Hoofdstuk III.
Reading edition
Matelieff was de eerste Hollandsche vlootvoogd, die na Acuña’s vertrek uit de Molukken, aldaar verscheen. Den 29en Maart kwam hij voor Ambon aan en trof hier de gezanten der Ternatanen, die reeds in Bantam waren geweest om hulp te verzoeken, welke hij hun beloofde, indien zij met 2000 man er toe mede wilden werken de zoo gehate Spanjaarden te verjagen.
Notes in this chapter
Note 1 · De Jonge, a. w., dl. III, blz. 251.Note 2 · Zie het geheele contract bij De Jonge, a. w., dl. III, blz. 226.Note 3 · Over de verrichtingen dezer gezanten heb ik niets naders kunnen vinden.Note 4 · Zie “Journael van Matelieff” in Begin en Voortgang der O. I. Comp., dl. II, 13e stuk, blz. 74.Note 5 · Zie De Jonge, a. w., dl. III, blz. 269.Note 6 · Zie De Jonge, a. w., dl. III, blz. 266.Note 7 · Deze, sinds 1605 reeds als koopman op Banda gevestigd, vond in die benoeming een erkenning van zijne goede diensten, onder zulke moeilijke oNote 8 · De Jonge, a. w., dl. III, blz. 238.Note 9 · Tiele, Bijdr., 4e R., dl. VIII, spreekt van 17 jonken; vgl. echter den brief van H. v. Raey bij De Jonge, a. w., dl. III, blz. 278 en een brNote 10 · Zie De Jonge, a. w., dl. III, blz. 278.Note 11 · De bepalingen omtrent de grootte van den buit loopen nogal uiteen. Apol. Schotte achter ’t journal van Verhoeff, blz. 114–115 spreekt van etNote 12 · Den 13en Mei kwam hij voor Ternate, maar de hulptroepen, die onder Modafar en diens broeder van Gilolo waren overgestoken, bleken op verre nNote 13 · Dat Matelieff reeds zeer goed het groote nut inzag, dat wij konden trekken uit de vijandschap van dezen sultan met de Spanjaarden, blijkt weNote 14 · François Wittert zou na Van Noort de eerste zijn, die zich voor den hoofdzetel van het Spaansche gezag in de Oost zou vertoonen. Voor wij ecNote 15 · Later, in 1612, toonden wij evenmin ernstig het Bestand te willen handhaven; tenminste tijdens de onderhandeling hierover met den nieuwbenoeNote 16 · Zie den brief van J. P. Coen aan bewindhebbers van Jan. 1614, afgedrukt bij Tiele, Opkomst van het Nederlandsch gezag in O.-Indië, dl. I, blNote 17 · Zie den brief van V. d. Velde van 1 Mei 1614 aan Both, afgedrukt bij Tiele, Opkomst v. h. Nederl. gezag, dl. I, bl. 17. “Hadde brieven gedatNote 18 · Hierin vergisten zij zich, daar Reynst eerst in Nov. te Bantam kwam.Note 19 · In het journaal van Reaal komt de naam aldus voor; in de resolutiën, op den tocht genomen, wordt hij Kaliwen genoemd, terwijl de SpanjaardenNote 20 · De tolk Maerten Jansz. Vogel was door Reaal, toen hij zich in ’t begin van Oct. in La Caldera bevond, naar hen afgezonden.Note 21 · Zie Journaal van Reael, 20 Juni 1614 tot 11 April 1615, Hs., R. A.; Van Dijk, Neerland’s vroegste betrekkingen met Borneo, blz. 216, vv. ResNote 22 · Zie Bijlage I.Note 23 · Coen aan bewindhebbers, 22 Oct. 1615, aangehaald bij Van Dijk, a. w., blz. 217, noot.Note 24 · Zie verder hieromtrent den brief van Steven v. d. Haghen aan bewindh., 10 Maart 1616, afgedrukt bij Tiele, Opkomst, dl. I, blz. 129. VergeliNote 25 · Proposicion de Don Juan de Silva; zie Bijlage II. Vgl. hierover Tiele, Opkomst, dl. I, blz. LX, en Tiele, Bijdr., 5e R., dl. III, blz. 312, Note 26 · Zie “Correspondencia de Geron. de Silva”, blz. 176 vv., 217 vv., 319 vv., aangehaald door Tiele, Bijdr., 5e R., dl. I, blz. 299.Note 27 · Dat Juan de Silva op komst was, werd aan de Portugeezen te Malakka bericht door Gonçalo Rodrigues de Sousa. Zie Bocarro, Decada XIII da histNote 28 · Zie Tiele, Bijdr., 5e R., dl. I, blz. 110, en brief van Steven v. d. Haghen aan bewindh. v. 10 Maart 1616, afgedrukt bij Tiele, Opkomst, dl.Note 29 · Danvers, a. w., blz. 177, noemt als sterfjaar verkeerdelijk 1615.Note 30 · Tiele, Bijdr., 5e R., dl. I, blz. 291 vv.Note 31 · Zooals wij in het vorige hoofdstuk gezien hebben, was in 1610 de toestand in de Molukken verre van rooskleurig. Van Caerden was gevangen genNote 32 · Reaal had reeds lang het plan gekoesterd den vijand in Manila op te zoeken en daar hij in 1614 een voldoend aantal schepen onder zijn vlag kNote 33 · Don Juan de Silva had in 1612 reeds den vroegeren gouverneur der Molukken Cristóbal de Ascueta Monchaca naar Goa gezonden om bij de IndischeNote 34 · Zie de in margine gedrukte tegenwerpingen op de “Proposicion de Don Juan de Silva”. Bijlage II.Note 35 · Brief van V. d. Haghen, afgedrukt bij Tiele, Opkomst, dl. I, blz. 124.Note 36 · Zie De Jonge, a. w., dl. IV, blz. 44.Note 37 · 1 arrobas = c. 11½ KG.Note 38 · Blumentritt, Holl. Angriffe, blz. 16.Note 39 · Zie Tiele, Bijdr., 5e R., dl. I, blz. 317.Note 40 · Deze schepen stonden onder bevel van Lam, die kort geleden, 10 April, Banda geheel had onderworpen. Tiele, Bijdr., dl. I, blz. 316.Note 41 · Lam aan Reaal, 11 Febr. 1617, Hs., R. A.Note 42 · Blumentritt, Holl. Angriffe, blz. 18, spreekt van 87 dooden en 100 gewonden.Note 43 · Lam aan Reaal, 11 Febr. 1617, Hs. R. A., gebruikt door Tiele, Bijdr., 5e R., dl. I blz. 325.Note 44 · Resolutiën van Lam’s scheepsraad, 23 Sept. 1616–17 Febr. 1617, Hs. R. A.Note 45 · Op de N.W.-kust van Luçon.Note 46 · Oorspronkelijk waren er twee zilverschepen geweest, doch het eene was vergaan, nadat volk en lading in het andere geborgen waren, aldus schrNote 47 · In geen der beide brieven van Lam, noch in dien van Claes Maertensz ’t Hoofling (vice-admiraal), vond ik iets, wat zou kunnen wijzen op de bNote 48 · Het 10e schip, De Walcheren, was, zooals wij gezien hebben, naar Ternate gezonden.Note 49 · De zuidermoesson maakte het hun onmogelijk om naar Bantam te loopen.Note 50 · Resolutiën genomen bij den Comm. Lam en zijn Raad van 14 April 1617 tot 15 Maart 1618, Hs. R. A. Hiervan is reeds gebruik gemaakt door TieleNote 51 · Hoewel mij “Galjas” als eigennaam vreemd voorkomt, meen ik toch in dezen het voorbeeld van Tiele te moeten volgen.Note 52 · In Resolutiën van Lam en zijn Raad van 14 April 1617 tot 15 Maart 1618, wordt dit schip genoemd De Hollandsche Leeuw. Ook Van Dijk, a. w., bNote 53 · Zie den brief van Specx aan Coen uit Firando, 12 Oct. 1617, Hs. R. A. Deze brief wordt genoemd door Tiele, Bijdr., 5e. R., dl. I, blz. 325, Note 54 · Hierom had hij reeds bevel gegeven de goederen uit De Roode Leeuw te lossen, wat, toen dit schip, evenals de Chineesche jonk door den moessoNote 55 · Dit was in den aanvang van het gevecht met een veroverde jonk komen aanzeilen, maar om deze te behouden heimelijk weggezeild. De schipper enNote 56 · Zie den brief van Lam aan bewindh., 10 Juni 1618, Nera, Hs., R. A., genoemd door Tiele, Bijdr., 5e R., dl. I, blz. 324, noot 2; en verder deNote 57 · “Factuur van de goederen onder de vlagge v. J. Dz. Lam in de Manilla’s uyt verschillende (10) Chineesche jonken verovert”.Note 58 · Toen De Silva door tegenwerking van den fiskaal Alvarado en de Audiencia gedwongen was geweest zijn krijgsplannen bloot te leggen, werd hem Note 59 · De Silva’s geheimhouding van het eigenlijke plan had dus wel degelijk doel getroffen. En moge de grootsche onderneming zelf ook al geheel miNote 60 · Het is te verwonderen dat de Hollanders, ondanks deze tochten buiten de baai van Manila, niets hebben bemerkt van hen, wier bondgenootschap Note 61 · Hoe was het intusschen met de beide overige schepen gegaan, die niet aan het gevecht tegen de Spanjaarden hadden deel genomen? Den 17en ApriNote 62 · En de Hollanders, behoudens de nadeelen, het verlies der drie schepen, welke voordeelen hadden zij behaald? Een buit van ƒ 1.000.00024. Coen