INCIPIT PRAEPOSITIO.

INCIPIT PRAEPOSITIO.

Praepositio est pars orationis indeclinabilis. praepositio mæg bêon gecweden on englisc foresetnys, forðan ðe hê stent ǣfre on foreweardan, swâ hwǣr swâ hê byð, bêo hê gefêged tô ôðrum worde, ne bêo hê. hwîlon hê geêacnað and gefylð þǣra worda andgit, ðe hê tô cymð, and hwîlon hê âwent heora getâcnunge and hwîlon wanað. celsus is hêalîc. dô ðǣr tô praepositio ex, þonne byð hit excelsus swŷðe hêalîc: hêr hê gefylð þæt andgit. iustus is rihtwîs. dô ðǣr tô praepositio in, þonne byð hit iniustus unrihtwîs: hêr hê âwent þæt andgit. rideo ic hliche. dô ðǣr tô praepositio sub, þonne byð hit subrideo ic smercige: hêr hê gewanað þæt andgit and swâ gehwǣr.

Ân þing gelimpð þisum dǣle, þæt is casus. twegen casus hê tŷhð him tô, accusatiuum and ablatiuum. wê wyllað nû ǣrest âwrîtan þâ praepositiones, þe belimpað tô accussatiuum, ac hî nabbað nâ full andgyt, gyf hî âna standað bûtan ôðrum wordum. hêr synd ðâ: ad, apud, ante, aduersum, cis, citra, circum, circa, contra, erga, extra, inter, intra, infra, iuxta, ob, pone, per, prope, propter, secundum, post, trans, ultra, praeter, supra, circiter, usque, secus, penes. wê cweðað ad patrem tô fæder, ad deum tô gode, ad regem equito tô cyninge ic rîde. apud homines sum mid mannum ic eom, apud episcopum manet mid ðâm biscope hê wunað. ante hostium stat ætforan ðǣre dura hê stent, ante regem stat ætforan ðâm cyninge hê stent. aduersum inimicum pergit tôgeânes his fŷnd hê gǣð. cis romam beheonan rôme, cis alpes beheonan muntan. citra plateam beheonan þǣre strǣt. circum montem ymbe ðâ dûne. circa forum wið ðâ cêpstrǣt. contra ignem ongeân þæt fŷr. erga propinquos curo embe mîne mâgas ic hogige. extra terminum ofer landgemǣru, extra legem dei facit ofer godes ǣ hê dêð. inter amicos sum betwux frêondum ic eom. intra moenia binnon weallum. infra tectum under hrôfe. iuxta uiam wið þone weg. ob meritum for geearnunge. pone tribunal sedeo wið þæt dômsetl ic sitte. per loca geond stôwa, per dies geond dagas, per hostium intramus ðurh þâ duru wê gâð in. prope fenestram scribo gehende þâm êhþyrle ic wrîte, prope est dies domini gehende is godes dæg. propter fidem passus est for gelêafan hê ðrôwode. secundum regulam uiuo æfter regole ic lybbe, secundum apostolicam doctrinam be þǣre apostolican lâre, secundum mathaeum æfter mathees gesetnysse. post tres annos æfter þrîm geârum, post multum tempus æfter mycelre tîde. trans uadum ofer þone ford, trans mare ofer sǣ. ultra mare est begeondan sǣ hê is, ultra te begeondan ðê. praeter illa tôforan ðâm oððe bûtan þâm; eft spem in alium numquam habui, praeter in te, deus israel næfde ic nǣnne hiht on ôðerne nǣfre, bûton on ðê, israhela god. supra pectus domini bufan drihtnes brêoste. circiter tria milia forneân þrêo þûsend, circiter triginta annos forneân þrittig geâra, circiter kalendas wið ðâm mônðe (kalendae synd clypunga, forðan ðe ðâ ealdan men clypodon symle on niwum mônan). usque nimð oftost ôðerne praepositio him tô: usque ad faeces biberunt hî druncon ôð ðâ drosna, usque ad uesperum ôð ǣfen. secus uiam wið þone weg, secus uadum sedet wið ðone ford hê sit. penes uos est mid êow hê is, penes iudices mid dêmum. þâs praepositiones sume magon bêon aduerbia, gif hî bêoð bæftan gesette. ego supra aspicio, tu infra ic hâwige bufan and ðû beneoðan: hêr is se infra aduerbium. ego in hac parte sto, tu contra ic stande on þâs healfe and ðû ongeân: hêr is se contra aduerbium; and swâ gehwylce ôðre.

Ðâs ôðre bêoð geðêodde tô ablatiuum: a, ab, abs, cum, coram, clam, de, e, ex, pro, prae, palam, sine, absque, tenus. wê cweðað on lêdensprǣce a domo of hûse oððe fram hûse. ab homine fram men, ab illo fram him. abs quolibet iussu bûtan ǣnigre hǣse. cum exercitu pergit mid here hê færð. cum rege est mid cynincge hê is. coram uobis stat ætforan êow hê stent. clam is swîðor aduerbium, þonne praepositio: bona aperte facit, mala clam gôd hê dêð openlîce and yfel dîgellîce; hêr is clam aduerbium, ac hê bið swâ þêah praepositio, þonne hê bið foreset: clam custodibus surgo nytendum ðâm weardmannum ic ârîse, clam te est dîgele ðê is. de loco fram stôwe oððe be stôwe, de domo dei of godes hûse, de illo homine loquor be ðâm men ic sprece, de rege loquitur episcopus be ðâm cyncge sprecð se bisceop. e terra of eorðan, fons ascendebat e terra se wyll âstâh ûp of ðǣre eorðan. ex illo loco of ðǣre stôwe. pro hominibus oro for mannum ic gebidde. prae timore non audeo for ege ic ne dear. palam omnibus dico openlîce ic secge him eallum. sine labore hic sedeo bûtan geswince ic sitte hêr, sine crimine bûtan leahtre. absque terrore quiescit bûtan ôgan hê hine gerest, absque ambiguitate bûtan twŷnunge. tenus is aduerbium mid grêcum, ac hê is mid lêdenwarum geteald tô praepositio, forðan ðe hê ne mæg ân standende ǣnige mihte habban, and byð oftost swâ ðêah geendebyrd bæftan: capulotenus abdidit ensem ôð ðâ hylta hê behŷdde þæt swurd. ealswâ pubetenus ôð cnihthâde and finetenus ôð ende, mortetenus ôð dêað, collotenus ôð ðone swuran, uerbotenus be worde, talotenus ôð ðâ andclêow. hê bið êac geþêod genitiuo æfter grêciscum gewunan: crurumtenus ôð ðâ sceancan (hoc crus þes scanca, horum crurum ðyssera sceancena). hê âwent êac tô aduerbium: actenus ôð ðæt and ôð þis. sume of ðisum bêoð aduerbia, swâswâ wê ǣr sǣdon.

Gyt synd fêower praepositiones, þe magon bêon geþêodde ǣgðer gê accussatiuo gê ablatiuo: in, sub, super, subter. in and sub bêoð geþêodde accussatiuo, þonne hî getâcnjað ad locum, þæt is færeld tô sumere stôwe. in urbem uado ic gange in tô ðǣre byrig. introibo in domum tuam, domine ic gange in tô ðînum hûse, drihten. in ciuitatem equitauit rex in tô ðǣre ceastre râd se cyning. sub ipsos postes under ðâm sylfum postum. gallina congregat pullos suos sub alas henn gegaderað hire cicenu under fiðerum. eft, ðonne hî getâcnjað in loco, þæt is on ðǣre stôwe, þonne bêoð hî geðêodde ablatiuo. in aula sedeo on healle ic sitte. in lectulo iacet on bedde hê lîð. sub arbore sto under trêowe ic stande. sub diem and sub die under dæge. sub iustitiam and sub iustitia under rihtwîsnysse. super and subter, þonne hî getâcnjað styrunge, þonne bêoð hî geþêodde accusatiuo. qui ascendit super caelos sê þe âstâh ofer heofenas. super montem excelsum ascende tu ofer hêalîce dûne âstîh ðû. subter aquam mersus est under wætere hê is besenced. eft, ðonne hî getâcnjað in loco, þæt is on stôwe, þonne genimað hî ablatiuum. fronde super uiridi sunt nobis mitia poma ûs synd lîðe æppla ofer grênum bôge. super arbore sedent ofer trêowe hî sittað. hê getâcnað êac gemynd, swâswâ de. super hac re and de hac re be ðysum þinge. super bið êac aduerbium. subter densa testudine under ðiccum scyldtruman oððe randbêage; and swâ gehwǣr.

Hî bêoð êac ealle mǣst gefêgede oððe tô wordum oðþe tô namum. obsto ic ongeân stande, obuius ongeân cumende. posthabeo ic forsêo, posterus æftergenga, posthumus æfterboren (sê þe bið geboren æfter bebyrgedum fæder). circumfero ic ferje onbûtan. contradico ic wiðcweðe, contrarius wiþerrǣde, contrarietas and contrauersio wiðerrǣdnys. intercapedo fyrst, interuallum lytel fæc. amendo ic betǣce fram mê, amens gewitlêas. ebibo ic of âdrince, educo (educas) ic fêde. abduco ic of âlǣde. aufero ic ætbrêde: hêr is se b âwend on u. asporto ic aweg bere: hêr is se b âwend on s. arripio ic gelæcce: b on r. abscondo ic behŷde. detraho ic tǣle bæftan, desperatus georwêned, demens gemyndlêas. procliuus forðheald, prostratus âstreht, pro sua uita uult be his lîfe he wyle, pro uiribus suis be his mægnum. praedico ic bodige oððe foresecge, praedicator prydecere (praeco bydel is ânfeald), prae me tôforan mê, prae omnibus tôforan eallum. cum bið âwend tô con on gefêgednysse: coniungo ic geðêode, conspiro ic gerêonige, conculco ic fortrede. exhibeo ic gearcige, excludo ic ût âlûce, expers orhlyte, exlex bûtan ǣ oððe ûtlaga. inspiro ic on orðige, infirmo ic untrumige, insanus gewitlêas, infirmus untrum. subpono ic underlecge. supersideo ic ofersitte, superuolo ic oferflêo, superuacuus unnyt oððe îdel, superficies sumes ðinges brâdnyss; and swâ gehwylce ôðre, ac swâ þêah ne bêoð hî ealle gefêgede.

Gyt synd syx praepositiones: di, dis, re, se, am, con: þâs sind gehâtene loquelares. loquela is sprǣc, and loquelares synd gesprǣcelîce, forðan ðe ðâs six praepositiones ne bêoð nâhwâr âna, ac bêoð ǣfre tô sumum ôðrum worde gefêgede. di: diuido ic tôdǣle, dimitto ic forlǣte, disertus getinge. dis: discurro ic geondyrne, discutio ic tôsceace, disiungo ic ungeocige oððe tôtwǣme, distraho ic âspende yfele. re: reuertor ic ongeân cyrre, respicio ic besêo under bæc. se: seduco ic bepǣce oðþe forlǣde, separo ic âscirige, securus orsorh. am: amputo ic of âceorfe, amplector ic beclyppe. con stent gehwǣr for cum, swâswâ wê ǣr sǣdon, ac hê forlŷst þone n, gyf ǣnig uocalis him cymð tô: coaequo ic emnette, coarto ic genyrwige et cetera. þâs synd gehâtene praepositiones, forþan ðe hî bêoð ǣfre foresette ôðrum wordum, swâ hwǣr swâ hî bêoð gefêgede.