimot n~g tunay cong ibig; houag yaring buháy ang siyang itan~gis cundî ang pagsintang lubós na na-amis. Sa tinaghoy-taghóy na casindac-sindác, guerrero,i, hindî na napiguil ang habág, tinuntón ang voses at siyang hinanap, patalim ang siyang nagbucás n~g landás. Dauag na masinsi,i, naglagui-laguitic sa dágoc n~g lubháng matalas na cáliz, moro,i, dî tumugot hangang dî nasapit ang binubucalán ng maraming tan~gis. Anyóng pantay-matá ang lagay n~g arao niyóng pagcatun~go sa calulunuran[35] siyang pagcataos sa quinalalag-yan nitóng nagagapus na cahambalhambál. Nang malapit siya,t, abutin ng suliáp ang sa pagcatali,i,[36] liniguid n~g hirap, naualán n~g diua,t, lúha,i, lumagaslás, catao-án at púso,i, nagapus ng habág. Malaong natiguil na dî nacaquibô hinin~ga,i, hinabol na ibig lumayò, matutulog disin sa habág ang dugô, cundan~gan nagbangís Leong nan~gag-tayô. Na-acay n~g gútom at gauing manilâ, ang-ulî sa ganid at naualâng aua, handâ na ang n~gipi,t, cucong bagong hasa at pagsasabayán ang gapós n~g iuâ. Tanang balahibo,i, pinapan~galisag, nanindig ang buntót na nacagugulat sa ban~gis n~g anyô at n~ginasáb-n~gasáb, Furiang nag n~gan~galit ang siyang catulad. Nag taás ang camáy, at nanga caamâ sa cato-ang gapá ang cucóng pangsirâ, nang daracmain na,i, siyang pagsagásâ niyaóng bagong Marteng lumitao sa lúpâ. Inusig n~g tagâ ang dalauang León, si Apolo mandin sa Serpiente Piton,[Q] ualang bigóng quilós na dî nababaón ang lubháng bayaning tabác na pamutol. Cong ipamilantíc ang canang pamatáy, at sacá isalág ang pang-adyáng camáy, malilicsing León ay nanga lilinláng cayâ dî nalao,i, nan~ga-gumong bangcay. Nang magtagumpay na ang guerrerong bantóg sa nan~ga-calabang maban~gis na hayop,[37] lúha,i, tumutulong quinalag ang gápus ng ca-aua-auang iniuan ang loob. Halos nabibihay sa habág ang dibdib[38] dugó,i, ng matingnang nunucal sa guitguít, sa pagcalág niyang malicsí,i, nainíp sa siga-sigalót na madláng bilibid. Cayâ ang guinaua,i, inagapayanan catauang malatáng parang bagong bangcáy at minsang pinatid n~g espadang tan~gan ualang auang lubid na lubháng matibay. Umupo,t, quinalong na naghihimutoc, catauan sa dusa hinin~ga,i, natulog, hinaplus ang muc-ha,t, dibdib ay tinutóp, násà ng gueerro,i, pagsauláng loob. Doon sa pagtitig sa pagcálun~gay-n~gay n~g caniyang cálong na calumbay-lumbay, nininilay niya, at pinagtatao-hán ang diquit n~g quias at quinasapitan. Namamanghâ namán ang magandang quias casing-isa,t, ayon sa bayaning ticas, mauiuili disin ang iminamamalas, na matá, cundan~gan sa malaquíng habág. Gulong-gulóng lubha ang caniyang loob, n~guni,t, napayapà n~g anyong cumilos itóng abáng candong ng calunos-lunos nagusing ang búhay na nacacátulog. Sa pagcalun~gay-n~gay matá,i, idinilat, himutóc ang unang bati sa liuanag, sinundan n~g taghoy na cahabaghabág "nasaan ca Laura sa ganitong hirap? Halina guiliu co,t, gapus co,i, calaguín, cong mamatáy acó,i, gunitain mo rin, pumiquít na muli,t, napatid ang daing, sa may candóng namang tacot na sagutin. Ipina-n~gan~ganib, ay bacá mabiglâ magtuloy mapatid hiningang mahinâ hinintáy na lubós niyang mapayapá ang loob n~g candóng na lipus dálità. Nang muling mamulat ay naguiclahanan "¿sino? ¡Sa aba co,t, na sa morong camay!" ibig na i-igtád ang lunóng catao-án, nang hindî mangyari,i, nag-ngalit na lamang. Sagót n~g guerrero,i, houag na man~ganib sumapayapaca,t, mag aliu n~g dibdib n~gayo,i, ligtas cana sa lahát nang sáquit may cálong sa iyo ang nagtatangquilic. Cung nasusuclám ca sa aquing candun~gan, lason sa púso mo nang hindi binyagan, nacucut-ya acóng dí ca saclolohan sa iyong nasapit na napacarauál. Ipina-hahayág n~g pananamít mo tagá Albania ca at aco,i, Perciano icao ay caauay n~g baya,t, secta co,[R] sa lagay mo n~gayo,i, magcatoto tayo. Moro aco,i, lubós na táong may dibdib, ay nasasacalo rin ng útos ng Lan~git, dini sa púso co,i, cusang natititic natural na leyng sa abá,i, mahapis. Anong gagauín co,i, aquing napaquingán ang iyong pagtaghoy na calumbay-lumbay, gapús na naquita,t, pamu-mutiuanan ng dalauáng gánid, n~g bangís na tangan. Nagbuntóng hini~gá itong abáng calong at sa umaaliu na moro,i, tumugón, "cundîmo quinalág sa punu n~g cahoy, nalibíng na acó sa tiyán n~g León. Payapa na namán disin yaring dibdib; napag-quiquilalang ca-auay cang labis at dî binaya-ang nagca-patid-patid, ang aquing hinin~gáng camataya,t, saquit.[39] Itóng iyóng aua,i, dî co hinahan~gád, pataín mo acó,i, siyang pitang habág, dimo tantô yaring binabatáng hirap na ang camatayan ang búhay cong hanap. Dito napahiyao sa malaquing hapis ang morong may áua,t, lúha,i, tumaguistís, siyang itinugón sa uicang narin~gig at sa panglolomo,i, cusang napahilig. Ano pa,t, capoua hindi macaquibô dî nanga-calaban sa damdam ng púsò parang ualáng malay, hangang sa magtágo,t, humilig si Febo sa hihigáng guintô. May áuang guerrero ay sa maramdaman malam-lám na sinag sa gúbat ay nanao, tinuntón ang landás na pinagda-anan dinalá ang calong sa pinangalingan. Doon sa naunang hinintúang daco nang masoc sa gúbat ang bayaning moro sa isang malapad, malinis na bató cúsang pinag-yaman ang lugaming pangcó. Cumuha ng munting báong macacain, ang angdaralitâ,i, inamong tumiquím cahit uma-ayao ay nahicayat din nang sabing malambót na pauang pag-aliu. Nalouag-louagán ang pang-hihin~gapus sapagca,t, na-auas sa pagcadayucdóc, hindî quinucusa,i, tantóng nacatulog, sa sinapupunan nang guerrerong bantóg. Itó,i, dî umidlíp sa boong magdamág sa pag-aalaga,i, nagbatá n~g puyat ipinan~gan~ganib, ay bacá macagát nang ganid na madláng nag-gala sa gúbat. Touing maguiguising sa magaang túlog itóng lipós hirap, ay naghihimutóc, pauang tumitiric na anaqui túnod sa dibdib nang morong may habág at lúnos. Nang magmamadaling arao, ay nahimbíng munting napayapa sa dalang hilahil hangáng sa Aurorang itabóy ang dilim[S] ualáng binitiuang himutóc at daing. Itó ang dahiláng ipinagcasundò limáng caramdamang parang hinahalò iquinatiuasáy nang may dúsang púsò lumacás na mulî ang catao-ang hapò. Caya,t, nang isabog sa sangsinucuban ang doradong buhóc nang masayang arao nag-ban~gong hinaho,t, pinasalamatan sa Lan~git ang bagong lacás nang catao-an. Sabihin ang touâ nang guerrerong hayág, ang abáng quinalong ay bigláng niyacap, cong nang una,i, nucál ang lúha sa habág n~gayo,i, sa galac na ang ilinagaslás. Capús ang dilà cong magsaysay nang laquí nang pasasalamat nitóng quinandili, cundan~gan ang dusa,i, sa naualáng casi ay napauî disin sa touang umalí. Sapagca,t, ang dusang mula sa pag-ibig cung cahit mangyaring lumayó sa dibdib, quisáp matá lamang ay agád babalic at magdadagdág pa sa una nang ban~gís. Cayâ hindî pa man halos dumadápò ang toua sa lámad nang may dúsang pusó ay itinac-uil na nang dálitang lálò at ang túnod niya,i, siyang itinimó. Niyapús na mulî ang dibdib nang dúsa ¡hirap ayang bat-hín nang sáquit sa sintá! dan~gan ina-aliu nang moro sa Persia natuluyang nánao ang tan~gang hinin~gá. Iyong natatantô ang aquing paglin~gap, (anitong Persiano sa nababagabag) mula nang hirap mo,i, ibig cong matatap at nang cong may daa,i, malagyan nang lúnas. Tugóng nang may dusa,i, "dî lamang ang mulâ niyaring dálita co ang isasalita, cundi sampong búhay sapól pagcabata, nang maganapán co ang hin~gî mo,t, nasà. Nupóng nag-agapay sa punò nang cahoy ang may daláng habág at lipus lingatong sacá sinalitang, lúha,i, bumabalong boong naguing búhay hangang naparool. "Sa isang Ducado nang Albaniang Ciudad, doon co naquita ang unang liuanag, yaring catauha,i, utang cong tinangap sa Duque Briseo ¡ay amá cong liyag! N~gayóng nariyang ca sa payápang bayan sa haráp n~g aquing ináng minamahal Princesa Florescang esposa mong hirang tangáp ang lúhà cong sa matá,i, hunucál. ¿Baquit naguing tauo acó sa Albania bayan n~g amá co at di sa Crotona,[T] masayáng Ciudad na lúpa ni iná? disin ang búhay co,i, di lubháng nag dusa. Ang Duqueng amá co,i, privadong tanungàn n~g Haring Linceo sa anomang bagay,[U] pan~galauáng púno n~g sangcaharían, hilaga-ang tungo n~g súyo n~g bayan. Cong sa cabaita,i, ulirán n~g lahát at sa catapanga,i, pang-úlo sa Ciudad, ualáng casingdúnong mag mahal sa anác, umacay, magturo sa gagauing dapat. Naririn~gig copa halos hangan n~gayón malayao na tauag n~g amá cong poon, niyaóng acó,i, bátang quinacandóng-candóng, taguríng Floranteng bulaclác cong bugtóng. Itó ang n~galan co, mulang pagcabata, naguisnán sa amá,t, ináng nag anducà, pamagát na ambil sa lumuhà-luhà, at cayacap-yacap n~g màdlang dàlità. Boong camusmusa,i, dî na sasalitín ualáng may halagáng nangyari sa quin, cundi nang sangól pa,i, cusang daraguitin ng isang Buitreng ibong sadyang saquim.[V] Ang sabi ni iná acó,i, natutulog sa bahay sa quintang malapit sa bundóc pumasoc ang ibong pang-amóy, ay abót hangang tatlóng leguas sa patáy na hayop. Sa sinigao-sigao n~g iná cong mutyà nasoc ang pinsán cong sa Epiro mulà n~gala,i, Monalipo may taglay na panà tinudlà ang ibo,i, namatáy na biglà. Isang arao namang bagong lumalacad acó,i, naglalaró sa guitnâ n~g salas, may nasoc na Arco,t, bigláng sinambilat[W] Cupidong diamanteng sa dibdib co,i, hiyas.[X] Nang tumuntóng acó sa siyam na taón, palaguing gauâ co,i, mag aliu sa buról sacbát ang palaso,t, ang búsog ay cálong pumatay ng hayop, mamána ng ibon. Sa touing umagang bagong naglalatag ang anác n~g arao, n~g masayang siñag,[Y] naglilibang acó sa tabi n~g gubat mad-lâ ang ca-acbay na m~ga alagad. Hangang sa tingalín n~g sangaigdigan ang muchâ ni Febong hindî matitigan ay sinasagap co ang caligayahang handóg niyaóng hindî maramot na parang. Aquing tinitipon ang iquinacalat ng masayáng ban~gó n~g m~ga bulaclác, ina-aglahi co ang larouang pulad mahinhíng amiha,t, ibong lumilipad. Cong acó,i, mayroong matanao na háyop sa tinitin~galáng malapit na bundóc, bigláng ibibinit ang panâ sa búsog, sa minsang tud-lâ co,i, pilit matutuhog. Tanáng sámang lincód ay nag-aágauan unang macarampót nang aquing napatáy ang tiníc sa dauag ay dî dinaramdám, palibhasa,i, toua ang naca-aacay. Súcat maligaya sino mang manoód sa sinuling-suling n~g sáma cong lingcód, at cong masundúan ang bangcay n~g háyop ingay n~g hiyauan sa loob n~g tumóc. Ang larouáng búsog ay cong pag-sauaan, u-upo sa tabí n~g matuling bucál, at mananalamín sa linao n~g cristal, sasagap n~g lamig na ini-áalay. Dito,i, mauiuili sa mahinhing tinig n~g nan~gag-sasayáng Nayadas sa bátis,[Z] taguintíng n~g Lírang catuno n~g auit[AA] mabisang pamaui sa lumbay n~g dibdib. Sa tamis n~g tinig na cahalac-halác n~g nag-aauitang masasayáng Ninfas,[AB] na-aanyayahan sampóng lumilipád sari-saring ibong agauán n~g dilág. Cayâ n~ga,t, sa san~ga n~g cahoy na ducláy sa mahál na bátis na iguinagalang[AC] ang bulág na gentil, ay nag lulucsuhan ibo,i, naquiquinig n~g pag-aauitan. Anhín cong saysain ang tinamóng touá ng cabataan co,t, malauig na lubhâ pag-ibig ni amá,i, siyang naguing mulà lisanin co yaóng gúbat na payapa. Pag ibig anaqui,t, aquing naquilala dî dapat palac-hín ang bata sa sayá at sa catoua-a,i, capag-namihasa cong lumaquí,i, ualáng hihintíng guinhaua. Sa pagca,t, ang mundo,i, bayan n~g hinagpis namamaya,i, súcat tibayan ang dibdib, lumaquí sa toua,i, ualáng pagtiti-is ¿anóng ilalaban sa dahás n~g sáquit? Ang táuong mágaui sa ligaya,t, aliu mahinà ang púso,t, lubháng maramdamin, inaacala pa lamang ang hilahil, na daratná,i, dinâ matutuhang bat-hín. Para n~g halamang lumaguí sa tubig, daho,i, malalantá munting dî madilig, iquinalolo-óy ang sandaling init, gayón din ang púsong sa toua,i, mani-ig. Munting cahirapa,i, mamalac-híng dalá, dibdib palibhasa,i, di gauing magbatá, ay bago,i, sa mundo,i, ualang quisáp matá ang tauo,i, mayroong súcat ipagdusa. Ang laquí sa layao caraniua,i, hubád sa bait at muni,t, sa hatol ay salát, masacláp na bún~ga ng malíng paglin~gap, habág n~g magulang sa irog na anác. Sa taguríng bunsót, licóng pag mamahál ang isinasama n~g báta,i, nunucál ang iba,i, marahil sa capabayaan nang dapat magturong tamád na magulang. Ang lahát nang itó,i, cay amáng talastás, cayâ n~ga ang lúha ni ina,i, hinamac, at ipinadalá acó sa Atenas,[AD] bulág na ísip co,i, n~g doon mamulat. Pag-aral sa aquin qy ipinatungcól sa isang mabait, maestrong marunong lahi ni Pitaco, n~gala,i, si Antenor,[AE] lumbay co,i, sabihin nang dumating doon. May sangbouan halos na dî nacacain, lúhà sa matá co,i, dî mapiguil-piguil; n~guni,t, napayapà sa laguing pag-aliu n~g bunying maestrong may cupcup sa quin. Sa dinatnán doong nad-láng nag-aaral caparis cong bata,t, cabaguntauhan, isa,i, si Adolfong aquing cababayan, anác niyaóng Condeng Silenong maran~gal. Ang caniyang taó,i, labis n~g dalauá sa dalá cong edad na lalabing-isá, siyang pinopoón n~g boong escuela, marunong sa lahát na magcacasama. Mahinhín ang asal na hindî magasó at cong lumacad pa,i, palaguing patungó, mabining man~gúsap at ualáng catalo lapastan~ganin ma,i, hindi nabubuyó. Ano pa,t, sa bait ay siyang huaran[40] n~g nagcacatipong nagsisipag-aral, sa gauâ at uica,i, dî mahuhulihan[41] n~g munting panirà sa magandang asal. Ni ang catalasan n~g aming maestro at pagca-bihasa sa lacad n~g mundó, ay hindî nataróc ang lihim at tungo ng púsong malihim nitong si Adolfo. Acóng pagcabata,i, ang quinamulatan cay amá,i, ang bait na dî páimbabáo, yaong namumunga n~g caligayahan, nanacay sa púsong suyui,t, igalang. Sa pinagtatac-hán n~g bong escuela, bait ni Adolfong ipinaquiquita, dîco malasapán ang haing ligaya n~g magandang asal n~g amá co,t, iá.[42] Púso co,i, ninilag na siya,i, guiliuin, ayauan cun baquit at naririmarim, si Adolfo nama,i, gayon din sa aquin, nararamdamán co cahit lubháng lihim. Arao ay natacbó, at ang cabata-an sa pag-aaral co sa qui,i, nananao, bait co,i, luminis at ang carunungan ang bulág cong ísip ay cúsang dinamtán. Nataróc ang lalim n~g filosfía, aquing natutuhan ang astrología, natantóng malinis ang catacá-tacá at mayamang dunong n~g matemática. Sa loob n~g anim na taóng lumacad itóng tatlóng dunong ay aquing nayacap tanáng casama co,i, nagsi-pangilalás sampô n~g maestrong toua,i, dili hamac. Ang pagcatutu co,i, anaqui himalâ,[43] sampô ni Adolfo,i, naiuan sa guitnâ, maingay na lamang taga pamalità, sa boong Atenas, ay gumálà-galá. Cayâ n~gâ at acó ang naguing hantun~gan tungo ng salita n~g tauo sa bayan, muláng báta,t, hangang catanda-tandaan, ay nacatalastás n~g aquing pan~galan. Dito na nahubdán ang cababayan co n~g hirám na bait na binalat-cayô, cahinhinang ásal na paquitang tauo naquilalang hindî bucal cay Adolfo. Matantô n~g lahát na cayâ nanamit niyaóng caba-itang di taglay sa dibdib, ay nang maragdag pa sa tálas nang isip itóng capuriháng mahinhi,t, mabait. Ang lihim na itó,i, caya nahalatà, dumating ang arao nang pagca-catoua, caming nag aaral bagong tauo,t, batà sari-saring laro ang minunacala. Minulán ang galí sa pagsasayauan[44] ayon sa música,t, auit na saliuan, laróng bunó,t, arnés na quinaquitaan nang cani-caniyang licsi,t, carunungan. Sacâ ilinabás namin ang tragedia nang dalauang apó nang túnay na iná,[AF] at man~ga capatid nang nag-iuing amáng anác at esposo nang Reina Yocasta. Papel ni Eteocles ang naguíng tungcól co, at si Polinice nama,i, cay Adolfo, isang ca-escuela,i, siyang nag Adrasto,[AG] at ang nag Yocasta,i, bunying si Minandro. Ano,i, nang mumulán ang unang batalia, ay ang aming papel ang magca-cabaca, nang dapat sabihing aco,i, comilala,t, siya,i, capatid cong cay Edipong bún~ga.[AH] Nang-lisic ang matá,t, ang ipinagsaysáy, ay hindî ang dichong na sa original cundî ang uica,i, "icao na umagao nang capurihán co,i, dapat cang mamatáy" Hinandulóng acó, sabáy nitóng uicá, nang patalím niyang pamatáy na handá, dan~gan naca-iuas aco,i, nabulagtá sa tatlóng mari-ing binitiuang tagá. Aco,i, napahiga sa inilag-ilag, sinabayáng biglâ nang tagáng malacas, ¡salamat sa iyó ó Minandrong liyag, cundî ang licsi mo búhay co,i, na-utás! Nasalag ang dágoc na camatayan co, lumipád ang tangang cáliz ni Adolfo siyang pag-paguitnâ nang aming maestro, at naualáng-diuang casama,t, catoto. Anopa,t, natapus yaóng catoua-án sa pan~gin~gilabot, at capighatian; si Adolfo,i, dîna naman nabúcasan, noón di,i, nahatid sa Albaniang bayan. Naguing sangtaón pa acó sa Atenas hinintay ang loob nang amá cong liyag, ¡sa abá co,t,! noo,i, tumangap nang sulat, na ang balang letra,i, iuang may camandág. ¡Gunam-gunam na dî napagod humapis dî ca na-ianod nang lúhang mabilís, iyóng guinuguló ang bait co,t, ísip at dimo payagang payapà ang dibdib! ¡Camandág cang lagac niyaong camatayan[45] sa sintang Iná co,i, di nagpacundangan, sinasariua mo ang súgat na laláng nang aquing tinagáp na palasóng liham! Tutulun~gang quitá n~gayóng magpalalâ nang hapdî sa púsong di co ma-apulà, namatáy si Iná ay laquing dálitâ itó sa búhay co ang unang umiuà. Patáy na dinampó sa aquing pagbasa niyóng letrang titic ng biguing na pluma ¡diyata Amá co at nacasulat ca n~g pamatíd búhay sa anác na sintá! May dalauang oras na dî nacamalay n~g pagca-tauo co,t, n~g quinalalag-yán, dan~gan sa calin~ga n~g casamang tanán ay dî mo na acó na casalitaan. Nang mahimasmasa,i, narito ang sáquit, dalauá cong matá,i, naguing parang bátis, ang ¡ay! ¡ay! Ina,i,! cong cayâ mapatíd ay nacalimutan ang paghin~gáng guipít. Sa panahóng yaó,i, ang boó cong damdám ay nanao sa aquin ang sangdaigdigan, ang-iisá acó sa guitnâ ng lumbay ang quinacabaca,i, sarili cong búhay. Hinamac ng aquing pighatíng mabangís ang sa Maestro cong pang-aliu na voses, ni ang lúhang túlong ng samang may hapis, ay di naca-auás sa pasán cong sáquit. Baras ng matouid ay linapastangan ng lubháng marahás na capighatian, at sa isang titig ng palalong lumbáy diua,i, lumilipád niyaring cati-isan.[46] Anopa,t, sa bangís ng dusang bumugsò minamasaráp cong mutóc yaring púsò at ng ang camandág na nacapupunò sumamang dumaloy sa ágos ng dugò. May dalauáng buang hindî nacatiquím acó ng linamnám ng payapa,t, aliu, icalauang súlat ni ama,i, dumatíng sampo ng sasakiang sumundo sa aquín. Saád sa calatas ay bigláng lumulan at acó,i, omoui sa Albaniang bayan sa aquing Maestro ng napaaálam aniya,i, "Florante bilin co,i, tandaan. Houag malilin~gat, at pag ingatan mo ang higantíng handâ ng Conde Adolfo pailág-ilágang parang baselisco[47] súcat na ang titig na matáy sa iyó.[48] Cun ang isalubong sa iyóng pagdating, ay masayáng muc-ha,t, may paquitang giliu, lalong paingata,t, caauay na lihim siyang isa-isip na cacabacahin. Dapoua,t, houag cang magpapahalatá taróc mo ang lalim n~g caniyang násà ang sasandatahi,i, lihim na ihandâ, n~g may ipagtangol sa arao ng digmâ. Sa mauica itó lúha,i, bumalisbís, at acó,i, niyacap na pinacahigpít, hulíng tagubilin "bunsó,i, catiti-is at hinhintay ca ng maraming sáquit. At mumul-án mona ang paquiquilaban sa mundóng bayaning púnong caliluhan" hindî na natapus, at sa calumbayan piniguil ang dilà niyang pagsasaysáy. Nagca-bitiu caming malunbáy capouá tanáng ca-escuela mata,i, lumuluhà si Minandro,i, labis ang pagdarálitâ palibhasa,i, tapát na capouà batà. Sa pagca-calapat n~g balicat namin ang mut-yáng catoto,i, di bumitiu-bitiu hangang tinulutang sumama sa aquin ng aming maestrong caniyang amaín. Yaóng pa-alama,i, anopa,t, natapos sa pagsasaliuan n~g madláng himutóc, at sa cain~gaya,t, guló n~g adios ang buntóng hinin~gá ay naquiquisagót. Mag pahangang daóng ay nagsipatnubay ang aquing maestro,t, casamang iiuan; homihip ang han~gi,t, agád nahiualáy sa pasig Atenas ang aming sasaquián. Bininit sa búsog ang siyang catulad n~g túlin n~g aming daóng sa paglayag, cayá dî nalaon paá co,i, yumapac sa dalampasigan ng Albaniang Ciudad. Pag-ahon co,i, agád nagtuloy sa Quinta, dî humihiualay ang catotong sintá; pag-halíc sa camáy n~g poong cong Amá. lumala ang sáquit n~g dahil cay Iná. Nagdurugong mulî ang sugat n~g púsò humiguít sa una ang dusang bumugsò, nauicang casunód n~g lúhang tumulò ¡ay Amáng! casabay n~g báting ¡ay bunso! Anopa,t, ang aming búhay na mag amá nayapus n~g bangís n~g sing-isang dusa, cami ay dinatnáng nagcacayacap pa niyaóng Embajador n~g bayang Crotona. Nacapangaling na sa Palacio Real, at ipinagsábi sa Harì ang pacay dalá,i, isang súlat sa Amá cong hirang titic ng Monarcang caniyang bianan. Humihin~ging túlong, at na sa pan~gambá ang Crotonang Reino,i, cubcób n~g cabaca, ang púnò n~g hocbo,i, balita n~g siglá General Osmalic na bayaning Persa. Ayon sa balita,i, pan~galauá itó ng Principe niyang bantóg sa sangmundó Aladíng quilabot n~g m~ga guerrero iyóng cababayang hinahan~ga-ang co. Dito napangití ang morong ca-usap sa nagsasalita,i, tumugóng banayad aniya,i, bihirang balita,i, magtapát cong magcatotoó ma,i, marami ang dagdág. At sacá madalás ilalâ n~g tapang, ay ang guniguning tacot n~g calaban, ang isang guerrerong palaring magdiuang mababalita na at pan~gin~gila~gan. Cong sa catapan~ga,i, bantóg si Aladín may búhay rin namáng súcat na maquitíl; iyóng matatantóng casimpantáy morin sa casamáng pálad at daláng hilahil. Sagót ni Florante, houag ding maparis ang guerrerong bantóg sa pálad cong amis at sa ca-auay ma,i, di co ninanais ang lahí ng dúsang aquing napagsapit. Matantô ni Amá ang gayóng sacunà sa Crotonang baya,i, may balang sumirà[49] acó,i, isinama,t, humaráp na biglá. sa haring Linceong may gayac n~g digmá. Camí ay bago pang nanaquiát sa hagdán n~g Palaciong batbát n~g hiyas at yaman, ay sumalúbong na ang Haring marangál, niyacap si Amá,t, acó,i, quinamayán. Ang uica,i, ó Duque, ang quiás na itó ang siyang camuc-há n~g bunying guerrero, aquing napan~garap na sabi sa iyó, maguiguing haligui n~g Cetro co,t, Reino. ¿Sino ito,t, saán nangaling na Ciudad? ang sagót ni Amá "ay bugtóng cong anác na inihahandóg sa mahal mong yápac ibilang sa isang vasallo,t, alagád." Namanghâ ang harî at niyacap acó, "mabuting panahón itóng pagdatíng mo, icao ang general nang hocbóng dadaló sa bayang Crotonang quinubcób nang moro. Patotohanan mong hindî ibá,t, icao, ang napan~garap cong guerrerong matapang, na naglalathalá sa sangsinucuban nang capurihán co at capangyarihan. Iyóng cautan~gan paroong mag-adia, nunò mo ang Hari sa bayang Crotona; dugò cang mataás, ay dapat cumita nang sariling dan~gál, at bunyí sa guerra." Sa pagca,t, matouid ang sa Haring saysáy, umayon si amá cahi,t, mapaít man, nang agád masubò sa pagpapatayan ang ca battan co,t, di cabihasahan. Acó,i, ualang sagót, na na-ipahayag cundî "Haring poo,t," nagdapâ sa yapac, nang aquing hahagcán ang mahal na bacás, cúsang itinindíg at mulíng niyacap. Nag-upuán cami,t, sacá nag panayám nang balabalaqui,t, may halagáng bagay, nang sasalitín co ang pinag-daanan sa bayang Atenas na pinangalin~gan. Siyang pamimitác at cúsang nag sabog nang ningning, ang tálang ca-agáo ni Venus,[AI] anaqui ay bagong umahon sa búbog, buhóc ay nag lugay sa perlas na bátoc. Touáng pan~galauá cong hindî man Lan~git ang itinapon nang mahinhing titig, ó ang lualhating búcó nang ninibig pain ni Cupidong ualáng macáraquip.[AJ] Liuanag nang muc-há,i, ualang pinag-ibhan, cay Febo cong anyóng bagong sumisilang, catao-ang butihin ay timbáng na timbáng at mistulang ayon sa hinhín nang ásal. Sa caligayaha,i, ang nacaca-ayos bulaclác na bagong uinahi nang hamóg, anopa,t, sino mang paláring manoód pátay ó himalâ cong hindî umirog. Itó ay si Laurang iquinasisirà nang pag-iisip co touing magunitâ, at dahil nang tanáng himutóc at luhà itinutuno co sa pagsasalitâ. Anac ni Linceong haring napahámac, at quinabucasan nang aquing paglíyag: baquit itinulot lan~git na mataás, na mapanoód co, cong dî acó dapat? ¡O haring Linceo cong dî mo pinilit na sa salitaan nati,i, maquipanig ang búhay co disi,i, hindî nagcasáquit ngayong pagliluhan nang anác mong ibig! Hindî catoto co,t, si Laura,i, dî tacsíl ¡aiuan cong ano,t, lumimot sa aquin! ang pálad co,i, siyang alipusta,t, linsil di laáng magtamó nang touâ sa guiliu. ¿Macacapit caya ang gauang magsucab sa pinacayaman nang lan~git sa dilág? cagandaha,i, báquit di macapagcalág nang pagca capatid sa maglilong lácad? Cong nalalagáy ca ang mamatouirín, sa láot nang madláng súcat ipagtacsíl, ¿dili ang dan~gal mong dapat na lingapin mahiguit sa ualáng cagandaha,t, ningning? Itó ay hámac pa bagáng sumangsalà ng carupucán mo, at gauíng masama? ng taás, n~g pagcadaquilà, siyaring lagapác namán cong marapá. O bunyíng guerrerong! na-auà sa aquin, pag silang na niyaong nabagong bitoín, sa pagcaquita co,i, sabáy ang pag guiliu, inagao ang púsong sa Iná co,i, hain. Anopa,t, ang lúhang sa mata,i, nanágos nang pagca-ulila sa Iná cong irog, na tungcol sa sintá,t, púso,i, nan~gilabot bacâ di marapat sa gayóng alindóg. Hindî co maquita ang patas na uicà sa caguluhan co,t, pagca-ualáng diuà nang maqui-umpóc na,i, ang aquing salitâ, anhin mang touirin, ay magcacalisiyâ.[50] Nang malutas yaóng pagsasalitaan, ay ualâ na acóng camahad-licaan, caloloua,i, gulo,t, púso,i, nadararáng sa nin~gas nang sintang bago cong naticmán. Tatlóng arao noong piniguing nang Harì sa Palacio Real na sa yama,i, bunyî, ay dî nacausap ang púnong pighatî na ina asahang ilulualhati. Dito co naticmán ang lalong hinagpís, higuít sa dálitang na unang tini-ís, at binula-ang co ang lahat nang sáquit, cong sa cahirapan mulâ sa pag ibig. Salamat at niyaóng sa quinabucasan hucbó co,i, lalacad sa Crotonang bayan, sandalíng pinalad, na nacapanayam ang Princesang nihag niyaring catauhan. Ipinahayag co nang uicang ma-irog, nang buntóng-hinin~gá, lúhà at himutóc, ang matinding sintang iquina-lulunod mag-pahangán n~gayon nang búhay cong capús. Ang púsong matibay nang himaláng diquít nahambál sa aquing malumbáy na hibíc dangan ang caniyáng catutubong bait ay humadláng, disin sintá co,i, nabihis. N~guni,i, cun ang ó-o,i, dî man binitiuan naliuanagan din sintang nadidimlán at sa pag-panao co ay pinabauanan nang may hiyang perlas na sa matá,i, nucál. Dumatíng ang bucas nang aquing pag-alís[51] ¿sino ang sasayod nang bumugsóng sáquit? ¿dini sa púso co,i, alíu ang hinag-pís[52] na hindî nagtimo nang caniyang cáliz? ¿May sáquit pa cayang lalalo nang tindí sa ang sumisinta,i, maualay sa casi? guni-guní lamang dî na ang mang-yari, súcat icalugmóc nang púsong bayani. ¡O nangag-aalay nang maban~gong suób sa daquilang altar ni Cupidong Dios sa dusa co,i, cayó ang nacatataróc, niyaóng man~gulila sa Laura cong irog! At cundi sa lúhang pabaon sa aquin namatáy na muna bago co na-atím dúsang dî lumicat hangang sa dumatíng sa bayang Crotonang cubcób nang hilahil. Cuta,i, lulugsó na sa bayóng madalás nang man~ga maquinang talagáng pang-ualat siyang paglusob co,t, nang hucbong aquibat guinipít ang digmáng cumubcób sa Ciudad. Dito,i, ang masid-híng lubháng camatayan at Parcas Aropos ay nagdamdám pagál[53] sa pag-gapas nila,t, pagquitíl nang búhay nang nag-hihin~galóng sa dugo,i, nag-lutang. Naquita nang píling general Osmalíc ang aquing marahás na pamimiyapis pitóng susóng hanay na dúlo nang cáliz uinahi nang tabác nang aco,i, masapit. Sa caliua,t, cánan niya,i, nalagalág man~ga soldados cong pauang mararahás lumapit sa aquin matá,i, nagninin~gas halica aniya,t, quita ang maglamas. Limang oras caming hindî nag-hiualay hangang sa nahapó ang bató nang tapang nag-lucsâ ang lan~git nang aquing mapatáy habág sa guerrerong sa mundo,i, tinac-hán. Siya nang pagsilid nang pan~gin~gilabot sa calabang hucbóng parang sinasalot nang pamuc-sáng tabác ni Minandrong bantóg; ang campo,t, victoria,i, napa-aming lubós. Tagumpáy na ito,i, pumauí nang lumbáy nang man~ga nacubcób nang casacuna-an panganib sa púso,i, naguíng catoua-án; ang pintô nang Ciudad pagdaca,i, nabucsán. Sinalubong camí nang Haring daquilá casama ang boong bayang natimaua ang pasasalamat ay dî ma-apula sa di magca-uastóng nagpupuring dilà. Yaóng bayang hapo,t, bagong nacatigháo[54] sa nagbálang bangis nang man~ga ca-auay sa pagca-timauà ay nag-aagauáng[55] málapit sa aqui,t, damít co,i, mahagcán. Sa lacás nang hiyao nang famang matabil[AK] vivang dugtóng-dugtóng ay naquiquisaliu ang gulang salamat nagtangól sa amin. dinin~gig sa Langit n~g m~ga bituin. Lalò na ang touâ nang aco,i, matatap na apó nang hari nilang liniliyag ang monarca nama,i, dî muntî ang galác lúhà ang nagsabi nang ligayang ganáp. Nagsi-akiát camí sa palaciong bantóg at nangag-pahin~gá ang soldadong pagód, dapoua,t, ang baya,i, tatlong arao halos na nacalimutan ang gauíng pagtulog. Sa ligaya namin nang nunò cong harì naquipag-itan din ang lilong pighatî at ang pagcamatáy nang Ina cong pilî malaon nang lantá,i, nanariuang mulî. Dito naniuala ang batà cong loob na sa mundo,i, ualang catoua-áng lubós, sa minsang ligaya,i, talì nang casunód, macapitóng lumbáy ó hangang matapos. Maguíng limáng bouán acó sa Crotona nag-pilit bumalíc sa Reinong Albania ¿di sinong susumáng sa acay nang sintá cun ang tinutun~go,i, lalo,t, isang Laura? Sa gayóng catulin nang aming paglacad nai-inip aco,t, ang nása,i, lumipád, ¡abá,t,! nang matanao ang muóg nang Ciudad, cumutóg sa aquing púso,i, lalong hírap! Cayâ palá gayo,i, ang nauauagay-uay sa cúta,i, hindî na bandilang binyagan cundî Medialuna,t, Reino,i nasalacay[AL] ni Aladíng sálot nang pasuquing bayan. Ang aca,i, cong hocbo,i, cúsang pinahimpil sa paá nang isang bundóc na mabangín, dî caguinsa-guinsa,i, natanauán namin pulutong nang morong lacad ay mahinhín. Isang bini-bini ang gapós na tagláy na sa damdám nami,i, tangcáng pupugútan ang púsò co,i, lálong na-ipit nang lumbáy sa gunitáng bacá si Laura cong búhay. Cayâ dî napiguil ang ácay nang loób at ang man~ga moro,i, bigla cong linusob, ¡palad nang tumacbó at hindî natapus, sa aquing pamuc-sáng cáliz na may poót! Nang ualâ na acóng pagbuntuháng gálit sa di macaquibóng gapós ay lumapit, ang taquip sa muc-ha,i, nang aquing i-alis ¡abá co,t, si Laura! ¿may laló pang sáquit? Pupugutan dahil sa hindî pagtangáp sa sintang mahalay nang Emir sa Ciudad,[AM] nang mag-ásal hayop ang morong pan~gahás tinampál sa muc-hâ ang himalang dilág. Aquing dali-daling quinalág sa camay ang lúbid na ualáng auà at pitagan man~ga daliri co,i, na aalang-alang marampî sa balát na cagalang-galang. Dito naca-tangáp nang lúnas na titig ang nagdaralitáng púsò sa pag-ibig, arao nang ligayang una cong pag-din~gig nang sintang Florante sa cay Laurang bibíg. Nang aquing matantóng na sa bilangúan ang bunying Monarca,t, ang Amá cong hirang nag-utos sa hocbo,t, aming sinalacay hangang dî nabauì ang Albaniang bayan. Pagpasoc na namin sa loob nang Reino, bilangua,i, siyang una cong tinun~go hinán~go ang Hari,t, ang Duqueng Amá co, sa caguino-cha,i, isá si Adolfo. Labis ang ligayang quinamtán ng Harì at nang natimauang camahalang pilì si Adolfo lamang ang nagdalamhatî[56] sa capurihán cong tinamó ang sanhî. Pan~gimbuló niya,i, lalò nang nag-álab nang aco,i, tauagin tangúlan nang Ciudad, at ipinagdiuang nang Haring mataás sa Palacio Real nang lubós na galác. Sacá nahalatáng aco,i minamahál nang pinag-uusig niyáng cariquitan ang Conde Adolfo,i, nag-papacamatáy dahil sa Corona, cay Laura,i, macasal. Lumagò ang binhíng mulâ sa Atenas ipinunlang násang aco,i, ipahamac cay Adolfo,i, ualáng bagay na masac-láp para nang búhay cong hindi ma-úutas. Di nag iláng buan ang sa Reinong touà at pasasalamat sa pagca-timua, dumating ang isang hucbong maninira nang taga Turquiang masaquím na lubha. Dito ang pan~ganib at pag-iiyacan nang bagong nahugot sa dálitang bayan[57] lalo na si Laura,t, ang capan~gambahán ang acó ay samíng pálad sa patayan. Sa pagca,t, general acóng ini-átas nang Harî sa hocbóng sa moro,i, lalabás nag-uli ang loob nang bayang nasindác, púsò ni Adolfo,i, parang nacamandág. Linoob nang Lan~git na aquing nasúpil ang hocbó nang bantóg na si Miramolín siyang mulang arao na iquinalaguím sa reinong Albania, nang turcong masaquím. Bucód dito,i, madláng digmâ nang ca-auay ang sunód-sunód cong pinag-tagumpayán ano pa,t, sa aquing cáliz na matapang labing-pitóng hari ang nan~gag-sigalang. Isang arao acóng bagong nagvictoria sa Etoliang Ciudad na cúsang binaca tumangáp ng súlat n~g aquing Monarca mahigpít na biling moui sa Albania. At ang panihála sa dalá cong hocbó ipinagtiualang iuan cay Minandro; noón di,i, tumulac sa Etoliang Reino, pagsunód sa Hari,t, Albania,i, tinun~go. Nang dumatíng aco,i, gabíng cadilimán pumasoc sa Reinong ualáng agam-agam pagdaca,i, quinubcob ¡laquíng caliluhan! na may tatlóng-pauong libong sandatahán. Di binig-yang daang aquing pang mabunot ang sacbát na cáliz at maca-pamoóc boong catauán co,i, binidbíd ng gápos piniit sa cárcel na catacot-tacot. Sabihin ang aquing pamamangha,t, lumbáy lálo nang matantóng Monarca,i, pinatáy n~g Conde Adolfo cúsang idinamay, ang Amá cong irog na mapagpalayao. Ang násang yumama,t, háring mapataniág, at uháo sa aquing dugô, ang yumacag, sa púso ng Conde, sa gauáng magsucáb ¡o napacarauál na Albaniang Ciudad! Mahigpit cang abá sa mapag-punuán n~g han~gal na púnò at masamáng ásal, sa pagca,t, ang Haring may han~gad sa yaman ay mariing hampás nang Lan~git, sa bayan. Aco,i, lálong abá,t, dinayà n~g ibig, ¿may cahirapan pang para n~g marin~gig, na ang princesa co,i, nangacong mahigpit pacasál sa Conde Adolfong balauis? Itó ang nagcalat n~g lásong masid-hi sa ugát ng aquing púsong mapighatí, at pinag-nasaang búhay co,i, madalí sa pinangalin~gang uala,i, magsaulí. Sa pagcabilangóng labing-ualóng arao na iiníp acó n~g di pagcamatáy, gabí n~g hangoi,t, ipinagtuluyan sa gúba,t, na ito,t, cúsang ipinugal.[58] Bilang macalauang maliguid ni Febo ang sangdaigdigan sa pagca-gapus co, ng ina-acalang na sa ibang Mundó imulat ang matá,i, na sa candungan mo. Itó ang búhay cong silo-silong sáquit at hindi pa tantô ang huling sasapit" mahabang salitá, ay dito napatíd, ang guerrero naman ang siyang nagsulit. "Ang pagcabúhay mo,i, yamang natalastás, tantoín mo namán n~gayon ang caúsap, acó ang Aladin sa Perciang Ciudad anác n~g balitang sultáng Alí-Adab. Sa pagbátis niyaring mapait na lúhà ang pagcabúhay co,i, súcat mahalatâ.... ¡ay Amá co! baguit...? ¡ay Fleridang toua! catoto,i, bayaan aco,i, mapayapa. Magsama na quitáng sa lúha,i, ma-agnás, yamang pinag-isá n~g masamáng pálad sa gúbat na ito,i, antain ang uacás ng pagcabúhay tang nalipós n~g hirap. Hindî na inulit ni Florante namán luha ni Aladi,i, pina-ibayuhan; tumahán sa gúbat na may limáng bouan, ng isang umaga,i, nagan-yác nag-libáng. Canilang linibot ang loób n~g gúbat cahit bahag-ya na macaquitang landás,[59] dito sinalità ni Alading hayág, ang caniyáng búhay na cahabag-habag.[60] "Aniya,i, sa madláng guerrang pinagda-anan[61] dî acó naghirap ng paquiquilaban, para n~g bacahin ang púsong matibay ni Fleridang irog na tinatan~gisan. Cong naquiqui-umpóc sa madláng princesa,i, si Diana,i, sa guitnâ ng maraming Ninfa,[AN][62] caya,t, cun tauaguin sa Reino n~g Percia isá sa Houris n~g m~ga Profeta.[AO] Ano pa,t, pinalad na aquing dinaig sa catiyaga-an ang púsong matipíd[63] at pagcaca-ísa ng dalauang dibdib, pagsintá ni ama,i, nabuyong gumi-it. Dito na minulán ang pagpapahirap sa aqui,t, ninasang búhay co,i, mautás at n~g mag victoria sa Albaniang Ciudad pag dating sa Percia,i, binilangóng agád. At ang ibinuhat na casalanang co dipa útos niya,i, iniuan ang hocbó at n~g mabalitang Reino,i, naibauí mo, aco,i, hinatulang pugutan ng úlo. Nang gabíng malungcót na quinabucasan uacás na tadhanang aco,i, pupugutan, sa carcel ay nasoc ang isang general dalá ang patauad na laong pamatáy. Tadhanang mahigpit, ay malís pagdaca houag mabucasan sa Reino n~g Percia, sa munting pag souáy búhay co ang dusa; sinonód co,t, útos n~g Hari co,t, amá. N~guni,t, sa púso co,i, matamis pang lubha natulóy naquitíl ang hiningáng aba houag ang may búhay na nagugunita ibá ang may candóng sa Lan~git co,t, toua. May anim na n~gayóng taóng ualang licat[64] nang linibot libot na casama,i, hirap...." nápatiguil dito,t, sila,i, may nabat-yág nagsa-salitaan sa loób nang gúbat. Napaquingán nila,i, ang ganitóng saysay "nang aquíng matatap na papupugutan ang abáng sintá cong nasa bilanguan nag dapa sa yapac nang Haring sucaban. Inihin~gíng tauad nang luha at daing ang caniyang anác na mutya co,t, guiliu ang sagót ay cundi cusa cong tangapin ang pagsintá niya,i, di patatauarin. ¿Anóng gagauín co sa ganitóng bagay? ¡ang sintá co caya,i, baya-an mamatáy! napahinuhod na acó,t, nang mabúhay ang Principeng írog na cahambal-hambál. Ang dî nabalinong matibay cong dibdib nang súyo nang hari, bála at pag hibic,[65] naglambót na cúsa,t, humain sa sáquit at nang ma-iligtás ang búhay nang ibig.[66] Sa toua nang Hari, pinaualáng agád ang dahil nang aquing lúhang pumapatác, dapoua,t, tadhanang umalís sa Ciudad, at sa ibáng lúpa,i, cúsang mauac-auac. Pumanao sa Percia ang írog co,t, búhay na hindî mang camí nagcasalita-an ¡tingní cong may lúha acóng ibubucál na maitutumbás sa dusa cong tagláy! Nang iguinagayác sa loob nang Reino yaóng pagcacasál na camatayan co, aquing na-acalang magdamit guerrero cúsang magta-anang sa Real Palacio. Isáng hatingabíng cadilima,i, lubhâ lihim na naghunos acó sa bintana[67] ualáng quinasama cun hindî ang nása matuntón ang sintá cong nasaang lúpa. May ilán n~g taón acóng nag lagalág na pina-Palacio ang bundóc at gúbat dumating n~ga rito,t, quita,i, na iligtas sa masamang nasa niyaong taong sucáb.... Salita,i, nahinto na big-láng pagdatíng n~g duque Florante,t, principe Aladín, na pagca-quilala sa voces n~g guiliu ang gaui n~g puso,i, dî napiguil-piguil. ¡Aling dila caya ang macasasayod n~g touang quinamtán ng magcasing irog sa hiya n~g sáquit sa lupa,i, lumubóg, dalá ang caniang napulpól na túnod. ¡Saang calan~gitan na pa-aquiat cayâ ang ating Florante sa tinamóng touá n~gayóng tumititig sa ligayang muchá n~g caniyang Laurang ninanása nasa. Ano pa n~gayaóng gúbat na malungcót[68] sa apat, ay naguíng Paraiso,t, lugód, macailang hintóng caniláng malimot,[69] na may hinin~gá pang súcat na malagót. Sigabó ng toua,i, n~g dumalang dalang dinin~gig n~g tat-lo cay Laurang búhay, nasapit sa Reino mula ng pumanao ang sintang nag gúbat: ganitó ang saysay. "Di lub-háng nalaon niyaóng pag alismo ó sintáng Florante sa Albaniang Reino! naringig sa baya,i, isang píping guló na umalin~gaon~gao hangáng sa Palacio. N~guni,t, dî mangyaring mauatasuatasan ang báquit, at húlo ng bulongbulon~gan parang isang saquít na di mahulaan ng médicong pantás, ang dahil; at saan. Dî caguinságuinsá Palacio,i, nacubcób n~g magulóng baya,t, baluting soldados ¡o arao nalubháng caquiquilabot! ¡arao na sinumpa n~g galit n~g Dios! Sigauang malacás niyaóng bayang guló, mamatáy mamatáy ang háring Linceo na nagmunacalang gutumin ang Reino,t, lag-yan nang Estanque ang cacani,t, trigo. Ito,i, cay Adolfong cagagauáng lahat, at n~g magcaguló yaóng bayang bulág sa n~galan ng Hari ay isinambulat gayóng órdeng mula sa dibdib n~g sucáb, Noón di,i, hinugot sa tronong luc-lucan ang Amá cong Hari at pinapugutan ¿may matouíd bagáng macapang-lulumay sa sucáb na puso,t, nagugulóng bayan? Sa arao ring yao,i, naput-lán ng ulo ang tapát na loob n~g m~ga consejo at hindî pumuról ang tabác na lilo hangang may mabait na mahal sa Reino. Umacyát sa trono ang Condeng malupít, at pinagbalaan acó n~g mahigpít, na cong dî tumangáp sa haying pag-ibig dustáng camataya,i, aquing masasapit. Sa pagnanasa cong siya,i, magantihán, at sulatan quitá sa Etoliang bayan, pinilit ang púsong houag ipamalay sa lilo, ang aquing ca-ayaua,t, suclám. Limáng bouang singcád ang hin~ging taning ang caniyáng sinta,i, bago co tangapín; n~guni,t, pinasiyáng túnay sa panimdím, ang mag patiuacál cundî ca dumatíng. Niyari ang sulat at ibinigáy co sa tapát na lingcód, n~g dalhín sa iyó; dî nag-isang bua,i, siyáng pagdatíng mo,t, nahulog sa camáy ni Adolfong lilo. Sa tacot sa iyó niyaóng palamara cong acó,i, magbalíc na may hocbóng dalá[70] n~g mag-isáng moui ay pinadalhánca n~g may Sellong súlat at sa Haring firma. Matanto co ito,i, sa malaquíng lumbay gayác na ang puso na mag-patiuacál ay siyáng pagdating ni Minandro namán quinubcób n~g hocbó ang Albaniang bayan. Sa banta co,i, siyang tantóng nacatangáp ng sa iyo,i, aquing padaláng calatas caya,t, n~g dumating sa Albaniang Ciudad, Lobong nagugutom ang cahalintulad. Nang ualáng magauá ang Conde Adolfo ay cúsang tumauag n~g capoua lilo dumatíng ang gabí umalís sa Reino at aco,i, dinalang gapús sa cabayo. Capagdatíng dito aco,i, dinadahás at ibig ilugsó ang puri cong ingat, mana,i, isang túnod na cong saán búhat pumáco sa dibdib ni Adolfong sucáb...." Sagót ni Flerida "nang dito,i, sumapit ay may napaquingang binibining voses na paquiramdám co,i, binibig-yáng sáquit[71] nahambál ang aquing mahabaguíng dibdib. Nang paghanaping co,i, icáo ang nataós pinipilit niyaóng táuong balaquiót, hindi co nabata,t, bininit sa búsog ang isang palasóng sa lilo,i, tumapos..." Dî pa napapatid itóng pan~gun~gusap[72] si Minandro,i, siyang pagdating sa gúbat dala,i, Ejército,t, si Adolfo,i, hanap naquita,i, catoto ¡laquíng toua,t, galác! Yaong Ejércitong mula sa Etolia ang unang nauica sa gayóng ligaya[73] Viva si Floranteng hari sa Albania Mabuhay mabuhay ang Princesa Laura!" Dinalá sa Reinong ipinag diriuang sampu ni Aladi,t, ni Fleridang hírang capouà tumangáp na man~gag-binyágan: magca-casing-sinta,i, naraos nacasál.[74] Namatáy ang bun-yíng Sultan Ali Adab noui si Aladin sa Perciang ciudad: ang Duque Florante sa Trono,i, naac-yát sa siping ni Laurang minumut-yáng liyág. Sa pamamahala nitóng bagong Hari sa capayapaan ang Reino,i, na-uli dito nacaban~gon ang nalulugámi at napasa-toua ang nag-pipighatî. Cayâ n~ga,t, nagta-ás ang camáy sa Lan~git sa pasasalamat n~g bayang tangquilic ang Hari,t, ang Reina,i, ualáng naiisip cundî ang magsabog ng aua sa cabig. Nagsasama silang lubháng mahinusay hangang sa nasapit ang payápang bayan, Tiguil aquing Musa,t, cúsa cang lumagáy sa yápac ni CELIA,T, dalhín yaring ¡Ay! ... ¡Ay!

/rop 2-26-65