III. DE ONTDEKKING VAN DE OOSTKUST VAN JAPAN VAN DE KAAP SIROFAMA VAN NIPPON (HOEK BOSHO) TOT DEN NOORDHOEK.

De Oosthoek van het eiland Nippon was, met uitzondering van twee punten, die Quast en Tasman in 1639 gezien en in kaart gebragt hadden, toenmaals onbekend. Deze zeevaarders verkenden op den 24 Augustus de kust van Japan op 37° 30′ N.Br., en den 1 en 2 November op 34° 54′ N.Br. Het eerste was een gedeelte der kust tusschen de kaap de Kennis en de Rookhoeck (van Vries); het andere de Capo de Bosho (der Portugezen), de Zuidhoek van het landschap Awa, aan welks Westzijde zich de ingang tot de baai van Jedo bevindt.

Aan Vries heeft men de ontdekking en de opneming der geheele kust van den hoek Bosho tot aan den Noordhoek van Japan (van 34° 58′ tot 41° 25′ N.Br.) te danken; eene kuststreek, die tot de opening der havens van Simoda en van Hakotade (op Jezo) door geen’ zeevaarder, dan in 1739 door Kapt. Spangberg en Walton[48], in 1779 door Kapt. King[49], en in 1796 en 1797 door Kapt. Broughton[50], is bezocht geworden. De beide laatstgenoemde hydrographen konden echter alleen met behulp van het gebrekkige kaartje van den zeetogt van Vries, dat omstreeks het jaar 1650 door Johannes Janssonius is uitgegeven[51], den koers van onzen zeevaarder opsporen en zijne ontdekkingen bevestigen.

Ook voor den schrijver dezes waren bij de zamenstelling van dit gedeelte der kust van Nippon, behalve oorspronkelijke Japansche, geene andere kaarten beschikbaar dan Broughton’s kaart[52].

Het is dus van een wezenlijk belang om thans uit het teruggevonden Journaal van Vries zijne ontdekkingen toe te lichten. Daar echter de kennis der configuratie van het oostelijke gedeelte der kust van het groot eiland Nippon tot nu toe op oorspronkelijk Japansche kaarten berust, volgens welke de meest beduidende uithoeken, bogten en baaijen, door Vries, King en Broughton ontdekt, aardrijkskundig bepaald, benoemd en in kaart gebragt zijn, zoo dienen wij ook bij onze herziening der ontdekkingen van Vries eene Japansche kaart tot grondslag te nemen, en zullen daartoe onze kaart van het Japansche rijk bezigen, die wij naar oorspronkelijke kaarten en de waarnemingen der Hof-astronomisten te Jedo zamengesteld hebben[53]. En om ook uit de waarnemingen van onzen vermaarden zeevaarder zoo veel mogelijk nut te trekken, zullen wij die in vergelijking met anderen tot eenen Zeemansgids langs deze weinig bekende kuststreek trachten te bewerken. Op deze wijze zullen wij aan de scheepvaart langs de Oostkust van Japan eene dienst bewijzen[54].

De hoek Bosho. De Z.Oosthoek van Japan, door een voorgebergte van het landschap Awa op het eiland Nippon gevormd, is door de Portugezen Cabo de Bosho, naar de niet ver daarvan afgelegene haven van de stad Fôsjo genoemd. Op de oorspronkelijk Japansche kaarten draagt het oostelijke uiteinde van deze kaap den naam van Firatatsi, en het westelijke dien van Susaki, en het tusschen beide liggende strand Siro fama, d. i. witte strand. Kaap Susaki ligt, volgens de waarnemingen van den Hof-astronomist Sakusajemon op 34° 58′ 30″ N.Br. en 139° 38′ O.L. v. Gr., en kaap Firatatsi (door von Krusenstern Cap King genoemd) op 34° 55′ N.Br. en 139° 57′ O.L. Het zuidelijkste uiteinde van Siro fama op 34° 54′ N.Br. en 139° 44′ O.L. Op de originele kaart van Broughton[55] ligt de Z.Oosthoek van Nippon op 34° 55′ N.Br. en 140° 12′ O.L. Vries bepaalde de breedte van kaap Bosho op 35° 14′ 30″ N. en nam daar 7° oostelijke miswijzing van het kompas waar. Door de Amerikaansche expeditie onder Commodore Perry werd de aardrijkskundige ligging van kaap Firatatsi op 34° 53′ 15″ N.Br. en 140° 18′ 15″ O.L. v. Gr. bepaald, hetgeen nagenoeg met de door von Krusenstern volgens Broughton’s waarnemingen berekende breedte en lengte (34° 54′ N. en 140° 19′ O.) overeenkomt[56]. »Het lant is hier op veel plaetsen 2, 3 dubbelt (de bergen Kjozumi, Takasukajama, Tenin, laatste de berg King en Katsijama) maer steyl op ’t water neer, met veel witte plecken (Siro fama); het lant om de Suyt, van de hoeck Bosho, is hooger als om de Noort; men kan de wal bequaemelyck aenlooden van 36 tot 10 vadem, somtyds craelgront, somtyds singel, somtyds sant.” De stroom loopt hier om de N.O. en N.N.O. Kapt. King berekent de snelheid van den stroom, die 45 Eng. mijlen O. van dezen uithoek N.O. ¹⁄₂ N. liep, op 3 Eng. mijlen per uur. Het is hier de N.Westelijke grens van den Japanschen stroom (Kurosiwo, d. i. zwarte zeestroom), die een graad zuidelijker, volgens de waarnemingen der Amerikaansche expeditie, nog met eene snelheid van 72′ tot 80′ per dag loopt. Vries zag hier steenkroos drijven, hetwelk ook in ongewone menigte op de hoogte van Iso mura door de Amerik. expeditie waargenomen werd, en met den fucus natans van den Atlantischen Golfstroom te vergelijken is.

In de bogt van Iso mura merkte men ook eene verkleuring van het water op, die waarschijnlijk aan de drijvende banken van zeewier toe te schrijven is. Hier werd 74 tot 80 vadem fijne zwarte zandgrond gelood[57].

De witte Hoek. »Van de S.O. hoeck van Japan, genaemt Bosho, streckt de cust N.N.O. tot de witte gepleckte hoeck, dan heeft men een laechlandige inbocht, streckende om de Noort, omtrent 4 mylen, ende de hooge santduyn.” De witte Hoeck, op de Japansche kaarten Dai do saki of Oho figasi saki, d. i. de groote Oosthoek genaamd, ligt, volgens Vries (Janssons kaart) op 35° 25′ N.Br. Iets zuidelijker van dien hoek steekt nog een ander voorgebergte in zee uit, hetwelk van eene digtbij gelegene kleine stad den naam van Katsura saki heeft. De baai in het Zuiden van dien hoek, die Vries voor »het leege voorlant alwaer eene rivier scheen in te loopen,” hield, is de bogt van Utsi ura met de haven van Kominato (d. i. kleine haven), waarbij verscheidene rivieren, waarvan de Itsumigawa en de Amanogawa de grootste zijn, uitwateren. Deze haven is 32 Ri[58] van kaap Sagami (ook Nagatzuru en Monomi saki genoemd), waar zich de ingang van de baai van Jedo bevindt, verwijderd, en de eerste, die men, van daar komende, op de Z.O. kust ontmoet. Digt bij den witten Hoek liggen verscheidene rotsen en kleine eilanden, waarvan het grootste Uwarasima heet; deze schijnen zich onder water in zee voort te zetten en in een rif uit te loopen. De Amerik. expeditie nam hier eene gebroken en anders gekleurde zee in eene diepte van 30 vadem koraalgrond waar, die nog iets oostelijker op 21 vadem verminderde. King en Broughton zagen op deze hoogte vele visschers en bewonderden de vlijt, waarmede het land bebouwd was.

De lage Inbogt. Van den witten Hoek tot den Zandduinigen Hoek trekt zich de kust in eene ongeveer negen mijlen wijde bogt terug, die den naam van Siro sato fama, d. i. witte dorp strand, heeft. Het is eene lage landstreek, door verscheidene rivieren en meeren bewaterd. De grootste rivier is de Kuri jama gawa, die aan de grens tusschen de landschappen Kadsusa en Simosa in zee loopt. Langs deze bogt, »waer ze veel seekroos dryven en lammen of duikers swemmen sagen,” zeilde Vries met een’ N.O.t.N. koers tot op eenen afstand van 4 of 5 mijlen van den Zandduinigen Hoek, peilende 10 tot 20 vademen zwarten zandgrond, en verder tot op 4 mijlen O. van dien hoek 22 tot 42 vademen. De stroom loopt langs den lagen wal N.O. en N.N.O.

De Zandduinige Hoek, Dai do saki genaamd, ligt van den witten Hoek N.O.t.N. omtrent 9 mijlen af, volgens Vries op 36° N.Br. en volgens de originele kaart van den Hof-astronomist Takahasi Saku Sajemon op 35° 43′ N.Br. en 140° 46′ O.L. »Van de santduynige hoeck leyt een cleyn eylandeken Oost daer af, omtrent een myl, gelyck het Menscheterseiland in de straet Sunda. Omtrent een myl benoorden d^o. eylant, leyt nog een cleyn eylant, maer wat vlacker gelyck het eylant Haerlem, maer leyt dicht onder de wal. Van de Santduynige hoeck ontfalt hem het lant om de N.N.W., ende maeckt weder een diepe bocht, synde al eenparich laech lant.” Deze is de Walvischbogt. Aan den Zandduinigen hoek stort zich eene groote rivier, de Nasaka, in zee, die diep in het land bevaarbaar is; aan den mond van deze rivier is ook eene goede haven, Tosi minato, vanwaar men 38 Ri naar de voornoemde haven Kominato rekent. Binnen eenen afstand van omtrent 5 Eng. mijlen van dezen uithoek nam King een’ zeer sterken stroom van 5 Eng. mijlen per uur waar[59].

De Walvischbogt, door Vries zoo genoemd, omdat men daar eene menigte bruinvisschen, dolfijnen en vele walvisschen zag; ook nam men daar veel wier waar, hetwelk, zoo als bekend is, de walvisschen gewoonlijk opzoeken. Op de Japansche kaarten is deze bogt Fitatsi hara no genoemd, d. i. vlak veld van het landschap Fitatsi. Met eenen N.W. koers naar den wal loopende, vindt men 40 tot 26 vademen wasigen grond. Het land is laag, vlak en moerassig door de wateren, die van het hooge binnenland afzakken, en zich in poelen en meeren verzamelen (zoo als de meeren van Takeda en Finuma). In ’t N.W. »op het laege lant in het diepste van de bocht,” steekt »een hooge gehackelde berch” uit (de bergketting door den Asifo, Majumi, Ohonô en andere bergtoppen gekenmerkt). De N. hoek van deze bogt is een lage vlakke hoek, de

Lage Hoek door Vries genoemd en op de Japanse kaarten Minato saki, d. i. havenhoek, omdat zich daar aan den mond van de rivier Nakagawa eene aanzienlijke haven bevindt, die 3 Ri van de stad Mito en 20 Ri van den haven van Tôsi ligt. Deze afstand komt met de waarnemingen van Vries goed overeen »de N.hoek (Minato saki) lach doen S.t.W. 3 mijlen van ons, ende de Santduynige hoek (Tôsi minato) lach doen S.t.W. wel 6 mijlen van ons; de N.hoek is een laege vlacke hoek.” Men heeft hier en meer noordelijk 40 tot 50 vademen zandgrond, die naarmate men den wal nadert, opdroogt. Hier begint het land hooger te worden tot den

Boompjeshoek. »Een steylen hoek gelyckende een eylant, alwaer wy (Vries) uyt de Noort after van daen saegen comen, verscheyden visschersbercken, quaemen te see om te visschen; wat dichter bij d^o. hoek comende tot op 24 vadem, wit santgront, de gront te vooren swart santgront geweest hebbende. Waeren een myl van de hoeck, saegen doen dat daer een rivier after in streckte Noort op; hier is heel hooch binnenlant op sommige plaetsen 2, 3, 4 dubbelt, ende op veel plaetsen compt het hooge lant steyl op ’t water neer. Sy noemden (de visschers) die rivier dien after de genoemde steylen hoeck om de Noort opstreckte, Gissima, ende presenteerden ons daerin te brengen; wesen dat daer in ’t incomen 9 à 10 vadem waters was, ende dat het om de Noort niet en docht. Op de steylen hoeck van Gissima staet wat in ’t lant een dramel boomen gelyck of ’t een fort was, waervan een boom boven de andere uytsteekt in hoochte, hebbende een ronde cron.” De boompjeshoek is het voorgebergte, Siwoja saki genoemd, de rivier de Same gawa of Salm rivier. Eene plaats Gissima bestaat hier niet, mogelijk was daarmede de stad Idsumi, die eene mijl van den mond van de rivier ligt, of wel de hooge berg van Irusima bedoeld; digt bij den mond der rivier is eene haven, waarvan de afstand van Minato saki op 24 Ri aangegeven wordt. Het hooge land wordt door eene bergketen gevormd, waarvan zich de Jonowoko, Akainowoka en Irusima kenmerken, achter welke de toppen van den Jakojama en van andere hoogere gebergten uitsteken. Den Boompjeshoek W. ¹⁄₂ S. 3 mijlen en eenen hoek, »daer benoorden liggende, die seer cartelich van cleyne berchies was N. ¹⁄₂ W. 3 mijlen pijlende”, bevond zich Vries op 37° 5′ N.Br., »hadden doen de diepte van 40, 36 vadem swarte santgront.” Volgens deze waarneming zoude de boompjeshoek op 37° 1′ N.Br. liggen. Op onze kaart ligt die op 36° 52′ dus 9′ zuidelijker. »Omtrent 6 mijlen van d^o. hoeck begint het hooch land te streeken om de Noort.” Daar is

De Gecartelde Hoek, ook Caep de Kennis genoemd, omdat Vries op deze hoogte zes dagen kruistte, ten einde het jagt Breskens in te wachten. Deze kaap op den 25 Mei binnen eenen afstand van 4 mijlen van ’t land Z.W.t.Z. en het noordelijkste land dat men zien kon (Karasu saki op de Japansche kaarten) N.W.t.N. peilende, bevond zich Vries op de gegiste breedte van 37° 39′ N. Volgens onze kaart zoude zij zich op 37° 32′ N.Br. bevonden hebben, hetwelk slechts een verschil van 7′ voor de breedtebepaling van deze kaap oplevert. Volgens Vries ligt dus de Kaap de Kennis op 37° 11′ en volgens onze kaart op 37° 4′, op de kaart van Jansson echter op 37° 22′ N.Br. Op den middag van den 26 Mei, de Kaap de Kennis in eenen afstand van omtrent 7 mijlen W. ¹⁄₂ Z. van zich, bevond zich Vries op de bevonden breedte van 37° 20′ N. Volgens deze waarneming zoude echter de meergenoemde kaap op 37° 16′ N.Br. komen te liggen, hetwelk merkwaardig overeenkomt met de later door Kapt. King waargenomene breedte van 37° 15′ N. De door Broughton op zijne originele kaart opgegevene breedte komt met die op onze kaart juist overeen. De gedurende de kruistogt op de hoogte van Kaap de Kennis waargenomene diepten leveren de volgende uitkomst op: op eenen afstand van 2 tot 3 mijlen, 25 tot 40 vademen wasige zwarte zandgrond, op 4 tot 5 mijlen afstand van 45 tot 95 vadem wasige grond, konden echter geen grond opkrijgen.

Op de kaart van Jansson en op de kaart van »gedaene ontdeckinghe onder den Commandeur Marten Gerritsen Vries, A^o. 1643”[60], vindt men eenen hoeck »Roock hoeck” genaamd, die echter in ’t Journael niet vermeld wordt.

De Rookhoek is buiten twijfel het noordelijkste land op den 25 Mei in ’t N.W.t.W. gezien en op de Japansche kaarten Karas’no saki, d. i.: Ravenkaap genoemd. »Een hoeck benoorden ons dat hooch lant was, maer laech op ’t water neerliep.” De kust strekt zich Z. en N. uit. Den 27 Mei ’s namiddags dezen hoek Z.W. en het noordelijkste land N.N.W. peilende, bevond zich Vries op de bevonden breedte van 37° 50′ N., zoodat de breedte van den Rookhoek 37° 42′ zoude zijn, hetwelk ook met de kaart van Jansson juist overeenkomt en met onze kaart slechts een verschil van -3′ oplevert. »Waeren hier bij wit gepleckt lant met eenige santboschies, omtrent 2 mijlen van lant hadden de diepte van 19, 20 vadem, singel ende grove santgront, hier was de gront ongelycke diepte cort op ende af. Het voorkant is duynich lant, maar anders hooch lant, op sommige plaetsen dubbelt; het lant om de Noort scheen een bocht beginnen te maecken. Wij vernaemen dat de stroom hier heen ende weer langs de wal liep.” De verandering van den grond, die vroeger wasig en zwart zand was, en hier singel en grof zandgrond, bevestigt, dat zich Vries op den 27 Mei ’s middags op omtrent 3 mijlen afstand van den Rookhoek bevondt, waar zich eene groote rivier, de Tamano gawa, in zee stort en zwaren kegelzand met zich sleept. Ook wordt in ’t Journaal maar eens van den lagen Santhoek gewaagd, te weten op den 31 Mei, ’s middags, waar zich Vries op 38° N.Br. binnen een afstand van 7 à 8 mijlen, W. daarvan op 70-75 vademen bevond. Op de kaart van Vries en Jansson is die uithoek op ongeveer 38° 10′ N.Br. aangeteekend. De plaats echter, waar Vries op den 29 Mei het werpanker op 29 vademen singelgrond vallen liet, en waar hij zich op den middag naar gissing op 38° en 4 mijlen van den wal bevond, is door een ankertje aangemerkt; deze bevindt zich in ’t Z.O. van

Den Lagen Zandhoek, die op de Japansche kaarten Ara fama, d. i.: woeste strand, genoemd is. Daar loopt eene van de grootste rivieren van de oostkust van Nippon in zee, de Ara Kuma gawa, aan welke ook de ongelijke diepte, de banken en de singelgrond te wijten is. De groote bogt, die zich van hier allengs tot de Kaap Kinkwasan, in ’t Journaal Eylant Toy genaamd, is de baai van Sendai, waar zich de haven van Siho kama bevindt, waarvan men 42 Ri naar de kaap de Kennis rekent. Op onze kaart ligt de mond van den Ara kuma gawa op 38° 5′ en de haven van Siho kama op 38° 22′ N.Br.

Kaap Kinkwasan. Een eiland Toy bestaat niet; daarmede is echter buiten twijfel het eiland Kinkwasan verstaan, hetwelk ongeveer 1 mijl van het voorgebergte afligt, dat het oostelijk uiteinde van de baai van Sendaï vormt. »Dezen uitsteeckende hoeck van Toy is heel kenbaer; als men uyt de Suyt komt, vertoont hem als een hooch eylant, ende een weynich daer bewesten met een rey van gehackelt geberchte, met een corte spaetsy laech lant.” Dit eiland is Vries den 1 Junij op een’ afstand van eene mijl genaderd, en tusschen dit en een ander, dat hij Tafeleiland (op onze kaart Nagafama) noemde, ingezeild; »waeren omtrent 1 myl van de wal, wenden ’t doen, t’see gewent synde.” Volgens zijne waarneming op den middag van den 1 Junij waar hij, den spitsberg van Toy N.W. ¹⁄₂ W. op 2 à 3 mijlen afstands peilende, zich op 38° 24′ gegiste breedte bevond, ligt dit eiland op 38° 32′ N.Br., hetwelk slechts een verschil van +7′ met de bepaling van den Japanschen Hof-astronomist Sakusajemon oplevert. Deze waarneming werd op den 2 Julij bevestigd, waar het zuideinde van Toy op 38° 29′ bevonden werd, overeenleggende met het zuideinde van het Tafeleiland. »Recht Noorden van het Suyteynt van Toy 1 à 2 mylen liggen eenige gebroocken eylanden ende clippen onder de wal; wat landelycker leyt noch een eylantie, wat langer ende hooger (Dezima); dicht onder de cust een half myl daer benoorden leyt noch een ront eylantie gelyck een Toppershoetien (Jesima), daer aen beyde eynden al scherpe clippen, die boven water leggen, afstrecken ende vertonen haer als naelden. Tusschen het vorige eylant ende het Toppershoetien geleek een rivier in ’t lant te loopen”. Dit is echter eene diepe bogt Sjugo fama genoemd. »De cust streckte hun hier al noortwaarts, maar met veel inbochten ende was al hooch lant.” Deze eilandjes zijn op de originele kaart van Vries »Schildpads eylantjes” genoemd. Overigens is de beschrijving daarvan en van dit voor de vaart langs de Oostkust van Nippon gewigtig punt van verkenning voortreffelijk; wij willen echter nog aanmerken, dat tusschen het zoogenoemde eiland Toy (Kinkwasan) en den vasten wal een voor Japansche groote schepen bevaarbaar kanaal bestaat, dat Jama tori no seto, d. i. het fazanten kanaal, genoemd wordt, en dat aan de Noordzijde van de bogt van Sjugo fama zich een tak van de groote rivier Figami gawa in zee stort, die tevens bevaarbaar is voor groote schepen en door een kanaal bij Miato, eene haven in de baai van Sendai uitwatert. Door deze 9 Ri lange vaart, die voor gewone niet al te groote schepen geschikt is, wordt de omzeiling van kaap Kinkwasan vermeden, die anders 22 Ri bedraagt. Mogelijk is die ook voor kleine stoomschepen bevaarbaar. Langs het grootste gedeelte van de Oostkust van Nippon droogt het water langzaam tot op 10 vademen en minder op; rondom de kaap Kinkwasan echter vindt men reeds op korten afstand eene diepte van 80 vademen, en eenige mijlen verder in zee geen grond meer. In het Z.O. van Kinkwasan, 2 en 3 mijlen vandaar, nam Vries eene om de Zuid loopende strooming waar. Ook Broughton heeft (7 en 8 September 1797) langs de Oostkust van Nippon op 39° 55′ tot 40° 44′ N.Br. eene sterke Z. en Z.Westelijke strooming waargenomen. Deze heeft Vries reeds zuidelijker op 37° 39′ op een’ afstand van 4 mijlen van de kust ontmoet, en als oorzaak van de korte vreeselijk holle zee verklaard, »omdat de strooming tegen de wind (uit S.S.O.) liep.” De Japansche stroom, de reeds vroeger genoemde Kuro siwo of zwarte zeestroom, schijnt aan den grooten oosthoek van Nippon, kaap Daihô saki, zijne kracht te breken, en vervolgens langs de kaap de Kennis meer N.Oostelijk te worden afgeleid. Behalve zijne snelheid en zijne rigting, die aan den zeeman niet ontgaan kunnen, kenmerkt zich de loop van dezen stroom gedurende de koudere jaargetijden en in hoogere breedte door den digten mist, die ’s morgens en ’s avonds zijn stroomgebied bedekt. Vries klaagt dikwijls tot op de hoogte van bijna 38° N.Br. over »vreeselycke donckere mist”, terwijl hij noordelijk door heel mooi begunstigd werd. Men kan dus als eene wet van dezen warmen stroom aannemen, dat zijn gebied zich langs de Oostkust van Nippon niet verder dan op 38° N.Br. uitstrekt, en dat zich tusschen hem en langs de kust een koude stroom indringt, die van de Zuidkust van Jezo en mogelijk van de straat van Tsungar, waar, door dit tot op 12 Eng. mijlen verengd kanaal, de doorstrooming van al dat water belet wordt, afzakt en naar het Zuiden loopt. Dat deze aan den invloed der afwisselende winden min of meer blootgesteld is, is natuurlijk, en zijne kracht schijnt zich als het ware aan die van den warmen stroom allengskens te breken, alhoewel beide stroomen duidelijk onderscheidbaar voorbij stroomen. Want nog op de hoogte van de Tasmans eilanden wordt door de Japanners sedert eeuwen de grenslijn van den Kuro siwo waargenomen en bepaald. Ook is de warmte van het zeewater in het Noorden van de Oostkust van Nippon aanmerkelijk lager als van dat van den Kurosiwo, zijnde het maximum der temperatuur van dien stroom op 86° Fahr. en die der zee bij kaap Kurosaki (39° 56′) slechts op 55° Fahr.

De Tafelberg. »’s Avonts lach de Oosthoeck van Toy S.W.t.S. 5 à 6 mylen van ons, saegen in ’t N.t.O. een heel hoogen vlacken berch, dien wy den naem gaven van den Tafelberch.” Deze is, volgens deze peilingen op den 2 Junij gedaan, waarschijnlijk kaap Wosaki op de Japansche kaarten; hetwelk ook met de kaart van Jansson en met de waarnemingen van King en Broughton overeenkomt. Daarna zou de hoek van den Tafelberg op ongeveer 39° tot 39° 15′ N.Br. moeten liggen. De beslissing daarvan laten wij aan het onderzoek van Nederlandsche zeevaarders—zoo hopen wij—over; betreuren echter zeer, dat Commodore Perry de Oostkust van Nippon, van de Witte hoek af aan tot kaap Sirijasaki een afstand van vier en een vierde graad van breedte, of 255 Eng. mijlen voorbijgestoomd is, zonder de aardrijkskundige ligging van deze zoo weinig bekende kuststreek nader onderzocht te hebben.

Caap de Goeree of Goede ree. »Een steylen hoogen gehackelde hoeck, dien wy Caep de Goeree noemden, omdat tusschen beyden schenen veel havens ende eylanden te liggen, daer (eene) Goede ree soo het leeck after waere; de cust streckt hier N.t.O. ende S.t.W.” Volgens zijn bestek van ’s middags den 3 Junij, waar Vries op 39° 28′ N.Br. caep de Goeree N.t.W. 4 mijlen van zich had, zoude deze kaap op 39° 45′ N.Br. liggen. Op Janssons kaart is dezelve op 39° 40′ geplaatst. Het is de oostelijkste uithoek van Nippon, Kuro saki, d. i. de zwarte kaap genoemd, die volgens Sakusajemon op 39° 56′ N.Br. en 142° 10′ O.L., volgens Broughton’s originele kaart 20′ oostelijker, en volgens v. Krusenstern’s berekening 10′ oostelijker ligt. Wij zijn van meening aan de breedtebepaling van Vries thans, waar wij zijn Journael kennen, de voorkeur te moeten geven, en vooronderstellen, dat de kaap Kurosaki op de Japansche kaarten te ver van Tako fama, waar zich de zoogenoemde haven van Nabo of Nambu bevindt, geplaatst is. De haven van Nabo, waarheen de Japansche visschers aanboden Vries te zullen brengen, is die van Mijako; en die van Schay is die van Kuzi (ook Kuziwoka genoemd). De eerste is 38 Ri van de haven van Dezima bij kaap Kinkwasan gelegen, en de laatste ligt 20 Ri noordelijk van die van Mijako af. Deze beide havens en nog eene 20 Ri noordelijker bij den Noordoosthoek gelegen, zijn de drie voornaamste havens van het noordelijkste gedeelte der Oostkust van Nippon, dat onder het district van Nambu behoort: daarvan Nabo of Nambu[61]. »Een groote voert, streckende S.S.W. heel diep in ’t land, souden naer wy sien conden daer heel uyt der see seylen connen,” werd de Voert van Goeree genoemd. Het is de ruime ingang van de haven van Mijako, door Broughton en King op hunne (al te kleine) kaarten met den naam van Port en Cape Nambu beteekend. De beschrijving, die King van den ingang maakt, komt met de Japansche kaart daarvan overeen; dezelve wordt door twee landpunten gevormd, waarvan de noordelijke lage (une pointe basse de terre) Tako fama, d. i. Inktvisch strand, heet, de zuidelijke hooger is, en met een’ kegelberg eindigt (une colline en forme de cone) en deswege den naam van Taka fama, d. i. hooge strand, heeft[62]. De diepte der zee is hier, 2 tot 4 mijlen afstands van den wal, meer dan 100 vademen wasigen grond. De kaap Kurosaki kenmerkt zich door eenige hooge naar binnen liggende kegelbergen (de Kairaki en Kabutojama), die tot het einde van Mei nog met sneeuw bedekt zijn.

De Noordhoek. »Het verste lant dat wy sien conden, lach N.t.W. 8 mylen van ons (ende Caep de Goeree S.S.W. 2 mylen) ende was een vlacke hooge berch (de Croonberch?); ende een laege vlacke afgaende hoeck lach N.N.W. 4 à 5 mylen van ons.” De veronderstelde Noordhoek van Japan is, zoo als uit de Japansche kaarten te zien is en uit de opneming van Broughton blijkt, slechts een gedeelte van de kust, die zich van het oostelijkste uiteinde van Nippon (kaap de Goeree of Kurosaki) in eene noordwestelijke rigting uitstrekt tot op 41° 34′ N.Br. Deze door Vries geziene Noordhoek is de kaap Tane itsi en de »laege vlacke afgaende hoeck,” de kaap Misaki op de Japansche kaarten, de eerste volgens Janssons kaart op 40° 10′, echter door Sakusajemon, King en Broughton 15′ tot 16′ meer noordelijk geplaatst. Daar wij, alvorens wij van Vries Journael kennis namen, vooronderstelden, dat de door hem benoemde Noordhoek kaap Misaki was, omdat de op Janssons kaart daarvoor opgegevene breedte juist mede overeenkwam, zoo hebben wij op onze kaart aan kaap Misaki den naam van kaap de Vries gegeven, terwijl wij aan kaap Tane itsi den van von Krusenstern gegeven naam Pointe Nord, King, bijbehielden. Langs deze kust tot op ongeveer 40° 23′ N.Br. heeft men op een afstand van 4 à 5 mijlen 72 à 100 vadem graauwe zandgrond.

Kaap Sirijasaki, of de Noord-Oosthoek (P. Nord-Est, Krusenstern.) Aan onzen Nederlandschen zeevaarder Vries en aan den Engelschen King bleef deze kaap onbekend. Op de, volgens oorspronkelijk Japansche, ontworpen kaarten van de 17^e eeuw vindt men het noordelijk gedeelte van Nippon door omtrekken begrensd, die deze kaap duidelijk laten herkennen. Zijne aardrijkskundige ligging echter hebben wij aan Broughton te danken, die dit voorgebergte den 9 Augustus 1797 omzeilde, en hetzelve den 25 d. m. nader bepaalde en Cape Nambu noemde. Op deszelfs originele kaart is kaap Nambu op 41° 15′ N.Br. en 141° 30′ O.L. geplaatst. Von Krusenstern berekende de ligging van deze kaap op 41° 22′ 45″ N.Br. en 141° 30′ O.L., en Sakusajemon op 41° 25′ N.Br. en 141° 46′ O.L. Op de kaart van »the Kuril Islands from v. Krusenstern, v. Siebold and Broughton” uitgegeven in 1856, door het hydrographisch bureau van de Admiraliteit te London, is von Krusenstern’s berekening bijbehouden. Digtbij liggen rotsen en een eilandje Rakosima, d. i. Robben eiland genoemd. Op den 5 Junij was Vries op deze hoogte en zag »veel seerobben ende veel drift.” Het diepte hier langzaam van 70 tot 100 vadem graauwe zandgrond.

De Kaap Toriwisaki (The North Point of Nipon, Brought.). Ook van deze kaap hebben wij de aardrijkskundige ligging aan Broughton te danken: »a low flat point situated in the latitude 41° 31′ N. and 140° 50′ E. of Greenw.” Volgens Sakusajemon ligt deze echter 3′ noordelijker en 20′ oostelijker, en op de kaart der Admiraliteit op de breedte volgens Broughton, maar 8′ oostelijker. Ook deze kaap eindigt met een eilandje, Benten genoemd, dat aan de Godin Ben zai ten, eene beschermster tegen zeemonsters, toegewijd is en met eene groep rotsen, die zich gelijk naalden boven water vertoonen.

Tusschen kaap Sirijasaki en Toriwisaki vormt de kust eene diepe bogt, waar zich de haven van Ohobata bevindt, die 20 Ri van de aan de Oostkust gelegen haven van Kuzi afligt. Verder westelijk van daar bij Ohoai is nog eene kleine havenplaats voor schepen, die naar de baai en haven van Awomori varen, waarheen 23 Ri gerekend wordt. Bij kaap Toriwisaki neemt de kust eene Z. Westelijke en vervolgens nog meer zuidelijke rigting aan, en loopt alsdan bij kaap Kusô domari naar O.N.O. om; en dit noordelijkste uiteinde van Nippon krijgt als het ware de gedaante van een klein schiereiland, waar zich de Jakejama, een uitgedoofde vuurberg in het midden van kleinere kegelbergen, 3200 voet hoog verheft. Met het tegenoverliggend N. Westelijk uiteinde, waarvan de noordelijkste hoeken Tatsupisaki en Takonosaki genoemd worden, vormt dit schiereiland den ongeveer 2 mijlen wijden ingang der baai van Awomori, die eene ruimte van 5 tot 6 □ mijlen beslaat, en met den tijd voor de zeevaart belangrijk worden kan. Kaap Tatsupisaki of kaap Tsugar, die volgens von Krusenstern op 41° 16′ 20″ N.Br. en 140° 30′ O.L. ligt, vormt met de tegenoverliggende kaap Tadeisi of K. Matsmai op Jezo, die op 41° 30′ N.Br. en 139° 57′ O.L. ligt den westelijken ingang in de straat Tsugar, terwijl kaap Sirijasaki en de tegenover op Jezo liggende kaap Jesan volgens Broughton op 41° 49′ 20″ N.Br. en 141° 20′ O.L. den oostelijken ingang tot deze straat, die op Japan Kukinoseto genoemd wordt, beheerscht.

Wij hebben deze aardrijkskundige uitweiding gemaakt, om den door Vries langs de Oostkust tot naar den Noordhoek van Nippon het eerst gebaanden weg verder nog aan te wijzen, en wel tot de haven van Hakotade op Jezo, die sedert den 31 Maart 1854 aan alle de zeemogendheden, die met Japan een tractaat van scheepvaart gesloten hebben, geopend is. En zoo vinden wij het ook doelmatig, dezen Zeemansgids met eene zeildirectie voor het inloopen in de straat van Tsugar en de baai van Hakotade te sluiten.

De Baai van Hakotade ligt N.W. ¹⁄₂ W. op eenen afstand van omtrent 45 Eng. mijlen van kaap Sirijasaki op Nippon verwijderd. Op deze hoogte gekomen en de rotsen, die aan de Oost- en Noordzijde van deze kaap uitsteken, vooruitgeloopen, bekomt men de kapen Jezan en Siwokubi met het hooge land van Jezo en de Noordkaap van Nippon (Toriwisaki) in het gezigt. Men houde aanvankelijk op kaap Jezan, en vervolgens, kaap Toriwi West peilende, op kaap Siwokubi aan. Deze ligt op 41° 49′ 22″ N.Br. en 140° 47′ 45″ O.L. De stroom, die de straat in ’t Westen met eene snelheid van 5′ in het uur inzet, is in het midden der straat het sterkst, namelijk tusschen kaap Siwokubi en Toriwisaki, waar de straat het naauwst, 10 tot 12 Eng. mijlen breed is. Japansche vaartuigen, die naar de haven van Ohobata zeilen, gaan derhalve digt bij kaap Sirijasaki voorbij en houden zich langs de kust, waar de stroom minder bespeurd wordt; ook loopt hij, volgens de mededeelingen van Japanners, bij Toriwisaki digt bij de kust van Nippon W.t.Z. om en Z.W., hetwelk zich als eene terugstrooming van de watermassa beschouwen laat, die de naauwte tusschen Siwokuwi en Toriwisaki niet doorstroomen kan. De Noordkust van Nippon is echter klippig, en in het N.N.W. van het Benten eilandje zijn gevaarlijke ravelingen. Bij mistig weder en bij nacht is het niet raadzaam de straat in te loopen. Stoomschepen kunnen zich met het hoofd in zee gemakkelijk aan den ingang houden, totdat zij gelegenheid hebben binnen te loopen.

Van den Noordhoek van Japan naar de kaap Jerimo op Jezo overstekende, werd aan boord van Castricum 72 tot 100 vademen gewone zandgrond gelood; men was vervolgens grond af, en vond op eenen afstand van 4 mijlen N. van dezen uithoek weder 50 vadem zandgrond. Deze waarnemingen kunnen tot maatstaf der diepte van den Oostelijken ingang der straat Tsuyar dienen. In het midden der straat vindt men 50 tot 130 vademen. Wanneer men den hoek van Siwokubi, die 12′ O.Z.O. ¹⁄₂ O. van de stad Hakodate ligt, gepasseerd is, kan men de masten der in de haven voor anker liggende schepen, boven eene lage landengte uitstekende, zien. Daarnaar neemt men nu zijnen cours. Bij het inzeilen in de haven dient, bij helder weder, de 3169 voet hooge Komagatake of Zadelberg tot gids. Nadat men op eenen afstand van 1 Eng. mijl (ten einde de stilte onder de lagen wal te mijden) het 1136 voet hooge, door eene lage landengte met het Oostelijk gedeelte der baai verbonden voorgebergte, aan welks N.O. zijde de stad Hakotade ligt, omzeild heeft, houde men op den scherpen piek van den Komagataki, die Noord strekt, aan, totdat de Oostpiek van den Zadel, die N.O. bij N. strekt, zich Westelijk van den ronden knop op de kant van het Zadelgebergte bevindt[63], alsdan hale men van N. naar O. over, tot dat men het midden van den zandheuvel op de landengte Z.O.t.O. ³⁄₄ O. van zich heeft. Zoo doende vermijdt men eene droogte, die aan het Westeinde der stad in eene N.N.Westelijke rigting ²⁄₃ mijl uitstrekt. Alsdan brengt men den zandheuvel op de bakboordzijde, en loopt door, tot dat men den Westhoek der stad Z.W. ¹⁄₂ W. van zich heeft, waar men den besten ankergrond op 5¹⁄₂ tot 6 vadem diepte vindt. Minder groote schepen kunnen tot op ¹⁄₄ mijl den hoek van Tsuki digt bij de stad naderen. In geval men bij mist of betrokken lucht den Piek of den Zadel niet onderkennen kan, sture men, nadat men, zoo als gezegd, het voorgebergte omzeild heeft, N.O. ¹⁄₂ O., totdat men den sandheuvel in de opgegevene rigting voor zich heeft. Bij ongunstigen wind vindt men op de buitenree op 25-12 vadem goeden ankergrond. De diepte aan den mond der baai is omtrent 30 vadem en droogt allengs tot 6 en minder op. Hakotade (de mond der rivier Kameta) ligt op 41° 49′ 22″ N.Br. en 140° 47′ 45″ O.L. De miswijzing van het kompas is 4° 30′ W. Hoog water bij nieuwe en volle maan 5 uur. De grootste rijzing en daling van het water bedraagt 3 voet.