INCIPIT DE VERBO.

INCIPIT DE VERBO.

Verbum est pars orationis cum tempore et persona sine casu aut agere aliquid aut pati aut neutrum significans, uerbum ys word, ân dǣl lêdensprǣce mid tîde and hâde bûtan case getâcnjende oððe sum ðing tô dônne oððe sum ðing tô þrôwigenne oððe nâðor. uerbum habet septem accidentia word hæfð seofon gelimplîce ðing. him gelimpð significatio, þæt ys, getâcnung, hwæt þæt word getâcnige, dǣde oððe þrôwunge oððe nâðor; tempus tîd, modus gemet, species hiw, figura gefêgednyss, coniugatio geþêodnyss, persona hâd, numerus getel. wê wyllað nû secgan endebyrdlîce and gewislîce be eallum þisum.

Significatio ys getâcnung, hwæt þæt word getâcnige. ǣlc fulfremed word geendað on o oððe on or. on o geendjað actiua uerba, þæt synd dǣdlîce word, þâ ðe geswuteljað, hwæt men dôð. amo ic lufige geswutelað mîn weorc; ealswâ doceo ic tǣce, lego ic rǣde, audio ic gehŷre: on eallum þisum wordum ys mîn weorc geswutelod. þâs and ðyllîce synd actiua gehâtene, þæt synd dǣdlîce, forðan ðe hî geswuteljað dǣda: dô ǣnne r tô ðisum wordum, þonne bêoð hî passiua, þæt synd ðrôwjendlîce; nâ swylce hî ǣfre pînunge getâcnjon, ac, þonne ôðres mannes dǣd befylð on mê oððe on ðê, þonne byþ þæt on lêdensprǣce passiuum uerbum. ic cweðe nû: amo ic lufige, þonne cwyst ðû: quem amas? hwæne lufast ðû? ic cweþe: te amo þê ic lufige; þonne befylð mîn lufu on ðê, and ðû miht cweðan: amor a te ic eom gelufod fram ðê. doceo te ic tǣce ðê, and ðû cwyst: doceor a te ic eom gelǣred fram ðê; et cetera. nû synd þâ word gehâtene actiua, þæt synd dǣdlîce, þâ ðe geendjað on o and macjað of him sylfum passiua uerba, þæt synd þrôwjendlîce word, gif se r byþ þǣrtô genumen, swâswâ wê nû sǣdon. þâ word, þe geendjað on o and ne magon æfter andgyte bêon passiua, þâ synd neutra gehâtene, þæt is nâðres cynnes: uiuo ic lybbe, spiro ic orðige, sto ic stande, ambulo ic gange, sedeo ic sitte. ne mæg hêr bêon nân passiuum on ðisum wordum, forðan ðe heora getâcnung ne befylð on nânum ôðrum menn, bûton on ðâm, ðe hit cwyð. swâ ðêah sume of ðisum neutrum macjað passiuum on ðâm ðriddan hâde, nâ tô mannum, ac tô ôðrum ðingum. aro ic erige, aras þû erast, arat hê erað. ne cweð nân mann: ic eom geerod, ac on ðâm ðriddan hâde ys gecweden: aratur terra þæt land ys geerod; bibo ic drince, bibitur uinum þæt wîn ys gedruncen; manduco ic ete, manducatur panis se hlâf is geeten; laboro ic swince, laboratur uestis þæt hrægl is beswuncen; et cetera. þâ word, þe geendjað on or, habbaþ ðrêo getâcnunga. ân ys ðrôwjendlîc, swâswâ wê ǣr sǣdon. ôþer ys commune, þæt ys, gemǣne twegra getâcnunga, forþan þe on ðâm worde byð ǣgðer gê dǣd gê ðrôwung: osculor te ic cysse ðê et osculor a te and ic eom fram ðê cyssed; complector te ic ymbclyppe þê et complector a te and ic eom fram ðê ymbclypped. þâs word and ðyllîce ne bêoð nâ lêdenword, gif se r byð aweg gedôn. þâ ðriddan getâcnunge hæfð deponens uerbum, þæt is, âlecgende word, forðan ðe hê legð him fram ðâ âne getâcnunge and hylt ðâ ôþre. deponentia uerba significant actum þâ âlecgendlîcan word getâcnjað dǣde, swâswâ actiua, ac hî geendjað on or, swâswâ passiua. luctor ic wraxlige, loquor ic sprece: hêr is dǣd on ðissere getâcnunge. hî ne bêoð nâ lêdenword, gif se r byð awege. ðâ word, þe synd passiua, bêoð actiua, gif se r byþ aweg gedôn: armor ic eom gewǣpnod, armo te ic wǣpnige ðê et cetera. twâ dǣdlîce word synd, ðe habbað þwyrlîce getâcnunge: þæt ðe geendað on o, getâcnað þrôwunge and, þæt ðe geendað on or, getâcnað dǣde. timeo ic mê ondrǣde, metuo ic mê ondrǣde. sê ðe him ondrǣt, sumes ðinges hê him ondrǣt. timeo deum ic mê ondrǣde god. timeor ic eom ondrǣd, þæt is, þæt sumum men stent ege fram mê. metuor a pueris nostris, þæt is on andgyte, ûrum cildum stent ege fram mê. ðâ word êac sume, þe synd neutra gecwedene, habbað þrôwjendlîce getâcnunge, swâswâ ys uapulo ic eom beswungen, ueneo ic eom geseald; ac hî ne geendjað nǣfre on or, swâ hwæðer swâ hî getâcnjað.

DE TEMPORE.

Tempus accidit uerbo tîd gelimpð worde for getâcnunge mislîcra dǣda. æfter gecynde synd þrêo tîda on ǣlcum worde, þe fulfremed byð: praesens tempus ys andwerd tîd: sto ic stande; praeteritum tempus ys forðgewiten tîd: steti ic stôd; futurum tempus is tôwerd tîd: stabo ic stande nû rihte oððe on sumne tîman. ac swâ ðêah wîse lârêowas tôdǣldon þone praeteritum tempus, þæt is, ðone forðgewitenan tîman, on þrêo: on praeteritum inperfectum, þæt is unfulfremed forðgewiten, swilce þæt ðing bêo ongunnen and ne bêo fuldôn: stabam ic stôd. praeteritum perfectum ys forðgewiten fulfremed: steti ic stôd fullîce. praeteritum plusquamperfectum is forðgewiten mâre, þonne fulfremed, forðan ðe hit wæs gefyrn gedôn: steteram ic stôd gefyrn. forðî is se forðgewitena tîma on ðrêo tôdǣled, forðan ðe nâht ne byð swâ gemyndelîc on gecynde, swâ þæt ys, þæt gedôn byð.

DE MODIS.

Modus ys gemet oððe þǣre sprǣce wîse, and ðǣra synd fîf. indicatiuus ys gebîcnjendlîc: mid ðâm wê geswuteljað, hwæt wê dôð oððe ôðre menn. ic cweðe nû: lego ic rǣde; þǣr bið mîn dǣd geswutelod. and ðis modus ys fulfremed on eallum tîdum and on eallum hâdum and ys forðî fyrmest. þæt ôðer modus ys imperatiuus, þæt ys, bebêodendlîc: mid þâm gemete wê hâtað ôðre menn dôn sum ðing oððe sum ðing þrôwjan. lege rǣd ðû; legat rǣde hê; flagella istum puerum beswing ðis cild; flagelletur sŷ hê beswungen. þis gemet sprecð forðwerd and næfð nânne praeteritum, forþan ðe nân man ne hǣt dôn, þæt ðe gedôn byð. hê sprecð tô ôðrum and nâ tô him sylfum: forþan ðe gehwâ hǣt ôðerne, nâ hyne sylfne. þæt ðridde gemet ys optatiuus, þæt ys, gewîscendlîc, and hit hæfð forðgewitenne tîman and behôfað ôðres wordes him tô fultume, þæt hê fulfremednysse hæbbe. utinam amarem deum êalâ gif ic lufode god, swylce ðû cweðe: forgeâfe god, þæt ic hine lufode. utinam legerem nunc êalâ gif ic rǣdde nû. utinam legerem heri êalâ gif ic rǣdde gyrstan dæg, þonne cûðe ic nû âgyfan. utinam legissem in iuuentute êalâ gif ic rǣdde on jugoðe, þonne cûðe ic nû sum gôd. utinam ys aduerbium, þæt ys, wordes gefêra, and hê fylst þisum gemete ðus. þæt fêorðe gemet ys subiunctiuus oþþe coniunctiuus, þæt ys, underðêodendlîc, forðâm ðe hyt is under þâm foresǣdum gemetum and behôfað ôþres wordes him tô fultume. cum legam ðonne ic rǣde. cum legam, ueni ad me ðonne ic rǣde, cum tô me. cum doceam, discas þonne ic tǣce, þû leornast et cetera. þæt fîfte gemet ys infinitiuus, þæt is, ungeendigendlîc, forðan ðe þǣr ne byð nân sprǣc geendod, bûton man ðâr dô tô þrêo ðing, þæt is, hâd and tîd and getel. amare lufjan: nys ðǣr nân gewis on ðǣre sprǣce, bûton ðû cweþe amare uolo ic wylle lufjan. on ðâm uolo ys se forma hâd and andweard tîd and ânfeald getel. þis gemet gǣð geond ealle tîda and ealle hâdas and ealle getel. legere uis þû wylt rǣdan ys se ôðer hâd and andweard tîd and ânfeald getel. legere uolui ic wolde rǣdan, legere uoluistis gê woldon rǣdan sint forðgewitene tîda; et cetera. gyt ys ân gemet gehâten inpersonale, þæt gǣð ofer ealle ðâ ôþre fîf on ðâm ðriddan hâde passiuum: amatur; amatur a me ic lufige; legitur a me ic rǣde. ac wê nellað nâ mâre be ðisum hêr sprecan.

DE PERSONIS.

Sunt igitur personae uerborum tres þrŷ hâdas synt worda. se forma hâd ys, þe sprecð be him sylfum âna ðus: dico ic secge, oððe mid ôþrum mannum on menigfealdum getele: dicimus wê secgað. se ôðer hâd is, þe se forma sprecð tô: dicis þû segst, oþþe menigfealdlîce dicitis gê secgað. se þridda hâd ys, be þâm ðe se forma hâd sprecð tô ðâm ôðrum hâde: dicit hê segð, oððe menigfealdlîce dicunt hî secgaþ. se forma hâd and se ôðer sprecað him betwŷnan and synd andwerde and geendode, sôþlîce se þridda hâd nys nâ andweard nê geendod, and forðî hê nymð him hwîlon tô fultume pronomen naman speljend: ille dicit. ealle ðrŷ hî magon êac him tô genyman naman speljende: ego lego ic rǣde, tu legis þû rǣtst, ille legit hê rǣt. naman sôðlîce bêoð ǣfre on ðâm ðriddan hâde: rex equitat se cyningc rît, episcopus docet se bisceop lǣrþ, and swâ on eallum casum, bûton uocatiuus, sê ðe byð ǣfre on ðâm ôðrum hâde: o puer, lege êalâ ðû cild, rǣd. êac se nominatiuus mæg bêon on ðâm ôðrum hâde, gyf ðǣr byð pronomen betwux: lego ego priscianus ic priscianus rǣde; legis tu puer þû cild rǣdst. nama mæg bêon êac on ðâm forman hâde on ðâm worde, ðe getâcnað edwiste: priscianus sum ic eom priscianus, and ealswâ on ðâm wordum, ðe clypunge getâcnjað: priscianus uocor ic eom gecîged priscianus, priscianus nominor ic eom genemned priscianus, priscianus nuncupor ic eom gehâten priscianus. manega word synd, þe ne magon habban þâ twegen forman hâdas, ac habbað þone þriddan: tinnit swêgð, pluit hit rînþ, tonat hit ðunrað, fulminat hit lîht, ningit hit snîwð, grandinat hit hagelað, gelat hit frŷst. ealswâ be nŷtenum: canis latrat hund byrcð, lupus ululat wulf ðŷtt, equus hinnit hors hnǣgð, bos mugit oxa hlêwð, ouis balat scêp blǣt, sus grunnit swîn grunað et similia. þâs word and ðyllîce man mæg cweðan, gif man wyle, ongeân gecynde on eallum þrîm hâdum, ac hit byð swîðe dyslîc, þæt se man beorce oððe blǣte.

DE NVMERO.

Numerus accidit uerbis uterque, singularis et pluralis getel gelimpð wordum ǣgðer gê ânfeald gê menigfeald. ânfeald getel byð on ânum: lego ic rǣde, and menigfeald tô manegum: legimus wê rǣdað, et cetera.

DE CONIVGATIONIBVS.

Coniugationes uerborum quattuor sunt secundum priscianum. coniugatio uerborum ys worda geðêodnys, and þǣra sind fêower æfter priscianes tǣcinge. naman habbað fîf declinationes, and word habbað fêower coniugationes. declinatio mæg bêon gecweden gebîgednys, forðan ðe on ðǣre bêoð ðâ naman gebîgede fram case tô case. coniugatio mæg bêon gecweden geðêodnys, forðan ðe on ðǣre bêoð manega word geðêodde on ânre declinunge.

Sêo forme coniugatio ys, þe macað ðone ôðerne hâd on langne as: amo ic lufige, amas ðû lufast, amat hê lufaþ; et pluraliter amamus wê lufjað, amatis gê lufjað, amant hî lufjað. eodem modo, id est, indicatiuo on ðâm ylcan gemete, þæt ys, gebîcnigendlîcum praeterito tempore inperfecto forðgewitenre tîde unfulfremedre amabam ic lufode, amabas ðû lufodest, amabat hê lufode; et pluraliter amabamus wê lufodon, amabatis gê lufodon, amabant hî lufodon. eodem modo tempore praeterito perfecto amaui ic lufode fulfremedlîce, amauisti þû lufodest, amauit hê lufode; et pluraliter amauimus wê lufodon, amauistis gê lufedon, amauerunt uel amauere hî lufodon. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto amaueram ic lufode gefyrn, amaueras ðû lufodest, amauerat hê lufode; et pluraliter amaueramus wê lufodon, amaueratis gê lufodon, amauerant hî lufedon. eodem modo on ðâm ylcan gemete futuro tempore on tôweardre tîde amabo ic lufige gyt tô dæg oððe tô merjen, amabis þû lufast, amabit hê lufað; et pluraliter amabimus wê lufjað, amabitis gê lufjað, amabunt hî lufjað. imperatiuo modo on bebêodendlîcum gemete tempore praesenti on andwerdre tîde ad secundam et nomen_tertiam personam tô ðâm ôðrum hâde and tô ðâm ðriddan ama lufa ðû, amet lufige hê; et pluraliter amemus lufjon wê, amate lufige gê, ament lufjon hî. eodem modo tempore futuro amato tu lufa ðû gyt, amato ille lufige hê; et pluraliter amemus lufige wê, amatote lufige gê, amanto lufjon hî. optatiuo modo gewîscendlîcum gemete praesenti tempore et praeterito inperfecto utinam amarem êalâ gif ic lufode nû oððe ǣr, utinam amares êalâ gif ðû lufodest, utinam amaret êalâ gif hê lufode; et pluraliter utinam amaremus êalâ gif wê lufodon, utinam amaretis êalâ gif gê lufedon, utinam amarent êalâ gif hî lufodon. eodem modo tempore praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam amauissem êalâ gif ic lufode fulfremedlîce oððe gefyrn, utinam amauisses êalâ gif ðû lufodest, utinam amauisset êalâ gif hê lufode; et pluraliter utinam amauissemus êalâ gif wê lufodon; utinam amauissetis êalâ gif gê lufodon, utinam amauissent êalâ gif hî lufodon. eodem modo tempore futuro utinam amem forgife god, þæt ic lufige gyt, utinam ames þæt ðû lufige, amet þæt hê lufige; et pluraliter utinam amemus forgyfe god, þæt wê lufjon gyt, ametis þæt gê lufjon, ament þæt hî lufjon. subiunctiuo modo underðêodendlîcum gemete tempore praesenti cum amem þonne ic nû lufige, cum ames þonne ðû lufast, cum amet þonne hê lufað; et pluraliter cum amemus ðonne wê nû lufjað, cum ametis þonne gê lufjað, cum ament þonne hî lufjað. eodem modo tempore praeterito inperfecto cum amarem þâ ðâ ic lufode hwæt hwega, cum amares ðâ ðâ ðû lufodest, cum amaret þâ ðâ hê lufode; et pluraliter cum amaremus þâ ðâ wê lufodon, cum amaretis þâ þâ gê lufodon, cum amarent þâ ðâ hî lufodon. eodem modo tempore praeterito perfecto cum amauerim þâ ðâ ic lufode fulfremedlîce, amaueris þâ ðâ ðû lufodest, amauerit þâ ðâ hê lufode; et pluraliter cum amauerimus þâ ðâ wê lufodon, amaueritis þâ ðâ gê lufodon, amauerint ðâ ðâ hî lufodon. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto cum amauissem þâ ðâ ic lufode gefyrn, amauisses þâ ðâ ðû lufodest, amauisset þâ ðâ hê lufode; et pluraliter cum amauissemus þâ ðâ wê lufodon, amauissetis þâ ðâ gê lufedon, amauissent þâ ðâ hî lufedon. eodem modo tempore futuro cum amauero þonne ic lufige gyt, cum amaueris þonne þû lufast gyt, cum amauerit ðonne hê lufað gyt; et pluraliter cum amauerimus þonne wê lufjað gyt, amaueritis ðonne gê lufjað gyt, amauerint þonne hî lufjað gyt. infinitiuo modo ungeendigendlîcum gemete numeris et personis on getelum and on hâdum tempore praesenti et praeterito inperfecto amare lufjan, praeterito perfecto et plusquamperfecto amasse uel amauisse lufjan. infinitiuus ys ungeendigendlîc, ac dô ðǣr tô getel and hâd and tîde, þonne byð hit geendod sprǣc: amare uolo ic wylle nû lufjan; amare uolebam ic wolde lufjan; sciui te aliquando amasse deum ic wiste, þæt ðû hwîlon lufodest god. futuro amatum ire uel amaturum esse lufjan; uis amatum ire wylt ðû faran lufjan; uenatum pergo ic fare huntjan; uis doctum ire wylt ðû gân leornjan; lectum pergit hê gǣð rǣdan; bibitum pergo ic gange drincan; et cetera. þæt syxte gemet gǣð ofer ealle þâ ôðre fîf gemetu and nimð ǣfre þone þriddan hâd of ðâm passiuum: amatur; amatur a me ic lufige, amabatur a me ic lufode and swâ forð, ac hit nis nâ swîðe gewunelîc on lêdensprǣce nê hûru on englisc. quinque participalia uerba ueniunt a uerbo actiuo fîf dǣlnymendlîce word cumað of ðâm dǣdlîcum worde: amandi tô lufigenne, amando lufigende, amandum tô lufigenne, amatum wê sǣdon ǣr, amatu mid lufe. wê secgað þâs word gewislîcor: tempus est arandi hit ys tîma tô erigenne, arando proficio erigende ic geðêo, legendo doceo rǣdende ic tǣce, arandum est mihi mê ys to erigenne, legendum est nobis ûs ys tô rǣdenne, habes agros ad arandum hæfst ðû æceras tô erigenne, commoda mihi librum ad legendum lǣne mê ðâ bôc tô rǣdenne. amatum wê sǣdon ǣr. amatu byð geset for naman for ablatiuum, swâswâ priscianus âwrât: nec uisu facilis nec dictu affabilis ulli nys hit nânum êaðe on gesihðe nê on cwyde âsecgendlîc. ðâs fîf word synd swîðe wunderlîce and âwendað hî tô eallum hâdum and tô eallum tîdum and tô ǣgðrum getele and tô eallum cynnum: amando patrem, amando matrem, amando fratres et cetera. ðâs fîf word synd gehâtene participalia, forðan ðe hî synd gelîce dǣl nymendum on gebîgedum casum. hî synd êac gecwedene gerundia of ðâm worde gero ic bere, forðan ðe hî berað manega andgytu. hî synd êac gehâtene sopina. sopinum ys ûpp âwend, and hî synd ûp âwende and brâde, forðan ðe hî underfôð fela andgytu, swâswâ wê hêr beforan sǣdon. duo participia ueniunt a uerbo actiuo twegen dǣl nymende cumað of ðâm dǣdlîcum worde, praesentis temporis, ut amans: andwerdre tîde ys amans lufigende; futuri temporis, ut amaturus: tôwerdre tîde ys amaturus. manducans est hê ys etende, legens est hê ys rǣdende; lecturus sum cras ic sceal rǣdan tô merigen, lecturus es þû scealt rǣdan, lecturus est hê sceal rǣdan, lecturi sunt hî sceolon rǣdan; et cetera.

Ǣlc ðâra worda, þe ðus gâð, bêo hit actiuum, bêo hit neutrum, ǣlc ðǣra ys ðǣre forman declinunge. þêos forme coniugatio macað hyre praeteritum perfectum on fêower wîsan.

Sume hî macjað on aui: amo ic lufige, amaui ic lufode, amatum gelufod, and byð ǣfre se a lang on lêdensprǣce. ealswâ gâð þâs: beo ic weligje, beaui ic welegode, beatum gewelgod; lanio ic tôtere; hio ic gynje; inchoo ic ongynne, inchoaui; uacuo ic æmtige; turbo ic gedrêfe; sudo ic swǣte; nauigo ic rôwe; triumpho ic sigerje; flo ic blâwe, flaui; armo ic gewǣpnige; orno ic gefrætwige; no ic swymme, naui; nato ic swymme; palpo ic grâpige; sedo ic gestylle; tenuo ic gewanige oððe ic dô sum ðing ðinre; laboro ic swince; aro ic erige; cribro ic syfte; quasso ic tôcwŷse; calco ic trede; ambulo ic gange; praecipito ic sceûfe; uexo ic drecce; euangelizo ic godspellige. ealle ðâs word and mâ macjað heora praeteritum on aui and sopinum on atum.

Se ôðer praeteritum is on twâm stafum, ui: frico ic gnîde, fricui ic gnâd, frictum gegniden; seco ic forceorfe, secui, sectum; mico ic scîmige, micui (nys hêr nân sopinum); domo ic temige, domui, domitum; sono ic swêge, sonui, sonitum; tono ic tonige, tonui, tonitum; ueto ic forbêode, uetui, uetitum; crepo ic tôberste, crepui, crepitum. sume macjað on twâ wîsan: plico ic fealde, plicui uel plicaui ic fêold, plicitum uel plicatum gefealden. ealswâ gǣð implico ic on befealde, replico ic ongeân fealde, complico ic samod fealde, explico ic fulfealde, applico ic tô fealde oððe ic gelende mid scipe. þâ ðe bêoð mid naman gefêgede, þâ macjað praeteritum on aui and sopinum on atum: duplico ic twŷfylde, duplicaui, -catum; triplico ic ðrŷfylde, -caui, -catum; multiplico ic menigfylde, -caui, -catum. cubo ic hlynige, cubui, cubitum. neco ic nǣce oððe ic âcwelle gǣð êac on twâ wîsan: necui uel necaui, nectum uel necatum.

Se ðridda praeteritum gǣð þus: iuuo ic fultumige, iuui ic fultumode, iutum gefultumod, and of ðâm gefêged adiuuo ic fultumige, adiuui, adiutum; lauo ic ðwêa, laui ic ðwôh, lautum âðwogen. sume cweðað lotum oððe lauatum.

Sêo fêorðe praeteritum gǣð þus: sto ic stande, steti ic stôd, statum gestanden; do ic gyfe, dedi ic geaf, datum forgyfen, and of ðisum gefêgede resto ic bêo tô lâfe oððe ic ætstande, restas, restiti, restitum; consto ic samod stande, constiti, constitum; praesto ic getîðige, praestiti, praestitum. ealswâ persto ic ðurhwunige; adsto ic æt stande; absto ic fram stande: circumdo ic embedô oððe ic ymbgange, circumdedi, circumdatum. þâ ôðre synd ðǣre ðriddan geðêodnysse.

DE VERBO PASSIVO.

Amor ic eom gelufod ys passiuum, swâ wê ǣr cwǣdon, amaris þû eart gelufod, amatur hê ys gelufod; et pluraliter amamur wê synt gelufode, amamini gê synd, amantur hî synd. praeterito inperfecto amabar ic wæs gelufod, amabaris ðû wǣre, amabatur hê wæs; et pluraliter amabamur wê wǣron gelufode, amabamini gê wǣron, amabantur hî wǣron. praeterito perfecto amatus sum uel amatus fui ic wæs fulfremedlîce gelufod, amatus es uel fuisti þû wǣre, amatus est uel fuit hê wæs; et pluraliter amati sumus uel amati fuimus wê wǣron gelufode, amati estis uel fuistis gê wǣron, amati sunt uel fuerunt uel fuere hî wǣron gelufode. praeterito plusquamperfecto amatus eram uel amatus fueram ic wæs gefyrn gelufod, amatus eras uel fueras ðû wǣre, amatus erat uel fuerat hê wæs; et pluraliter amati eramus uel fueramus wê wǣron gefyrn gelufode, amati eratis uel fueratis gê wǣron, amati erant uel fuerant hî wǣron. tempore futuro amabor ic bêo gelufod gyt, amaberis ðû bist, amabitur hê byð; et pluraliter amabimur wê bêoð gelufode gyt, amabimini gê bêoð, amabuntur hî bêoð gelufode. imperatiuo modo amare sŷ ðû gelufod, ametur sŷ hê gelufod; et pluraliter amemur bêon wê gelufode, amamini bêon gê gelufode, amentur bêon hî gelufode. tempore futuro amator tu sŷ ðû gelufod, amator ille sŷ hê gelufod; et pluraliter amemur bêon wê gelufode, amaminor bêon gê gelufode, amantor bêon hî. optatiuo modo tempore praesenti et praeterito inperfecto utinam amarer êalâ gif ic wǣre gelufod, utinam amareris êalâ gif ðû wǣre gelufod, utinam amaretur êalâ gif hê wǣre gelufod; et pluraliter utinam amaremur êalâ gif wê wǣron gelufode, utinam amaremini êalâ gif gê wǣron, utinam amarentur êalâ gif hî wǣron. praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam amatus essem uel amatus fuissem êalâ gif ic wǣre fulfremedlîce gelufod oððe gefyrn, utinam amatus esses uel fuisses êalâ gif ðû wǣre, utinam amatus esset uel fuisset êalâ gif hê wǣre; et pluraliter utinam amati essemus uel fuissemus êalâ gif wê wǣron gelufode fulfremedlîce oððe gefyrn, utinam amati essetis uel fuissetis êalâ gif gê wǣron, utinam amati essent uel fuissent êalâ gif hî wǣron gelufode. tempore futuro utinam amer êalâ gif ic bêo gelufod gyt, utinam ameris êalâ gif ðû byst, utinam ametur êalâ gif hê byð; et pluraliter utinam amemur êalâ gyf wê bêoð gelufode gyt, utinam amemini êalâ gyf gê bêoð, utinam amentur êalâ gyf hî bêoð. subiunctiuo modo cum amer þonne ic eom nû gelufod, cum ameris þonne ðû eart, cum ametur þonne hê ys; et pluraliter cum amemur þonne wê nû synd gelufode, cum amemini þonne gê synd, cum amentur þonne hî synd. praeterito inperfecto cum amarer þâ þâ ic wæs gelufod, cum amareris þâ ðâ ðû wǣre, cum amaretur þâ ðâ hê wæs; et pluraliter cum amaremur þâ ðâ wê wǣron gelufode, cum amaremini þâ ðâ gê wǣron gelufode, cum amarentur þâ ðâ hî wǣron. praeterito perfecto cum amatus sim uel amatus fuerim þâ ðâ ic wæs fulfremedlîce gelufod, cum amatus sis uel fueris þâ ðâ ðû wǣre gelufod, cum amatus sit uel fuerit þâ þâ hê wæs gelufod; et pluraliter cum amati simus uel fuerimus þâ ðâ wê wǣron gelufode, cum amati sitis uel fueritis þâ ðâ gê wǣron gelufode, cum amati sint uel fuerint ðâ ðâ hî wǣron. praeterito plusquamperfecto cum amatus essem uel fuissem þâ ðâ ic wæs gefyrn gelufod, cum amatus esses uel fuisses þâ ðâ ðû wǣre gelufod, cum amatus esset uel fuisset þâ ðâ hê wæs gelufod; et pluraliter cum amati essemus uel amati fuissemus þa ðâ wê wǣron gefyrn gelufode, cum amati essetis uel fuissetis þâ ðâ gê wǣron gelufode, cum amati essent uel fuissent þâ ðâ hî wǣron gelufode. eodem modo tempore futuro cum amatus ero uel amatus fuero þonne ic bêo gelufod gyt, cum amatus eris uel fueris þonne ðû byst gelufod, cum amatus erit uel fuerit þonne hê byð; et pluraliter cum amati erimus uel amati fuerimus þonne wê bêoð gelufode gyt, cum amati eritis uel fueritis þonne gê bêoð gelufode, cum amati erint uel fuerint þonne hî bêoð gelufode. infinitiuo modo amari bêon gelufod, amari uolo ic wylle bêon gelufod, amari uolumus wê wyllað bêon gelufode. praeterito perfecto et plusquamperfecto amatum esse uel amatum fuisse. ic secge nû gewislîcor: olim uolui te amatum esse uel fuisse gefyrn ic wolde, þæt ðû wǣre gelufod; and swâ tô eallum hâdum. futuro tempore amatum iri bêon gelufod, uis amatum iri wylt ðû bêon gelufod, amatum iri uolo ic wylle bêon gelufod. duo participia ueniunt a uerbo passiuo twegen dǣl nymende cumað of ǣlcum ðrôwjendlîcum worde, praeteriti temporis forðgewitenre tîde amatus gelufod, futuri temporis tôwerdre tîde amandus sê ðe sceal bêon gelufod; amandus est ille hê ys tô lufigenne et cetera.

Ðus gâð êac ealle þâ word, þe synd gecwedene communia oððe deponentia, þissere geðêodnysse. commune uerbum ys osculor ic cysse, oscularis ðû cyst, osculatur hê cyst, and swâ forð. praeteritum perfectum osculatus sum ic cyste et cetera. ealswâ criminor ic leahtrje, praeteritum criminatus sum ic leahtrode; ortor ic tyhte, ortatus sum; auxilior ic fultumige, auxiliatus sum; adulor ic lyffette; abhominor ic onscunige; detestor ic onscunige; calumnior ic êhte mid têonan; dominor ic gewylde mid hlâfordscipe; frustror ic âîdlige; consolor ic gefrêfrige; scrutor ic smêage. priscianus cwæð, þæt ðâs word and ðyllîce habbað twâ getâcnunga, dǣde and þrôwunge, and ealle hî macjað heora praeteritum on atus: scrutatus sum et cetera. þâs ôðre synd deponentia, and hî getâcnjað dǣde: miror ic wundrige, miraris ðû wundrast, miratur hê wundrað; et pluraliter miramur wê wundrjað, miramini gê wundrjað, mirantur hî wundrjað. ealswâ glorior ic wuldrige, meditor ic smêage, sciscitor ic befrîne, uociferor ic hrŷme, contemplor ic ymbwlâtige, uagor ic wôrige, fabulor ic spellige, causor ic sprece stîðlîce for sumon intingan, gratulor ic blîssige, percunctor ic âxige, opinor and suspicor ic wêne, for ic sprece (faris ðû sprecst), laetor ic blîssige, praelior ic feohte, aduersor ic ðwyrige oððe ic wiðerige, imitor ic geefenlǣce, peregrinor ic wræcsîðige, rimor ic smêage, epulor ic wistfullige, dignor ic gemedemige, philosophor ic ûðwitige oððe ic smêage embe wîsdôm, testificor ic sêðe, ueneror ic ârwurðige, precor ic bidde, furor ic stele, recordor ic gemune, piscor ic fixje, aucupor ic fuglje, altercor ic cîde, mercor and negotior ic mangige, lucror ic gestrŷne, morigeror ic leornige þêawas, melioror ic betrige, uerecundor mê sceamað, moderor ic gemetegje, zelor ic andige, moror ic latige on sumre stôwe oððe ic elcige. þâs word macjað heora praeteritum on atus: miratus sum ic wundrode tô werlîcum hâde, mirata sum tô wîflîcum hâde, miratum tô nâðrum cynne. furatus est uir bouem se ceorl forstæl ǣnne oxan, furata est mulier, furatum est mancipium; et cetera.

Þâ word, þe genymað on praeteritum ui and næfdon æt fruman þone u (amo, amaui), þâ habbað hwîlon sincopam, þæt ys, wanunge, on ðâm ôðrum hâde and on ðâm þriddan: amaui, amauisti uel amasti (hêr ys se ui awege), amauistis uel amastis, amauerunt uel amarunt. ealswâ neo ic spinne, neui ic span, neuisti uel nesti ðû spunne, neuistis uel nestis gê spunnon, neuerunt uel nerunt hî spunnon. ac hit ne byð nâ swâ, gif se u byð æt fruman on ðâm worde: lauo ic ðwêa, laui, lauisti. ne miht þû nâ cweðan hêr lasti.

DE SECVNDA CONIVGATIONE.

Sêo ôðer coniugatio ys ful êaðcnǣwe, forðan ðe ǣlc ðâra worda, þe geendað on eo, and se ôðer hâd on es, ys þǣre ôðre geðêodnysse. doceo ic lǣre, doces þû lǣrst, docet hê lǣrð; et pluraliter docemus wê tǣcað, docetis gê tǣcað, docent hî tǣcað. eodem modo tempore praeterito inperfecto docebam ic tǣhte, docebas ðû tǣhtest, docebat hê tǣhte; et pluraliter docebamus wê tǣhton, docebatis gê tǣhton, docebant hî tǣhton. praeterito perfecto docui ic tǣhte, docuisti þû tǣhtest, docuit hê tǣhte; et pluraliter docuimus wê tǣhton, docuistis gê tǣhton, docuerunt uel docuere hî tǣhton. praeterito plusquamperfecto docueram ic tǣhte gefyrn, docueras þû tǣhtest, docuerat hê tǣhte; et pluraliter docueramus wê tǣhton, docueratis gê tǣhton, docuerant hî tǣhton. tempore futuro docebo ic tǣce gyt tô dæg oððe sume dæg; docebis ðû tǣhst, docebit hê tǣhð; et pluraliter docebimus wê tǣcað, docebitis gê tǣcað, docebunt hî tǣcað. inperatiuo modo bebêodendlîcum gemete tempore praesenti on andwerdre tîde ad secundam et tertiam personam tô ðâm ôðrum hâde and tô ðâm ðriddan doce tǣc ðû, doceat tǣce hê; et pluraliter doceamus tǣcon wê, docete tǣce gê, doceant tǣcon hî. tempore futuro doceto tu tǣc ðû, doceto ille tǣce hê; et pluraliter doceamus tǣce wê, docetote tǣce gê, docento tǣcon hî. optatiuo modo utinam docerem êalâ gif ic tǣhte nû oððe hwêne ǣr, utinam doceres êalâ gif ðû tǣhtest, utinam doceret êalâ gif hê tǣhte; et pluraliter utinam doceremus êalâ gif wê tǣhton, utinam doceretis êalâ gif gê tǣhton, utinam docerent êalâ gif hî tǣhton. praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam docuissem êalâ gif ic tǣhte fulfremedlîce oððe gefyrn, utinam docuisses êalâ gif ðû tǣhtest, utinam docuisset êalâ gif hê tǣhte; et pluraliter utinam docuissemus êalâ gif wê tǣhton, utinam docuissetis êalâ gif gê tǣhton, utinam docuissent êalâ gif hî tǣhton. tempore futuro utinam doceam êalâ gif ic tǣce gyt, utinam doceas êalâ gif ðû tǣcst, utinam doceat êala gif hê tǣcð; et pluraliter utinam doceamus êalâ gif we tǣcað gyt, utinam doceatis êalâ gif gê tǣcað, utinam doceant êalâ gif hî tǣcað. subiunctiuo modo underðêodendlîcum gemete cum doceam þonne ic tǣce nû, cum doceas ðonne ðû tǣcst, cum doceat þonne hê tǣcð; et pluraliter cum doceamus ðonne wê tǣcað, cum doceatis þonne gê tǣcað, cum doceant þonne hî tǣcað. praeterito inperfecto cum docerem þâ ðâ ic tǣhte lytle ǣr, cum doceres þâ ðâ ðû tǣhtest, cum doceret ðâ ðâ hê tǣhte; et pluraliter cum doceremus þâ ðâ wê tǣhton, cum doceretis þâ ðâ gê tǣhton, cum docerent þâ ðâ hî tǣhton. praeterito perfecto cum docuerim þâ ðâ ic tǣhte fulfremedlîce, cum docueris ðâ ðâ ðû tǣhtest, cum docuerit þâ ðâ hê tǣhte; et pluraliter cum docuerimus þâ ðâ wê tǣhton, cum docueritis þâ ðâ gê tǣhton, cum docuerint þâ ðâ hî tǣhton. praeterito plusquamperfecto cum docuissem þâ ðâ ic tǣhte gefyrn, cum docuisses þâ ðâ ðû tǣhtest, cum docuisset þa ðâ hê tǣhte; et pluraliter cum docuissemus þâ ðâ wê tǣhton gefyrn, cum docuissetis þâ ðâ gê tǣhton, cum docuissent ðâ ðâ hî tǣhton. tempore futuro cum docuero þonne ic tǣce gyt sume dæg, cum docueris þonne ðû tǣcst, cum docuerit ðonne hê tǣcð; et pluraliter cum docuerimus þonne wê tǣceað gyt, cum docueritis þonne gê tǣceað, cum docuerint þonne hî tǣceað. infinitiuo modo docere tǣcean; docere uolo ic wylle nû tǣcean; docere uolebam ic wolde nû ǣr tǣcean; docere uolumus wê wyllað tǣcan. praeterito perfecto et plusquamperfecto docuisse tǣcan; uidi aliquando te docuisse pueros ic geseah hwîlon ðê tǣcan ðâm cildum. futuro tempore doctum ire uel docturum esse; uideo te doctum ire ic gesêo, þæt ðû gǣst tǣcan; uideo te docturum esse ic gesêo, þæt ðû wylt tǣcan. inpersonali modo docetur. þis gemet gǣð ofer ealle ðâ ôðre ǣfre on ðâm ðriddan hâde and behôfað, þæt man ðǣr tô dô subauditionem et personam, þæt ys, underhlystunge and hâd. docetur, subaudis a me: ic tǣce. subaudis ys word: subaudio ic underhlyste, subaudis ðû underhlyst, subaudit hê underhlyst. praeterito inperfecto docebatur a te ðû tǣhtest nû ǣr. praeterito perfecto doctum erat a nobis wê tǣhton and swâ forð. infinitiuo modo doceri a me uolo ic wylle tǣcan; doceri a nobis uolumus wê wyllað tǣcan. ac ðises gemetes nys nân nêod. gerundia uel participalia uerba sunt haec: docendi, docendo, docendum, doctum, doctu. tempus est docendi tîma hyt ys tô tǣcenne, docendo loquor tǣcende ic sprece, docendum est mihi mê ys tô tǣcenne, habes pueros ad docendum hæfst ðû cild tô lǣrenne, uis doctum ire wylt ðû gân tǣcan, doctu ueni fram lâre ic côm. þâs word magon tô eallum hâdum and tô eallum tîdum and tô ǣgðrum getele and tô ǣlcum cynne: multum ipse laborat docendo pueros swîðe hê swincð tǣcende ðâm cildum, ipsa monialis uigilat docendo puellas sêo mynecene wacað tǣcende ðâm mǣdencildum, legendo docetur uir et legendo docetur mulier. and hî underfôð praepositiones, þæt synd foresetnyssa, in and ad: in conuertendo dominus captiuitatem sion, ad legendum et cetera. eft, ðonne hî bêoð naman, ðonne nimað hî him gelîce casus. amanda uirtus lufigendlîc miht, amandae uirtutis lufigendlîcere mihte, in pascendis gregibus on læswigendum êowdum, ad audiendam uocem tô gehŷrendlîcere stemne and fela ôðre. duo participia ueniunt a uerbo actiuo twegen dǣlas, ðe synd gecwedene dǣl nimende, cumað of ðâm dǣdlîcum worde, praesentis temporis docens tǣcende, futuri temporis docturus sum cras pueros ic wylle tǣcan tô merigen þâm cildum.

Ðus gâð ealle ðâ word, þe geendjað on eo on ðâm forman hâde and on ðâm ôðrum hâde on langne es: habeo ic hæbbe, habes ðû hæfst, habet hê hæfð. ðêos coniugatio macað hire praeteritum perfectum on six wîsan.

I. Sêo forme praeteritum geendað on ui: fleo ic wêpe, fles ðû wêpst, fleui ic wêop, fletum gewôpen. eallswâ defleo ic bewêpe, defleui, defletum; neo ic spinne, neui, netum; impleo ic gefylle; compleo ic fullfylle; suppleo ic fylle; oleo ic wexe oððe ic stême, oleui, oletum oððe olui, olitum; aboleo ic âdylegige, aboleui, aboletum oððe abolui, abolitum. ðâ ôðre macjað praeteritum on eui and sopinum on etum: deleo ic âdylegige, deleui ic âdylegode, deletum âdilegod; of ðâm is gecweden letum dêað, þe âdylegað lîf.

II. Sêo ôðer praeteritum geendað on u.i: doceo ic tǣce, docui; habeo ic hæbbe, habui ic hæfde, habitum gehæfd; prohibeo ic forbêode, prohibui ic forbêad, prohibitum forboden; exhibeo ic gearcige, exhibui, exhibitum; adhibeo ic tô nime, adhibui, adhibitum; praebeo ic gearcige, praebui, praebitum; taceo ic sûwige, tacui, tacitum; conticeo ic samod sûwige, conticui, conticitum; moneo ic mynegige, monui, monitum. sciendum est, quod neutra uerba deficiunt in sopino is tô witenne, þæt ðâ word, ðe synd neutra gehâtene, âteorjað on ðus gerâdum sopinum. caleo ic wearmige, calui; nis ðǣr nân sopinum. eallswâ tepeo ic wlacige, tepui; horreo ic onðracige, horrui; candeo ic scîne, candui; studeo ic gecnyrdlǣce, studui; frondeo ic grôwe, frondui; splendeo ic scîne, splendui; rubeo ic rêadige, rubui; palleo ic blâcige, pallui; pareo ic gehŷrsumige, parui; iaceo ic licge, iacui; caneo ic hârige, canui; floreo ic blôwe, florui; uireo ic grôwe, uirui; areo ic forsêarige, arui; calleo, id est, callidus fio ic bêo pætig, callui; excelleo ic oferstîge, excellui (þis word byð êac gecweden excello, excellis, þǣre ðriddan); stupeo ic wafige, stupui; langueo ic âdlige, langui; uigeo ic strangige oððe geðêo, uigui; rigeo ic stîfige, rigui; egeo ic wædlige, egui; indigeo ic beþearf, indigui. careo ic ðolige sumes ðinges, carui: on ðisum worde mæg bêon sopinum caritum and participium cassus and futurum cariturus. timeo ic ondrǣde, timui, næfð nǣnne sopinum nê metuo ic ondrǣde, metui. teneo ic healde, tenui, hæfð sopinum tentum; censeo ic dême oððe ic âsmêage, censui, censum; absorbeo ic forswelge, absorbui, absorptum.

III. Sêo ðridde praeteritum geendað on si: suadeo ic tyhte, suasi ic tyhte, suasum getyht; rideo ic hliche, risi, risum; ardeo ic byrne, arsi, arsum; indulgeo ic forgyfe oððe miltsige, indulsi, indulsum oððe indultum; algeo ic côlige, alsi, alsum; mulgeo ic melce, mulsi, mulsum oððe mulctum; fulgeo ic scîne, fulsi, fulsum; tergeo uel tergo ic wîpige, tersi, tersum; turgeo ic tôswelle, tursi, tursum; urgeo ic ðrafige, ursi (ursum is bera: hic ursus þes bera, hunc ursum); torqueo ic wrîðe, torsi, tortum, ac ðâ ealdan cwǣdon torsum; of ðâm gefêged distorqueo ic tôwrîðe, distorsi, distortum; contorqueo ic samod þrâwe, contorsi, contortum; extorqueo ic of âwringe extorsi, extortum; maneo ic wunige, mansi, mansum; haereo ic tô geðêode oððe ic tô clifige, haesi, haesum, and of ðâm gefêgede on ðâm ylcan andgyte adhaereo, inhaereo; iubeo ic hâte, iussi ic hêt, iussum; et similia.

IIII. Sêo fêorðe praeteritum geendað on xi: lugeo ic hêofige, luxi, luctum; frigeo ic bêo ofcalen, frixi, frictum; augeo ic geŷce, aucxi, auctum.

V. Sêo fîfte praeteritum âwent ðone eo on i: moueo ic styrige, moui ic âstyrede, motum âstyred; uoueo ic behâte, uoui, uotum; foueo ic beðige, foui, fotum; faueo ic fultumige, faui, fautum (forðan ðe fatum byð of ðâm worde for, faris); caueo ic warnige, caui, cautum (catum is ôðer ðing); paueo ic forhtige, paui; conniueo ic wincige, conniui; ferueo ic wealle, ferui; ac hî nabbað nǣnne sopinum; cieo ic gelaðige, ciui, citum; uideo ic gesêo, uidi, uisum; and of ðâm gefêgede praeuideo ic forescêawige, praeuidi, praeuisum; inuideo ic andige, inuidi, inuisum; sedeo ic sitte, sedi, sessum on twâm essum; and of ðâm gefêgede possideo ic geâgnige, possedi, possessum; obsideo ic ymbsitte, obsedi, obsessum; eallswâ insideo ic onsitte, subsideo ic undersitte, resideo ic ûpp sitte oððe ic eft sitte; strideo oððe strido ic cearcige oððe ic gristbitige, stridi; respondeo ic andswarige, respondi, responsum; prandeo ic gereordige, prandi, pransum.

VI. Sêo syxte praeteritum gǣð ðus: tondeo ic efesige oððe ic scere scêp oððe hors, totondi, tonsum; mordeo ic bîte, momordi, morsum; spondeo ic behâte oððe ic beweddige, spopondi, sponsum (of ðâm cymð sponsus brŷdguma); pendeo ic hangige, pependi, pensum. ac hî ne gâð nâ ðus, gyf hî bêoð gefêgede: suspendo ic âhô, suspendi ic âhêngc, suspensum; detondeo ic of âefesige, detondi; et cetera.

Sume word geendjað on eo on ðâm forman hâde, ac hî ne geendjað on es on ðâm ôðrum hâde, forðan ðe hî gâð æfter ðǣre forman coniugatione, nâ æfter ðǣre ôðre: meo ic fare, meas ðû færst, meat hê færð; beo ic gegôdige sumne, beas; creo ic gescyppe, creas; screo ic hrǣce oððe spǣte; laqueo ic fô mid grine, laqueas; nauseo mê wlatað, nauseas; enucleo ic âspyrige, enucleas; calceo uel calcio ic scôge mê, calceas uel calcias. âne twâ word synd ðǣre fêorðan geðêodnysse: eo ic gange, is ðû gǣst; queo ic mæg, quis ðû miht.

DE VERBO PASSIVO.

Doceor ic eom gelǣred, doceris ðû eart gelǣred, docetur hê is gelǣred (þæt englisc gǣð, swâswâ þæt ôðer, hêr bæftan); et pluraliter docemur, docemini, docentur. eodem modo tempore praeterito inperfecto docebar, docebaris, docebatur; et pluraliter docebamur, docebamini, docebantur. eodem modo tempore praeterito perfecto doctus sum, doctus es, doctus est; et pluraliter docti sumus, docti estis, docti sunt. et ulteriori modo and on ðâm ŷttran gemete doctus fui, doctus fuisti, doctus fuit; et pluraliter docti fuimus, docti fuistis, docti fuerunt uel fuere. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto doctus eram, eras, erat; et pluraliter docti eramus, eratis, erant. et ulteriori modo doctus fueram, fueras, fuerat; et pluraliter docti fueramus, fueratis, fuerant. eodem modo tempore futuro docebor, doceberis, docebitur; et pluraliter docebimur, docebimini, docebuntur. imperatiuo modo tempore praesenti ad secundam et tertiam personam docere sî ðû gelǣred, doceatur; et pluraliter doceamur, docemini, doceantur. eodem modo tempore futuro docetor tu, docetor ille; et pluraliter doceamur, doceminor, docentor. optatiuo modo tempore praesenti et praeterito inperfecto utinam docerer, docereris, doceretur; et pluraliter utinam doceremur, doceremini, docerentur. eodem modo tempore praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam doctus essem, doctus esses, doctus esset; et pluraliter utinam docti essemus, essetis, essent. et ulteriori modo utinam doctus fuissem, fuisses, fuisset; et pluraliter utinam docti fuissemus, fuissetis, fuissent. eodem modo tempore futuro utinam docear, docearis, doceatur; et pluraliter utinam doceamur, doceamini, doceantur. subiunctiuo modo uel coniunctiuo modo tempore praesenti cum docear, docearis, doceatur; et pluraliter cum doceamur, doceamini, doceantur. eodem modo tempore praeterito inperfecto cum docerer, docereris, doceretur; et pluraliter cum doceremur, doceremini, docerentur. eodem modo tempore praeterito perfecto cum doctus sim, cum doctus sis, cum doctus sit; et pluraliter cum docti simus, cum docti sitis, cum docti sint. et ulteriori modo cum doctus fuerim, cum doctus fueris, cum doctus fuerit; et pluraliter cum docti fuerimus, cum docti fueritis, cum docti fuerint. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto cum doctus essem, cum doctus esses, cum doctus esset; et pluraliter cum docti essemus, cum docti essetis, cum docti essent. et ulteriori modo cum doctus fuissem, fuisses, fuisset; et pluraliter cum docti fuissemus, fuissetis, fuissent. eodem modo tempore futuro cum doctus ero, eris, erit; et pluraliter cum docti erimus, eritis, erunt. et ulteriori modo cum doctus fuero, fueris, fuerit; et pluraliter cum docti fuerimus, fueritis, fuerint. infinitiuo modo, numeris et personis tempore praesenti doceri, praeterito doctum esse uel fuisse, futuro doctum iri. duo participia trahuntur a uerbo passiuo praeteriti temporis et futuri, praeteriti doctus, futuri, ut docendus.

Ealswâ gâð þâ ôðre ðrôwigendlîcan word and deponentia: mereor ic geearnige, mereris ðû geearnast, meretur hê geearnað, and swâ forð; praeteritum merui uel meritus sum ic geearnode; medeor ic gelâcnige, medicatus sum; misereor uel miseror ic gemiltsige, misertus sum; reor ic wêne is defectiuum, þæt is, âteorigendlîc, ratus sum ic wênde; uereor ic anðracige oððe ic wandige, ueritus sum; fateor and confiteor ic andette, confessus sum; polliceor ic behâte, pollicitus sum; tueor ic gescylde mæg bêon commune uerbum, þæt is, gemǣne word; intueor ic on lôcige oððe ic bescêawige, intuitus; et similia.

DE TERTIA CONIVGATIONE.

Lego ic rǣde, legis ðû rǣdst, legit hê rǣt (þêos coniugatio is gecweden correpta, ðæt is, gescyrt, forðan ðe hêo macað hyre imperatiuum on sceortne e: lege rǣd; and eft on infinitiuum byð se e sceort: legere rǣdan; and swâ ealle ðâ word, ðe tô hyre belimpað, scyrtað þone foresǣdan e on ðâm twâm gemetum and on mâ ôðrum, ðonne ðâ ôðre ðrêo coniugationes bêoð ǣfre gelengde); et pluraliter legimus, legitis, legunt. eodem modo tempore praeterito inperfecto legebam, legebas, legebat; et pluraliter legebamus, legebatis, legebant. eodem modo tempore praeterito perfecto legi, legisti, legit; et pluraliter legimus, legistis, legerunt uel legere. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto legeram, legeras, legerat; et pluraliter legeramus, legeratis, legerant. eodem modo tempore futuro legam, leges, leget; et pluraliter legemus, legetis, legent. imperatiuo modo tempore praesenti ad secundam et tertiam personam lege, legat; et pluraliter legamus, legite, legant. eodem modo tempore futuro legito tu, legito ille; et pluraliter legamus, legitote, legunto uel leguntote. optatiuo modo tempore praesenti et praeterito inperfecto utinam legerem, utinam legeres, utinam legeret; et pluraliter utinam legeremus, utinam legeretis, utinam legerent. eodem modo tempore praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam legissem, legisses, legisset; et pluraliter utinam legissemus, legissetis, legissent. eodem modo tempore futuro utinam legam, legas, legat; et pluraliter utinam legamus, legatis, legant. coniunctiuo modo tempore praesenti cum legam, cum legas, cum legat; et pluraliter cum legamus, cum legatis, cum legant. eodem modo tempore praeterito inperfecto cum legerem, cum legeres, cum legeret; et pluraliter cum legeremus, cum legeretis, cum legerent. eodem modo tempore praeterito perfecto cum legerim, cum legeris, cum legerit; et pluraliter cum legerimus, cum legeritis, cum legerint. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto cum legissem, cum legisses, cum legisset; et pluraliter cum legissemus, cum legissetis, cum legissent. eodem modo tempore futuro cum legero, cum legeris, cum legerit; et pluraliter cum legerimus, cum legeritis, cum legerint. infinitiuo modo, numeris et personis tempore praesenti legere; praeterito legisse; futuro lectum ire uel lecturum esse. inpersonali modo tempore praesenti legitur; praeterito inperfecto legebatur; et cetera.

Þêos coniugatio macað hire praeteritum on eahta wîsan, swâswâ nân ðǣra ôðra ne dêð.

I. Sêo forme praeteritum gǣð ðus: quiesco ic geswîce oððe ic forlǣte oððe ic mê gereste, quieui, quietum; cresco ic wexe, creui ic weôx, cretum; nosco ic oncnâwe, noui, notum; ignosco ic miltsige, ignoui, ignotum; cognosco ic oncnâwe, cognoui, cognitum; agnosco ic oncnâwe, agnoui, agnitum; pasco ic fêde oððe ic læswige, paui, pastum (of ðâm is nama pastor hyrde); consuesco ic gewunige, consueui, consuetus sum; sino ic geðafige, siui, situm; sterno ic strêwige oððe ic sadelige hors oððe ic beddige, straui, stratum; cerno ic gesêo, creui, cretum; lino ic clǣme, liui, litum; accerso ic gelangige, -siui, -situm; lacesso ic tyrige, lacessiui, lacessitum; pinso ic gearcige hlâf, pinsui, pistum (of ðâm is nama pistor bæcestre); tero ic tôbrŷte, triui, tritum; quaero ic sêce, quaesiui, quaesitum; sero ic sâwe, seui, satum (sero, seras, ic hæpsige is ðǣre forman: seraui; desero ic forlǣte, deserui on ôðre wîsan, desertum; insero ic on besette, inserui, insertum); cupio ic gewilnige, cupiui uel cupii, cupitum; concupio ic samod wilnige, concupiui uel concupii, concupitum; sapio ic wât oððe ic smæcce, sapiui uel sapui, sapitum; peto ic bidde, petiui, petitum.

II. Sêo ôðer praeteritum geendað on ii, ac on ðǣre ne befeallað nâ mâ worda, þonne, ðâ ðe gâð on twâ wîsan: cupio ic gewilnige, cupiui oððe cupii; arcesso ic âflîge mîne fŷnd oððe genyrwige, arcessiui uel arcessii; and byð se ǣrra i ǣfre sceort.

III. Sêo ðridde praeteritum geendað on u.i: imbuo ic tŷ oððe lǣre, imbui ic têah, imbutum, and byð se u lang on ðâm sopinum and sceort on ðâm praeteritum; eallswâ acuo ic hwette, acui, acutum; induo ic mê scrŷde, indui, indutum; exuo ic mê unscrŷde, exui, exutum; innuo ic gebŷcnige, innui, innutum; annuo ic getîðige, annui, annutum; diluo ic âfeormige, dilui, dilutum; polluo ic besmîte, pollui, pollutum; suo ic sywige, sui, sutum; tribuo ic sylle oððe forgyfe, tribui, tributum; statuo ic sette, statui, statutum; minuo ic wanige, minui, minutum; arguo ic ðrêage, argui, argutum. pluo ic rîne macað plui, spuo ic spǣte spui, metuo ic mê ondrǣde metui: þâs ðrêo word nabbað nǣnne sopinum. ruo ic hrêose, rui, rutum, ac se tôwearda participium hæfð i, ruiturus tô hrêosenne, and of ðisum worde gefêgede habbað sceortne u on sopinum: eruo ic âhredde oððe ût âliðige, erui, erutum; diruo ic tôwurpe, dirui, dirutum. pono ic sette, posui, positum, and of ðâm gefêgede subpono ic underlecge, subposui, subpositum; compono ic gefêge, composui, compositum; gigno ic gestrŷne, genui, genitum; uomo ic spîwe, uomui, uomitum; gemo ic geômrige, gemui, gemitum; fremo ic grimette, fremui, fremitum; tremo ic bifige, tremui, tremitum: on eallum ðisum byð se u sceort on praeteritum and se i on sopinum. texo ic wefe, texui, textum; nexo ic cnytte, nexis uel nexas ðǣre forman, nexui, nexum; necto ic cnytte, nexui uel nexi, nexum; pecto ic cembe, pexui uel pexi, pexum; meto ic rîpe, messui, messum; strepo ic hlŷde, strepui, strepitum; rapio ic gelæcce, rapui, raptum; of ðâm gefêged eripio ic ætbrêde oððe âhredde, eripui, ereptum; diripio ic fram âtere, diripui, direptum; sterto ic hrûte, stertui (nis ðǣr nân sopinum); alo ic fêde, alui, altum uel alitum; colo ic begange oððe ic wyrðige, colui, cultum; consulo ic âxige mê rǣdes oððe ic ðeahtige, consului, consultum; occulo ic behŷde, occului, occultum; molo ic grinde, molui, molitum; uolo ic wylle, uolui (of ðâm byð nama uultus andwlita, swâswâ of occulo ic bedîglige occultus bedîglod); nolo ic nelle, nolui: ac ðâs twâ word nabbað nǣnne sopinum.

IIII. Sêo fêorðe praeteritum geendað on si: quatio ic tôcwŷse, quassi ic tôcwŷsde, quassum tôcwŷsed; percutio ic slêa, percussum; concutio ic sceace oððe ic samod slêa, concussi, concussum; excutio ic of âsceace, excussi, excussum; incutio ic on beslêa oððe on âsceace, incussi, incussum (ðâs word macjað heora imperatiuum on te: percute sleh, excute et cetera, and infinitiuum on tere: percutere te uolo uirga ic wylle ðê slêan mid gyrde); gero ic bere, gessi, gestum; uro ic forswǣle oððe forbærne, ussi, ustum; uerro ic swâpe, uerri uel uersi, uersum; sumo ic underfô, sumpsi, sumptum; promo ic geyppe, prompsi, promptum; demo ic wanige, dempsi, demptum; como ic geglencge, compsi, comptum; emo ic bicge macað emi, emptum; premo ic ofðrycce, pressi on twâm essum, pressum and of ðâm gefêgede comprimo ic samod ofðrycce, compressi, compressum; exprimo ic geswutelige oððe swutelîce secge, expressi, expressum; tempno ic forsêo, tempsi, temptum (ealswâ contempno, and of ðâm byð contemptus forsewennyss); scribo ic wrîte, scripsi (hêr byð se b on p âwend on praeteritum), scriptum; nubo ic oferwrêo, nupsi, nuptum (ac ðis word gebyrað tô gyftum: ðanon is gecweden nuptiae giftu); scalpo ic clâwe, scalpsi, scalptum; sculpo ic grafe, sculpsi, sculptum; carpo ic tôtere oððe pluccige oððe tǣse, carpsi, carptum and of ðâm gefêged excerpo ic of âpluccige, excerpsi, excerptum; serpo ic smûge, serpsi, serptum; repo ic crêope, repsi, reptum; ludo ic plege, lusi, lusum; laedo ic derige, laesi, laesum; rado ic scere, rasi, rasum; rodo ic gnage, rosi, rosum; trudo ic scêofe, trusi, trusum; uado ic gange, uasi, uasum and of ðâm gefêged euado ic ætwinde, euasi ic ætwand, euasum; illido ic on beslêa, illisi, illisum; claudo ic belûce, clausi, clausum (claudo oððe concludo ic belûce, conclusi, conclusum: eft claudo uel claudeo uel claudico ic healtige, claudicas); plaudo ic hafetige oððe fægnige, plausi, plausum; caedo ic fare aweg oððe ic rŷme, caessi, caessum and of ðâm gefêgede recaedo and apcaedo ic fare aweg; praecaedo ic forestæppe, praecaessi, praecaessum; concaedo ic getîðige, concaessi, concaessum; incaedo ic gange oððe on bestæppe: and ealle ðâs word healdað þone dyptongon ae on praeteritum; eft accaedo ic geneâlǣce, accaessi, accaessum. ôðer is caedo ic slêa oððe swinge, cicidi ic swang, caesum and of ðâm gefêged abscido ic of âceorfe, abscidi, abscisum; succido ic forceorfe; concido ic samod ceorfe; incido ic forceorfe; praecido ic foreceorfe: ðâs word ealle habbað ǣnne praeteritum, and hî âwendað ðone dyptongon ae on langne i. mergo ic besence oððe bedyppe, mersi, mersum; spargo ic geondstrêde, sparsi, sparsum; tergo ic wîpige, tersi, tersum; mitto ic âsende, misi on ânum esse, missum on twâm essum; eallswâ of ðâm gefêgede inmitto ic on besende, inmisi, inmissum; committo ic befæste oððe âgylte, commisi, commissum; permitto ic geþafige; dimitto and omitto ic forlǣte; transmitto ic ofersende; admitto ic âgylte; amitto ic forlêose; submitto ic nyðer âlǣte; praemitto ic foresende; promitto ic behâte; praetermitto ic forlǣte; emitto ic âsende; remitto ic ongeân sende; and ealle hî habbað ǣnne praeteritum and ǣnne sopinum.

V. Sêo fîfte praeteritum geendað on xi: duco ic lǣde, duxi ic lǣdde, ductum; dico ic secge, dixi, dictum; rego ic wissige, rexi, rectum (of ðâm cymð rex cyning, þe rihtlîce wissað his folce); of ðisum bêoð gefêgede porrigo uel porgo ic rǣce (porrige mihi librum ârǣce mê ðâ bôc), dirigo ic tǣce sumum men his weg oððe ic gerihte sume wôhnysse, corrigo ic bête sume lêase bôc oððe ic stŷre sumum stuntum menn, erigo ic ûpp ârǣre, surgo ic ârîse; pergo ic gange, perrexi, perrectum: eallswâ gâð þâ foresǣdan word. eft of lego gefêgede neglego ic forgyte, neglexi, neglectum; intellego ic undergyte, intellexi, intellectum (of ðâm is intellectus andgit); diligo ic lufige, dilexi, dilectum. cingo and accingo and succingo ic embgyrde, cinxi, cinctum; unguo ic smyrige, unxi, unctum; iungo ic jucige, iunxi, iunctum and of ðâm coniungo ic tô geðêode (of ðâm is coniunx gemæcca, and hit forlǣt ðone n on genitiuo coniugis, þæt hit nǣre ðâm worde gelîc coniungo, coniungis); extinguo ic âcwence, extinxi, extinctum (stinguo nis nâ on gewunan); ango ic geangsumige, anxi, anctum and of ðâm is anxietas angsumnys; linguo ic liccige, linxi, linctum; ninguo ic snîwe, ninxi, ninctum (of ðâm is nix snâw); tinguo ic bedŷpe, tinxi, tinctum (of ðâm is tinctura dêagung); intingo ic on bedŷpe; pungo ic pricige, punxi uel pupugi, punctum. ðâs ôðre lǣtað ðone n aweg on sopinum: pingo ic mête, pinxi, pictum (of ðâm is pictura mêting), fingo ic hiwige oððe scyppe, finxi, fictum (of ðâm is figulus uel luti figulus crocwyrhta); stringo uel restringo ic gewrîðe, strinxi, strictum; ringo ic grennige, rinxi, rictum; mingo ic mîge, minxi, mictum; affligo ic geswence, afflixi, afflictum; figo ic gefæstnige, fixi, fixum; frigo ic hyrste, frixi, frixum (of ðâm is frixorium hyrstung); sugo ic sûce, suxi, suxum; aspicio ic behealde, aspexi, aspectum (of ðâm is aspectus ymbwlâtung); conspicio and respicio ic besêo, -xi, -ctum (of ðâm synd naman conspectus gesyhð and respectus anlǣc); illicio ic beswîce, illexi, illectum; pellicio ic bepǣce, pellexi, pellectum (of ðâm byð pelex cyfys oððe bepǣcystre); elicio ic ût âloccige macað elicui and elicitum, forðan ðe electus is gecoren; struo and construo ic timbrige, construxi, constructum and of ðâm destruo ic tôwurpe, -xi, -ctum; instruo ic lǣre, instruxi, instructum; fluo ic flôwe, fluxi, fluxum and of ðâm defluo ic tôflôwe, -xi, -xum; uiuo ic lybbe, uixi, uictum (of ðâm is uictus bîgleofa); coquo uel coco ic sêoðe, coxi, coctum (of ðâm is cocus côc); eft decoquo on ðâm ylcan andgyte (coquo gebyrað êac tô gebæce); flexo oððe flecto ic gebîge, flexi, flexum; plecto ic brêde net oððe ic gewîtnige, plexi, plexum; ueho ic wege oððe ic ferige, uexi, uectum; traho ic têo, traxi, tractum and of ðâm pertraho ic têo swŷðe, distraho ic âmyrre, detraho ic tǣle; et similia.

VI. Sêo syxte praeteritum gǣð ðus: frango ic tôbrece, fregi, fractum and of ðâm confringo, ic tôbrŷte; ealswâ perfringo, -fregi, -fractum; ago ic dô, egi, actum and of ðâm exigo ic ofgange, exegi, exactum; subigo ic wrôte oððe ic underþêode, subegi, subactum; cogo ic nŷde, coegi, coactum; ambigo mê twŷnað, ambegi, ambactum; lego ic rǣde, legi, lectum and of ðâm perlego ic oferrǣde, perlegi, perlectum; relego ic rǣde eft, relegi, relectum; colligo ic gadrige, collegi, collectum (of ðâm is collecta gegaderung oððe gegaderode word tô ânum gebede); uinco ic oferswîðe, uici, uictum; eallswâ conuinco, -uici, -ctum (uincio ic binde is ðǣre fêorðan); linquo ic forlǣte, liqui, lictum and of ðâm derelinquo and relinquo on ðâm ylcan andgite, -liqui, -lictum; delinquo ic âgylte; rumpo ic tôbrece oððe tôslîte, rupi, ruptum and of ðâm disrumpo, abrumpo on ðâm ylcan andgite, -rupi, -ruptum; corrumpo ic gewemme, corrupi, corruptum; soluo ic unbinde oððe untîge, solui, solutum and of ðâm absoluo and dissoluo on ðâm ylcan andgyte, -solui, -solutum; uoluo ic âwende oððe wylewige, uolui, uolutum and ealswâ reuoluo; caluo ic beswîce, calui, calutum; bibo ic drince, bibi, bibitum; lambo ic liccige oððe lapige, lambi, lambitum; scabo ic clifrige, scabi, scabitum; uerto ic âwende, uerti, uersum; uello ic âwyrtwalige, uelli uel uulsi, uulsum; ealswâ euello of ðâm gefêged on ðâm ylcan andgite; percello ic slêa, perculi, perculsum; psallo ic singe, psalli (næfð ðis nǣnne sopinum); pando ic geopenige, pandi, passum; defendo ic bewerige, defendi, defensum; ostendo ic geswutelige, ostendi, ostensum (ostentum is forebêacn); scando and ascendo ic âstîge, -di, -sum; findo ic tôclêofe, fidi bûton n, fissum on twâm essum; scindo ic tôslîte, scidi, scissum; fundo ic âgêote, fudi, fusum (ân s, forðan ðe se u is lang) and of ðâm gefêgede perfundo ic geondgêote, perfudi, perfusum; confundo ic gemencge oððe gescynde, confudi, confusum; cudo ic smiðige, cudi uel cusi, cusum (of ðâm byð gecweden incus anfilt: cuso and accuso ic wrêge is ðǣre forman geðêodnysse and excuso ic belâdige, excusas and recuso ic wiþsace); diuido ic tôdǣle, diuisi, diuisum; facio ic dô, feci, factum and of ðâm gefêgede perficio ic fullfremme, perfeci, perfectum; inficio ic begleddige, infeci, infectum et cetera; iacio ic torfige oððe scêote, ieci, iactum and of ðâm gefêgede abicio ic fram âwurpe, abieci, abiectum; proicio ic ût âwurpe, proieci, proiectum; inicio ic on âwurpe; conicio ic samod wurpe oððe ic rǣde swefn; capio ic gefô, cepi ic gefêngc, captum gelæht (of ðâm is captiuus hæftlingc oððe gehergod); of ðyssum gefêgde incipio ic onginne, incepi, inceptum; recipio and suscipio ic underfô, -cepi, -ceptum. is êac tô witenne, þæt ǣlc ðǣra worda byð lang on praeteritum, gyf hit hæfð læs stæfgefêgu, þonne hit æt fruman on andwerdum hæfde. fodio ic delfe, fodi, fossum on twâm essum and of ðâm gefêgede perfodio ic ðurhdelfe oððe ðurhðŷ, perfodi, perfossum; subfodio ic underdelfe; effodio ic ût âdelfe; fugio ic flêo, fugi, fugitum; eallswâ of ðâm gefêgede refugio ic ongeân flêo oððe ic sêce sôcne, refugi, refugitum (of ðâm is refugium sôcn and fuga flêam and profugus flŷma); confugio ic samod flêo; perfugio ic fulflêo, perfugi, perfugitum. is êac tô witenne, þæt ǣfre byð se i sceort on ðus gerâdum sopinum ætforan ðâm tum on ðissere coniugatione.

VII. Sêo seofoðe praeteritum getwŷfylt ðæt forme stæfgefêg ðus: pello ic ût âdrǣfe, pepuli ic ût âdrǣfde, pulsum; fallo ic lêoge, fefelli, falsum; tollo ic nime, tetuli on ðâ ealdan wîsan, ac nû is gewunelîc sustuli and sublatum; cado ic fealle, cecidi, casum; cano ic singe, cecini, cantum; pario ic âcenne, peperi, partum; caedo ic swinge, cecidi, caesum; disco ic leornige, didici, discitum; tango ic hreppe, tetigi, tactum; pango ic geyppe, pepigi, pactum; tundo ic cnucige, tutudi, tunsum; pungo ic pricige, pupugi, punctum (of ðâm is nama punctus prica); posco ic bidde, poposci, poscitum; parco ic sparige oððe ârige, peperci, parsum (of ðâm is parcus uncystig); tendo ic âstrecce, tetendi, tensum uel tentum; curro ic yrne, cucurri, cursum. sume word of ðissum gefêgede ne gâð nâ swâ: expello ic ût âdrǣfe, expuli; depello ic âdrǣfe, depuli, -pulsum; incido ic on befealle, incidi; concido ic samod fealle; succino ic undersinge oððe orgnige, succinui, succentum; occino ic singe ongeân, occinui, occentum; inpingo ic ætspurne, inpegi, inpactum; contingo and attingo ic tô gerǣce, contigi, attigi (sceortne i), contactum; perpendo ic undergyte, extendo ic âstrecce, perpendi, extendi; pertundo ic cnucige, pertundi. sume gâð, swâswâ ðâ ânfealdan: dedisco ic forgyte, þæt ic ǣr leornode, dedidici; deposco ic bidde geornlîce, depoposci. sume gâð on twâ wîsan: decurro ic ofyrne, decucurri et decurri et cetera.

VIII. Sêo eahtoðe praeteritum getwŷfylt þæt æftre stæfgefêg ðus: do ic gyfe, das, is ðǣre forman geðêodnysse, and of ðâm gefêgede sind ðǣre ðriddan: credo ic gelŷfe oððe befæste, credidi, creditum; perdo ic forlêose, perdidi, perditum; prodo ic âmeldige, prodidi, proditum; uendo ic sylle wið wyrðe, uendidi, uenditum; reddo ic âgylde, reddidi, redditum; condo ic getimbrige, condidi, conditum; abscondo ic behŷde, -didi, -ditum.

DE VERBO PASSIVO.

Legor ic eom gerǣd on sumum gewrite sum ðing tô dônne: legor, legeris uel legere, legitur; et pluraliter legimur, legimini, leguntur. eodem modo tempore praeterito inperfecto legebar, legebaris uel legebare, legebatur; et pluraliter legebamur, legebamini, legebantur. eodem modo tempore praeterito perfecto lectus sum, lectus es, lectus est; et pluraliter lecti sumus, lecti estis, lecti sunt. et ulteriori modo and on ðâm ŷttran gemete lectus fui, lectus fuisti, lectus fuit; et pluraliter lecti fuimus, lecti fuistis, lecti fuerunt uel fuere. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto lectus eram, lectus eras, lectus erat; et pluraliter lecti eramus, lecti eratis, lecti erant. et ulteriori lectus fueram, lectus fueras, lectus fuerat; et pluraliter lecti fueramus, lecti fueratis, lecti fuerant. futuro legar, legeris uel legere, legetur; et pluraliter legemur, legemini, legentur. imperatiuo modo tempore praesenti ad secundam et tertiam personam legere sŷ þû gerǣd, legatur sŷ hê gerǣd; et pluraliter legamur, legimini, legantur. eodem modo tempore futuro legitor tu, legitor ille; et pluraliter legamur, legiminor, leguntor. optatiuo modo tempore praesenti et praeterito inperfecto utinam legerer, utinam legereris uel legerere, utinam legeretur; et pluraliter utinam legeremur, utinam legeremini, utinam legerentur. eodem modo tempore praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam lectus essem, utinam lectus esses, utinam lectus esset; et pluraliter utinam lecti essemus, utinam lecti essetis, utinam lecti essent. et ulteriori modo utinam lectus fuissem, utinam lectus fuisses, utinam lectus fuisset; et pluraliter utinam lecti fuissemus, utinam lecti fuissetis, utinam lecti fuissent. eodem modo tempore futuro utinam legar, utinam legaris uel legare, utinam legatur; et pluraliter utinam legamur, utinam legamini, utinam legantur. coniunctiuo modo tempore praesenti cum legar, cum legaris uel legare, cum legatur; et pluraliter cum legamur, cum legamini, cum legantur. eodem modo tempore praeterito inperfecto cum legerer, cum legereris uel legerere, cum legeretur; et pluraliter cum legeremur, cum legeremini, cum legerentur. eodem modo tempore praeterito perfecto cum lectus sim, cum lectus sis, cum lectus sit; et pluraliter cum lecti simus, cum lecti sitis, cum lecti sint. et ulteriori modo cum lectus fuerim, cum lectus fueris, cum lectus fuerit; et pluraliter cum lecti fuerimus, cum lecti fueritis, cum lecti fuerint. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto cum lectus essem, cum lectus esses, cum lectus esset; et pluraliter cum lecti essemus, cum lecti essetis, cum lecti essent. et ulteriori modo cum lectus fuissem, cum lectus fuisses, cum lectus fuisset; et pluraliter cum lecti fuissemus, cum lecti fuissetis, cum lecti fuissent. eodem modo tempore futuro cum lectus ero, cum lectus eris, cum lectus erit; et pluraliter cum lecti erimus, cum lecti eritis, cum lecti erunt. et ulteriori modo cum lectus fuero, cum lectus fueris, cum lectus fuerit; et pluraliter cum lecti fuerimus, cum lecti fueritis, cum lecti fuerint. infinitiuo modo, numeris et personis tempore praesenti legi, praeterito lectum esse uel fuisse, futuro lectum iri. duo participia trahuntur a uerbo passiuo, praeteriti temporis et futuri: praeteriti, ut lectus, futuri, ut legendus.

Eallswâ gâð ðâs word, deponentia uerba: loquor ic sprece, loqueris ðû sprecst, loquitur hê sprecð and swâ forð, praeteritum locutus sum ic spræc; labor ic ætslîde, laberis, lapsus sum (ðis byð êac ðǣre forman neutri generis: labo, labas, labat); liquor ic formylte, liquefactus sum; adipiscor ic begyte, adeptus sum; gradior ic stæppe, gressus sum and of ðâm gefêgede egredior ic ût fare, egressus sum; eallswâ ingredior ic in gange; regredior ic ongeân gange; nascor ic bêo âcenned, natus sum; of ðâm renascor ic bêo geedcenned, renatus sum; sequor ic fylige (consequor ic begyte, persequor ic êhte), secutus sum; utor ic brûce, usus sum; uescor ic gereordige macað pastus sum; fruor ic brûce macað potitus sum; fungor ic brûce, functus sum (of ðâm is defunctus forðfaren); morior ic swelte (of ðâm is mortuus dêad); nanciscor ic begyte, nactus sum; patior ic ðrôwige, passus sum; conpatior ic besârgige; queror ic ceorige oððe cîde, questus sum; ulciscor ic wrece, ultus sum ic wræc; obliuiscor ic forgyte, oblitus sum; reminiscor ic geðence, recordatus sum; amplector ic ymbclyppe, amplexus sum; et similia.

DE QVARTA CONIVGATIONE.

Quarta coniugatio sêo fêorðe coniugatio hæfð langne is on ðâm ôðrum hâde: audio ic gehŷre, audis ðû gehŷrst; and langne i on imperatiuum: audi gehŷr. sêo coniugatio gǣð ðus: audio ic gehŷre, audis þû gehŷrst, audit hê gehŷrð; et pluraliter audimus, auditis, audiunt. eodem modo tempore praeterito inperfecto audiebam, audiebas, audiebat; et pluraliter audiebamus, audiebatis, audiebant. eodem modo tempore praeterito perfecto audiui, audiuisti uel audisti, audiuit; et pluraliter audiuimus, audiuistis uel audistis, audierunt uel audiere. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto audieram, audieras, audierat; et pluraliter audieramus, audieratis, audierant. eodem modo tempore futuro audiam, audies, audiet; et pluraliter audiemus, audietis, audient. imperatiuo modo tempore praesenti ad secundam et tertiam personam audi, audiat; et pluraliter audiamus, audite, audiant. eodem modo tempore futuro audito tu, audito ille; et pluraliter audiamus, auditote, audiunto. optatiuo modo tempore praesenti et praeterito inperfecto utinam audirem, utinam audires, utinam audiret; et pluraliter utinam audiremus, utinam audiretis, utinam audirent. eodem modo tempore praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam audissem, utinam audisses, utinam audisset; et pluraliter utinam audissemus, utinam audissetis, utinam audissent. eodem modo tempore futuro utinam audiam, utinam audias, utinam audiat; et pluraliter utinam audiamus, utinam audiatis, utinam audiant. coniunctiuo modo uel subiunctiuo modo tempore praesenti cum audiam, cum audias, cum audiat; et pluraliter cum audiamus, cum audiatis, cum audiant. eodem modo tempore praeterito inperfecto cum audirem, cum audires, cum audiret; et pluraliter cum audiremus, cum audiretis, cum audirent. eodem modo tempore praeterito perfecto cum audierim, cum audieris, cum audierit; et pluraliter cum audierimus, cum audieritis, cum audierint. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto cum audissem, cum audisses, cum audisset; et pluraliter cum audissemus, cum audissetis, cum audissent. eodem modo tempore futuro cum audiero, cum audieris, cum audierit; et pluraliter cum audierimus, cum audieritis, cum audierint. infinitiuo modo, numeris et personis tempore praesenti et praeterito inperfecto audire; praeterito perfecto et plusquamperfecto audisse; futuro auditum ire uel auditurum esse. inpersonali modo tempore praesenti auditur; praeterito inperfecto audiebatur; praeterito perfecto auditum est uel auditum fuit; praeterito plusquamperfecto auditum erat uel auditum fuerat; futuro audietur. imperatiuo modo audiatur; futuro auditor. optatiuo modo utinam audiretur; plusquamperfecto utinam auditum esset uel auditum fuisset; futuro utinam audiatur. coniunctiuo modo cum audiatur; praeterito inperfecto cum audiretur; praeterito perfecto cum auditum sit uel fuerit; praeterito plusquamperfecto cum auditum esset uel fuisset; futuro cum auditum erit uel fuerit. infinitiuo modo tempore praesenti audiri; praeterito auditum esse uel fuisse; futuro auditum iri. gerundia uel participalia uerba sunt haec: audiendi, audiendo, audiendum, auditum, auditu. duo participia trahuntur a uerbo actiuo, praesentis temporis et futuri: praesentis audiens, futuri auditurus.

Ðêos coniugatio macað hyre praeteritum on syx wîsan.

I. Sêo forme praeteritum geendað on xi: uincio ic binde, uinxi ic band, uinctum gebunden; sancio ic dême oððe ic gesette oþþe ic hâlgige, sanxi, sanctum, ac þâ ealdan menn cwǣdon sanciui uel sancii.

II. Sêo ôðer praeteritum geendað on si: fulcio ic underlecge oððe underwreðige, fulsi, fultum; sarcio ic siwige, sarsi, sartum (of ðâm is sartor sêamystre, sartrix hêo); farcio ic crammige oððe fylle, farsi, fartum; of ðissum gefêgede confercio ic samod fylle, refercio ic ongeân fylle, -fersi, -fertum; raucio ic hâsige, rausi, rausum (of ðâm is raucus and rauca hâs); sentio ic gefrêde oððe undergyte, sensi, sensum; of ðâm consentio ic geðafige, consensi, consensum; dissentio ic ungeðwǣrige, -si, -sum; haurio ic hlade, hausi, haustum; of ðâm exhaurio ic of âhlade, exhausi, exhaustum; saepio ic ymbhegige, saepsi, saeptum.

III. Sêo ðridde praeteritum geendað on ui: aperio ic geopenige, aperui, apertum; cooperio ic oferwrêo, cooperui, coopertum. prosilio ic forþ ârǣse, prosilui; insilio ic on behlêape, insilui; dissilio ic of âlîhte, dissilui: þâs word synd gefêgede of salio ic hlêape, ac hî nabbað nǣnne sopinum on gewunan.

IIII. Sêo fêorðe praeteritum wyrpð aweg ðone o and wanað þæt ân stæfgefêg: comperio ic ongyte, comperi, compertum; reperio ic gemête, repperi on twâm pêum, repertum; uenio ic cume, ueni, uentum and of ðâm gefêgede aduenio ic tô cume, adueni, aduentum (of ðâm is aduentus tôcyme); conuenio ic samod cume, conueni, conuentum; inuenio ic gemête, inueni, inuentum.

V. Sêo fîfte praeteritum and sêo syxte gâð tôgædere ðus: audio ic gehŷre, audiui uel audii, auditum. ealswâ gâð ðâs word: scio ic wât, sciui uel scii, scitum and of ðâm gefêgede asscio ic gefêrlǣce, assciui uel asscii, asscitum; cio ic gelaðige, ciui uel cii, citum; mollio ic hnexige, molliui uel mollii, mollitum. ealswâ gâð ðâs ôðre: seruio ic ðêowige, munio ic ymbtrymme, stabilio ic gestaðelfæste, dormio ic slâpe, saeuio and insanio ic wêde, bullio ic wealle, of ðâm ebullio ic ûpp âwealle oððe ûpp âbrece, obedio ic gehŷrsumige, fastidio mê âðrŷt, lenio ic gelîðewǣce, exinanio ic âîdlige, nutrio ic fêde, finio ic geendige, punio ic gewîtnige, sopio ic swefige, hinnio ic hnǣge, redimio ic gefrætwige (redimo ic âlŷse is ðǣre ðriddan geðêodnysse), lippio mê tŷrað mîne êagan oððe scîmjað (of ðâm is lippus sûrêagede and lippitudo sêo untrumnys), erudio ic lǣre, insignio ic mǣrsige oððe frætwige, condio ic gelôgige oððe sylte (condo ic gescyppe is ðǣre ðriddan: of ðâm is conditor scyppend), salio ic hlêape (of ðâm is sopinum saltum), sallio ic sylte sceal habban twegen ellas and sopinum sallitum (sallo ic sylte is ðǣre þriddan and his sopinum salsum gesylt: of ðâm is salsamentum sælmerige. psallo ic singe mîne sealmas sceal habban p on foreweardan), sepelio ic bebyrige macað sopinum sepultum and sepulturus tôweard, forðan ðe se gewuna is strengra on ǣlcum worde, þonne his regol sŷ. eo ic fare, iui uel ii, itum and of ðâm gefêgede exeo ic ût fare, adeo ic tô fare (þæt is êac aduerbium adeo tô ðan swŷðe), obeo ic gewîte, praetereo ic forgǣge; ac hî habbað ealle sceortne i on sopinum ætforan þâm tum: exitum ût âfaren oððe ûtfæreld, aditum, obitum, praeteritum. heora praeteritum bið ðus: iui uel ii and futurum ibo ic fare, ibis þû færst; imperatiuum i far ðû, eat fare hê, et cetera. ealswâ queo ic mæg, quis ðû miht, quit hê mæg; quiui uel quii ic mihte: quitum (sceort i); futurum quibo ealswâ ðǣre forman geþêodnysse. of ðâm gefêged nequeo ic ne mæg, nequiui uel nequii, nequitum. ueneo ic bêo geseald oððe ic gâ tô wurðe, ueniui uel uenii, uenum. ambio ic gewilnige is gefêged of eo, and, forðan de hit âwende ðone e on i, hit gelengde ðone bi on sopinum and on participia: ambitus gewilnod, ambita, ambitum. se nama swâ ðêah of ðâm, ambitus gewilnung, hæfð sceortne bi.

DE VERBO PASSIVO.

Audior ic eom gehŷred is ðrôwigendlîc word, audiris þû eart gehŷred, auditur hê is gehŷred; et pluraliter audimur, audimini, audiuntur. eodem modo tempore praeterito inperfecto audiebar, audiebaris uel audiebare, audiebatur; et pluraliter audiebamur, audiebamini, audiebantur. eodem modo tempore praeterito perfecto auditus sum, auditus es, auditus est; et pluraliter auditi sumus, auditi estis, auditi sunt. et ulteriori modo auditus fui, auditus fuisti, auditus fuit; et pluraliter auditi fuimus, auditi fuistis, auditi fuerunt uel fuere. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto auditus eram, auditus eras, auditus erat; et pluraliter auditi eramus, auditi eratis, auditi erant. et ulteriori modo auditus fueram, auditus fueras, auditus fuerat; et pluraliter auditi fueramus, auditi fueratis, auditi fuerant. eodem modo tempore futuro audiar, audieris uel audiere, audietur; et pluraliter audiemur, audiemini, audientur. imperatiuo modo tempore praesenti ad secundam et tertiam personam audire, audiatur; et pluraliter audiamur, audimini, audiantur. futuro auditor tu, auditor ille; et pluraliter audimur, audiminor, audiuntor. optatiuo modo tempore praesenti et praeterito inperfecto utinam audirer, utinam audireris uel audirere, utinam audiretur; et pluraliter utinam audiremur, audiremini, audirentur. eodem modo tempore praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam auditus essem, auditus esses, auditus esset; et pluraliter utinam auditi essemus, auditi essetis, auditi essent. et ulteriori modo utinam auditus fuissem, auditus fuisses, auditus fuisset; et pluraliter utinam auditi fuissemus, auditi fuissetis, auditi fuissent. eodem modo tempore futuro utinam audiar, utinam audiaris uel audiare, utinam audiatur; et pluraliter utinam audiamur, utinam audiamini, utinam audiantur. coniunctiuo modo tempore praesenti cum audiar, cum audiaris uel audiare, cum audiatur; et pluraliter cum audiamur, cum audiamini, cum audiantur. eodem modo tempore praeterito inperfecto cum audirer, cum audireris uel audirere, cum audiretur; et pluraliter cum audiremur, cum audiremini, cum audirentur. eodem modo tempore praeterito perfecto cum auditus sim, cum auditus sis, cum auditus sit; et pluraliter cum auditi simus, cum auditi sitis, cum auditi sint. et ulteriori modo cum auditus fuerim, cum auditus fueris, cum auditus fuerit; et pluraliter cum auditi fuerimus, cum auditi fueritis, cum auditi fuerint. eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto cum auditus essem, cum auditus esses, cum auditus esset; et pluraliter cum auditi essemus, cum auditi essetis, cum auditi essent. et ulteriori modo cum auditus fuissem, cum auditus fuisses, cum auditus fuisset; et pluraliter cum auditi fuissemus, cum auditi fuissetis, cum auditi fuissent. eodem modo tempore futuro cum auditus ero, cum auditus eris, cum auditus erit; et pluraliter cum auditi erimus, cum auditi eritis, cum auditi erunt. et ulteriori modo cum auditus fuero, cum auditus fueris, cum auditus fuerit; et pluraliter cum auditi fuerimus, cum auditi fueritis, cum auditi fuerint. infinitiuo modo, numeris et personis tempore praesenti audiri; praeterito auditum esse uel fuisse; futuro auditum iri. participia trahuntur a uerbo passiuo duo, praeteriti temporis et futuri: praeteriti, ut auditus; futuri, ut audiendus.

Eallswâ gâð ðâs word deponentia: blandior ic geswǣslǣce oððe ôlæce, praeteritum blanditus sum; molior ic hicge, molitus sum; of þâm demolior ic âwêste, demolitus; partior ic tôdǣle, partitus sum; metior ic mete, mensus; mentior ic lêoge, mentitus sum; orior ic ûpp âspringe, ortus sum (ortus est sol sunne is ûpp âgân); morior ic swelte, mortuus sum on twâm ûum, swâswâ nân ôðer (ac ðis word is swŷðor ðǣre ðriddan geðêodnysse); largior and dilargior ic dǣle oððe gyfe cystelîce, largitus sum; sortior ic hlêote, sortitus sum; experior ic âfinde, expertus sum ic âfunde; et similia.

Nû is tô witenne, þæt on ðǣre forman geðêodnysse is se a lang on lêdensprǣce: amabam, amaui ic lufode, amare lufjan and swâ gehwǣr. on ðǣre ôðre geðêodnysse is se e lang: flebam, fleui ic wêop, flere wêpan; et cetera. on ðǣre ðriddan geðêodnysse byð se e lang: legebam ic rǣdde, ac hê byð sceort on ôðrum stôwum: cum legerem þâ ðâ ic rǣdde, legere rǣdan; et cetera. on ðǣre fêorðan is se i lang: audiui ic gehŷrde, cum audirem þâ ðâ ic gehŷrde, audire gehŷran; et cetera. ealswâ on ðrôwigendlîcum, ac on ðǣre þriddan geðêodnysse byð se e sceort on andwerdre tîde: legor ic eom gerǣd, legeris; loquor ic sprece, loqueris. on futurum hê byð lang (legar, legeris, legetur) on ðâm ôðrum hâde and on ðâm ðriddan; ealswâ loquar, loqueris, loquetur. ǣghwâr elles byð se e sceort. on imperatiuum byð se a lang on ðâm ôðrum hâde: legatur, loquatur; et cetera.

DE VERBIS ANOMALIS VEL INEQVALIBVS.

Sume word synd gehâtene anomala oþþe inequalia. anomalus is unemne, inequalis ungelîc: hî synd swâ gehâtene, forðan ðe hî ne gâð nâ, swâswâ ôðre word, on sumere stôwe.

Fero ic bere gǣð ðus: fers ðû berst, fert hê berð; et pluraliter ferimus wê berað, fertis gê berað, ferunt hî berað. praeteritum inperfectum ferebam ic bær et cetera. praeterito perfecto tuli ic bær, tulisti et cetera. imperatiuum fer ber ðû, ferat bere hê et cetera. optatiuo modo utinam ferrem, ferres. infinitiuo ferre beran. on eallum ôðrum stôwum hit fyligð þǣre ðriddan geðêodnysse.

Volo ic wylle, uis ðû wylt, uult hê wyle; et pluraliter uolumus wê wyllað, uultis gê wyllað, uolunt hî wyllað. næfð ðis word nǣnne imperatiuum, forðan ðe se willa sceal bêon ǣfre frîg. optatiuum utinam uellem êalâ gyf ic wolde; futuro utinam uelim êalâ gyf ic wylle gyt. ealswâ on subiunctiuo: praesens cum uelim on ânum elle, praeterito inperfecto cum uellem on twâm ellum. infinitiuo uelle wyllan. on eallum ôðrum stôwum hit gǣð æfter ðǣre ðriddan geðêodnysse. of ðâm gefêged nolo ic nelle, non uis þû nelt, non uult hê nele; et pluraliter nolumus wê nellað, non uultis gê nellað, nolunt hî nellað. ðis word hæfð imperatiuum noli nelle ðû, nolite nelle gê. utinam nollem. cum nollem. nolle nellan; et cetera.

Edo ic ete, es ðû etst, est hê et; et pluraliter edimus wê etað, editis gê etað, edunt hî etað and swâ forð æfter þǣre ðriddan geðêodnysse. optatiuo utinam essem êalâ gif ic ǣte. esse etan; et cetera.

Eo ic fare, is ðû færst, it hê færð; et pluraliter imus wê farað, itis gê farað, eunt hî farað. praeterito inperfecto ibam. perfecto iui. futuro ibo. i far ðû, eat fare hê. infinitiuo ire; et cetera. ealswâ of dâm gefêgede. eft queo ic mæg, futuro quibo, infinitiuo quire. ueneo ic gange tô cêape oððe ic bêo geseald, uenibam, ueniui, uenibo et cetera.

Sum ic eom is edwistlîc word and gebyrað tô gode ânum synderlîce, forðan þe god is ǣfre unbegunnen and ungeendod on him sylfum and ðurh hine sylfne wunigende. sum ic eom, es ðû eart, est hê is; et pluraliter sumus wê synd, estis gê synd, sunt hî synd. praeterito inperfecto eram ic wæs, eras, erat. praeterito perfecto fui and swâ forð, swâswâ on ðrôwigendlîcum worde stent âwriten. futuro ero ic bêo, eris, erit; et pluraliter erimus, eritis, erunt. imperatiuo sis bêo ðû, sit bêo hê; et pluraliter simus bêon wê, sitis, sint. futuro esto bêo ðû, sit; et pluraliter estote bêon gê, sunto uel suntote bêon hî. optatiuo futuro utinam sim. cum sim; et cetera. ealswâ gâð of ðisum gefêgede praesum ic begŷme oððe ic fore eom, praees, praeest; adsum ic æt eom oððe hêr ic eom. prosum ic fremige, prodes, prodest (d betwux); et pluraliter prosumus wê fremjað, prodestis, prosunt. praeterito inperfecto proderam; perfecto profui; et cetera. desum ic eom wana of ðâm getele, dees, deest. deest mihi pecunia mê ys fêos wana, desunt mihi nummi mê synd wana penegas; et similia.

DE VERBIS DEFECTIVIS.

Sume word syndon gehâtene defectiua, þæt synd âteorigendlîce, forðan ðe hî âteorjað on sumere stôwe. ferio ic slêa næfð nǣnne praeteritum perfectum, bûtan hit nime of ôþrum worde ðæs ylcan andgites: percutio ic slêa, percussi ic slôh. fero ic bere macað praeteritum tuli of ðâm worde tollo ic nime oððe bere. sisto ic sette nimð praeteritum of statuo ic sette, statui. furo ic wêde (furis, furit) macað insaniui of insanio ic wêde. uescor ic gereordige (uesceris, uescitur) is deponens and nimð praeteritum pastus sum of ðâm worde pascor ic eom âfêd oððe gelæswod. medeor ic lâcnige nimð praeteritum of medicor, medicatus sum. reminiscor ic gemune nimð of recordor recordatus sum ic gemunde. cresco ic wexe nimð of cerno ic gesêo praeteritum creui ic weôx oððe geseah. maereo ic gnornige macað praeteritum maestus sum: hit sceolde macjan maerui, ac se gewuna hit ne geðafað (of ðisum is maeror gnornung). mereor ic geearnige macað merui ic geearnode uel meritus sum (of ðâm is meritum geearnung).

Fîf word synd gecwedene neutra passiua, forðan ðe hî macjað heora praeteritum, swâswâ ðrowigendlîce word; ðrêo ðǣre ôðre geðêodnysse: gaudeo ic blîssige, gauisus sum; audeo ic dear, ausus sum uel fui; soleo ic gewunige, solitus sum uel fui (ðis word næfð nǣnne futurum, forðan ðe þæt andgyt nele); of ðǣre ðriddan geðêodnysse fido ic trûwige, fisus sum; fio ic eom geworden oððe geworht, factus sum. of fido byð gefêged confido ic trûwige, confisus sum ic trûwode. facio ic wyrce is neutrum and tôgeânes ðâm worde is fio ðrôwigendlîc.

Sume word habbað gelîce praesens, þæt is andweard, and praeteritum: odi ic hatige and odi ic hatede, ac wê cweðað hwîlon odio habeo ic hæbbe on hatunge, swâswâ stent on ðâm sealme iniquos odio habui þâ unrihtwîsan ic hæfde on hatunge. of ðâm is participium osus and gefêged exosus and perosus andsǣte oððe onscunigendlîc and nama osor (osoris) fêond oððe hatigend. noui ic cann oððe ic wât, noui ic wiste; of ðâm is nama notus cûð and gefêged ignotus uncûð. memini ic gemune nû and memini ic gemunde; imperatiuum memento gemun ðû, mementote gemune gê. priscianus cwæð êac meminens gemunende participium. on ôðrum stôwum hî âteorjað. memor esto is of twâm dǣlum: esto bêo ðû, memor gemyndig. coepi ic ongan hæfð praeteritum, coepisti þû ongunne, coepit hê ongan; et pluraliter coepimus, coepistis, coeperunt: næfð hit nâ mâre, bûton coeptus ongunnen participium and coepta, coeptum.

Sume word synd gecwedene inpersonalia, þæt synd bûtan hâde. hî habbað þone ðriddan hâd and synd âteorigendlîce: iuuat gelustfullað, stat stent, constat swutol is. ic wylle secgan, hwæt hî ealle habbað and hû hî bêoð geðêodde. sume hî têoð nominatiuum casum. restat tô lâfe is; and ioseph cwæð: adhuc restant anni quinque gyt ðâr synd fîf geâr tô lâfe. iuuat me mê gelustfullað: hêr is accussatiuus; ealswâ delectat gelustfullað (me, te, illum). datiuus: uacat mihi ic eom æmtig, uacat nobis; uacate lectioni æmtigað êow tô rǣdinge; uacans est lectionibus hê begǣð his rǣdincge. licet mihi bibere môt ic drincan, mihi licuit ic môste, tibi licet, nobis licet, si nobis liceret gyf wê môston; infinitiuum licere bêon âlŷfed and licuisse and licitum esse; licentia is lêaf. placet mihi mê gelîcað, libet mihi mê gelustfullað; placuit, libuit; libens lustbǣre. ealswâ liquet swutol is, conuenit gerîst, euenit becôm, accidit gelamp, expedit fremað (mihi, tibi, nobis); et cetera. accussatiuo taedet me mê âðrŷt: taedet animam meam uitae meae, cwæð iob. decet gedafenað, me decet, nos decet; decuit gedafenode. ealswâ oportet gedafenað, oportuit. poenitet me mê ofðincð, poenituit, poenitere behrêowsjan (poenitentia behrêowsung oððe ðǣdbôt). me pudet mê sceamað, puduit, pudere. me piget mê ne lyst, piguit, pigere (pigritia slǣwð). miseret me mê ofhrŷwð, misertum est (miseria yrmð). latet dîgele is (me, te, nos). liquet swutel is (nobis ûs et omnibus and eallum). ac ðâs word and ðyllîce nabbað nǣnne futurum infinitiuum: poenitere, poenituisse behrêowsjan; næfð hit nâ mâre, and ealle ðâ word, þe nabbað sopinum, nabbað êac ðysne futurum.

Ealle ðrôwigendlîce word and deponentia oððe communia synd âteorigendlîce on praeteritum, ac hî gefyllað swâ ðêah heora declinunge mid ðâm worde sum: amatus sum uel fui et cetera.

Þæt ylce word sum ic eom and uolo ic wylle âteorjað on ðâm tôweardan infinitiuum and sopinum and fela ôðre, ðe geendjað on sco: posco ic bidde, compesco ic gestille et cetera.

Aio ic cweðe, ais ðû cwyðst, ait hê cwyð; et pluraliter aiunt hî cweðað. praeterito inperfecto aiebat hê cwæð þrêora stafa gefêg, aiebant hî cwǣdon. praeteritum perfectum ait hê cwæð. imperatiuum ai cweð ðû. næfð ðis word nâ mâre.

Fores hæfð optatiuum utinam forem êalâ gyf ic wǣre, utinam fores êalâ gyf ðû wǣre, utinam foret êalâ gif hê wǣre; et pluraliter utinam forent. ealswâ on subiunctiuo, and infinitiuum fore wesan.

Cedo is imperatiuum: cedo mihi sege mê, cedite secgað. infit hê cwæð. nabbað ðâs word nâ mâre.

Inquio ic cweðe, inquis ðû cweðst, inquit hê cwyð; et pluraliter inquiunt hî cweðað. praeteritum inquisti ðû cwǣde. futurum inquiam ic cweðe gyt. imperatiuus inque cweð ðû, inquiat cweðe hê. gyf ðǣr hwæt mâre byð, þonne gǣð þæt æfter ðǣre ðriddan geðêodnysse.

Quaeso ic bidde and quaesumus wê biddað. sume cweðað êac quaesere biddan.

Aue and salue habbað imperatiuum, and hî synd grêtingword: aue oððe salue bêo gesund; et pluraliter auete, saluete bêoð gesunde. faxo is tôwerdre tîde. faxo ic dô gyt, faxis ðû dêst, faxit hê dêð. nabbað þâs word nâ mâre.

Meio ic mîge. imperatiuum meite mîge gê. infinitiuum meiere mîgan ðrêora stafa gefêg. ouat blîssað and participium ouans blîssigende. nabbað þâs word nâ mâre.

Sume word macjað heora imperatiuum on c: facio ic dô oððe wyrce, fac dô; dic sege; duc lǣd; forðan ðe face is ablatiuus of ðâm naman, ðe is fax blysa, and duce is ablatiuus of ðâm naman dux lâttêow. fero ic bere macað imperatiuum fer ber, forðan ðe fere is aduerbium: fere forneâh.

Imperatiuus is bebêodendlîc, ac swâ ðêah wê hit âwendað oft tô gebede. miserere mei, deus miltsa mê, god; exaudi, deus, orationem meam gehŷr, god, mîn gebed: on ðisum and swylcum is gebed and nâ hǣs.

DE SPECIE.

Species is hiw, primitiua frumcenned and diriuatiua ofgangende. ealle ðâ eahta partes forneân habbað þâs twâ hiw. lego ic rǣde is frumcenned. þonne cymð of ðâm lecturio mê lyst rǣdan. þis hiw is gehâten meditatiua species, þæt is smêagendlîc hiw, and ealle ðâ word gâð æfter ðǣre fêorðan geðêodnysse, ðêah ðe þâ word, ðe hî of cumað, bêon mislîcra geðêodnyssa. amo ic lufige, amaturio mê lyste lufjan; dictaturio mê lyste dihtan; docturio mê lyste tǣcan; esurio mê hingrað; scripturio mê lyste wrîtan; auditurio mê lyste gehŷran; dormiturio mê lyste slâpan; et similia.

DE INCHOATIVIS.

Ôðer hiw is gehâten inchoatiua, þæt is onginnendlîc, forðan ðe hit getâcnað weorces anginn, and cymð of ôðrum wordum. caleo ic wearmige and of ðâm calesco ic onginne tô wearmigenne; horreo ic andðracige, horresco ic onginne tô anðracigenne. ealle hî bêoð âcennede of ðâm ôðrum hâde, gyf ðû dêst ǣnne co þâr tô. ardeo ic byrne, ardes ðû byrnst; ardesco. palleo ic blâcige, pallesco ic onginne tô blâcigenne. albeo ic hwîtige, albesco. dureo ic heardige, duresco. liqueo ic mylte, liquesco. marceo ic clinge, marcesco. luceo ic onlîhte oððe scîne, lucesco. cupio ic gewilnige, cupisco and concupisco. tremo ic bifige, tremisco. uiuo ic lybbe, uiuisco and reuiuisco ic geedcucige. dormio ic slâpe, dormisco. amo ic lufige, amasco. labo ic ætslîde, labasco. uesperasco mê geǣfnað is ðisum gelîc. ealle ðâs word and ðâ ôðre meditatiua nabbað nǣnne praeteritum perfectum nê plusquamperfectum nê tôwerde tîde on subiunctiuo. hio ic ginige, hias, macað hisco. syndon êac sume word ðysum gelîce, ðe ne syndon nâ inchoatiua: pasco ic læswige, posco ic bidde et similia.

DE VERBIS FREQVENTATIVIS.

Sume word synd gecwedene frequentatiua, þæt synd gelômlǣcende, forðan ðe hî getâcnjað gelômlǣcunge, þonne man sum ðingc gelôme dêð. rogo ic bidde and of ðâm rogito ic bidde gelôme. uolo ic flêo, uolas; uolito ic flicerige. ðâs word synd ealle þǣre forman geðêodnysse and macjað gelôme passiua. inchoatiua synd ðǣre ðriddan geðêodnysse and neutra, swâswâ meditatiua. eft quaero ic sêce, quaerito; quaeso ic bidde, quaesito; domo ic gewylde oððe temige, domito; fugio ic flêo, fugito; nosco ic oncnâwe, noscito. in so. sume geendjað on so: mergo ic besence, merso ic doppete; curro ic yrne, curso oððe cursito (of ðâm is cursor rynel); et similia. sume geendjað on xo: necto ic cnytte, nexo ic cnytte gelôme; flecto ic gebîge, flexo. sume geendjað on xor: amplector ic ymbclyppe, amplexor; sequor ic fylige, sector; et similia.

Sume word synd gecwedene desideratiua, þæt synd gewilnigendlîce: uideo ic gesêo and of ðâm uiso mê lyst gesêon; facio ic dô, facesso; capio ic gelæcce, capesso; lacero ic tôslîte, lacesso. ðâs word and ðyllice synd ðǣre ðriddan geðêodnysse: gif hî wǣron frequentatiua, þonne wǣron hî dǣre forman geðêodnysse.

Gyt synd manega ôðre word of ôðrum wordum: garrio ic gyrre, garrulo ic hlŷde; albo ic hwîtige, albico ic hwîtige; uello, uellico ic wyrtwalige; fodio and fodico ic delfe; nutrio, nutrico and nutricor ic fêde.

Sume word cumað êac of namum. pater fæder and of ðâm patro ic gefremme and patrisso ic geefenlǣce mînum fæder. graecus grêcisc: of ðâm graecisso and graecor ic leornige grêcisc. philosophus is sê ðe lufað wîsdôm: of ðâm is word philosophor ic smêage embe wîsdôm. poeta sceop, poetor ic leornige sceopcræft. architectus cræftica, architector ic cræfte. ealle mǣst ðâs word synd ðǣre forman geðêodnysse.

Nû cumað eft naman of wordum. armo ic gewǣpnige. hû mæg ic cweðan ic gewǣpnige ðê, bûton ic ǣr hæbbe ðâ wǣpnu ðê tô gyfenne? ǣrest byð se nama arma wǣpnu, and of ðâm byð word armo ic wǣpnige. ealswâ os mûð and of ðâm oro ic bidde; aes bræs, aero ic brasige (aeras); aurum gold, auro ic ofergylde (auras); trutina wǣge, trutino ic wege (trutinas); et similia. nû bêoð eft naman of wordum: doctor lârêow. hwâ byð lârêow, bûton hê lǣre? eallswâ lector rǣdere, sê ðe rǣt; piscator fiscere of ðâm worde piscor ic fixige (piscaris); cantor sangere; uenator hunta; et similia. þus ðû miht tôcnâwan, hwænne nama cymð of worde, hwænne word of naman.

Syndon êac on ânre geendunge ǣgðer gê word gê naman. cudo ic smiðige, cudis ðû smiðast: eft, gyf ðû cweðst hic cudo, huius cudonis, ðonne byð hit nama smið. palpo ic grâpige, palpas; hic palpo ðes blinda mann, huius palponis ðyses blindan. comedo ic ete, hic comedo ðes oferetola mann. uerbero ic swinge and sê ðe swingð. caligo mê mistjað mîne êagan and haec caligo ðes mist. propago ic tyddrige and haec propago tyddrung oððe bôh. lanio ic tôslîte and lanio cwellere. formido ic forhtige (formidas) and haec formido ðêos fyrhtu (huius formidinis). susurro ic rûnige (susurras) and hic susurro ðes rûnere oþþe wrôht. labor ic ætslîde, laberis and hic labor ðis geswinc. furor ic stele (furaris) and hic furor þêos hâtheortnys. amor ic eom gelufod and hic amor ðêos lufu. nitor ic hycge (niteris) and hic nitor ðêos beorhtnyss. liquor ic formylte (liqueris) and hic liquor ðes wǣta; et similia.

DE FIGVRA.

Figura is gefêgednys oððe hiw. twâ hiw synd: simplex ânfeald cupio ic gewilnige, taceo ic sûwige; composita gefêged concupio ic gewilnige, conticeo ic samod sûwige et similia.

Sume word âwendað heora getâcnunge on gefêgednysse. eo ic fare is neutrum, and of ðâm bêoð gefêgede actiua: adeo ic tô fare and passiuum adeor ic eom offaren; subeo ic undergange, passiuum subeor; ineo ic onginne and ineor. facio ic wyrce neutrum; of ðâm reficio ic gereordige and reficior ic eom gereordod and deponens uersificor ic fersige oððe ic wyrce fers (uersificaris), gratificor ic gladige oððe ic ðancige (gratificaris). eft calefacio ic wyrme mê, tepefacio ic wlacige syndon neutra. uenio ic cume is neutrum and of ðâm conuenio ic samod cume actiuum and conuenior passiuum ic eom samod cumen oððe mê gewearð; eallswâ inuenio ic gemête and inuenior ic eom gemêt. sedeo ic sitte and of ðâm obsideo ic ymbsitte and obsideor ic eom beseten. on ôðre wîsan sentio ic gefrêde is neutrum and of ðâm adsentio and adsentior ic geðafige, dissentio and dissentior ic geunðwǣrige on ânre getâcnunge. plecto ic gewîtnige is actiuum and of ðâm amplector and complector ic ymbclyppe. orior ic ûpp âspringe is deponens and of ðâm adorio neutrum and adorior deponens ic gesprece sumne mann. partior ic dǣle and of ðâm bipertio and bipertior ic dǣle on twâ; impertio and impertior ic âspende oððe gyfe. uerto ic âwende is actiuum and of ðâm reuerto and reuertor ic gecyrre, conuerto and conuertor ic samod âwende neutra and deponentia. uerso ic hwearftlige actiuum and of ðâm conuersor ic drôhtnige (conuersaris) and controuersor ic wiðerige deponentia.

Sume word âwendað heora cynn on ðâm ylcan andgyte: labo ic ætslîde (labas) neutrum and labor on ðâm ylcan andgyte deponens.

Sume word âwendað ǣgðer gê heora getâcnunge gê hyra declinunge. mando ic bebêode, mandas ðû bebŷtst; mando ic ete, mandis ðû ytst. fundo (fundas) ic lecge grundweall; fundo (fundis) ic âgêote; sero (seras) ic scytte sum loc oððe hæpsige; sero (seris) ic sâwe. uolo (uolas) ic flêo; uolo (uis) ic wylle. lego (legas) ic gaderige; lego (legis) ic rǣde. dico (dicas) ic hâlgige; dico (dicis) ic secge. lauo (lauas) ic ðwêa; lauo (lauis) ic wǣte.

Sume word habbað ân andgyt and gâð on twâ wîsan. denso (densas) and denseo (denses) ic ðiccige. strideo (strides) and strido (stridis) ic cearcige. ferueo ic wealle (ferues) and feruo (feruis). cieo (cies) and cio (cis) ic gelangige oððe gelaðige. dureo (dures) and duro (duras) ic âheardige. tueor (tueris) and tuor (tueris) ic gescylde. oleo (oles) and olo (olis) ic stince swôte oððe ic wexe. excelleo (excelles) and excello (excellis) ic oferðêo. fulgeo (fulges) and fulgo (and fulgis) ic scîne. sono (sonas), sono (sonis) ic swêge. uno (unas) and unio (unis) ic geânlǣce. orior (oreris) and orior (oriris) ic ûpp gange. morior (moreris), morior (moriris) ic swelte. potior (poteris) and potior (potiris) ic brûce. ðis word and orior synd swŷðor ðǣre fêorðan and morior ðǣre ðriddan.

Sume word habbað âne geendunge and âne declinunge and habbað mâ andgytu. committo ic befæste oððe syngige. admitto ic underfô oððe syngige. sapio ic wât oððe ic gesmæcce. condo ic timbrige oððe ic behŷde. et similia.

Word bêoð gefêgede mid namum. amplus brâd and of ðâm amplifico ic gemenigfylde, amplificas ðû gemenigfyltst. signum tâcn and of ðâm significo (significas) ic getâcnige. mid ôðrum wordum: calefacio ic mê wyrme, calefio ic eom gewyrmed; tepefio ic eom gewlacod. mid aduerbium: bene wel, benedico ic blêtsige oððe ic wel secge; male yfele, maledico ic wyrige oððe yfele secge; satis genôh, satisfacio ic fulbête oððe behrêowsige. mid praepositione: indico (indicas) ic gebŷcnige, indico (indicis) ic on gecweðe; liquo (liquas) ic hlŷttrige and of ðâm eliquo ic oferhlŷttrige; consternor (consternaris) ic eom âblîcged deponens: in and e and con syndon foresetnyssa.

Nelle wê nâ swŷðor hêr be ðâm worde sprecan. wel, gif ðis âht fremað.