INCIPIVNT QVINQVE DECLINATIONES NOMINVM.

INCIPIVNT QVINQVE DECLINATIONES NOMINVM.

Omnia nomina quibus latina utitur eloquentia, quinque declinationibus inflectuntur ealle naman, ðǣra ðe lêdensprǣc brîcð, bêoð gebîgede on fîf declinungum. sêo forme declinatio, þæt is, sêo forme declinung, macað hire genitiuum on ae: huius poetae þises sceopes. sêo ôðer declinatio geendað hire genitiuum on langne i: huius episcopi þises bisceopes. sêo ðridde declinatio âwent hire genitiuum on scortne is: huius regis þises cyninges. sêo fêorðe declinatio macað hire genitiuum on langne us: huius exercitus þises heres. sêo fîfte declinatio gebîgð hire genitiuum on e and i tôdǣledlîce: huius rei þises ðinges.

Wê fôð nû gewislîcor on ðâ forman declinunge. nominatiuo hic citharista ðes hearpere, genitiuo huius citharistae þises hearperes, datiuo huic citharistae þisum hearpere, accussatiuo hunc citharistam þisne hearpere, uocatiuo o citharista êalâ ðû hearpere, ablatiuo ab hoc citharista fram ðisum hearpere; et pluraliter and menigfealdlîce nominatiuo hi citharistae þâs hearperas, genitiuo horum citharistarum ðissera hearpera, datiuo his citharistis ðisum hearperum, accussatiuo hos citharistas þâs hearperas, uocatiuo o citharistae êalâ gê hearperas, ablatiuo ab his citharistis fram ðisum hearperum.

Nominatiuus ys nemnjendlîc: mid ðâm casu wê nemnað ealle ðing, swylce ðû cweðe: hic homo equitat þes man rît. genitiuus is gestrŷnendlîc oððe geâgnjendlîc: mid þâm casu byð geswutelod ǣlces ðinges gestrêon oþþe ǣhta: huius hominis filius þises mannes sunu uel huius hominis equus oððe ðises mannes hors. datiuus ys forgyfendlîc: mid ðâm casu byð geswutelod ǣlces ðinges gifu: huic homini do equum ðisum men ic forgyfe hors; quid das mihi? hwæt gyfst ðû mê? unum librum do tibi âne bôc ic ðê gife. accussatiuus ys wrêgendlîc: mid ðâm casu byð geswutelod, hû men sprecað be ǣlcum þinge: hunc hominem accuso ðysne man ic wrêge; hunc hominem amo þysne man ic lufige; hanc rem apprehendi þis ðing ic gelæhte. uocatiuus ys clypjendlîc oððe gecîgendlîc: mid ðâm casu wê clypjað tô ǣlcum ðinge: o homo, ueni huc êalâ ðû man, cum hider; o homo, loquere ad me êalâ ðû man, sprec tô mê; o magister, doce me aliquid êalâ ðû lârêow, tǣce mê sum ðing. ablatiuus ys ætbrêdendlîc: mid ðâm casu byð geswutelod, swâ hwæt swâ wê ætbrêdað ôðrum oððe swâ hwæt swâ wê underfôð æt ôðrum oððe hwanon wê farað: ab hoc homine pecuniam accepi fram þisum men ic underfêng feoh; ab hoc magistro audiui sapientiam fram ðisum lârêowe ic gehŷrde wîsdôm; ab illa ciuitate equitaui fram ðǣre byrig ic râd; a rege ueni fram cyninge ic côm. þâs syx casus befôd and belûcað, swâ hwæt swâ men embe sprecað, gif ðǣr bêoð word tô geîhte. ealswâ ðû miht hî gebîgean tô menigfealdum getele: nominatiuo hi pueri discunt þâs cild leornjað; genitiuo horum puerorum doctrina ðissera cildra lâr; datiuo his pueris ministro þisum cildum ic ðênige; accussatiuo hos pueros flagello ðâs cild ic swinge; uocatiuo o pueri, cantate bene êalâ gê cild, singað well; ablatiuo ab his pueris doctus sum fram ðisum cildum ic eom gelǣred; ab his poetis audiui carmina fram ðisum sceopum ic gehŷrde lêoð.

Sêo forme declinatio hæfð tres terminationes, þæt synd ðrêo geendunga: a and as and es. ðâ naman, þe geendjað on a, gif hî gebyrjað tô wǣpmanna þênunge, þonne synd hî masculini generis: hic poeta þes sceop, huius poetae þises sceopes; hic scriba ðes bôcere; leuita diacon; sophista ûðwita; nauta rêðra; pirata wîcing oððe scegðman; trapezeta mynetere; proreta ancerman; et cetera. ðâ ôðre naman, ðe of wordum cumað, synd communis generis: hic et haec agricola sê ðe æcer begǣð; hic et haec aduena þes and ðêos ælðêodige; conuiua gebêor; collega gefêra; homicida manslaga; parricida mǣgslaga; et cetera. þâ ôðre ealle, þe on a geendjað þissere declinunge, synd feminini generis: haec regina ðêos cwên, huius reginae þissere cwêne, huic reginae þissere cwêne, hanc reginam þâs cwêne, o regina êalâ ðû cwên, ab hac regina fram ðissere cwêne; et pluraliter hae reginae, harum reginarum, his reginis, has reginas, o reginae, ab his reginis. ealswâ gâð ðâs: haec terra þêos eorðe; erba gærs; aqua wæter; pluuia rên; arena sandceosol; uia weg; semita pað; silua wudu; luna môna; stella steorra; ianua geat; petra stân; unda ŷð; pagina tramet; littera stæf; ancilla wyln; gallina henn; auca gôs; aneta ened; columba culfre; ciconia storc; uacca cû; scroffa sugu; uita lîf; olla crocca; fuscinula âwul; andena brandîsen and ealle naman lêdensprǣce, ðe on a geendjað: ealle hî syndon feminini generis. âgene naman, gif hî tô wǣpmannum gebyrjað, hî bêoð þonne masculini generis: hic silla, hic seneca, hic beda. gif hî tô wîfmannum gebyrjað, hî bêoð ðonne feminini generis. ne bið nân neutri generis on ðǣre forman declinunge.

On as geendjað âgene naman: hic aeneas, huius aeneae, huic aeneae, hunc aeneam, o aenea, ab hoc aenea. nis ðǣr nâ menigfeald getel, forðan ðe hit is âgen nama. ealswâ gǣð hic andreas apostolus, hic thomas, hic matthias, hic barnabas; et cetera.

On es geendjað grêciscra manna naman: hic anchises, huius anchisae, huic anchisae, hunc anchisam, o anchises, ab hoc anchisa. nis nâ menigfeald getel on âgenum namum.

Sume naman þissere declinunge macjað heora menigfealdan datiuum and ablatiuum on bus. ðâ naman cumað of ðâm masculinum, þe nabbað nânne neutrum: haec anima þêos sâwul, his animabus ðisum sâwlum et ab his animabus; filia dohtor, filiabus; equa myre, equabus; asina assa, asinabus; et cetera, for ðâm gesceâde, þæt hî nǣron gelîce þâm masculinum, þe hî of cumað.

Secunda declinatio habet terminationes sex: er, ir, ur, us, eus, um; sêo ôðer declinatio hæfð syx geendunga, þâ þe wê nû namedon. þâ naman, þe on er geendjað þissere declinunge, synd masculini generis, bêon hî âgene naman, bêon hî elles gemǣnelîce, swâswâ is faber smið. nominatiuo hic faber ðes smið, genitiuo huius fabri þises smiþes, datiuo huic fabro þisum smiðe, accussatiuo hunc fabrum þysne smið, uocatiuo o faber êalâ ðû smiþ, ablatiuo ab hoc fabro fram ðisum smiðe; et pluraliter nominatiuo hi fabri þâs smiðas, genitiuo horum fabrorum þissera smiða, datiuo his fabris þisum smiðum, accusatiuo hos fabros þâs smiðas, uocatiuo o fabri êalâ gê smiþas, ablatiuo ab his fabris fram ðisum smiðum. ealswâ gâð þâs ôðre: fiber befor, ager æcer, liber bôc, culter culter, aper bâr, coluber snaca, cancer crabba, auster sûðdǣl, oleaster êlebêam, apiaster merce, alexander âgen nama, sacer hâlig, niger sweart, ater blac, teter blac, dexter and dextera swîðra, sinister and sinistra wynstra.

Þâs macjað heora genitiuum on ôðre wîsan: hic puer ðis cild, huius pueri þises cildes; socer swêor; gener âðum; miser earming; adulter forligr; lucifer lêohtberend; signifer tâcnberend; frugifer wæstmbǣre; belliger wîgbora; clauiger cǣgbora; corniger hornbǣre; armiger wǣpnbora; graniger cornbǣre; et similia.

On ir geendjað masculini generis hic uir þes wer, huius uiri þises weres et cetera; hic leuir tâcor; semiuir healfmann; duumuir twegra ceorla ealdor; triumuir þrêora ceorla ealdor; quinqueuir fîf ceorla ealdor; septemuir seofon ceorla ealdor; decemuir tŷn manna ealdor; centumuir hundtêontigra manna ealdor. on ðissere geendunge ys ân nama neutrum: hoc ir ðis handbred indeclinabile ungebîgendlîc.

On ðǣre geendunge ur ys ân nama masculini generis: hic satur þes fulla man, huius saturi. of ðâm byð femininum haec satura.

Þâ naman, þe on us geendjað, synd masculini generis: hic campus þes feld, huius campi þises feldes et cetera; ortus orceard oððe wyrtûn; nidus nest; fundus wurðig; ludus plega; lucus holt; fumus smîc; uterus wîfes innoð; uentus wind; cetus hwæl; taurus fearr; ircus bucca; porcus swŷn; uitulus cealf; ceruus heort; hinnulus hindcealf; haedus ticcen; agnus lamb; equus hors; pullus fola oððe brid; camelus olfend; mulus mûl; asinus uel asina assa; chorus chor; populus folc and eft populus byrc; infernus hell; miluus glida; gallus cocc; coruus hremn.

Of ðisum synd neutri generis: hoc pelagus þêos wîdsǣ, huius pelagi; hoc uulgus þis ceorlfolc uel hic uulgus; hoc uirus þis wyrms indeclinabile; hoc pus ðêos forrotednyss indeclinabile.

Þâ ôðre naman þissere geendunge synd adiectiua, þæt synd tôgeîcendlîce, and macjað masculinum on us and femininum on a and neutrum on um: hic bonus homo ðes gôda man, haec bona mulier þis gôde wîf, hoc bonum uerbum þis gôde word. ealswâ gâð þâs: malus yfel, iustus rihtwîs, iniustus unrihtwîs, magnus mycel, paruus lytel, longus lang, modicus gehwǣde, sanctus hâlig, almus hâlig, clarus beorht, egregius æðele, doctus gelǣred et omnia istius modi and ealle þus gerâde. êac swylce âgene naman: martinus, benedictus, augustinus et cetera. ealle ôðre naman þissere geendunge synd feminini generis: haec tirus ânre burge nama; haec ciprus ôðer burh.

Trêowa naman: haec cedrus ðes cederbêam; fagus bôctrêow; fraxinus æsc; pirus pyrige; et cetera.

Syndon êac sume naman, þe synd ǣgðer gê ðissere declinunge gê ðǣre fêorðan: haec quercus þêos âc; laurus laurbêam; pinus pîntrêow; ficus fîctrêow; haec domus þis hûs; colus distæf.

Gyt âne fêawa naman þissere declinunge synd feminini generis: haec abyssus þêos niwelnys, huius abyssi, huic abysso, hanc abyssum, o abysse, ab hac abysso; et pluraliter hae abyssi, harum abyssorum, his abyssis, has abyssos, o abyssi, ab his abyssis. ealswâ gǣð haec sinodus þis witena gemôt, huius sinodi; humus molde; heremus wêsten; herebus hell; aluus innoð; fusus spinl.

Þâ naman, þe geendjað on eus, synd âgene naman and grêcisce ealle mǣst: hic titheus, huius tithei; pentheus, penthei; matheus se godspellere, mathei, uocatiuo o mathee et cetera.

Þâ naman, þe geendjað on um, synd neutri generis: hoc templum ðis templ; hoc uerbum þis word, huius uerbi þises wordes, huic uerbo þisum worde, hoc uerbum ðis word, o uerbum êalâ ðû word, ab hoc uerbo fram þisum worde; et pluraliter haec uerba þâs word, horum uerborum þissera worda, his uerbis ðisum wordum, haec uerba þâs word, o uerba êalâ gê word, ab his uerbis fram ðisum wordum. ealswâ gâð ðâs naman: hoc fundamentum þes grundweal, tectum hrôf, ouum ǣg, pomum æppel, regnum rîce, telum flâ, bellum gefeoht, biuium twegra wega gelǣte, triuium þrêora wega gelǣtu, competum fela gelǣtu, tugurium hulc, scabellum scamel, ostium duru, signum tâcn, scutum scyld, candelabrum candelstæf, indicatorium æstel, triticum hwǣte, ordeum bere, granum corn, uinum wîn, oleum êle, aurum gold, argentum seolfor, auricalcum goldmæstlingc, stagnum tin, plumbum lêad, ferrum îsen, lignum âhêawen trêow, otium ǣmethwîl, spatium fæc, interuallum lytel hwîl et cetera.

Is êac tô witenne, þæt ðêos declinatio ne macað nâ hire uocatiuum on eallum namum on âne wîsan. ðâ naman, þe geendjað on er oððe on ir oððe on um, þâ macjað heora uocatiuum, swâswâ heora nominatiuus byð: o puer êalâ ðû cild; o uir êalâ ðû wer; o caelum êalâ ðû heofen. âgene naman, þe geendjað on ius, wurpað aweg þæt stæfgefêg us and macjað heora uocatiuum on langne i: uirgilius, o uirgili; laurentius, o laurenti; dionisius, o dionisi; mauricius, o maurici. gemǣnelîce naman macjað heora uocatiuum on scortne e: socius gefêra, o socie; egregius æðele, o egregie; magnus mycel, o magne. filius sunu macað on twâ wîsan: o fili and o filie. êac hwîlon byð geset nominatiuus for uocatiuum, swâswâ lucanus cwæð: degener o populus êalâ ðû âbroðene folc. uirgilius cwæð: o fluuius êalâ ðû flôd for fluuie. þus byð êac on mâ stôwum.

DE TERTIA DECLINATIONE.

Tertia declinatio habet terminationes septuaginta octo. sêo ðridde declinatio ys mâre, þonne ealle ðâ ôðre, and hêo hæfð eahta and hundseofontig geendunga oððe mâ.

I. Sêo forme geendung is on scortne a . on ðǣre geendjað grêcisce naman and neutri generis: nominatiuo hoc poema ðes lêoðcræft, genitiuo huius poematis ðises lêoðcræftes, datiuo huic poemati ðisum lêoðcræfte, accusatiuo hoc poema þisne lêoðcræft, uocatiuo o poema êalâ ðû lêoðcræft, ablatiuo ab hoc poemate fram ðisum lêoðcræfte; et pluraliter nominatiuo haec poemata ðâs lêoðcræftas, genitiuo horum poematum ðissera lêoðcræfta, datiuo his poematibus ðisum lêoðcræftum, accusatiuo haec poemata ðâs lêodcræftas, uocatiuo o poemata êalâ gê lêoðcræftas, ablatiuo ab his poematibus fram ðisum lêoðcræftum. ealswâ gâð ðâs naman: hoc cauma swôloð, thema antimber, scema hiw, onoma nama, malagma cliða, agalma anlîcness, aenigma rǣdels, plasma gesceaft, baptisma fulluht, dogma lâr, scisma geflit et his similia and þisum gelîce.

II. Sêo ôðer geendung is on scortne e, and ðâ naman, þe on ðǣre geendjað, synd ealle neutri generis: hoc sedile þes hlêda, huius sedilis, huic sedili, hoc sedile, o sedile, ab hoc sedili; et pluraliter haec sedilia, horum sedilium, his sedilibus et cetera. ealswâ gâð ðâs: hoc monile þes myne, cubile denn, ouile êowd, praesaepe binn, mare sǣ. and ealle hî geendjaþ ablatiuum on i, bûton gausape bêodclâð, ab hoc gausape, and rete nett, ab hoc rete.

III. Sêo ðridde geendung ys on scortne o. on ðǣre geendjað manega naman: âgene naman werlîces cynnes: hic cato, huius catonis; hic milo et cetera. appellatiua synd gemǣnelîce: hic sermo þêos sprǣc, huius sermonis. ealswâ hic cudo þes smið, huius cudonis; spado, id est, eunuchus, þæt is, belisnod; tiro geong cempa, praedo rêafere, pauo pâwa, mucro swurd oððe ord, umbo randbêah, fullo spornere, carbo coll; buffo id est, rubeta tâdje; quaternio cine oððe fêower manna ealdor, quaternionis; centurio hundredes ealdor, decurio gemôtman, mulio mûlhyrde, agaso horshyrde, histrio tumbere oððe gligman, glabrio calu oððe hnot, stellio slâwyrm, gurgulio ymel oððe ðrotbolla; et cetera. þâs ôðre synd feminini generis: haec oratio ðis gebed, huius orationis; actio dǣd, lectio rǣding, iussio hǣs, uisio gesihð, suasio tihting, ratio gesceâd, titio brand; et cetera. communis generis: hic et haec latro ðes and ðêos sceaða, huius latronis; ambo begen: ambo loquuntur begen hî sprecað, amborum loquutio heora begra sprǣc, ambobus respondeo him bâm ic andswarige, ambos laudo hî begen ic herige (nis hêr nân uocatiuus), ab ambobus accepi pecuniam fram him bâm ic underfêng feoh. generis feminini ys ðǣre forman declinunge: ambae feminae bûtû ðâ wîf, ambarum feminarum begra ðâra wîfa, ambabus feminis bâm ðâm wîfum, ambas feminas bûtû ðâ wîf, ab ambabus feminis fram bâm ðâm wîfum. generis neutri: ambo uerba bûtû þâ word, amborum uerborum et cetera. ealswâ gâð duo twegen and duae twâ. fîf naman synd masculini generis, þe macjað femininum on a: hic draco þes draca (huius draconis), haec dracaena hêo; leo, leaena oððe lea; leno forspennend, lena forspennystre; strabo sceolêgede, straba hêo; caupo tæppere, caupona tæppestre. and ealle ðâs naman habbað langne o on eallum casum and macjað heora ablatiuum on scortne e: ab hoc catone, ab hoc caupone. þâs ôðre habbað scortne i for ðâm langan o on eallum casum: hic et haec homo, huius hominis; ǣgðer is man gê wer gê wîf. nemo nân man ys êac communis generis, neminis nânes mannes, nemini, neminem (nis ðâr nân uocatiuus), a nemine: nis hêr nâ menigfeald getel. ðâs ôðre synd feminini generis: haec uirgo ðis mǣden, huius uirginis; fuligo sôt, caligo dimnyss oððe mist, imago anlîcnyss, origo ordfruma, aerugo rust oððe ôm, dulcedo swêtnys, raucedo hâsnys, alcedo mǣw, irundo swalowe, arundo hrêod, grando hagol, testudo snægel oððe randbêah. sume of ðisum syndon masculini generis: hic cardo þêos heorr, huius cardinis; ordo endebyrdnyss, ordinis; turbo ðôden; et similia.

IIII. On langne o geendjað grêcisce naman feminini generis and synd âgene naman: haec dido ânes wîfes nama, huius didonis; haec iuno, huius iunonis; haec io, huius ionis; et cetera.

V. In al correptam. on scortne al ys ân nama masculini generis: hic sal þis sealt, huius salis, and propria nomina, þæt synd âgene naman: hic hannibal âgen nama; ealswâ hic hastrubal. þâ ôðre synd neutri generis: hoc tribunal þis dômsetl, huius tribunalis; calcar spura, uectigal gafol, ceruical pyle, animal nŷten et similia. and ðâs neutri generis habbað langne a on eallum casum and macjað ablatiuum on langne i: ab hoc tribunali; et cetera.

VI. In el correptam. on scortne el geendjað neutri generis hoc mel þis hunig, huius mellis (ablatiuum on e: ab hoc melle); hoc fel þes gealla, huius fellis et cetera.

VII. In el productam. on langne el synd âgene naman masculini: hic daniel, huius danielis; michael, gabriel, raphael. ðâs habbað langne e on eallum casum and hî geendjað heora ablatiuum on scortne e, swâswâ ealle mǣst þissere declinunge.

VIII. In il correptam. on scortne il geendjað hic pugil ðes bêatere; hic mugil þes mêcefisc, huius mugilis. generis communis hic et haec uigil ðes and þêos wacole, huius uigilis, ab hoc et ab hac uigile uel uigili, horum et harum uigilum et cetera. ân nama is ðissere geendunge neutri generis: nihil nâht indeclinabile, þæt is, undeclinigendlîc. hit mæg bêon êac aduerbium, swâswâ multum mycel et paruum and lytel.

VIIII. In ol productam. on langne ol geendað ân nama masculini generis: hic sol þêos sunne, huius solis.

X. In ul correptam. on scortne ul geendað hic consul ðes dêma, huius consulis; twegen communis generis: hic et haec praesul þes and ðêos wealdend; wê cweðað swâ ðêah synderlîce praesul bisceop, praesulis bisceopes; hic et haec exul ðes and ðêos ûtlaga oððe ûtlendisc, huius exulis, ab hoc et ab hac exule.

XI. In an productam. on ðâm langan an geendjað twegen grêcisce naman masculini generis: hic titan þêos sunne, huius titanis; hic paean þis lof, huius paeanis. on ðisum namum byð se a lang on eallum casum.

XII. In en correptam. on scortne en geendjað manega naman. sume syndon masculini generis: hic pecten ðes camb, huius pectinis; hic flamen þes bisceop and hoc flamen wind; hic cornicen þes hornblâwere, huius cornicinis; tubicen bŷmere, liticen trûð, fidicen fiðelere, tibicen pîpere oððe hwistlere. sume ðâs macjað femininum on a: haec fidicina, haec tibicina. ealle ðâ ôðre synd neutri generis: hoc nomen þes nama, huius nominis, huic nomini, hoc nomen, o nomen, ab hoc nomine; et pluraliter haec nomina, horum nominum, his nominibus et cetera. ealswâ gâð hoc carmen þis lêoð, crimen leahter, examen swearm oððe dôm, limen oferslege oððe þerexwold, semen sǣd, gluten lîm et cetera; solamen frôfer, foramen ðyrl, regimen reccendôm, tegimen oððe tegmen wǣfels, specimen hiw, acumen êagena scearpnys oððe îsenes, flumen flôd, lumen lêoht, munimen ymbtrymming oððe fæstnys, molimen orþanc oððe syrwung et cetera.

XIII. In en productam. on langne en geendjað fêawa naman masculini generis: hic rien oððe ren þes lundlaga, huius renis; hic splen þêos milte, huius splenis, and âgene grêcisce naman: hic damen et cetera.

XIIII. In in productam. on langne in geendjað âgene naman grêcisce: hic arin, huius arinis; haec trachin, huius trachinis; ân appellatiuum: hic delfin þis mereswŷn, huius delfinis; man cweð êac hic delfinus, huius delfini et cetera.

XV. In on productam. on langne on befeallað þâs grêcisce naman: hic dracon þes draca; hic leon þêos lêo. ac wê forlǣtað þone n on lêdensprǣce and cweðað leo and draco. generis feminini: haec sidon ân burh, huius sidonis et cetera.

XVI. In ar correptam. on scortne ar befeallað þâs naman: hic caesar þes câsere, huius caesaris, and âgene naman: hic bostar, hic aspar. þâ ôðre synd ealle neutri generis: hoc nectar þêos werodnys, huius nectaris; hoc iubar þes lêoma, huius iubaris; hoc instar þêos gelîcnys indeclinabile undeclinjendlîc. þâ ôðre habbað langne a on eallum casum: hoc calcar þes spura, huius calcaris; lupanar myltestrena hûs. ðâs and ðyllîce macjað heora ablatiuum on i: ab hoc calcari et cetera.

XVII. In ar productam. on langne ar geendjað þâs naman: hic lar ðis fŷr on ânfealdum getele, and hit getâcnað hûs on menigfealdum getele: hi lares ðâs hûs. þanon ys gecweden lardum spic, forðan ðe hit on hûsum hangað lange. hic nar ân êa; naris byð nosu. commune trium generum: hic et haec et hoc par gemaca, huius paris; ealswâ inpar ungemaca; dispar ungelîc; compar gelîc gemaca; separ âsyndrod gemaca. and ealle ðâs habbað scortne a on gebîgedum casum, bûton lar. ân neutri generis: hoc far (huius farris) grǣg hwǣte; et cetera.

XVIII. In er correptam. on scortne er geendjað fela naman generis masculini: hic imber þes scûr, huius imbris; september hærfestmônoð; october ôðer mônoð þâron fæst; nouember: sê mônað ongynð on ealra hâlgena mæssedæg; december: sê mônoð onginð ânum dæge æfter andrêasmæssan. and hî macjað ablatiuum on i. hic uesper þes ǣfensteorra (hoc uesperum oððe uespere byð ǣfen); hic pater þes fæder, frater brôðor, uter bytt, uenter wamb, asser ræsn, anser gandra, passer spearwa, accipiter hafuc, agger beorh, carcer cweartern, sequester sêma (of ðâm byð femininum sequestra). generis feminini: haec mater þêos môdor, haec mulier ðis wîf, haec linter þes bât. generis neutri: hoc tuber ðes swam, uber titt, papauer papig, piper piper, hoc iter ðis sîðfæt (huius itineris), spinther dalc. ðâ ôðre synd adiectiua, þæt sind tôgeîcendlîce, and macjað masculinum on er and femininum on is and neutrum on e: hic saluber ðes hâlwenda, haec salubris þêos hâlwende, hoc salubre þis hâlwende; huius salubris. ealswâ gâð ðâs: alacer glæd oððe hræd; acer scearp, acre ingenium scearp andgyt; uolucer flêogende, celer swift, celeber mǣre, mediocer medeme et cetera. ealle ðâs macjað heora ablatiuum on i: ab hoc et ab hac et ab hoc salubri et cetera. ealswâ gâð ðâs denominatiua: hic equester exercitus þes rîdenda here, haec equestris turba þêos rîdende meniu, hoc equestre uulgus þis rîdende ceorlfolc. ealswâ gâð þâs naman: pedester, pedestris, pedestre gangende; siluester wudulîc, campester feldlîc, paluster fenlîc et cetera. þâ ôðre naman, þe ðus ne gâð, synd communia duum generum, þæt is, gemǣnelîce twegra cynna: hic et haec pauper ðes and þêos ðearfa, huius pauperis; degener wel boren and yfele geðogen, uber genihtsum (of ðâm byð ubertas genihtsumnys).

XVIIII. In er productam. on langne er geendað ân nama masculini generis: hic aer þêos lyft, huius aeris, and ân neutri generis: hoc uer þis lengcten, huius ueris þises lengctenes.

XX. In ir correptam. on scortne ir befylð ân âgen nama neutri generis: hoc gadir ân burh, huius gadiris.

XXI. In or correptam. on scortne or geendjað ealle comparatiua nomina, þæt synd wiðmetendlîce naman, þâ getâcnjaþ beteran oððe mâran. positiuus gradus ys se forma stæpe on þǣre getâcnunge: hic iustus ðes rihtwîsa, haec iusta þêos rihtwîse. þonne bið of ðâm comparatiuus hic et haec iustior ðes and ðêos rihtwîsra. neutrum positiuum hoc iustum. of ðâm byð comparatiuus hoc iustius ðis rihtwîsre. cweð ðonne tôgædere, gif ðû wylle, hic et haec iustior et hoc iustius, huius iustioris, huic iustiori, hunc et hanc iustiorem et hoc iustius, o iustior et o iustius, ab hoc et ab hac et ab hoc iustiore uel iustiori; et pluraliter hi et hae iustiores et haec iustiora, horum et harum et horum iustiorum, his iustioribus; et cetera. of ðisum cumað superlatiua, þæt synd oferstîgendlîce: hic iustissimus þes rihtwîsosta, haec iustissima ðêos rihtwîsoste, hoc iustissimum þis rihtwîsoste. ealswâ gâð hic et haec sanctior et hoc sanctius hâligra, clarior and clarius beorhtra, sapientior and sapientius wîsra, felicior and felicius gesǣligra and ungerîme ôðre. ân nama is þisum gelîc on geendunge and nâ on andgyte: hic senior þes ealda mann oððe ealdor, huius senioris. þâ ôðre synd ealle mǣst masculini generis: hic doctor þes lârêow, hic salinator þes sealtere et omnia incorporalia, þæt synd unlîchamlîce: hic furor ðêos hâtheortnyss, horror ôga, labor geswinc, sudor swât, pallor blâcung, pudor sceamu, decor wlite, calor hǣte, feruor wylm, rubor rêadnys oððe sceamu, algor cŷle. and ealle þâs and ôðre þyllîce habbað langne o on gebîgedum casum. ðrŷ hêr synd feminini generis: haec uxor wîf, þe hæfð ceorl, huius uxoris; soror swuster, arbor trêow. on ðissere geendunge synd fêower naman neutri generis: hoc marmor þes marmstân, aequor sǣ, cor heorte (cordis), ador melu oððe offrung indeclinabile. sume synd communis generis: hic et haec memor þes and ðêos gemyndige; inmemor ungemyndig and ôðre gefêgede naman: hic et haec indecor þes and þêos unwlitige, dedecor huxlîc, discolor ungebleoh, concolor ânes blêos, bicorpor twŷhêafdede oððe sê ðe hæfð twegen lîchaman, tricorpor sê ðe hæfð þrŷ. sume synd âgene naman: hic hector, hic nestor et cetera. and ealle ðâs naman fram arbor habbað scortne o on gebîgedum casum. sume of ðisum macjað femininum on trix: hic doctor þes lârêow, haec doctrix: huius doctoris, huius doctricis; hic uictor rex ðes sigefæsta cyningc, haec uictrix regina þêos sigefæste cwên; hic lector ðes rǣdere, haec lectrix þêos rǣdestre; hic cantor þes sangere, haec cantrix ðêos sangestre. auctor ealdor ys communis generis, þonne hê getâcnað ealdordôm: eft, ðonne hê cymð of ðâm worde augeo ic geîce and hê getâcnað geêacnunge, þonne macað hê hic auctor þes îcend et haec auctrix and ðêos îcestre. ealle ðâs naman habbað langne o and langne i on ðâm fîf gebîgedum casum.

XXII. In ur correptam. on scortne ur befeallað þâs naman: hic turtur ðêos turtle, huius turturis; hic uultur ânes cynnes fugel, hic furfur þâs grytta. ân ðissera is communis generis: hic et haec augur þes and ðêos wiglere. þâ ôðre synd ealle neutri generis: hoc guttur þêos ðrotu, huius gutturis; sulfur swefl, fulgur lîget, murmur cêorung (and murmuratio). ealle ðâs habbað scortne u on genitiuo and on eallum gebîgedum casum. þâs ôðre âwendað þone scortan u on scortne o: hoc robur þes bêam oððe strengð (of þâm ys gecweden robustus strang oððe ellenrôf), huius roboris; hoc ebur þis ylpenbân, huius eboris; femur þêoh, huius femoris (ys swâ ðêah eft gecweden femen, feminis); iecur lifer, iecoris uel iecinoris.

XXIII. In ur productam. on langne ur geendað ân nama communis generis: hic et haec fur þes and ðêos þêof, huius furis getogenum u.

XXIIII. In as correptam. on scortne as geendjað grêcisce naman, ac wê ne grêtað nû ðâ.

XXV. In as productam. on langne as befeallað fela naman: communis generis hic et haec summas et hoc summate (summas ys hêafodman oððe fyrmest manna), optimas ðegn, primas fyrmest manna, infimas wâcost manna. þâs habbað langne a on eallum casum and macjað heora neutrum on te and ablatiuum on ti. þâ ôðre ðissere geendunge syndon feminini generis: haec ciuitas þêos ceaster, huius ciuitatis, huic ciuitati, hanc ciuitatem, o ciuitas, ab hac ciuitate; haec pietas þêos ârfæstnyss, sanctitas hâlignyss, humilitas êadmôdnys, bonitas gôdnys, malignitas yfelnys, ferocitas rêþnys, felicitas gesǣlignys, credulitas gelêaffulnys, crudelitas wælhrêownys, auctoritas ealdorscipe and ealle ôðre þyllîce bûton ânum fêawum: hic as þes peningc oððe ânfeald getel, huius assis; hic mas þes wǣpman, huius maris; hic uas þes borhhand, huius uadis; hoc uas þis fæt, huius uasis; hoc fas âlŷfedlîc þing, hoc nefas unâlŷfedlîc: þâs twegen naman synd indeclinabilia, þæt synd ungebîgendlîce. ân hêr ys omnis generis, þæt is ǣlces cynnes: hic et haec et hoc nugas, þæt is âbroðen on englisc and ungebîgendlîc on declinunge.

XXVI. In es correptam. se gescyrta es underfêhð fela naman, and þâ synd communis generis: hic et haec diues þes and ðêos welige, huius diuitis; hic et haec hebes þes and þêos dwǣs, huius hebetis. ealswâ miles cempa, militis; bipes twŷfête, bipedis; tripes þrŷfête; quadrupes fyðerfête; teres sinewealt, teretis; comes gesîð, comitis; superstes lâf oððe oferlybbende; interpres wealhstôd, interpretis; pedes gangende, peditis; eques ridda oððe rîdende. sume macjað femininum on a: sospes gesund, sospita; hospes cuma, hospita; antistes bisceop oððe forestandende, antistita. hic et haec deses þes and ðêos âsolcena, huius desidis; ealswâ reses âswunden oððe bæftan sittende; obses gîsel, obsidis; praeses dêma oððe ealdorman, praesidis. inquies unstille, sê hæfð langne e on gebîgedum casum, huius inquietis. þâs naman bêoð oft geðêodde tô neutrum on gebîgedum casum, swâswâ uirgilius âwrât: tereti mos est aptare flagello, and swâ gelômlîce. þâs ôðre naman synd masculini generis: hic gurges þis wǣl, þæt is, dêop wæter, huius gurgitis; ealswâ limes gemǣro, limitis; trames weg, stipes bôh, poples ham, fomes tender, cespes turf; aries ramm, arietis; paries wâh, parietis. þâs ôðre synd feminini generis: haec seges þes æcer, huius segetis; teges watul, tegetis; abies æps, abietis; compes fôtcops, compedis et cetera. þâs habbað scortne e on eallum casum, and ðâ ǣrran habbað scortne i.

XXVII. In es productam. on langne es geendjað âgene naman and ôðre communis generis: hic et haec heres þes and ðêos yrfenuma, huius heredis; hic et haec locuples ðes and ðêos landspêdiga, huius locupletis. þâs ôðre synd feminini generis: haec caedes ðes sliht, huius caedis; strages wæl on gefeohte. strues wudufîn, saepes hege, rupes clûd, apes uel apis bêo, uulpes fox, lues wyrms oððe wom, clades cwyld, labes âwyrdnys, nubes oððe nubs wolcn, fames hungor; merces mêd, mercedis; quies stilnys, quietis et cetera.

XXVIII. In is correptam. on scortne is geendjað manega naman mislîces cynnes. sume synd communis generis: hic et haec ciuis þes and ðêos ceastergewara, huius ciuis; hic et haec hostis þes and þêos fêond, huius hostis; aedilis ys masculini generis, þæt is botlwerd oððe byrigman. þâs ôðre synd trium generum, þæt is ðrêora cynna: hic et haec fortis et hoc forte, þæt is strang, huius fortis, huic forti, hunc et hanc fortem et hoc forte, o fortis et o forte, ab hoc et ab hac et ab hoc forti; et pluraliter hi et hae fortes et haec fortia, horum et harum et horum fortium, his fortibus et cetera. ealswâ gâð ðâs: hic et haec dulcis et hoc dulce þæt is werod; suauis sôfte oððe wynsum, omnis ǣlc and ealle denominatiua, þæt synd, ðâ ðe of ôðrum namum cumað: memoria ys gemynd, þonne byð of ðâm memorialis gemyndelîc; uitalis lîflîc, pluuialis rênlîc, fluuialis flôdlîc, iudicialis dômlîc, corporalis lîchamlîc, spiritalis gâstlîc, hospitalis cumlîðe, mortalis dêadlîc, principalis ealdorlîc, fidelis getrêowfull, crudelis wælhrêow, similis gelîc, senilis ealdlîc, puerilis cildlîc, iuuenilis junglîc, uirilis werlîc, muliebris wîflîc, seruilis þêowtlîc, hostilis fêondlîc. sume habbað scortne i: amabilis lufigendlîc, stabilis staðolfæst, uolatilis flêogendlîc, natatilis swymmendlîc, habilis hæbbendlîc, flebilis wôplîc, lugubris drêoriglîc, utilis nytwurðlîc and ôðre ðyllîce, and ealle hî macjað ablatiuum on langne i. þâs ôðre synd masculini generis: hic panis þes hlâf, huius panis; ealswâ funis râp, amnis îa, ignis fŷr, piscis fisc, fascis byrðen, fustis sâgol oððe stæf, postis post, uectis steng, axis æx, mensis mônað, ensis swurd, anguis næddre, unguis nægl oððe clawu, collis beorh oððe clûd, follis bylig, orbis embehwyrft, corbis wylige oððe windel. sume habbað ôðerne genitiuum: hic lapis þes stân, huius lapidis; hic sanguis þis blôd, huius sanguinis; pollis smedma of melwe, pollinis; cinis axan, cineris; puluis dûst, pulueris; uomis scer, uomeris; pubis cniht oððe cnihthâd, puberis; inpubis beardlêas. sume menn geendjað ðâs naman on er: hic puluer, ciner, uomer, puber et cetera. þâs ôðre synd feminini generis: haec cuspis þes sceft, huius cuspidis; cassis helm, cassidis (is êac gecweden cassida, swâswâ gracilis smæl and gracila. gracilis ys ðrêora cynna: hic et haec gracilis et hoc gracile, huius gracilis); haec auis ðes fugel, huius auis; haec clauis ðêos cǣg, securis ex, bipennis twŷbile, pestis cwyld, uestis rêaf, uallis dene, turris stŷpel, puppis scip oððe stêorsetl, nauis scip, classis sciphere, cutis hŷd, pellis fel, messis gerîp, bilis gealla. ðâ ðe synd gefêgede of blôde oððe of môde, þâ synd þrêora cynna: hic et haec exsanguis et hoc exsangue blôdlêas, huius exsanguis; hic et haec exanimis et hoc exanime sâwullêas, huius exanimis et cetera.

XXVIIII. In is productam. on langne is geendjað þâs naman: hic delfis ðis mereswŷn, huius delfinis (ys swâ ðêah gecweden delfin); haec glis ðêos sisemûs, huius gliris; hic et haec dis þes and ðêos welega, huius ditis; haec lis þis geflit, huius litis; haec uis ðêos nêadung oððe miht, huius uis et cetera.

XXX. In os correptam. on scortne os geendað ân nama: hoc os ðis bân, huius ossis; ys êac gecweden hoc ossum.

XXXI. In os productam. on langne os geendjað þâs naman: hic ros ðes dêaw, huius roris; mos ðêaw, moris; flos blôstm, floris; heros wîga, herois (herus, heri, is hlâford); nepos nefa, nepotis (of ðâm byð femininum neptis); hic sacerdos ðes sacerd, huius sacerdotis. sume syndon feminini generis: haec dos ðêos brŷdgyfu, huius dotis; haec cos ðes hwetstân, huius cotis. sume synd communia: hic et haec custos þes and ðêos hyrde, huius custodis; compos wilfægen, compotis (compotum is gerîm); inpos unmihtig, inpotis; hic et haec bos ǣgðer gê oxa gê cû, huius bouis, huic boui, hunc et hanc bouem, o bos, ab hoc et ab hac boue; et pluraliter hi et hae boues, horum et harum boum, his bobus, hos et has boues, o boues, ab his bobus. ne gǣð nân ôðer nama on ðâs wîsan. ân nama hêr is neutri generis: hoc os þes mûð, huius oris. and ealle þâs naman habbað langne o on gebîgedum casum, bûton compos and inpos.

XXXII. In us correptam. on scortne us geendjað þâs naman: hic lepus þes hara, huius leporis; hic et haec et hoc uetus (lôc, hwæt eald sŷ), huius ueteris; haec pecus þis nŷten, huius pecudis. þæt is êac neutri generis: hoc pecus, huius pecoris. þâs ôðre sind neutri generis: hoc opus þis weorc, huius operis; hoc uellus þis flŷs, huius uelleris. ealswâ gâð þâs: uiscus innoð, uisceris; pondus byrðen oððe wǣge, ponderis; holus wyrt, holeris; ulcus wund, ulceris; uulnus wund, uulneris; latus sîde, lateris; munus lâc, muneris; honus sêam oððe byrðen, honeris; genus kynn, generis; sidus tungel. sume habbað scortne o: tempus tîma, temporis; timpus þunwencge, timporis; litus strand, litoris; corpus lîc oððe lîchama, corporis; pectus brêost pectoris; stercus meox, stercoris; frigus cŷle, frigoris; nemus holt, nemoris; fenus borh, fenoris uel feneris; pignus, pignoris, tudder; pignus, pigneris, wed et cetera.

XXXIII. In us productam. on langne us geendjað þâs naman: hic mus þêos mûs, huius muris; communia: hic et haec sus swŷn, huius suis; hic et haec grus cran, huius gruis; generis neutri: hoc rus þis land, huius ruris; hoc thus þes stôr, huius thuris. ealswâ crus sceanca, cruris; ius lagu, iuris; plus mâre, pluris; and ealle ðâs habbað langne u on gebîgedum casum. bûton gruis and suis; forðan ðe nân u ne byð lang on ðǣre stôwe ætforan ôðrum uocalem. is êac tô witenne, þæt plus is neutri generis on ðâm forman case, and on ðâm ôðrum fîf casum hyt byð þrêora cynna: hi et hae plures et haec plura uel pluria. ðâ naman, þe weaxað on genitiuum, þâ synd feminini generis: haec seruitus þes þêowdôm, huius seruitutis. ealswâ gâð ðâs: incus anfilt, incudis; uirtus miht, uirtutis; salus hǣl, salutis; senectus yld, senectutis; iuuentus juguð, iuuentutis; tellus eorðe, telluris; palus gyrwe fen, paludis (lang u on eallum casum).

XXXIIII. In ys synd grêcisce naman, þâ wê ne hreppað nû, bûton haec clamys ðes basingc, huius clamydis.

XXXV. In aes. on aes geendjað twegen naman: hic praes þes borhhand; hoc aes þis bræs oððe âr, huius aeris.

XXXVI. In aus. on aus geendjað twegen naman feminini generis: haec laus þis lof, huius laudis; haec fraus þis fâcn, huius fraudis.

XXXVII. In ans. on ans geendjað þâs naman: generis masculini hic quadrans ðes feorðling oððe fêorðan dǣl ðinges, huius quadrantis; generis communis hic et haec infans unsprecende cild; generis feminini haec glans þis æceren, huius glandis. amans lufigende is ǣgðer gê nama gê participium, amantis. on ðissere geendunge gâð ealle participia primae coniugationis, þæt synd ealle dǣl nymende þǣre forman geðêodnysse, praesentis temporis andwerdre tîde. of þâm worde amo ic lufige cymð hic et haec et hoc amans þes and ðêos and ðis lufigende, huius amantis, huic amanti, hunc et hanc amantem et hoc amans, o amans, ab hoc et ab hac et ab hoc amante uel amanti; et pluraliter hi et hae amantes et haec amantia, horum et harum et horum amantium, his amantibus et cetera. ealswâ gâð þâs: stans standende, stantis; arans erigende, ambulans gangende, laborans swincende, flans blâwende and ôðre ungerîme.

XXXVIII. In ens. on ens geendjað þâs naman: hic ufens âgen nama, huius ufentis; hic dens þes tôð, huius dentis; generis feminini: haec gens ðêos mǣgð oððe þêod, huius gentis; haec mens þis môd, huius mentis; generis communis: hic et haec parens, huius parentis, fæder and môdor (gyf hit bið participium of ðâm worde pareo ic gehŷrsumge, þonne bið hit þrêora cynna); hic et haec et hoc sapiens wîs, huius sapientis. sapiens is ǣgðer gê nama gê participium, and insipiens unsnotor of ðâm gefêged is ǣfre nama. nocens derigende is nama and participium and innocens underigende of ðâm gefêged ys ǣfre nama; forðâm ðe ǣlc participium, þe byð gefêged þurh hine sylfne, byð âwend tô naman. on ðissere geendunge gâð ealle participia andwerdre tîde þǣra þrêora geðêodnyssa: of ðâm worde doceo ic tǣce bið hic et haec et hoc docens tǣcende, huius docentis; of lego ic rǣde hic et haec et hoc legens rǣdende, huius legentis; of þâm worde audio ic gehŷre cymð hic et haec et hoc audiens gehŷrende, huius audientis; and ôðre ungerîme.

XXXVIIII. In ons. eft on ons geendjað þâs naman: generis masculini hic mons þêos dûn, huius montis; hic fons þes wyll, huius fontis; hic pons þêos bricg, huius pontis; generis feminini haec frons þis forewearde hêafod, huius frontis (frons, frondis, bið bôh on trêowe); generis omnis hic et haec et hoc sons scyldig oððe scæððig, huius sontis; ealswâ of ðâm gefêged insons unscyldig, insontis et cetera.

XL. In uns. on uns geendjað âgene naman: hic aruns, huius aruntis et cetera.

XLI. In yns. on yns geendað ân grêcisc nama generis feminini: haec tyryns, huius tyrynthis.

XLII. In ars. on ars geendjað þâs naman: hic mars âgen nama, huius martis; haec ars þes cræft, huius artis; haec pars þes dǣl, huius partis et cetera.

XLIII. In ers. on ers geendjað þâs naman: hic et haec et hoc iners cræftlêas, huius inertis; hic et haec et hoc sollers menigtŷwe, huius sollertis; hic et haec et hoc expers orhlyte oððe bedǣled, huius expertis.

XLIIII. In ors. on ors geendjað þâs naman: hic mauors âgen nama, huius mauortis; generis feminini: haec choors ðes ðrêat, þæt is, lytel wered, huius choortis; haec sors þis hlot oððe hlyt, huius sortis; haec mors þes dêað, huius mortis; trium generum: hic et haec et hoc concors geðwǣre, huius concordis; hic et haec et hoc discors ungeðwǣre, huius discordis; hic et haec et hoc consors efenhlytta, huius consortis et cetera.

XLV. In urs. ân nama geendað on urs trium generum, þæt is ðrêora cynna: hic et haec et hoc tiburs, huius tiburtis, gentile nomen ðêodlîc nama.

XLVI. In uls. ân nama befylð on uls generis feminini: haec puls ðes brîw, huius pultis.

XLVII. In ems. ân nama geendað on ems generis feminini: haec hiems ðes winter, huius hiemis.

XLVIII. In abs geendjað twegen naman, ân communis generis: hic et haec arabs arabisc man (of þâm lande arabia), huius arabis; ôðor femininum: haec trabs þes bêam, huius trabis.

XLVIIII. In ebs correptam. ân nama geendað on scortne ebs omnis generis, þæt is, ǣlces cynnes: hic et haec et hoc caelebs clǣne oððe heofonlîc, huius caelibis.

L. In ebs productam. on langne ebs geendað ân nama feminini generis: haec plebs ðis folc, huius plebis. is êac gecweden haec plebes, huius plebei on ðǣre fîftan declinunge.

LI. In obs. on obs geendað haec scrobs, huius scrobis. scrobs ys pytt oððe dîc.

LII. In ybs. on ybs geendað ân nama masculini generis: hic calybs ðis îsen, huius calybis.

LIII. In urbs. on urbs geendað ân nama generis feminini: haec urbs ðêos burh, huius urbis.

LIIII. In aps. on aps geendað ân nama generis feminini: haec daps þêos sand oððe êstmete, huius dapis.

LV. In eps. on eps geendjað þâs naman generis masculini: hic manceps þes ðêowa mann, huius mancipis; forceps tang, forcipis; auceps fugelere, aucipis uel aucupis; adeps rysel oððe adipes. þâs ôðre synd communis generis: hic et haec princeps þes and ðêos ealdor, huius principis; hic et haec municeps burhealdor, huius municipis; hic et haec particeps þes and ðêos dǣl nymend, huius participis; hic et haec anceps twŷnigend oððe twŷhêafdede oððe twŷecgede, huius ancipitis. ealswâ biceps twŷecgede oððe twŷhêafdede; triceps þrŷhêafdede, tricipitis; praeceps forðheald oððe rêdelêas. þâs gefêgedan naman macjað ablatiuum on scortne e and on langne i: ab ancipite uel ancipiti, and menigfealdne genitiuum on ium: ancipitium; a bicipite uel bicipiti, horum et harum bicipitium et cetera.

LVI. In ops. on ops geendað ân nama generis feminini: haec ops ðêos spêd, huius opis, and ðrêora cynna of ðâm gefêged hic et haec et hoc inops ðes and ðêos and þis unspêdige, huius inopis. þâ ôðre synd grêcisce: hic ydrops þêos wætersêocnys, huius ydropis: ydropicus byð se wætersêoca and ydor wæter, ydria wæterfæt et cetera.

LVII. In yps geendað hic cynyps þes stânbucca, huius cynyphis.

LVIII. In irps. on irps geendað ân nama masculini generis: hic stirps ðes stybb, huius stirpis. se ylca nama is êac generis feminini, þonne hê getâcnað ofspringc.

LVIIII. In ax correptam. on scortne ax geendað haec fax þes blysa, huius facis. ǣlc nama, þe geendað on x oððe on twâm consonantem, byð lang on nominatiuo, ac se uocalis byð gescyrt on ðâm ôðrum casum.

LX. In ax productam. on langne ax geendjað þâs naman: haec pax þêos sybb, huius pacis; trium generum hic et haec et hoc audax þes and ðêos and þis dyrstige, huius audacis. ealswâ gâð þâs: capax numol oððe gefyndig, rapax rêafigende, contumax tôðunden oððe môdig, fallax lêas, uerax sôðfæst, ferax wæstmbǣre, sagax glêaw, fugax flugol oððe earh, tenax fæsthafol, edax etol, loquax sprecol, minax þêowigende et cetera. and ealle þâs habbað langne a on eallum casum and macjað ablatiuum on e and i: ab hoc et ab hac et ab hoc audace uel audaci et cetera.

LXI. In ex correptam. on scortne ex geendjað þâs naman: hic grex þêos êowd, huius gregis; hic remex ðes rêðra, huius remigis; hic uel haec silex ðes flint, huius silicis; hic uel haec cortex rind, huius corticis; haec ilex æcerspranca oððe âc, huius ilicis; haec carex þis secg, huius caricis; hic et haec et hoc supplex êadmôd, supplicis; hic et haec et hoc simplex ânfeald, duplex twŷfeald, triplex ðrŷfeald et cetera.

LXII. In ex productam. on langne ex geendjað þâs: hic rex þes cyningc, huius regis; haec lex þêos ǣ, huius legis; hic et haec et hoc exlex ûtlaga oððe bûtan ǣ, huius exlegis et cetera.

LXIII. In ix correptam. on scortne ix geendjað þâs naman: hic calix þes calic, huius calicis; haec nix þes snâw, huius niuis; haec pix ðis pic, huius picis; haec salix þes wîþig, huius salicis et cetera.

LXIIII. In ix productam. on langne ix geendjað þâs naman: hic fenix (swâ hâtte ân fugel on arabiscre ðêode, sê leofað fîf hund geâra and æfter dêaðe eft ârîst geedcucod; and se fugel getâcnað ûrne ǣrist on ðâm endenêxtan dæge), huius fenicis; generis feminini: haec cornix þêos ceô; haec ceruix þes hnecca, huius ceruicis; hic uel haec radix ðes wyrtruma, huius radicis; trium generum: hic et haec et hoc felix gesǣlig, huius felicis; hic et haec et hoc pernix swyft, huius pernicis; haec nutrix þêos fôstormôdor, huius nutricis; haec uictrix þêos sigefæste, huius uictricis and ealle ôðre þyllîce, þe cumað of werlîcum namum: hic cantor þes sangere, haec cantrix þêos sangystre; lector rǣdere, lectrix rǣdestre; doctor lârêow, doctrix lǣrestre et similia. þâs bêoð geðêodde tô neutrum on gebîgedum casum, swâswâ ys gecweden uictricia tollite signa nymað þâ sigefæstan mearca: nis swâ ðêah gewunelic hoc uictrix, ac on ðâm gebîgedum casum.

LXV. In ox correptam. on scortne ox geendað ân nama feminini generis: haec nox ðêos niht, huius noctis and ân of ðâm gefêged þrêora cynna: hic et haec et hoc pernox þurhwacol, huius pernoctis. on ðisum twâm namum ys se o scort on gecynde, ac ðâ twegen consonantes c and t hine ðôð langne.

LXVI. In ox productam. on langne ox geendjað þâs naman: generis feminini haec uox ðêos stemn, huius uocis; omnis generis ǣlces cynnes hic et haec et hoc uelox swyft, huius uelocis; hic et haec et hoc atrox wælhrêow, huius atrocis; hic et haec et hoc ferox rêðe, huius ferocis et cetera.

LXVII. In ux correptam. on scortne ux geendjaþ þâs naman: hic uolux âgen nama, huius uolucis; haec nux þêos hnutu, huius nucis; haec crux þêos rôd, huius crucis; hic et haec dux þes and ðêos lâttêow oððe heretoga, huius ducis; hic et haec et hoc trux wælhrêow oððe rêþe, huius trucis.

LXVIII. In ux productam. on langne ux geendjað ðâs naman: hic pollux âgen nama, huius pollucis; haec lux þis lêoht, huius lucis.

LXVIIII. In yx. on yx geendjað þâs naman: hic sandyx þis wâd, huius sandycis; haec styx hellemere, huius stygis.

LXX. In aex. on aex geendað ân nama: haec faex þâs drosna, huius faecis.

LXXI. In aux geendað ân nama: haec faux þes gôma, huius faucis.

LXXII. In alx. on alx geendjað twegen naman: haec falx þes sicol, huius falcis; haec calx ðes cealcstân, huius calcis: mid ðâm naman bið êac getâcnod hô oððe ende.

LXXIII. In anx. on anx geendað ân nama: haec lanx þêos wǣge oððe scalu, huius lancis.

LXXIIII. In unx. on unx geendað ân nama: hic et haec coniunx þes and ðêos gemaca, huius coniugis.

LXXV. In arx. on arx geendað ân nama: haec arx þis wîghûs, huius arcis.

LXXVI. In ac. on ac geendað ân nama neutri generis: hoc lac þêos meoloc, huius lactis.

LXXVII. In ec. on ec geendað ân nama neutri generis: hoc allec ânes cynnes fisc, huius allecis.

LXXVIII. In ut. on ut geendað ân nama neutri generis: hoc caput þis hêafod, huius capitis and of ðâm gefêgede hoc sinciput healf hêafod, huius sincipitis; hoc occiput se æftra dǣl ðæs hêafdes, huius occipitis.

Gyt syndon sume geendunga tô êacan þisum getele: huiusmodi þus gerâd, huiusmodi homo ðus gerâd man, huiusmodi homines ðus gerâde men; ealswâ tô femininum and tô neutrum. swâ gǣð istiusmodi swâ gerâd and eiusmodi tô ǣlcum cynne and tô ǣlcum case. ealswâ frugi uncystig oþþe spærhynde; frugi homo uncystig man, frugi hominis uncystiges mannes; frugi mulier uncystig wîf, frugi mulieris et cetera. ealswâ nequam mânful oððe forcûð: hic et haec et hoc nequam, huius nequam. þâs and ðyllîce synd indeclinabilia, þæt synd undeclinjendlîce.

Ys êac tô witenne, þæt lêdene lârêowas macjað on sumum namum accussatiuum on im: haec uis þêos miht, hanc uim; haec tussis ðes hwôsta, hanc tussim; haec caribdis ân stânclûd on sǣ, hanc caribdim; haec syrtis þes sandhricg, hanc syrtim; tiberis hâtte sêo êa, þe yrnð be rôme, hanc tiberim; tigris ys ân êa and ânes cynnes dêor, hanc tigrim. þâs naman and heora gelîcan macjað ablatiuum on i. sume naman macjað heora accussatiuum ǣgðer gê on im gê on em: puppis stêorsetl, hanc puppim uel puppem; nauis scip, hanc nauim uel nauem; clauis cǣg, hanc clauim uel clauem; securis æx, hanc securim uel securem; peluis wætermêle, hanc peluim uel peluem; turris stŷpel, hanc turrim uel turrem; and ðâs macjað heora ablatiuum on e and i: ab hac puppe uel puppi et cetera.

DE PLVRALI GENITIVO.

Gif hwâm twŷnað be ðâm menigfealdan genitiuo, þonne secge wê hêr scortlîce be þâm earfoðostan. supplex êadmôd oððe âloten ys þrêora cynna: horum et harum et horum supplicum; supplicium ys wîte. artifex cræftica, horum artificum þissera cræftycena; artificium is cræft. iudex dêma, horum iudicum ðissera dêmena; iudicium is dôm. parens fæder oððe môdor, horum parentum. uigil wacol, horum uigilum. memor gemyndig, horum memorum gemyndigra. fons wyll, fontium. mons dûn, montium. frons foreweard hêafod, frontium. pars dǣl, partium. ars cræft, artium. arx wîghûs, arcium. urbs burh, urbium. hiems winter, hiemum. princeps ealdorman, principum; principium is angyn. municeps burhealdor, municipum; municipium ys burhscipe. collis hyll oððe beorh, collium. follis bylig, follium. caedes sliht oððe slege, caedium. aedes botl, aedium. iuuenis junglingc, iuuenum. panis hlâf, panum. canis hund, canum. uates wîtega oððe sceop, uatum. ciuitas ceaster, ciuitatium; probitas gôdnyss, probitatium; bûton sêo sincopa, þæt ys, sêo wanung, þone i oftêo, þæt sŷ gecweden ciuitatum, probitatum, sanctitatum et cetera. hae uires þâs mægnu, harum uirium. hi et hae tres et haec tria, horum et harum et horum trium ðissera þrêora. hi et hae plures mâ et haec pluria, horum et harum et horum plurium. lis geflit, litium geflita. hic et haec dis welig, ditium. nox niht, noctium. uox stemn, uocum. consul dêma, consulum. dux heretoga, ducum. nux hnutu, nucum. caput hêafod, capitum. pes fôt, pedum. ales fugel, alitum. bos oxa, boum. þurh ðâs ðû miht þâra ôðra genitiuum understandan.

DE QVARTA DECLINATIONE.

Quarta declinatio habet terminationes duas sêo fêorðe declinung hæfð twâ geendunga, us and u. on us geendjað masculina nomina, and on u befeallað neutra. þêos declinung gǣð þus: nominatiuo hic sensus þis andgyt, genitiuo huius sensus ðises andgytes, datiuo huic sensui þisum andgyte, accusatiuo hunc sensum þis andgyt, uocatiuo o sensus êalâ ðû andgyt, ablatiuo ab hoc sensu fram ðisum andgyte; et pluraliter nominatiuo hi sensus ðâs andgytu, genitiuo horum sensuum ðissera andgyta, datiuo his sensibus þisum andgytum, accusatiuo hos sensus þâs andgytu, uocatiuo o sensus êalâ gê andgytu, ablatiuo ab his sensibus fram ðisum andgytum. ealswâ gâð ðâs: hic casus hryre oþþe declinung, huius casus; risus hlehter, cursus ryne, sexus werhâd oððe wîfhâd, nexus cnotta, luxus lust oððe gǣlsa, fluxus tôflôwednyss, ritus gewuna, metus ôga, impetus onrǣs, fluctus flôd oððe ŷð, actus dǣd, fructus wæstm, uictus bîgleofa, uestitus scrûd, habitus gyrla, saltus hlŷp and holt, exercitus werod oððe here, uersus fers, uisus gesihð, auditus hlyst, gustus swæcc, odoratus stenc, tactus hrepung, ictus sweng, motus styrung, affectus gewilnung, effectus fremmingc, monitus mynegung, passus stæpe, gradus hâd oððe stæpe, lapsus slide, usus brîce oððe gewuna, potus drenc, portus hŷð, artus liþ, arcus boga, lacus sêað, acus nǣdl, sinus bôsm, currus cræt, uultus andwlite, cultus bîgeng et cetera.

Ðâs ôðre synd feminini generis: haec manus þêos hand, huius manus, huic manui, hanc manum, o manus, ab hac manu; et pluraliter hae manus, harum manuum, his manibus, has manus, o manus, ab his manibus. ealswâ gâð þâs: haec anus ðis ealde wîf, porticus portic, socrus sweger, nurus snoru, tribus mǣgð, domus hûs.

Þâs ôðre synd neutri generis and indeclinabilia, þæt is, undeclinjendlîce: hoc cornu þes horn, hoc tonitru þes ðunor. nabbað þâs naman nâ ôðre gebîgednysse on ânfealdum getele, ac þes ân casus bið gecweden for eallum ðâm ôðrum ðus: hoc cornu, huius cornu, huic cornu, hoc cornu, o cornu, ab hoc cornu; on menigfealdum getele hîg habbað sume casus: haec cornua, horum cornuum, his cornibus, haec cornua, o cornua, ab his cornibus. ealswâ gǣð hoc genu þis cnêow et pluraliter haec genua; hoc gelu þes forst, ueru spitu, specu scræf, pecu nŷten, testu crocscerd, penu hêddern et cetera, ac hî âteorjað sume on menigfealdum getele. syndon êac gecwedene hic cornus þes horn, hic tonitrus masculini generis on ðissere declinunge. pecu gǣþ êac on ôðre wîsan on ðǣre þriddan declinunge: hoc pecus, huius pecoris and haec pecus, huius pecudis; and hoc testu þissere declinunge and haec testa þǣre forman declinunge. ealswâ specu and penu gâð on manega wîsan and on mislîcum kynne.

Arcus boga and artus lið and partus geêacnung healdaþ þone u fæste on menigfealdum datiuo and ablatiuo: arcubus bogum, artubus liðum, partubus geêacnungum, for ðâm gesceâde, þæt hîg nǣron gelîce arcibus wîghûsum, artibus cræftum, partibus dǣlum. êac sume ôðre healdað þone u on ðâm foresǣdum casum bûtan intingan: portubus hŷðum, tribubus mǣgðum, lacubus sêaðum et cetera.

DE QVINTA DECLINATIONE.

Quinta declinatio habet unam terminationem in es productam sêo fîfte declinung hæfð âne geendunge on langne es, and synd ealle feminini generis bûton ânum, þe ys ǣgðres cynnes on ânfealdum getele and on menigfealdum getele ys masculini generis: hic uel haec dies ðes dæg, and ân of ðâm gefêged ys masculini generis: hic meridies þes middæg. þêos declinung gǣð þus: nominatiuo hic uel haec dies þes dæg, genitiuo huius diei þises dæges, datiuo huic diei ðisum dæge, accusatiuo hunc uel hanc diem þisne dæg, uocatiuo o dies êalâ ðû dæg, ablatiuo ab hoc uel ab hac die fram ðisum dæge; et pluraliter nominatiuo hi dies þâs dagas, genitiuo horum dierum þissera daga, datiuo his diebus ðisum dagum, accusatiuo hos dies þâs dagas, uocatiuo o dies êalâ gê dagas, ablatiuo ab his diebus fram ðisum dagum.

Ealle ôðre naman þissere declinunge syndon feminini generis; haec facies ðêos ansŷn, haec species þêos wlitu, acies egc oððe scearpnys, requies rest, progenies ofspringc, series endebyrdnyss, pernicies cwelmbǣrnyss, rabies wôdnys, glacies îs, canicies hârung, effigies hiw oððe anlîcnys, esuries hungor, macies hlǣnnys, ingluuies oferǣt, caessaries feax. þrŷ naman of ðisum gâð on twâ wîsan: duricies and duritia heardnys, mollicies and mollitia hnescnys, materies and materia antimber. fides gelêafa; res þing; spes hiht et cetera. ac hî âteorjað sume on menigfealdum getele.

DE NVMERO.

Numerus is getel, singularis et pluralis ânfeald oððe menigfeald. ânfeald getel ys on ânum: homo ân mann. menigfeald getel ys homines menn. and ealle ðâ eahta partes habbað þâs twâ getel: witodlîce âgene naman habbað ânfeald getel and nabbað menigfeald. êac sunne and môna sindon ânfealdes geteles. sindon êac manega ôðre naman, þe æfter lêdensprǣce nabbað menigfeald getel: masculini generis þâs: sanguis blôd (ac swâ ðêah on hâlgum bôcum wê rǣdað uirum sanguinum), puluis dûst, fumus smîc, fimus scern, limus lâm; generis feminini: pax sybb, lux lêoht, pix pic, fames hungor, sitis ðurst, labes âwyrdnyss, tabes wyrms, humus molde; generis neutri: coenum meox, foenum strêw, lutum fenn, aeuum êcnys, penum hêddern, uulgus ceorlfolc, pelagus wîdsǣ, uirus wyrms. and ǣlc þǣra ðinga, þe man wihð on wǣgan oððe met on fate, næfð heora nân menigfeald getel, ðêah ðe sume menn be heora âgenum dôme hî âwendað menigfealdlîce þus cweðende: frumenta hwǣtas, ordea beras, fabae bêana, pisae pisan, uina fela wîn, mella fela hunig et cetera.

Sume naman synd êac, þe nabbað ânfeald getel, ac bêoð ǣfre menigfealdlîce gecwedene, swâswâ bêoð twâ ðǣra twelf tâcna, gemini getwysan and pisces fixas, and manega ôðre tô êacan þison: generis masculini hi manes þâs helwaran, primores hêafodmenn, liberi bearn, cani hwîte hǣr on ealdum menn, sentes ðornas, uepres brêmlas; generis feminini insidiae syrwan, induciae fyrst, deliciae êstas, diuitiae welan, excubiae weardan, manubiae hererêaf, primitiae frumwæstmas, exequiae lîcðênunga, blanditiae geswǣnyssa oððe ôlæcunga, bigae twegra horsa cræt, trigae þrêora horsa cræt; quadrigae fêower horsa cræt, reliquiae sumes ðinges lâfe, kalendae clypunga, forðan ðe ðâ ealdan men clypodon symle on niwum mônan. ealswâ nonae ân getel on gerîmcræfte, idus tôdǣlednyssa þæs mônðes; nundinae cŷpinga, latebrae dimhofan, tenebrae þêostru, nuptiae giftu, quisquiliae ǣfyrmðe; generis neutri: arma wǣpnu, moenia weallas, crepundia swurbêagas, cunabula cildcradulas, spolia hererêaf, exta þearmas, extales bæcðearmas, serta cynehelmas, pascua læsa, sponsalia brŷdgyfa, praecordia forebrêost.

Sume naman synd ôðres cynnes on ânfealdum getele and ôðres cynnes on menigfealdum getele: hic locus ðêos stôw masculini generis and on menigfealdum getele haec loca neutri generis. ealswâ hic iocus þes plega et pluraliter haec ioca þâs plegan; hic sibilus þêos hwistlung, haec sibila þâs hwistlunga; hic carbasus þes segl, haec carbasa þâs seglu; hic tartarus þêos hellîce sûsl, haec tartara mænigfealdlîce. þâs ôðre synd generis neutri on ânfealdum getele and generis feminini on menigfealdum getele: hoc epulum þêos wist and menigfealdlîce hae epulae; hoc balneum þis bæð and menigfealdlîce hae balneae; hoc caepe þis lêc undeclinjendlîc and menigfealdlîce hae caepae declinjendlîc. þâs ôðre synd neutri generis on ânfealdum getele and masculini on menigfealdum: hoc caelum þêos heofen and menigfealdlîce hi caeli; hoc porrum þis lêac and eft hi porri; hoc frenum þes brîdel and menigfealdlîce hi freni uel haec frena; hoc filum þes ðrǣd and menigfealdlîce hi fili uel haec fila et cetera.

Sume naman habbað ôðre declinunge on ânfealdum getele and ôðre on menigfealdum, swâswâ ys hoc iugerum þes æcer: se nama ys þǣre ôðre declinunge on ânfealdum getele and ðǣre ðriddan declinunge on menigfealdum getele; hoc uas þis fæt ys ðǣre þriddan declinunge on ânfealdum getele and ðǣre ôðre on menigfealdum.

DE FIGVRA.

Figura is hiw on namum and on ôðrum dǣlum and æfter donatum, þâm lârêowe, synd twâ figura: simplex, þæt is, ânfeald et composita, þæt is, gefêged. ânfeald hiw is decens geðæslîc oððe ârwurðe, potens mihtig. gefêged hiw byð, þæt ðe byð of twâm dǣlum oððe of mâ gefêged: indecens unðæslîc oððe ungedafenlîc, inpotens unmihtig; and hî bêoþ gefêgede on fêower wîsan: ǣrest of twâm ansundum dǣlum: iniustus unrihtwîs; in is praepositio and iustus is nama. eft byð gefêged of twâm tôbrocenum dǣlum beniuolus wel willende; eft of ansundum dǣle and tôbrocenum inimicus fêond, insipiens unwîs; eft of tôbrocenum dǣle and ansundum impius ârlêas, efferus rêðe.

Ealle ðâ eahta dǣlas underfôð fêginge, bûton interiectio âna, and, gif se nama bið gefêged of twâm ansundum dǣlum, þonne mæg man on ǣgðrum ende hine declinjan: hoc ius iurandum þes âðswara, huius iuris iurandi, huic iuri iurando et cetera. gyf se nama byð gefêged of nominatiuo casu and of ôðrum gebîgedum case, þonne bið se nama declinjendlîc on ðâ healfe, þe se nominatiuus byð: hic praefectus urbis ðes portgerêfa oððe burhealdor, huius praefecti urbis, huic praefecto urbis, hunc praefectum urbis, o praefecte urbis, ab hoc praefecto urbis et cetera. gif se nama byð gefêged of twâm gebîgedum casum, þonne byð hê indeclinabile, þæt is, undeclinjendlîc, ac gǣð se ân casus for eallum ðâm ôðrum casum, swâswâ ys huius modi: huius modi homo þus gerâd man, huius modi hominis þus gerâdes mannes, huius modi homini; huius modi mulier þus gerâd wîf; huius modi mancipium þus gerâd þêowman. ealswâ gâð illius modi swâ gerâd et cetera.

Be þâm syx casum wê habbað gesǣd, ac sume naman synd gehâtene monoptota. þæt sind ânre gebîgednysse, and se ân casus gǣð for ealle ðâ ôðre: nequam mânful and ealra stafa naman: hoc a, huius a; hoc b, huius b and swâ forð. ealswâ quattuor fêower, quattuor homines, quattuor hominum and swâ tô ǣlcum case and tô ǣlcum cynne: quinque feminae fîf wîf, quinque uerba fîf word; sex syx and swâ forð ôð centum hundtêontig. mille þûsend gæð ealswâ.

Sume naman syndon diptota gecwedene, þâ habbað twegen mislîce casus and nâ mâ on gewunan: ueru spitu, ueribus spitum; tabi wyrms and tabo: nys ðǣr nâ mâ casu on gewunan.

Sume synd gecwedene triptota, þâ habbað þrŷ ungelîce casus, swâswâ bêoð ealle naman neutri generis þǣre ôðre declinunge on ânfealdum getele: hoc templum ðis templ, huius templi, huic templo; nys ðǣr nâ mâ mislîcra casa. ealswâ byð on menigfealdum getele on eallum neutrum: haec turibula þâs stôrcyllan, horum turibulorum, his turibulis; haec sidera þâs tunglan, horum siderum, his sideribus; cornua hornas, cornuum, cornibus.

Sume naman syndon gehâtene tetraptota, þâ ðe habbað fêower ungelîce casus, swâswâ synd ealle, þâ þe geendjað on er on þǣre ôþre declinunge: hic presbiter þes mæsseprêost, huius presbiteri, huic presbitero, hunc presbiterum et similia.

Sume synd gecwedene pentaptota, þâ ðe habbað fîf ungelîce casas. swâswâ synd ealle, þâ ðe geendjað on us, ðǣre ôðre declinunge: iustus rihtwîs, iusti, -to, -tum, o iuste and manega ôðre þǣre ðriddan declinunge.

Sume naman synd gecwedene exaptota, þæt synd, þâ ðe habbað syx casus, nân ôðrum gelîc, ac wê ne findað nâne naman bûton ðrîm ðus gerâde: unus ân, unius ânes, uni ânum, unum ǣnne, o une êalâ ðû âna, ab uno fram ânum. ealswâ gǣð solus âna and totus eall.

Sit hoc satis de sex casualibus formis bêo ðis ðus genôh be ðâm syx gebîgendlîcum hiwum gesǣd.

Wê habbað nû gesǣd be ðâm fîf ðingum, þe ðâm namum gelimpað, þæt is species hiw, primitiua frumcenned and diriuatiua, þæt is, ofgangendlîc. ôðer ys genus kynn; þridde numerus, þæt is, getel; fêorðe figura hiw, þæt is, hwæðer hit bêo simplex ânfeald aut composita oððe gefêged: fîfte ys casus, þæt is, fyll oððe gebîgednys. nû wylle wê ongynnan pronomen.