VERZAMELING VAN AINO-WOORDEN.
Reading edition
Wij laten eene keuze van Aino-woorden volgen, met de bedoeling om zoo wel door taalkundige oorkonden eene aanwijzing te geven tot het opzoeken der sporen van de afkomst van dat merkwaardige oude volk, als ook aan zeevaarders en reizigers de gelegenheid te verschaffen tot een nader onderzoek van deze nog zoo weinig bekende taal. Daarbij hebben wij tevens de beteekenis der Aino-woorden in het Japansch gevoegd, zoo als die ons door de Japanners, die zich op de Aino-taal hebben toegelegd, zijn medegedeeld geworden. De Aino-woorden van Jezo hebben wij meestal uit Toknai’s Woordenboek, en die van Krafto uit Dawidow’s en Lapérouse’s Woordenverzameling overgenomen.
NOMINA.
1. DE WERELD EN DE ELEMENTEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Aardbeving naï (dsisin) siri sjumui schiri moi
Aarde tsi sirika
Aardrijk tsutsi toi toi tui
Avond joi sirionuma unumani
Beek sawa naï
Berg jama kimita, kimro kinda
Bliksem ina fikari kamui ne beke kamoinibiki
Dag akiraka siribekere schiribegere
Deze dag kon nitsi tantoo tan too
Dampkring sora nisoro
Daauw tsuju munbe muni wakka
Donder kami nari kamui fumi kanna kamoi fumi
Ebbe sihohi sirari sjats
Eiland sima mosiri muschiri
Erts kane kani gani
Golf tadenami kaibe kui
Hagel arare kaukau kaukaubass
Hemel ama rikita ni schi uro?
Herfst aki tsjuk
Heuvel nobori nuburi noburi
Hitte atsusa sirippuke schischikf
Klip se rakka
Koude samuki (kan) mei
Lente haru baikaru paigara
Licht fikari heriats
Lucht ki pâriri
Maand tsuki kunne tsupp tombi, tschukf
Mist kiri ûrari urariaz, urai, urari
Meer midsu umi tô to
Morgen asa nisjats nischatzu
Morgenschemering akatsuki toobeker schiri-bekere
Nacht jo antsikara anzkari
Deze nacht konban onuman
Oever fama kosju rauda
Regen ame apto apftu
Regenboog nizi rawots rajots’
Rook kemuri sibuja schibuia
Rots iwa watara
Schaduw fikage tsjupke tschukuriu
Sneeuw juki ubas, ubaschi obas, obass
Steen isi s’juma schioma
Ster hosi keta, notsju, nodschu keda, nodsi
Stroom kaha bets bez
Veld no nupuka nupka
Vloed misi siho sirarihaa
Voorgebergte saki siri ithu schiri ido
Vuur fi abe, unszi abe, undshi
Water midsu wakka, be, hakka waka, wachka
Wereld se kai bekere sjam begiri schiam
Wind kaze reira rera, dirra
Winter fuju mata madapa
Wolken kumo nisi, nisikuri nischi kuri
IJs kohori junru
Zand suna ota oda
Zee umi atui adui
Zomer natsu sjaku schakpa
Zon fi bekere tsupp, tonotschu tschukf kamoi
Zout siho sipo schippo
2. DIEREN EN PLANTEN EN HUNNE DEELEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Baast kino kawa niga fukar’ nii kapu
Beenderen hone bone poné
Beer kuma hokujuk’ chugujukf
Blad fa hamu chamu
Bloem hana ebui ibuiki
Bloed tsi kem’, kemi kim
Bosch hajasi teigur
Dier ketamono kimo tsup
Ei tamako noki, nuki zkapf nuki
Hart jani unkotok’
Hond inu seta, sita, cheta scheda
Hoorn tsuno kirau
Hout ki, ita tsikuni, ita, ta ziguni, ida
Houtskool sumi pasipasi pas
Huid kawa kabu kapu
Kruid kusa kina
Ligchaam karada netobake
Luis sirami uruki, kii uriki
Lijf mi netobake nidobaki
Man wotoko okkai okkai
Mannetje wo binne
Melk tsitsinosiru tôbe tô
Mensch hito sisjam, aino guru
Olie abura sjumu
Ongedierte musi kikiri kigiri
Schildpad kame itsinke
Slang hebi tokko (kamoi) toko kamoi
Traan kusirano abura funbei funbikii
Vet abura (niku) ke kiribe kiü
Visch uwo tsep’ tsep’ zepf
Vleesch nik kam kam
Vlieg hai, apu fitsurube hitsûrup
Vloo nomi taike taigi
Vogel tori tsikapp tzkapf
Vogeltje kotori tsiri
Vrucht mi ebuike ibuiki
Wijf wonna menoko (jap.) minoko
Wijfje me matsne
Wortel ne kuberikep, sinsits schyndshiz
3. HET LIGCHAAM EN DE LEDEMATEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Aangezigt kaho nanu nanu
Baard kutsihige reki rigi
Borst mune terar
Borsten tsitsi tôkab to
Buik hara honi chuni
Cunnus tsubi pogi (hokki)
Darm tai tjô kankam
Hals kubi rekuts regut
Hand te teke, teki tegi, tiké
Hart kokoro sjanbe, sampêh schambi
Hoofd atama bake schaba
Hoofdhaar kaminoke ottobe, numa schaba numa
Huid hadaje nuwom’kumukasike
Lip kutsibiru hatoje, tsjamon
Mond kutsi baru, tsjaro paru
Nagel tsume am, ami
Navel hoso hankapui changubui
Neus hana ethû, ito idu
Oog me siki schiki
Oor mimi kisijara kischara
Penis mara tsii, tsije
Rug senaka sethuru scheduru
Staart wo isi
Tand ha imaki, jumaki nimaki
Tong sita be barunbe barumbi au
Vinger jubi asikibette askibitz
Vleugel hakae rafu
Voet asi kema kima
4. FAMILIE, GEZELSCHAP.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Arm mensch matsusiki fito helon gur schirun guru
Boosdoener aku nin ujen gur uwen
Boosheid aku sin ramunisite
Broeder, oudste ani jûbi jubu
»jongste wototo iriwaki, aki aki
Deelgenoot tsure utare
Dief nusu hito inuga guru ikka guru
Dienaar kattsju kojantono
Dochter menoko matsihebo mazenebu
Echtgenoot otto hoku chogu
Echtgenoote tsuma matsi maz, mati
Familie sin rui awa
Grootmoeder baba sjunsti, hakko
Grootvader zizi ikasi, sasa chambi
Kind kotomo bô, boho po
Kleinzoon mago sitsupopo, imitsubon
Koopman akindo ihoksiam egokfschamo
Landman fijak’sjo toitasisiamo
Landsheer, (Vorst) kami mosiri kamoi
Lieden, oude tosi jori hekai chigoi
»jonge wakai hekats, uben, beure
Man, voornaam tats’toki fito nisipa
»gemeen heï nin jajasiamo
Moeder haha habo chabu
Oom ozi keusiuts atscha
Ouders woja serimaka atajho
Scheepsvolk funakata tsipo guru
Soldaat busi tono
Stedehouder matsi bugjo matsijantono
Tante oba konnaripe
Vader tsitsi hanbe chambi
Vorst tonosama tonokamoi
Vijand teki tomautare
Weduwe onakogoke jamome hoksiak
Weduwnaar otokogoke jamowo matsusiak, sjobija
Zoon wotokonoko okkaihebo poo
Zuster, oudste ane sija, guturesibo schiaa
»jongste imoto thuresi turisch
5. WOONPLAATS, WONING.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Dak jane akup, harukata sjam puda
Deur to aba schiri aba
Haardstede irori innunbe, abe
Huis ije tsise zise, zisse
Hut koja kasi
Venster mado bujara, bujari puiari
Woonplaats tokoro kotan kodan
6. GEREEDSCHAPPEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Aalspeer jasu opu, urei
Anker ikari kaje kaida
Boogpees tsuru gûka kuga
Boog jumi (kiu) gû, kusi, kunisi guu ku
Bijl masakari mukkari mukar
Harpoen jasu opu, urei opf
Hengel tsuribari beraje, perai apf, pirai
Hut kasa kakka, kasja chaka
Kleeding kimono tsimipu imi
Mast tobasira kajani kaiani
Mes kokadana ibira, makiri magiri
Net ami jaa ia
Oorring mimikane ninkari ninkari
Pijl ja ai ai
Pijlkoker jabako ikajup igaiupf, ikjup
Roer ro osjui
Rok kimono mi (atsni) imi, atush
Schip fune tsip’ zibi
Slede sori sikeni
Smart itami aruka arika
Spies, Piek jari fumi, paro kuu
Touw tsuna thubi, tosi
Zeil fo kaja kaia
7. VERRIGTINGEN, UITWERKING.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Begin hazime asinno aschino
Beweging, Levensvermogen { ugoki moi moi moi-moi
inotsi sikkisa
Dood sini rai rai
Dorst nodonokahaki igursjui igurusch
Einde owari ohari
Gehoor kiku nû nu
Geluk sjawase jainirikarai
Gezigt Miruzi nukaru nugaru
Gezondheid sukujaka, sukojaka ramurakke katschara-schino
Haat nikumi jesisi
Honger fimozi kemuramu kemurampa
Kracht tsikara okira, tsumikoru ukira
Leven inotsi sikkinoka schikfnu
Liefde koï usikkarahare
Lijden kurusimi ihomasii
Medelijden itsukusimi komebur’ koneburu
Ongeluk ing’wan jaikohonnojeje
Oorlog ikusa tomi
Reuk niwoi fûra furaan
Rust jasumi sini
Stem koje hauje chau
Smaak aziwai kêra, kêwoan
Verdriet mukkasiki ramuikasite oschiôra
Vreugde mendô, ahare jakata
Ziekte jamai tasijumu, ikoni, siju
Zwakte jowasa schiari
8. EIGENSCHAPPEN, HOEDANIGHEDEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Arm matsusiki sirun schirun
Beneden simo tekkesi
Bitter nigai balkar, sju parakara
Blaauw aho sijei
Breed hiroi tsiwa, tsiriusi uschip
Diep fukai ohoho, ohô ogo
Dun usuri kabar’
Droog karetaru sjats’ schats
Geel ki sjunin
Groen mitori tsuisjamu schiusiam
Groot oho poro poro
Hoog takai riiwa, ri L. riuwa
Klein tsiisasi pon ponno
Koud samui jamu, mei, mean mei
Kort mizikasi takine
Lang (tijd) fisasi ohonno ogonno
»(maat) nakasi tanne tanni
Ligt karui kosine koschni
Links fidari hari kiuturu charik
Mager jase sjatteku schattigu
Midden mannaka nosikike noschke-ta
Nat awaseme uthur’
Nederig asasi ohaku ugakfu
Ondiep asai ohak’
Purper murusaki ikarari
Rood akaï fure furi
Rijk tomu nisiba nischpa
Smal semai tsibakaram
Stinkend kusai fura ujen fura uwen
Warm atataka popko scheschikf
Wit siroi tetaru, detara L. tedari
Welriekend { kobaisi fûrapiurka
nihofu furara karu
Zwaar womoi base, pase paschi
Zoet amai rura, rurakor’
Zuur susi nukai schiukkoi
Zwart kuroi kunne kunni
9. WERKWOORDEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Antwoorden kotafu itasjaitats eischiwa
Dansen wodoru tapkaru, tafukari tapkarawa
Dooden korosu rapeke, ronno raigiiakka
Drinken nomu iku igu
Eten kû ibe imbe, ebe
Gaan ajumu apukasi apkas
Geven jaru jenikore ingori
Hooren kiku nu, inu, kunu nun
Koopen kàu ihoku, itometsu egokf
Lagchen warafu mina mina
Leggen jasumu sini schine
Leven inotsi aru sikkinu schikfnu
Levend zijn ikite oru hôjur
Loopen hasiru hojubu chojubu
Roeijen funewokogu tsipu zipowa
Roepen jobu hothui, hotoje
Slapen nemuru mokoro mojuru
Smarten itamu itasjasja
Spreken itaku itakuwa idawuwa
Staan tatsu rosike rosehki
Stelen nusumu ikka ikka
Sterven sinuru rai rai
Verkrijgen motomu tsipapa okuwa
Vogelvangen toraheru tsikapp koiki zepfkoigi
Visschen sunatoru tschepp koiki iukgari
Verruilen tota furu itasjare itaschare
Vliegen hasiru basi, tsjasi choiupfu
Vragen tatsunemiru isitan
Weenen naku tsitsi tsitsi wa, zijssiwa
Zien miru nukar nogaro
Zingen utau jûgari iukgari
Zijn arisu an
10. PERSOONLIJKE VOORNAAMWOORDEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Ik watak’s, warè ku, kuannit, tsjô-kai kani tschogai
Jij karera inki angur anu udari
Gij omaï, anata iani, i, i tsjô kai jani itschogai
Hij kare, ano fito iki sja angur’ (ille) ikoro
Ulieden omaï gata inki utare itschogai udari
Wij watak’s domo tsjô kai utare toogai udare
11. AANWIJZENDE VOORNAAMWOORDEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Deze ’kono tan, tanbe, ane ani
Die sono pu
Dit kore tapu
Ieder koto kesi keschi
Wie sore neni nini, nen
Welke itsure ikijaan
Zulk sajô keannari
12. TELWOORDEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Een fitots’ sinepp, sine, schinep L. schnepf
Twee f’tats’ thupp thu tupf tup
Drie mits’ repp, reepu L. repf
Vier jots’ inepp, inepu L. inepf
Vijf itsuts’ asikinepp, aschikinepu L. aschiki nipf
Zes muts’ iwanbe juwambi
Zeven nanats’ aruwanbe aruwambi
Acht jats’ thupe sjanbe tubi schambi
Negen kokonots’ sineb sjan schnebi schambi
Tien tô (towo) wanbe wambi
Twintig hatats (nisju) hots, chozu L. scheehoz choz
Vijftig gosju wanbe i rehots wambi irichoz
Honderd momo asikne hots aschi nichoz
Duizend tsi asikine sine wanehots i. e. 5.10.20 aschi kini schine wane choz
Eerste itsiban teppake
Tweede niban nosike
Derde sanban reth tanta (rep-tanta)
Eenmaal itsi do sine sjui schiui
Tweemaal ni do thusjui schini
13. BIJWOORDEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Allengs ohi ohi ubi ubi ja ja ukere
Daarom sorenitsuite ne waanberisju
Daarna sonotsugi imakake
Dikwijls tahi tahi sju sjui
Eindelijk tsuini aine
Eertijds mukasi fusiko
Gansch nokorasu nenai
Gisteren sakusits’ numani numani
Heden konnits tanto (deze Dag)
Hier koko tan kotan ta changino
Hoe veel iku henbakkuno chimbaguno
Ja hei jise, jese
Ja wel naruhodo nokon, oowun
Morgen asta nisjatta nischatta
Neen ija kotsjan, koban
Niet nu sjomo schiomo
Nog mato sijui schiui
Nog niet imada naa
Onlangs kono aida tetai
Thans ima tane tani
Waar toko ine kotanta nida
Waarom itsure nekonta nigonda
Wel aan iza iza sita sita
14. AANHANGSELS (AFFIXA) EN VOEGWOORDEN.
Japansch. Aino op Jezo. Aino op Krafto.
Alle mina obitta
Al te hanahatasì sitoma
Anders bets’ sinnai
Als tokini ike, tsiki
En, nog sôsite, to kanna
Met tomoni its sianneno, ani
Naardien joriwa orowano
Of mata ta, sjui schiui
Ofschoon ihetomo jakka
Omdat jotte kusju kuschu
Op, in ni ta
Uit, van jori orowa
Zeldzaam mare kemian
Zonder nasi isjamu ischamu