← Table of contents
Ælfrics Grammatik und Glossar

5 INCIPIT DE VERBO.

Reading edition

5 überschrift f. JW, sehr verlöscht (von neuerer hd. überschrieben) C ‖ incipit f. T ‖ de nachträglich (von späterer hd.?) F

Verbvm est pars orationis cvm tempore et persona sine casv avt agere aliqvid avt pati avt nevtrvm significans, VERBVM ys word, ân dǣl lêdensprǣce mid tîde and hâde bûtan case getâcnjende oððe sum ðing 10 tô dônne oððe sum ðing tô þrôwigenne oððe nâðor. VERBVM HABET SEPTEM ACCIDENTIA word hæfð seofon gelimplîce ðing. him gelimpð SIGNIFICATIO, þæt ys, getâcnung, hwæt þæt word getâcnige, dǣde oððe þrôwunge oððe nâðor; TEMPVS tîd, MODVS gemet, 15 SPECIES hiw, FIGVRA gefêgednyss, CONIVGATIO geþêodnyss, PERSONA hâd, NVMERVS getel. wê wyllað nû secgan endebyrdlîce and gewislîce be eallum þisum.

6 [u. e. p]ars W ‖ or(a)tionis C ‖ et ü. d. z. O 7 causu J, aus causa F ‖ [agere al]i[qui]d W ‖ aliquit OT 8 uerbum—11 nâðor f. T ‖ uerbum f. R, erb z. t., um ganz weg H ‖ is—11 naðor gl. R ‖ [is—dæl] W ‖ and an dæl h ‖ læden- R, leden|leden- (das erste mal r.) h 9 buton FH ‖ [itocniend]e W 9. 10 oþer W 9 u in sum undeutlich U ‖ ðync R 10 to—ðing ü. d. z. 1. corr. F ‖ done J ‖ oððe] ł F ‖ þr(o ü. rasur)winne O, [þr-n]e W 11 VII W ‖ —16 ü. f. T ‖ [word hau]eþ W 12 seofan hR, VII W ‖ þingc R ‖ him g. f. T ‖ gelimpað F 12. 13 significa[tio þ. is itocnun]g W 13 þ. is g. gl. (d. übrige in d. z.) R, f. T ‖ hwæt—14 nâðor f. T 14 þrowung W ‖ [oþer nouþe]r W 15 figu[ra ifeiȝ]ednesse W ‖ coniugatio JT] coniunctio CDhORW und ursprünglich (aber vom gl. zu coniugatio geändert) U, conju::tio F, coniuctio H 16 getæl F 17 se(c)gan D ‖ enderburdl[iche and iwis]liche W ‖ þissum J

Significatio ys getâcnung, hwæt þæt word getâcnige.

ǣlc fulfremed word geendað on o oððe on or. on o geendjað ACTIVA VERBA, þæt synd dǣdlîce word, þâ ðe geswuteljað, hwæt men dôð. amo ic lufige geswutelað 5 mîn weorc; ealswâ doceo ic tǣce, lego ic rǣde, audio ic gehŷre: on eallum þisum wordum ys mîn weorc geswutelod. þâs and ðyllîce synd ACTIVA gehâtene, þæt synd dǣdlîce, forðan ðe hî geswuteljað dǣda: dô ǣnne r tô ðisum wordum, þonne bêoð hî PASSIVA, 10 þæt synd ðrôwjendlîce; nâ swylce hî ǣfre pînunge getâcnjon, ac, þonne ôðres mannes dǣd befylð on mê oððe on ðê, þonne byþ þæt on lêdensprǣce PASSIVVM VERBVM.

1 kein absatz ‖ is usw. in d. z. RT ‖ tacnung J ‖ hwa[t þet word] W 2 hinter getâcnige noch dǽde oððe þrówunge oððe naðor (= 11913. 14) T ‖ ælc:: F ‖ full fre auf r. h ‖ endeþ W ‖ oþer W 2. 3 [or on o] endeþ W 3 þæt synd dædlice word gl. R ‖ mit þæt beginnt das zweite fragment von A 4 þ[e isuteleþ] W ‖ ðe] f. H, ða T ‖ hwæt] þæt J 4. 5 geswutel:að (i rad.) F 5 c in weorc auf r. D ‖ [also doceo] W, eac swa F 5. 6 ü. f. TW ‖ ⁊ audeo (für audio) ⁊ lego W 6 gehyr:e (d wegradiert?) O ‖ eallon U ‖ þyssum J, þyson U 7 weor[c isuteled] W ‖ weorc] word J ‖ beoþ W 8 þ. s. d. gl. ü. actiua R, in d. z. T ‖ beoþ W ‖ ded[liche vor]þen þet heo W ‖ dædlice wórd T 9 þyssum J, þisum aus wisum? H ‖ word(v)m aus -om J 10 þ. s. ð. gl. R, in d. z. T ‖ beoþ W ‖ nâ] [nout] W 11 getacnian HJ ‖ [oþres] W ‖ dǣd von ds. hd. am r. C 12 b[iþ þet] W ‖ beoþ U ‖ t und teilweise æ in þæt auf r. h ‖ passum J

ic cweðe nû: amo ic lufige, þonne cwyst ðû:

quem amas? hwæne lufast ðû? ic cweþe: te amo þê 15 ic lufige; þonne befylð mîn lufu on ðê, and ðû miht cweðan: amor a te ic eom gelufod fram ðê. doceo te ic tǣce ðê, and ðû cwyst: doceor a te ic eom gelǣred fram ðê; ET CETERA. nû synd þâ word gehâtene ACTIVA, þæt synd dǣdlîce, þâ ðe geendjað on o and

1 macjað of him sylfum PASSIVA VERBA, þæt synd þrôwjendlîce word, gif se r byþ þǣrtô genumen, swâswâ wê nû sǣdon. þâ word, þe geendjað on o and ne magon æfter andgyte bêon PASSIVA, þâ synd NEVTRA gehâtene, 5 þæt is nâðres cynnes: uiuo ic lybbe, spiro ic orðige, sto ic stande, ambulo ic gange, sedeo ic sitte.

13 am[o ic lo]uie W ‖ —18 ü. f. T ‖ þ. c. ðû f. T ‖ cwyþst hR, cwyðst F 14 hwã W ‖ þ[u ic] W 15 belympþ J ‖ [loue] W 16 cweðen T ‖ gelufud Ah ‖ o[f (für fram) þe] W 17 cwyþst R, cwyðst F, cweðst T, cwist im text u. am rande cwyst (v. ds. hd.?) U 17. 18 il[ered] of W 18 et c. f. W ‖ beoþ W 19 þ. s. d. gl. R, þet beoþ [dæd]liche W, f. T ‖ endiað CU, endeþ W 1 heom T, þen W ‖ selfum D, sul[uen] W 1. 2 þ. s. þ. w. gl. R, f. T 1 beoþ W 2 wor[d ȝif þe r] W 3 nû] ne O ‖ sæden H ‖ [þ]e[o word þe] W ‖ endeþ W 4 beon æfter andgyte T ‖ b[eon pas]siua W ‖ þâ] þæt (abgekürzt) CU ‖ beoþ W ‖ neutra aus -i O 5 þ. is n. c. f. T, in d. z. R ‖ [cun]nes W ‖ —7 ü. f. T ‖ ic (vor libbe) nicht ganz erhalten H 6 sto—7 ü. f. W 6 se[deo] W

ne mæg hêr bêon nân PASSIVVM on ðisum wordum,

forðan ðe heora getâcnung ne befylð on nânum ôðrum menn, bûton on ðâm, ðe hit cwyð. swâ ðêah 10 sume of ðisum neutrum macjað PASSIVVM on ðâm ðriddan hâde, nâ tô mannum, ac tô ôðrum ðingum. aro ic erige, aras þû erast, arat hê erað. ne cweð nân mann: ic eom geerod, ac on ðâm ðriddan hâde ys gecweden: aratur terra þæt land ys geerod; bibo ic drince, 15 bibitur uinum þæt wîn ys gedruncen; manduco ic ete, manducatur panis se hlâf is geeten; laboro ic swince, laboratur uestis þæt hrægl is beswuncen; ET CETERA.

7 þissum J 7. 8 wordam R, worde[n] W 8 -þam CTU, -ðā D ‖ itocnugne W ‖ befylð] bylþ J, beflugþ (ug unsicher) W 9 oðran H, oðron O ‖ [on—hit] W ‖ on f. O ‖ þan CT ‖ cweð T 10 þissum J ‖ maki[eþ p.] W 11 nâ—ðingum f. T ‖ nout W ‖ to: h ‖ [o. þ.] W ‖ —17 ü. f. T ‖ :erige (h rad.?) F 12 aras: (t? radiert) O ‖ ü. f. W ‖ he erat FO ‖ cw̄ JU ‖ mann mm ic O 12. 13 aror[ ic am iered] W ‖ geerad H, geered CU ‖ þen f. W ‖ gecwedan J 14 [is iered bi]bo W ‖ geered ACFhU 15 b. u.—16 laboro ü. f. W ‖ wîn f. A ‖ (is) h, f. H ‖ ein teil des letzten n von gedruncen weggeschnitten A, edru auf r. D 16 mandu[catur panis l]aboro W ‖ manducatur scheint aus -or gebessert O ‖ laf J ‖ ge(e)ten F 17 laboratur aus -or OU ‖ beswungen D

þâ word, þe geendjað on or, habbaþ ðrêo getâcnunga. ân ys ðrôwjendlîc, swâswâ wê ǣr sǣdon. ôþer ys COMMVNE,

1 þæt ys, gemǣne twegra getâcnunga, forþan þe on ðâm worde byð ǣgðer gê dǣd gê ðrôwung: osculor te ic cysse ðê ET osculor a te and ic eom fram ðê cyssed; complector te ic ymbclyppe þê ET complector 5 a te and ic eom fram ðê ymbclypped. þâs word and ðyllîce ne bêoð nâ lêdenword, gif se r byð aweg gedôn.

18 [þeo w. þ]e endeþ W ‖ þe f. U ‖ getacnunge O 19 þrowigendlic—is nachtr. 1. corr. F ‖ þrowigendlic: (e rad.) h, [þrowiend]lic W ‖ swâ. wê ǣr s. f. T ‖ (is) R 1 þæt—getâc. f. T ‖ þ. is gem. gl. (tw. get. in d. z.) R ‖ ime[ne tweire] W ‖ forþan þe—2 ðr.] f. W ‖ -þan: C, -þam HU 2 ðan w. H ‖ beoð J ‖ ægþær D ‖ þrowunga H ‖ oscultor (aber punct unter t) U, oscul::or h 3—5 ü. f. T 3 cesse D ‖ ðe and et O ‖ osculor: a te (t rad.?) F ‖ and—4 cyssed] [þu cuss]est me W ‖ eom am rande D 3. 4 fram þe gecyssed (-od J) DJ, gecyssed fram þe H 4 te f. A ‖ —5 ü. f. W ‖ -cleppe DH ‖ et] and F 5 -c(l)ypped F 6 and ð. f. T ‖ [word (hinter þullice st. hinter þeos) n]e W ‖ nout W ‖ ledenspræc H ‖ r auf r. R 7 e in gedon aus o h

þâ ðriddan getâcnunge hæfð DEPONENS VERBVM,

þæt is, âlecgende word, forðan ðe hê legð him fram ðâ âne getâcnunge and hylt ðâ ôþre. DEPONENTIA VERBA 10 SIGNIFICANT ACTVM þâ âlecgendlîcan word getâcnjað dǣde, swâswâ ACTIVA, ac hî geendjað on or, swâswâ PASSIVA. luctor ic wraxlige, loquor ic sprece: hêr is dǣd on ðissere getâcnunge. hî ne bêoð nâ lêdenword, gif se r byð awege. ðâ word, þe synd PASSIVA, bêoð 15 ACTIVA, gif se r byþ aweg gedôn: armor ic eom gewǣpnod, armo te ic wǣpnige ðê ET CETERA.

[þe þri]dde W ‖ getâcnunge f. H 8 þ. is a. w. gl. R, f. T ‖ is f. CDHU ‖ aleg[gend]e W ‖ forðan ðe f. T 9 [one i]tocnunge W ‖ ana F, e auf r. C ‖ getacnungæ F, -a H, f. T ‖ healt T, l aus b h, t auf r. R ‖ uer[ba] W, a in uerba aus e? h 10 significans J ‖ act(i)uum O ‖ þa—11 dæde gl. R, f. T ‖ i[tokn]eþ W 11 dæda J ‖ swâs. a. f. T ‖ act(i)ua C ‖ endeþ W ‖ [so so] W 12 luctur T ‖ —1234 ü. f. T 12 wrastlie W ‖ [her is] W 13 þysse(re) R ‖ [nout lede]nspeche W 14 awei idon W ‖ [þeo w.] W ‖ a in ða auf r. D ‖ beoþ W 15 [þe r biþ] W ‖ a. g.] aweiȝe W ‖ a(r)mor CU 15. 16 ge:wǣpnod R 16 ar[mo t]e W ‖ et c. f. W

twâ

dǣdlîce word synd, ðe habbað þwyrlîce getâcnunge: þæt ðe geendað on o, getâcnað þrôwunge and, þæt ðe geendað

1 on or, getâcnað dǣde. timeo ic mê ondrǣde, metuo ic mê ondrǣde. sê ðe him ondrǣt, sumes ðinges hê him ondrǣt. timeo deum ic mê ondrǣde god. timeor ic eom ondrǣd, þæt is, þæt sumum men stent 5 ege fram mê. metuor a pueris nostris, þæt is on andgyte, ûrum cildum stent ege fram mê. ðâ word êac sume, þe synd NEVTRA gecwedene, habbað þrôwjendlîce getâcnunge, swâswâ ys uapulo ic eom beswungen, ueneo ic eom geseald; ac hî ne geendjað nǣfre on or, 10 swâ hwæðer swâ hî getâcnjað.

17 beoþ W ‖ [þe h]abbeþ W ‖ ðe] þa CDHTU 17. 18 þeo þet en[d]eþ W 18 1. ðe] f. hT ‖ geend:að (i rad.) F ‖ þrowung(e) R, -ga H 18. 1231 þeo þet endeþ W 18 2. ðe f. h 1 on r or O ‖ dæda J ‖ ic mê o.] ł J 2 drede W ‖ sê—3 ondræt f. W ‖ t in dem 1. ondræt auf r. C 3 [deum] W ‖ ü. f. W ‖ ondrǣde] ræ z. t., de ganz weg H 4 ic—5 mê] ł W ‖ ofdræd O ‖ þæt is—5 me in d. z. R, f. T ‖ zweites þæt f. O ‖ sume J 5. 6 þ. is on a. in d. z., urum—me gl. ü. m. a p. n. R] f. T ‖ on andgyte f. H 6 [uren] children W ‖ fram] to W ‖ ðâ—8 ys f. T 6. 7 ec summe þeo word W 7 þe] ne O ‖ [beoþ] W ‖ gecwedene f. H 8 getacnunga JO, itoc[nun]ge W ‖ ys f. AJ ‖ —9 ü. in d. z. T ‖ beswungen—9 eom f. J ‖ swungen CU 9 i[c am] W ‖ hî] þeos and oþre mo W ‖ endeþ W ‖ or] r O 10 1. swâ—get. f. T ‖ [so] hwat so W

1201 ... is usw. in d. z. RT invisible . in “in d z.”

DE TEMPORE.

11 de temporibus uerborum T, vor de noch geþrꝥ u. nach tempore incipit fr. U, überschrift f. (raum dafür W) JW

Tempvs accidit verbo tîd gelimpð worde for getâcnunge mislîcra dǣda. æfter gecynde synd þrêo tîda on ǣlcum worde, þe fulfremed byð: PRAESENS TEMPVS ys 15 andwerd tîd: sto ic stande; PRAETERITVM TEMPVS ys forðgewiten tîd: steti ic stôd; FVTVRVM TEMPVS is tôwerd tîd: stabo ic stande nû rihte oððe on sumne

1 tîman.

12 kein absatz JOW ‖ empus W ‖ acci::: J, a[c]c. W ‖ t. g. w. gl. R, in d. z. T ‖ gelimp H ‖ for usw. in d. z. R 13 getacnunga J, -gæ C ‖ mistlicra W ‖ beoþ W 14 ǣlcum] alle W 14. 15 is a. t. gl. R, f. T 15 andweard JUW, -wyrd C ‖ ic st. f. T 15. 16 is f. t. gl. R, f. T 16 ic st. f. TW ‖ is f. H 16. 17 is t. t. gl. R, f. T 17 toweard HJU, -weart D ‖ ic st. f. T ‖ riht W ‖ o. on s.—1241 tî. in d. z. R ‖ on f. JT ‖ sume F

ac swâ ðêah wîse lârêowas tôdǣldon þone PRAETERITVM

TEMPVS, þæt is, ðone forðgewitenan tîman, on þrêo: on PRAETERITVM INPERFECTVM, þæt is unfulfremed forðgewiten, swilce þæt ðing bêo ongunnen 5 and ne bêo fuldôn: stabam ic stôd.

1 lareawas (-es T) DT, lorþeaw[es] W ‖ þone aus þonne ds. hd.? h, þon̄ J 1. 2 prete|tum urspr. (doch ri vor tum nachgetr.) C 2 þæt—3 þreo gl. R ‖ þæt—tîman f. T ‖ þon̄ J, þonne F ‖ for[þ]iwitene W 3 þreo: D, þreo wísan T ‖ þæt—4 forðg. gl. R, f. T 3. 4 unfu[l]freomed W 4 swilce—5 fuldôn f. T ‖ þingc R ‖ ongunnan D, ungunnen h, ongunnem U, e auf r. R, b[i]gunnen W 5 [and] W ‖ ic st. f. T

PRAETERITVM PERFECTVM

ys forðgewiten fulfremed: steti ic stôd fullîce. PRAETERITVM PLVSQVAMPERFECTVM is forðgewiten mâre, þonne fulfremed, forðan ðe hit wæs gefyrn gedôn: steteram ic stôd gefyrn. forðî is se forðgewitena 10 tîma on ðrêo tôdǣled, forðan ðe nâht ne byð swâ gemyndelîc on gecynde, swâ þæt ys, þæt gedôn byð.

6 is f. f. gl. R, f. T ‖ forþ[iwi]ten W 6. 7 ic st. f. f. T 7 plusquam[perfec]tum W ‖ is—8 fulfr. gl. R, f. T 8 forðan ðe—9 gedôn f. T ‖ forþen[þe hit] W ‖ -þon HRU ‖ w(æs) aus is h 8. 9 fyrn in gef. auf r. h 9 ic—11 byð f. T 9. 10 f[orþiwi]tene W, -wite(n)na C, -witenan U 10. 11 [ne biþ so] W 11 gemydelic A ‖ gecynne J

[123] DE TEMPORE. text has “TE TEMPORE”

DE MODIS.

12 de modo T, f. JW

Modvs ys gemet oððe þǣre sprǣce wîse, and ðǣra synd fîf. INDICATIVVS ys gebîcnjendlîc: mid ðâm wê 15 geswuteljað, hwæt wê dôð oððe ôðre menn. ic cweðe nû: lego ic rǣde; þǣr bið mîn dǣd geswutelod. and ðis MODVS ys fulfremed on eallum tîdum and on eallum

1 hâdum and ys forðî fyrmest. þæt ôðer MODVS ys IMPERATIVVS, þæt ys, bebêodendlîc: mid þâm gemete wê hâtað ôðre menn dôn sum ðing oððe sum ðing þrôwjan. lege rǣd ðû; legat rǣde hê; flagella istum puerum beswing 5 ðis cild; flagelletur sŷ hê beswungen.

13 kein absatz J ‖ odus W ‖ is gemet gl. R, in d. z. T ‖ gemet: (t rad.) C, ł modt ü. gemet fr. U ‖ oððe] hei O ‖ sprǣce] sprele O ‖ þara DH 14 [beoþ fif in]dicatiuus W ‖ is g. gl. R, in d. z. T ‖ (ge)bicnigendlic D, bycniendlic CU 15 is[uteleþ] W ‖ hwæt] þæt J ‖ oððe] oþer W 15. 16 cwe[þe nu lego ic red]e W 16 ic r. f. T ‖ bið f. O ‖ and—1251 fyrmest f. T 17 ðis] his CU ‖ ful[frem]ed W 1 [furm]est W 2 þ. ys b. gl. R, f. T ‖ bebodendlic J, bebeonendlic A ‖ [mid þ]en W 3 þingc beide mal R ‖ oððe s. ð. f. O ‖ [sum þ]ing W ‖ þ(r)owian H 4—5 ü. f. T 4 legað Ah, legaþ J ‖ red he W ‖ letztes a in flagella z. t. weg A, flagel[l]a W 4. 5 beswing ::: R 5 flagellatur CU ‖ beo hit W

þis

gemet sprecð forðwerd and næfð nânne PRAETERITVM, forþan ðe nân man ne hǣt dôn, þæt ðe gedôn byð. hê sprecð tô ôðrum and nâ tô him sylfum: forþan ðe gehwâ hǣt ôðerne, nâ hyne sylfne. þæt ðridde gemet ys OPTATIVVS, 10 þæt ys, gewîscendlîc, and hit hæfð forðgewitenne tîman and behôfað ôðres wordes him tô fultume, þæt hê fulfremednysse hæbbe.

6 sprecð—and f. T ‖ sprycð J ‖ forð::::werd D, forþweard J ‖ næf A ‖ nænne ausser O 7 forþan—8 sylfum f. T ‖ vor þe W, for fast gz. weg H ‖ hat J ‖ (þe) U, f. W ‖ is W 8 spricð J ‖ tô|to H ‖ nout W ‖ for þen þet W, -ðam þe H 9 hat J ‖ and na JU, nout W ‖ sylfn[e] A 9. 10 obtatiuus U, dahinter modus T 10 þ. is g. gl. R, f. T ‖ hæfð—11 and f. T ‖ hæfð] næfð JO, [h]afþ W ‖ -witene U 11 [o]þres W ‖ þæt—12 hæbbe f. T 12 -[n]esse W ‖ hab[be] W

utinam amarem deum êalâ gif

ic lufode god, swylce ðû cweðe: forgeâfe god, þæt ic hine lufode. utinam legerem nunc êalâ gif ic rǣdde 15 nû. utinam legerem heri êalâ gif ic rǣdde gyrstan dæg, þonne cûðe ic nû âgyfan. utinam legissem in iuuentute êalâ gif ic rǣdde on jugoðe, þonne cûðe ic nû sum gôd. utinam ys ADVERBIVM, þæt ys, wordes gefêra, and hê fylst þisum gemete ðus.

deum] domini (dn̄i st. dm̄) O ‖ êala—14 lufode f. T 13 lufige CU ‖ [go]d W ‖ swylce usw. in d. z. R 14 lufe[de] W ‖ nunc aus hunc O ‖ êalâ—15 nû f. T ‖ ræ(d)de C, ræde Ah 15 legerim F, le[gerem] W ‖ êalâ—16 âgyfan f. T ‖ gyrston FhR, gyrsan O 16 þonne usw. in d. z. R ‖ cu[þe ic nu] W ‖ ic hyt nu O ‖ agifen J 17 êalâ—19 ðus f. T ‖ [ic redde] W ‖ on minum i. J ‖ iugeþe C, iuguþe D, geogoðe RU ‖ þonne usw. in d. z. R ‖ cuð h 18 nû f. O ‖ [is aduerbiu]m W ‖ þ. is w. g. gl. R ‖ wordys C 19 þissum J ‖ ðus f. W ‖ [þ. f.] W

þæt fêorðe

gemet ys SVBIVNCTIVVS oþþe CONIVNCTIVVS, þæt ys, underðêodendlîc, forðâm ðe hyt is under þâm foresǣdum gemetum and behôfað ôþres wordes him tô fultume. cum legam ðonne ic rǣde. cum legam, ueni ad me 5 ðonne ic rǣde, cum tô me. cum doceam, discas þonne ic tǣce, þû leornast ET CETERA.

1 subi. modus T ‖ oþer W ‖ þ. is u. gl. über subi. R, f. T 1. 2 [underþeod]enlic W, -þeo(end)lic (ds. hd.?) F, understandendlic O 2 forðâm ðe—3 gemetum f. T ‖ -þā C, ðan die übr. ausser O 2. 3 fore[seide imet]e W 3 w in wordes aus e. a. D 3. 4 ful[t. c. l.] W 4 cum—rǣde f. FT ‖ 2. c. l. f. W 5—6 ü. f. T 5 ð. ic r. f. W ‖ doceā: H 6 ic ðe tæce h ‖ [l. et c.] W ‖ leorna: (s rad.) C, leorna U, l aus einem angefangenen and. buchst. H

þæt fîfte gemet

ys INFINITIVVS, þæt is, ungeendigendlîc, forðan ðe þǣr ne byð nân sprǣc geendod, bûton man ðâr dô tô þrêo ðing, þæt is, hâd and tîd and getel. amare lufjan: 10 nys ðǣr nân gewis on ðǣre sprǣce, bûton ðû cweþe amare uolo ic wylle lufjan. on ðâm uolo ys se forma hâd and andweard tîd and ânfeald getel. þis gemet gǣð geond ealle tîda and ealle hâdas and ealle getel.

7 infiniti(u)us C ‖ þ. is u. gl. R, f. T 7. 8 forþ[en þe þer] W 8 do þer to W ‖ ðær ausser O ‖ to do CDJTU und durch nachträgliche umstellung (v. ds. hd.) F 9 þ[reo] W ‖ þingc R ‖ þæt is usw. in d. z. R ‖ and vor getel nachträglich h ‖ getæl FT ‖ lufigen DH, f. T, is lufian W 10 ðǣr] her TW ‖ [non] W ‖ gewis] andȝit W ‖ ðæræ h ‖ butan hJR 11 u[olo ic] W ‖ ic—12 getel f. T 12 andwerd AFh, -w[erd] W ‖ getæl F 12. 13 ge metgað U 13 tide H ‖ erstes [and alle] W ‖ hades C ‖ getæl F

legere uis þû wylt rǣdan ys se ôðer hâd and andweard 15 tîd and ânfeald getel. legere uolui ic wolde rǣdan, legere uoluistis gê woldon rǣdan sint forðgewitene tîda; ET CETERA.gyt ys ân gemet gehâten INPERSONALE,

þæt gǣð ofer ealle ðâ ôþre fîf on ðâm ðriddan hâde

1 PASSIVVM: amatur; amatur a me ic lufige; legitur a me ic rǣde. ac wê nellað nâ mâre be ðisum hêr sprecan.

14 þû—15 getel f. T ‖ ü. f. W 14. 15 andwe[rd tide] W 14 anweard U, andwerd ADFHhR 15 getæl F ‖ lege:re F ‖ —16 ü. f. TW ‖ ic wolde auf r. R 16 uoluistis aus uoluscis von a. hd. O, uoluisti JW ‖ woldan hJ, -en CU ‖ ræden U 16. 17 sint f. t. f. T 16 sint] -d ADFHhJRU, beoþ W ‖ -witena DH, -iw[itene] W 17 et c. f. W ‖ gyt—1272 sprecan f. T 18 oue[r alle] W ‖ fif imetes W 1 pass[iuum] W ‖ das zweite mal amator CDHOU ‖ legatur W 2 red[e ac we] W ‖ ræ:de (d rad.?) D ‖ ac f. J ‖ nellað aus neilað D ‖ þissum J

12512 ... êalâ—14 lufode text has “êala”

DE PERSONIS.

3 de persone A, f. JW

Svnt igitvr personae verborvm tres þrŷ hâdas synt 5 worda. se forma hâd ys, þe sprecð be him sylfum âna ðus: dico ic secge, oððe mid ôþrum mannum on menigfealdum getele: dicimus wê secgað. se ôðer hâd is, þe se forma sprecð tô: dicis þû segst, oþþe menigfealdlîce dicitis gê secgað.

4 kein absatz J ‖ unt W 4. 5 þri h. s. w. gl. R, f. T 4 beoþ W, synd alle and. ausser O 5 wo[rde þe] W 6 [dico ic] W ‖ ic secge f. T ‖ oþer W ‖ mannum] namum AJ 7 moniuold it[el di]cimus W ‖ manigfealdon T ‖ getæle FT ‖ we s. f. T 8 is f. CDU ‖ þe—tô f. T ‖ spe[cþ to] W ‖ spreceþ U ‖ þû—9 m. f. T ‖ sægst CU ‖ oþer W 9 menif- (l z. t., ice ganz weg) H ‖ gê s. f. T ‖ s[eggeþ] W

se þridda hâd ys, be

10 þâm ðe se forma hâd sprecð tô ðâm ôðrum hâde: dicit hê segð, oððe menigfealdlîce dicunt hî secgaþ. se forma hâd and se ôðer sprecað him betwŷnan and synd andwerde and geendode, sôþlîce se þridda hâd nys nâ andweard nê geendod, and forðî hê nymð him hwîlon 15 tô fultume PRONOMEN naman speljend: ille dicit.

be—10 hâde f. T 10 [þen o]þren W ‖ hâde f. J 11 hê s. o. m. f. T ‖ sægð DF ‖ oþer W ‖ menif- R ‖ dicu(n)t H, [dicunt] W ‖ hî s. f. T 12 forme F ‖ hâd ys and O ‖ sprecþ J ‖ betwinan zu betwynan H, betwynon J, betwéónan T, b[itweo]nen W ‖ beoþ W 13 andwyrde H, -wearde JT ‖ and—14 andwerd auf r. F ‖ sôþlîce—14 geendod f. T ‖ sôþlîce f. W ‖ þridde H ‖ h[od nis] W ‖ nâ f. CU, nout W 14 andwerd ACDFHhRU ‖ [him] W, hi h, f. J ‖ hwîlon f. T 15 prononomen (aber das erste no ausgestrichen) O, dahinter .i. W ‖ n. sp. f. T ‖ nama U ‖ spelien[d—16 þreo] W ‖ speliende J

ealle ðrŷ hî magon êac him tô genyman naman speljende:

1 ego lego ic rǣde, tu legis þû rǣtst, ille legit hê rǣt. naman sôðlîce bêoð ǣfre on ðâm ðriddan hâde: rex equitat se cyningc rît, episcopus docet se bisceop lǣrþ, and swâ on eallum casum, bûton VOCATIVVS, sê ðe 5 byð ǣfre on ðâm ôðrum hâde: o puer, lege êalâ ðû cild, rǣd. êac se NOMINATIVVS mæg bêon on ðâm ôðrum hâde, gyf ðǣr byð PRONOMEN betwux: lego ego Priscianus ic PRISCIANVS rǣde; legis tu puer þû cild rǣdst.

16 ðréo T ‖ him f. O, hiom D, heom H ‖ tô f. F ‖ speli[ende ego] W ‖ speliend D, speligend H 1—6 ü. f. TW ‖ rædst ACDFHhJRU ‖ legið J 2 sôðlîce f. H ‖ [æfre] W 3 cyning ACDFHhJU, cy(ni)ng R 4 and—bûton f. T ‖ al[le ca]sen W ‖ buton on W ‖ se(þe) s auf r. C, (se) þe U, þe W, f. T 5 oþran CDH ‖ ho[de o p]uer W 6 êac—8 rǣdst f. T ‖ êac] ac J ‖ am (von ðam) und oþrum auf r. D 7 [hode] W ‖ beoþ J ‖ priscia[nus le]gis W 8 ic p. r. f. W ‖ rætst R, rǣd O

nama mæg bêon êac on ðâm forman hâde on ðâm worde, ðe 10 getâcnað edwiste: Priscianus sum ic eom PRISCIANVS, and ealswâ on ðâm wordum, ðe clypunge getâcnjað: Priscianus uocor ic eom gecîged PRISCIANVS, Priscianus nominor ic eom genemned PRISCIANVS, Priscianus nuncupor ic eom gehâten PRISCIANVS.

9 êac f. T ‖ 1. [on þen] W ‖ m im 2. þam zum teil weg A 9. 10 ðe g. f. DH 10 edwiste .i. [substa]ntia W ‖ ic—11 getâcnjað f. T ‖ ic e. p. f. W 11 ealle swa h ‖ cleo[pung]e W 12 ic—14 priscianus f. T ‖ ic eom] .i. W ‖ prisc. gec. R ‖ 2. pr. f. W 13 nomi[nor ic am] W ‖ (n)ominor C ‖ genæmned H, der letzte strich von m weg A ‖ erstes pr. f. W, erstes s in dem ersten priscianus aus w radiert O 13. 14 nancupor O, dahinter .i. W 14 eom: D ‖ priscian[us] A, f. W

manega word synd,

15 þe ne magon habban þâ twegen forman hâdas, ac habbað þone þriddan: tinnit swêgð, pluit hit rînþ, tonat hit ðunrað, fulminat hit lîht, ningit hit snîwð, grandinat hit hagelað, gelat hit frŷst.

[moni]e W ‖ beoþ W 15 mago[n] A ‖ [form]e W ‖ had[as] A 16 þon̄ J, f. O ‖ þridde so so is tinnit W ‖ tinn:it R, tynnit F, tintut zu tinnit mit a. d. (aber v. ds. hd.?) U ‖ —1294 ü. f. T ‖ [swe]ȝeþ W ‖ pluit—18 ü. f. W ‖ hit f. JR ‖ tonað R, tonaþ J 17. 18 hit f. J 17 fulminað O ‖ ningi[t] A, ningið R, mingit O 18 grandinad F, t auf rad. ð h, grandinit W ‖ [gelat] W ‖ agolað F, hagolað (ð weg A) die übr. ausser O ‖ frysþ DHJ

ealswâ be

nŷtenum: canis latrat hund byrcð, lupus ululat wulf ðŷtt, equus hinnit hors hnǣgð, bos mugit oxa hlêwð, ouis balat scêp blǣt, sus grunnit swîn grunað ET SIMILIA. þâs word and ðyllîce man mæg cweðan, gif 5 man wyle, ongeân gecynde on eallum þrîm hâdum, ac hit byð swîðe dyslîc, þæt se man beorce oððe blǣte.

ea.—1291 n. f. T 1 h. b. f. W ‖ brycð F ‖ wulf f. W 2 [equus] W ‖ him|nit U, lunnit O ‖ hors f. W ‖ nægþ J ‖ mugyt F ‖ oxa f. W ‖ leowð J, l auf r. D 3 balað H ‖ sceap CJU, f. W ‖ [blæt s]us W ‖ grungit COU ‖ swîn f. W ‖ gruinað J 4 þâs—6 f. T ‖ [mai cw]eþen W 5 [þreo h]odes W 6 byð] bit F ‖ dyslic aus dislic D ‖ oþer W ‖ blæte auf r. D

12814 ... priscian[us] A, f. W opening bracket cuts through middle of u

DE NVMERO.

7 überschrift (raum dafür W) f. AJW

Nvmervs accidit verbis vterqve, singvlaris et plvralis getel gelimpð wordum ǣgðer gê ânfeald gê 10 menigfeald. ânfeald getel byð on ânum: lego ic rǣde, and menigfeald tô manegum: legimus wê rǣdað, ET CETERA.

8 kein absatz J ‖ [n]umerus A, [numeru]s W ‖ [uterque s]ing. W 9 getel—10 menigf. gl. R, f. T ‖ getæl F ‖ ge von gelimpþ gz. u. l z. t. weg H ‖ to wordum J ‖ ei[þer ȝe] W ‖ ægðær D 10 menifeald R ‖ getæl FT ‖ on [one le]go W ‖ —11 ü. f. TW 11 tô m. f. W 11. 12 et c. f. W

DE CONIVGATIONIBVS.

13 überschrift (raum dafür W) f. JTW ‖ de erst nachtr. (von späterer hd.?) F ‖ coniugatione CU, -tio (von moderner hd. zu -tione D) DH

Conivgationes verborvm qvattvor svnt secvndvm Priscianvm.

15 CONIVGATIO VERBORVM ys worda geðêodnys, and þǣra sind fêower æfter Priscianes tǣcinge. naman habbað

1 fîf DECLINATIONES, and word habbað fêower CONIVGATIONES. DECLINATIO mæg bêon gecweden gebîgednys, forðan ðe on ðǣre bêoð ðâ naman gebîgede fram case tô case. CONIVGATIO mæg bêon gecweden geðêodnys, 5 forðan ðe on ðǣre bêoð manega word geðêodde on ânre declinunge.

14 kein absatz JT ‖ coniunctiones J, [coniu]g. W, c z. t. weg A ‖ sunt orIIII W ‖ quatuor T, orIIII O 15 coniugatio—16 tæcinge gl. R, f. T ‖ wordes W 16 beoþ W ‖ orIIII W ‖ priscianus R ‖ tæcingce h, -ncge J ‖ naman—1302 coniugationes f. T ‖ nam im text und am rande von a. hd. naman O 1 orIIII W 2 ::declinatio C ‖ gecweden zu gecweðen a. hd. A ‖ geb. aus geþeodnyss 1. corr. F, gebegednes H 4 congatio D ‖ bêon f. A ‖ geþeodnis gecweden (aber durch darüber gesetztes b und a umgestellt) U ‖ cweden in gec- auf radiertem ðeodnys D 5 ðæra H ‖ manege A ‖ 2. on] to O

Sêo forme CONIVGATIO

ys, þe macað ðone ôðerne hâd on langne as: amo ic lufige, amas ðû lufast, amat hê lufaþ; ET PLVRALITER amamus wê lufjað, 10 amatis gê lufjað, amant hî lufjað. EODEM MODO, ID

EST, INDICATIVO on ðâm ylcan gemete, þæt ys, gebîcnigendlîcum

PRAETERITO TEMPORE INPERFECTO forðgewitenre tîde unfulfremedre amabam ic lufode, amabas ðû lufodest, amabat hê lufode; ET PLVRALITER 15 amabamus wê lufodon, amabatis gê lufodon, amabant hî lufodon.

7 kein absatz ‖ forma J ‖ coniunctio O, erstes i auf r. D ‖ þe] se(o) C, seo U ‖ maciað F ‖ þon̄ J 8 lagne H 8 ff. frz. ü. dem engl. von a. hd. F, ü. dem lat. von einer hd. des 12. jhd. U: io (iu U) aim (e weg r. U), tu aimes, cil (zil U) aimet, nus amuns, uus amez, cil (zil U) aiment usw. ‖ mit mo (st. Amo) absatz W 8—13414 (13010 W) ü. f. TW ‖ :amas A 9 amanus zu amamus sp. hd. F 10 a:matis (t r.) D ‖ ł radiert vor eodem O 11 on—geb. gl. R, f. T 11. 12 gebicnigendlice J, ibecniendlic W, gebigendlicum h 12 preteritum O 12. 13 f. t. u. gl. R, f. T ‖ forð gewitendre tidi onfulfremedre J ‖ for(ð)- 1. corr. h 14 amabas—hê lufode f. H 14—16 ü. f. W 15. 16 lufedon alle drei male CDHU, die ersten beiden male R; das erste mal e aus o J 15 batis mabant W ‖ ant auf r. O

EODEM MODO TEMPORE PRAETERITO PERFECTO

amaui ic lufode fulfremedlîce, amauisti þû lufodest, amauit hê lufode; ET PLVRALITER amauimus wê lufodon, amauistis gê lufedon, amauerunt VEL amauere

1 hî lufodon. EODEM MODO TEMPORE PRAETERITO PLVSQVAMPERFECTO

amaueram ic lufode gefyrn, amaueras ðû lufodest, amauerat hê lufode; ET PLVRALITER amaueramus wê lufodon, amaueratis gê lufodon, amauerant 5 hî lufedon. EODEM MODO on ðâm ylcan gemete FUTURO

TEMPORE on tôweardre tîde amabo ic lufige gyt tô dæg oððe tô merjen, amabis þû lufast, amabit hê lufað; ET PLVRALITER amabimus wê lufjað, amabitis gê lufjað, amabunt hî lufjað.

17 fulfr. in d. z. R, -lic U ‖ amaussti J, amasti W ‖ —1311 ü. f. W ‖ lufedest U 18. 19 we lufedon CDHJU und urspr. (aber dann o über e gesetzt) R 19 uistis uerunt uel uere W ‖ ge lufudon AFh, ge lufeͦdon R 1 lufedon DHJU, lufeͦdon R ‖ tempore f. U ‖ praereterito R 2 amauerem J, ueram W ‖ gelufode J ‖ —9 2. 3. sg. u. 1. 2. 3. pl. ü. f. W 3 uerat W 3. 4 ueramus ueratis uerant W 4 we lufeͦdon R ‖ ge lufeͦdon R, ge lufedon CHJU 5 hi lufodon ADFh, hi lufeͦdon R on ð. y. g. gl. R, f. HT 5. 6 tempore futuro H ‖ futu::ro h, f(v)- aus fo- J 6 on t. t. gl. R, f. T (so auch im folgenden immer RT), f. hier W ‖ towerdre AFhJR ‖ gyt usw. in d. z. R 7 oþer W ‖ mergen CDU, merigen FR, merienne J, morgen H 8 mus in amabimus auf r. h 8. 9 bitis bunt W

IMPERATIVO MODO on

10 bebêodendlîcum gemete TEMPORE PRAESENTI on andwerdre tîde AD SECVNDAM ET TERTIAM PERSONAM tô ðâm ôðrum hâde and tô ðâm ðriddan ama lufa ðû, amet lufige hê; ET PLVRALITER amemus lufjon wê, amate lufige gê, ament lufjon hî. EODEM MODO TEMPORE 15 FVTVRO amato tu lufa ðû gyt, amato ille lufige hê; ET PLVRALITER amemus lufige wê, amatote lufige gê, amanto lufjon hî.

9 inperatiuo C, inperitiuo H, inparatiuo W 10 bebeodliche W 11 -weardre H ‖ pers zum teil u. onam gz. weg H 11. 12 þan oðran H 12 a. to ð. ð. f. W ‖ :and D ‖ lufu F 13 amemus l. wê f. H 14 lufian ȝe W ‖ lufien hig H 15 o von dem ersten amato (v. a. hd.) ü. getilgtem a F, amoto U ‖ zweites amato] amet H ‖ ille f. H 16 lufien we H 16. 17 lufigen ge H, lufian ȝe W 17 ü. amanto v. a. hd. ł amon(?)tote F ‖ lufian H

OPTATIVO MODO gewîscendlîcum

gemete PRAESENTI TEMPORE ET PRAETERITO INPERFECTO utinam amarem êalâ gif ic lufode nû oððe ǣr, utinam 20 amares êalâ gif ðû lufodest, utinam amaret êalâ gif hê lufode; ET PLVRALITER utinam amaremus êalâ

1 gif wê lufodon, utinam amaretis êalâ gif gê lufedon, utinam amarent êalâ gif hî lufodon. EODEM MODO TEMPORE PRAETERITO PERFECTO ET PLVSQVAMPERFECTO utinam amauissem êalâ gif ic lufode fulfremedlîce 5 oððe gefyrn, utinam amauisses êalâ gif ðû lufodest, utinam amauisset êalâ gif hê lufode; ET PLVRALITER utinam amauissemus êalâ gif wê lufodon; utinam amauissetis êalâ gif gê lufodon, utinam amauissent êalâ gif hî lufodon.

gewiscenlicum H 19 oþer W 20 s in amares (v. a. hd.?) auf rasur von m F ‖ amare:t (n rad.) F 1 lufedon CHhJU ‖ utinam] uter h ‖ retis W ‖ —1341 2. 3. ps. sg. u. 2. 3. ps. pl. ü. f. W ‖ g in ge auf r. (von w?) h 1. 2 lufodon ACDFJR 2 uter h ‖ rent W ‖ lufedon HJU ‖ m in eodem z. t. weg A 3 praeterito (v. ds. hd.?) mit a. t. ü. d. z. U ‖ perfecto f. CDU 4 amassem W ‖ -fre(me)d- C 5 oððe g. in d. z. R ‖ oþer W 5 amasses W 6 amasset W 7 we lufedon HU, we lufodan h ‖ utinam (vor 2. pl.) f. W 8 eale H ‖ ge aus we 1. corr. F, v. ds. hd. h ‖ lufedon HU, lufo[don] A 9 lufedon HU

EODEM MODO TEMPORE FVTVRO utinam

10 amem forgife god, þæt ic lufige gyt, utinam ames þæt ðû lufige, amet þæt hê lufige; ET PLVRALITER utinam amemus forgyfe god, þæt wê lufjon gyt, ametis þæt gê lufjon, ament þæt hî lufjon. SVBIVNCTIVO MODO underðêodendlîcum gemete TEMPORE 15 PRAESENTI cum amem þonne ic nû lufige, cum ames þonne ðû lufast, cum amet þonne hê lufað; ET PLVRALITER cum amemus ðonne wê nû lufjað, cum ametis þonne gê lufjað, cum ament þonne hî lufjað.

f.] preterito W 10 :amem (m vor a radiert?) O ‖ louede W 11 ðû f. F ‖ þu (lu)fie C ‖ utinam amet HW 12 ic vor we getilgt W ‖ lufigan H, loueden W 13 utinam ametis W ‖ ge lufigan H ‖ hi lufian H 14. 15 tempre J 15 am(em) (über dem ersten m ein strich radiert? corr. v. ds. hd.?) O, amen Fh ‖ nû f. CDHU 15. 16 cum ames doppelt T 17 et] æ F ‖ nû f. HUW 18 þonne—ament f. J ‖ gê] ge nu ACDhR, we nu (w z. teil radiert F, we getilgt und ge darüber u. nu durch einen darunter gesetzten strich getilgt U) FU

EODEM MODO TEMPORE PRAETERITO INPERFECTO cum amarem 20 þâ ðâ ic lufode hwæt hwega, cum amares

1 ðâ ðâ ðû lufodest, cum amaret þâ ðâ hê lufode; ET PLVRALITER cum amaremus þâ ðâ wê lufodon, cum amaretis þâ þâ gê lufodon, cum amarent þâ ðâ hî lufodon. EODEM MODO TEMPORE PRAETERITO PERFECTO cum 5 amauerim þâ ðâ ic lufode fulfremedlîce, amaueris þâ ðâ ðû lufodest, amauerit þâ ðâ hê lufode; ET PLVRALITER cum amauerimus þâ ðâ wê lufodon, amaueritis þâ ðâ gê lufodon, amauerint ðâ ðâ hî lufodon.

19. 20 2. m in amarem mit a. t. O 20 ða (vor ic) aus ðe A ‖ o in lufode aus a A ‖ æt hwega C, æthwega DU, f. HO 1 (þa) þa þu R ‖ ü. d. 3. ps. f. D ‖ þa þe (he) C 2 (ama)remus 1. corr. F ‖ þâ ðâ] þa þe C, þonne H ‖ l. hwæt hwega AhJRW, lufedon JU, lufiað H ‖ 2. cum—3 lufodon nachgetr. 1. corr. F 3 amare(ti)s h ‖ þa þe C, þonne H ‖ we J ‖ lufedon U, lufiaþ H ‖ þa þe CU 4 lufedon HJU ‖ preterito tempore (aber p. getilgt) W ‖ in perfecto f und c z. t. u. e dazwischen gz. weg H 5 amauerim zu -ram a. hd.? h ‖ lufude C ‖ cum amaueris HJTW 6 nur ein þa v. ðu F ‖ cum amauerit HJW ‖ e in he auf r. R ‖ lufode] e über getilgtem on R 7 amauerimus aus amaueris h ‖ ü. f. W ‖ lufedon HJ 7. 8 cum amaueritis HJT, amaueritis zu amaueri(n)t h 8 lufedon HU ‖ amauerint—lufodon f. h ‖ cum amauerint HJW ‖ amauer:int (i aus u?) F 8. 9 lufedon HU

EODEM MODO TEMPORE PRAETERITO PLVSQVAMPERFECTO 10 cum amauissem þâ ðâ ic lufode gefyrn, amauisses þâ ðâ ðû lufodest, amauisset þâ ðâ hê lufode; ET PLVRALITER cum amauissemus þâ ðâ wê lufodon, amauissetis þâ ðâ gê lufedon, amauissent þâ ðâ hî lufedon.

9 :: preterito R, f. C ‖ perfecto cum amauerim þa ða ic lufode plusquam A 10 fyrn F ‖ cum auch vor der 2. u. 3. sg. HJ ‖ uisses W 11 ðu aus ic D ‖ lufedest JU ‖ uisset W ‖ he auf r. h ‖ lufude U, e auf r. h 12 we aus etwas a. C ‖ lufedon HJRU 12. 13 cum auch vor der 2. u. 3. pl. HT ‖ amauissemus J 13 lufodon ACDFhJR 13. 14 lufodon ACDFhJR

EODEM MODO TEMPORE FVTVRO cum amauero þonne 15 ic lufige gyt, cum amaueris þonne þû lufast gyt, cum amauerit ðonne hê lufað gyt; ET PLVRALITER cum amauerimus þonne wê lufjað gyt, amaueritis ðonne gê lufjað gyt, amauerint þonne hî lufjað gyt.

14 fu[turo c. am.] W ‖ cum aus cu a. hd. F ‖ þonne] þa ða H 15. 16 cum vor der 2. und 3. sg. f. JW 15 aneris R ‖ þû f. J 16 [et p. cum] W 17 -rimus sogleich aus -ris D ‖ ü. f. W ‖ þone O, þa þa H ‖ 2. pl und ü. f. J ‖ cum amaueritis HT ‖ ðone O, þone R 1 cum am. H ‖ þone R ‖ hi lufiað zwei mal A

INFINITIVO MODO ungeendigendlîcum gemete NVMERIS ET PERSONIS on getelum and on hâdum TEMPORE PRAESENTI ET PRAETERITO INPERFECTO amare lufjan, PRAETERITO 5 PERFECTO ET PLVSQVAMPERFECTO amasse VEL amauisse lufjan. INFINITIVVS ys ungeendigendlîc, ac dô ðǣr tô getel and hâd and tîde, þonne byð hit geendod sprǣc: amare uolo ic wylle nû lufjan; amare uolebam ic wolde lufjan; sciui te aliquando amasse deum ic wiste, þæt 10 ðû hwîlon lufodest god. FVTVRO amatum ire VEL amaturum esse lufjan; uis amatum ire wylt ðû faran lufjan; uenatum pergo ic fare huntjan; uis doctum ire wylt ðû gân leornjan; lectum pergit hê gǣð rǣdan; bibitum pergo ic gange drincan; ET CETERA.

2 ongeendiendlicum H, vniendlic W ‖ :gemete R 3 getælum F ‖ zweites on f. W 4 senti auf r. O 5 perf.] fecto R ‖ lufian ü. amasse R 6 is ung. gl. R, in d. z. T ‖ ys f. HU ‖ ungeendodlic H ‖ dô] doð C, dôþ H ‖ hêr tô H ‖ ð von ðær auf r. O ‖ getæl FTU 7 tid O 8 ü. v. a. uolo f. W ‖ nû f. H 9 ciui v. sc. auf r. O ‖ te :: R ‖ aliquamdo W 10 lufedest hwulon W ‖ goð A ‖ futuro f. O 11 lufian ü. amatum R, f. H ‖ hwilt R ‖ fa:ran C 12 hantian J ‖ :uis F ‖ d(o)ctum (o ü. r.) C 13 per:git C 14 bibite U ‖ ic: F ‖ drincan aus druncan F, aus drincen O; dri(n)can CH ‖ et cetera f. HW

þæt syxte

15 gemet gǣð ofer ealle þâ ôðre fîf gemetu and nimð ǣfre þone þriddan hâd of ðâm PASSIVVM: amatur; amatur a me ic lufige, amabatur a me ic lufode and swâ forð, ac hit nis nâ swîðe gewunelîc on lêdensprǣce nê hûru on englisc. QVINQVE PARTICIPALIA VERBA VENIVNT A VERBO 20 ACTIVO fîf dǣlnymendlîce word cumað of ðâm dǣdlîcum worde: amandi tô lufigenne, amando

1 lufigende, amandum tô lufigenne, amatum wê sǣdon ǣr, amatu mid lufe.

þæt—19 englisc f. T ‖ hinter abgek. þæt ist æt rad. (auf r. v. t steht das fg. s) h 15 f. imeta & auf r. W 16 þon̄ J, þa U ‖ amater das 1. mal O ‖ amator das 2. mal DO, :::::: H; v unvollst. aus o C 17 ama(ba)tur A 18 hit f. HW ‖ gewu(n)elic C 19 ænglisc H ‖ mit quinque absatz A ‖ participialia ACJTU ‖ uerba f. T 19. 20 ab act. u. W 20 uerba O 20 fif—21 worde gl. R, f. T ‖ 1. f in fif erst von sp. hd. F ‖ dælnimende H ‖ wurd U ‖ þā: D, f. W 21 dǣdlîcum f. J ‖ wordum U ‖ to lufienne in d. z. T, to lufiganne H, e in lufienne auf r. R 1 lufiende in d. z. T, luuigende F, de z. t. weg H ‖ amand[um] A, um auf r. O ‖ to lufienne in d. z. T, to lufianne H, ie in lufienne auf r. R ‖ amatum amatu W 1. 2 we sædan ær gl. R 2 mid l. in d. z. T

wê secgað þâs word gewislîcor:

tempus est arandi hit ys tîma tô erigenne, arando proficio erigende ic geðêo, legendo doceo rǣdende 5 ic tǣce, arandum est mihi mê ys to erigenne, legendum est nobis ûs ys tô rǣdenne, habes agros ad arandum hæfst ðû æceras tô erigenne, commoda mihi librum ad legendum lǣne mê ðâ bôc tô rǣdenne.

sec(g)að h ‖ nu þas R 3—8 ü. f. T ‖ eriganne H, r auf r. O ‖ das 2. a in arando aus o u. noch ein a darüber O, arundo H 4 pro(fi)cio corr. v. a. hd. O 5 arand:um O ‖ michi ADT ‖ erianne H 6 est f. T ‖ (is) us 1. corr.? F ‖ [r. habes] W ‖ h. a. ad a. f. T ‖ abes R ‖ arandam h 7 habbe W ‖ ð(u) corr. v. ds. hd.? O, f. W ‖ ækeras H ‖ eriganne H ‖ comoda AFhRW 8 li[b]ra W ‖ lǣn D, len W

amatum wê sǣdon ǣr. amatu byð geset for naman for 10 ABLATIVVM, swâswâ PRISCIANVS âwrât: nec uisu facilis nec dictu affabilis ulli nys hit nânum êaðe on gesihðe nê on cwyde âsecgendlîc. ðâs fîf word synd swîðe wunderlîce and âwendað hî tô eallum hâdum and tô eallum tîdum and tô ǣgðrum getele and tô eallum cynnum: 15 amando patrem, amando matrem, amando fratres ET CETERA. ðâs fîf word synd gehâtene PARTICIPALIA, forðan

ðe hî synd gelîce dǣl nymendum on gebîgedum casum.

9 amatum—12 âsecgendlîc f. T ‖ we s. ær gl. R ‖ bið g. f. n. gl. R ‖ beoð U, is W ‖ geset: h, gefet J 10 swa(swa) U ‖ priscianus ACDFHhORUW] uirgilius J ‖ erstes nec] ne JW ‖ i in uisu aus s J 11 ulli aus ullu h ‖ nanon H, none mit glosse ulli W ‖ æþe J 12 âsecgenlic h, -ndl[ic] A ‖ fîf f. T ‖ wosd (s aus w) F ‖ synd—13 1. and f. T ‖ synd aus synt O, beoþ W ‖ swîðe f. CDU 13 wundorlice HJ ‖ hî] ham W 14 ægð auf rasur O ‖ getæle FHT ‖ eallum] ælcum J 16 et c. f. W ‖ ða(s) O ‖ beoþ W ‖ particip(i)alia (a. hd.? h) ChR, -pialia AJW 16. 17 forðam H 17 heo H, (heo) W, f. J ‖ beoþ W ‖ nimendum aus -de R, um auf r. C, nimende H ‖ gebigendum J

hî synd êac gecwedene GERVNDIA of ðâm worde

1 gero ic bere, forðan ðe hî berað manega andgytu. hî synd êac gehâtene SOPINA. SOPINVM ys ûpp âwend, and hî synd ûp âwende and brâde, forðan ðe hî underfôð fela andgytu, swâswâ wê hêr beforan sǣdon. DVO PARTICIPIA 5 VENIVNT A VERBO ACTIVO twegen dǣl nymende cumað of ðâm dǣdlîcum worde, PRAESENTIS TEMPORIS, VT amans: andwerdre tîde ys amans lufigende; FVTVRI TEMPORIS, VT amaturus: tôwerdre tîde ys amaturus. manducans est hê ys etende, legens est hê ys rǣdende; 10 lecturus sum cras ic sceal rǣdan tô merigen, lecturus es þû scealt rǣdan, lecturus est hê sceal rǣdan, lecturi sunt hî sceolon rǣdan; ET CETERA.

18 hî—1364 sǣdon f. T ‖ beoþ W ‖ (eac) R ‖ gecwedene—1362 êac f. A 1 -ðā D ‖ and v. 2. hi O 2 sync H, beoþ W ‖ gehatene f. H ‖ supina supinum J ‖ sopinum auch das erste mal W ‖ is u. a. gl. ü. sopina R ‖ uup F 3 beoþ W ‖ bræde R ‖ underfo:ð (r rad.) F 4 sædon her beforan H ‖ hêr] ær FJW ‖ be(fo)ran R ‖ participalia H 5 twegen—6 worde gl. R, f. T ‖ two W 6 temporis von späterer hd. zu temporis et futuri praesentis geändert F, tempore J 7 andw. t. gl. ü. pr. t. R, f. T ‖ -weardre H ‖ is amans in d. z. h. ut amans R, f. T ‖ lufigende gl. R, f. T 8 temporis später getilgt F ‖ a:maturus F ‖ tow. t. gl. ü. fut. temp., f. T ‖ is amaturus in d. z. h. ut amaturus R, f. T ‖ toweardre HJ 8. 9 manducans—12 rǣdan f. T 10 ræden J ‖ mergen CDHU, mergenne J ‖ le(c)turus H 11 1. ræd:an R ‖ s(c)eal 3. corr.? h, sceal v. a. hd.? zu scealt C 12 lecturi—rǣdan f. J ‖ sceolan h, sculon H ‖ et c. f. W

Ǣlc ðâra worda, þe ðus gâð, bêo hit ACTIVVM, bêo

hit NEVTRVM, ǣlc ðǣra ys ðǣre forman declinunge. þêos 15 forme CONIVGATIO macað hyre PRAETERITVM PERFECTVM on fêower wîsan.

13 kein absatz ‖ þæra (ð-) AFHhJRTU ‖ gæð HJT, geþ W, a scheint mit a. t. zu æ geändert C 14 n in neutrum ganz u. eu z. t. weg H ‖ þara CD, f. J ‖ ys þ auf r. C ‖ ðǣre] þæra HJRT (a auf rasur? R) ‖ decl.] coniugatione T 15 forma J, f. T ‖ coniunctio O, gatio auf r. h

Sume hî macjað on aui: amo ic lufige, amaui ic

lufode, amatum gelufod, and byð ǣfre se a lang on

1 lêdensprǣce. ealswâ gâð þâs: beo ic weligje, beaui ic welegode, beatum gewelgod; lanio ic tôtere;

17 kein absatz ‖ ic l. f. HTW 17. 18 ic lufode f. HT 18 gelufod f. HT ‖ [þe a—1373 inchoo] W ‖ and f. O ‖ on—1371 þâs fehlt T 1 gâð f. HJ ‖ þâs f. J ‖ —2 gew. ü. f. HT ‖ welige R, welegie aus weligie h, welegige J 2 welgode CDU ‖ b(e)atum corr. ds. hd.? O ‖ gewelegod FJ ‖ toterre F, tot(e)r::e (ig rad.) corr. v. ds. hd.? O, totrige H

hio ic gynje; inchoo ic ongynne, inchoaui; uacuo ic æmtige; turbo ic gedrêfe; sudo ic swǣte; nauigo ic 5 rôwe; triumpho ic sigerje; flo ic blâwe, flaui; armo ic gewǣpnige; orno ic gefrætwige; no ic swymme, naui; nato ic swymme; palpo ic grâpige; sedo ic gestylle;

3 genie U ‖ am rande baller ȝonian hd. 12. jhds. F ‖ inchoo] indico O ‖ ic ongynne f. T ‖ ic|ic C ‖ inchoaui f. H, dahinter ic ongon W 4 emtigie A, æmptig(i)e O, eomptige J ‖ ic aus in H ‖ drǽua T ‖ ic vor s. f. T ‖ u von nauigo (ds. hd.?) auf r. O 4. 5 ic r. f. T, ic swimme ł rowe W 5 ic s. f. T ‖ sigerige CDJRU und aus sirige 1. corr. F, sigrige H, sigrie v. a. hd. aus sierie O ‖ fla T ‖ ic f. T ‖ flaui f. H, dahinter ü. d. z. v. ds. hd.? ic bleow O 5. 6 ü. von armo und orno f. T 6 orno] arno J ‖ ic hinter no f. T ‖ swimine J das erste mal 7 nato natas W ‖ zweites ic sw. f. T ‖ ic gr. f. T ‖ sede U 7. 8 ic gest. f. T 8 gestilla J, stille H, stille zu gestille 1. corr. F, y über getilgtem i und t aus e. a. O

tenuo ic gewanige oððe ic dô sum ðing

ðinre; laboro ic swince; aro ic erige; cribro ic 10 syfte; quasso ic tôcwŷse; calco ic trede; ambulo ic gange; praecipito ic sceûfe; uexo ic drecce; euangelizo ic godspellige. ealle ðâs word and mâ macjað heora PRAETERITVM on aui and SOPINVM on atum.

ic wanige T ‖ oððe—9 þinre in d. z. R, ł þynnige T ‖ oþer W ‖ ic f. W ‖ ðing: O, þingc R 9 þynre aus þinre A, þunne W, f. H ‖ ic sw. f. T ‖ ic e. f. T 10 ic tr. f. T ‖ ambo U 11 ic g. f. T ‖ ic vor g. f. W ‖ ic sc. f. T ‖ sceofe (eo auf r. C) CU, scufe DFHJ, sceoufe A ‖ uexo f. U 11. 12 euuangelizo AFhJRUW und urspr. (doch hier das 2. u radiert) H 12 ic g. f. T ‖ eall U ‖ and mâ f. JO 13 heore D ‖ supinum J ‖ um in atum verlöscht (oder radiert?) J

Se ôðer PRAETERITVM is on twâm stafum, ui: frico

15 ic gnîde, fricui ic gnâd, frictum gegniden; seco

1 ic forceorfe, secui, sectum; mico ic scîmige, micui (nys hêr nân SOPINVM); domo ic temige, domui, domitum; sono ic swêge, sonui, sonitum; tono ic tonige, tonui, tonitum; ueto ic forbêode, uetui, uetitum; crepo 5 ic tôberste, crepui, crepitum. sume macjað on twâ wîsan: plico ic fealde, plicui VEL plicaui ic fêold, plicitum VEL plicatum gefealden.

14 kein absatz ‖ seo CDU 15 ic gni. in d. z. T ‖ ic gnâd f. HT ‖ gno(d) W ‖ gegnidon J, f. HT, zweites g (fränkisch) aus e. a. D 1 forcéorue T ‖ mico:: (o auf r.) C ‖ (s)cimige corr. v. a. hd. O, scine W 2 nys h. n. s. f. T ‖ supenum J, sopinam H 2. 3 domitum aus -tam J 3 ic sw. f. T ‖ sunui zu sonui (ausserdem o darüber a. hd.?) D ‖ ic t. f. T 4 tunitum T ‖ c in ic auf r. 1. corr.? h ‖ crepo AhJRTW u. urspr. F] crebo uel crepo CDOU und durch 1. corr. (der crebo uel ü. d. zeile nachtrug) F, crebro ł crepo H 5 c in crepui grün C ‖ crepitum aus -tam J 6 fealde: D ‖ plicaui—7 ł ü. d. z. 1. corr. F ‖ ic fêold f. HT 6. 7 plicitum aus -tam J 7 :gefealden (s rad.) A, gefealdan J, f. HT

ealswâ gǣð implico ic

on befealde, replico ic ongeân fealde, complico ic samod fealde, explico ic fulfealde, applico ic tô 10 fealde oððe ic gelende mid scipe. þâ ðe bêoð mid naman gefêgede, þâ macjað PRAETERITVM on aui and SOPINVM on atum: duplico ic twŷfylde, duplicaui, -catum; triplico ic ðrŷfylde, -caui, -catum; multiplico ic menigfylde, -caui, -catum. cubo ic hlynige, cubui, cubitum. 15 neco ic nǣce oððe ic âcwelle gǣð êac on twâ wîsan: necui VEL necaui, nectum VEL necatum.

gað U 8 raplico T ‖ ic ong. f. f. T ‖ ongen J 8. 9 ic s. f. f. T 9 ic fulf. f. T ‖ a(p)plico C 10 oððe—scipe in der zeile R ‖ oððe ic gelende] o. ic lende H, ł lende T ‖ ic vor ilende f. W ‖ ðe] þa C, ða U ‖ (mid) W 11 namum H ‖ gefegde H, gefeged U ‖ heora preteritum J ‖ aui aus am O 11. 12 supinum J, sopinam H 12 on atum] o natum (n aus m radiert) O, on actum J ‖ dupplico ACDFHJORW ‖ ic f. O ‖ twyfealde JOT, -felde D ‖ dupplicaui ACDFhJOR, plicaui W, caui H ‖ duplicatum T, dupplicatum J 13 tripplico DH ‖ ic ðr. f. T ‖ ðryfealde JO ‖ triplicaui T ‖ multiplico—14 catum f. H 13. 14 ic me|menigfylde O, f. T ‖ -fealde D 14 cubui] bui H, cui CDOU ‖ cubitum] bitum H 15 ic nǣce oððe f. HT ‖ (h)næce C, hnǣce U, næte J ‖ oððe ic â. in d. z. R ‖ zweites ic f. J ‖ gǣð—wîsan f. HT ‖ gað U ‖ wis von wisan auf r. h

Se ðridda PRAETERITVM gǣð þus: iuuo ic fultumige,

iuui ic fultumode, iutum gefultumod, and of ðâm gefêged adiuuo ic fultumige, adiuui, adiutum; lauo ic ðwêa, laui ic ðwôh, lautum âðwogen. sume cweðað 5 lotum oððe lauatum.

1 kein absatz ‖ seo J ‖ þridde H ‖ gað U ‖ —10 consto ü. f. T 2 ic fultumode f. H ‖ gefultumod f. H ‖ [and—5 oððe] W 3 gefêged f. T ‖ (lauo) O, o aus e. a. (i?) H 4 laui: h, la z. t. u. ui gz. weg H ‖ ic ðwôh f. DH ‖ lauatum T ‖ aðwagen J, oþwogen U, f. DH 5 oððe] uel J

Sêo fêorðe PRAETERITVM gǣð þus: sto ic stande,

steti ic stôd, statum gestanden; do ic gyfe, dedi ic geaf, datum forgyfen, and of ðisum gefêgede resto ic bêo tô lâfe oððe ic ætstande, restas, restiti, restitum; 10 consto ic samod stande, constiti, constitum; praesto ic getîðige, praestiti, praestitum. ealswâ persto ic ðurhwunige; adsto ic æt stande; absto ic fram stande: circumdo ic embedô oððe ic ymbgange, circumdedi, circumdatum. þâ ôðre synd ðǣre ðriddan 15 geðêodnysse.

6 kein absatz ‖ fe(o)rþe C ‖ c in ic auf r. 1. corr.? h 7 gestanden f. H 8 ic geaf f. HW ‖ datu (m weggerieben) U ‖ forgyfen f. HW ‖ ðissum h, þissum J ‖ gefeged H 9 b. tô l.] belife H ‖ beo] am W ‖ o. ic æt. in d. z. R ‖ restas f. H 10 consta U ‖ costiti C 11 ic eaðige F ‖ pres(ti)tum h, praest::tum O ‖ ealswâ f. T ‖ persto] presto Hh, p::sto (re rad.) J, perfecto W 12—13 ü. f. T 12 consto vor adsto W 13 circundo U ‖ ic e. o. f. H ‖ embedô] eombedol J ‖ o. ic y. in d. z. R ‖ embgange DHJ, embegange CU 14 circumdedi f. H, e aus o A, letztes i aus e O ‖ beoþ W ‖ þæra DH

[131] FUTURO TEMPORE on tôweardre tîde text has “futuro tempore” in italics

1339 ... perfecto cum amauerim þa ða ic lufode plusquam A printed with fermata-like symbol over beginning of first and last word:

page image as described
page image as described

13513 ... hî] ham W text has “hi]”: corrected from body text

DE VERBO PASSIVO.

16 überschrift (raum dafür HW) f. HJTW

Amor ic eom gelufod ys PASSIVVM, swâ wê ǣr cwǣdon, amaris þû eart gelufod, amatur hê ys gelufod; ET PLVRALITER amamur wê synt gelufode, amamini

1 gê synd, amantur hî synd. PRAETERITO INPERFECTO amabar ic wæs gelufod, amabaris ðû wǣre, amabatur hê wæs; ET PLVRALITER amabamur wê wǣron gelufode, amabamini gê wǣron, amabantur hî wǣron.

17 kein absatz J ‖ mor W ‖ —1475 ü. in d. z. T 18 amatur aus -tor O 19 amamur] amatur J ‖ synd FHJRTU, sind ADh, beoþ W ‖ gelufodo T 1 ge s. gelufode HTU, f. DW ‖ hy seond gelufode H, f. DW ‖ a:mabar (r auf r.) F 2—3 2. 3. sg. ü. f. W 2 þu aus þa H ‖ wære gelufod T ‖ amabatur auf r. O, b auf r. J 3 wæs gelufod T ‖ et—4 2. wǣron] f. W ‖ 2. m in amabamur teilweise auf r. h ‖ gelufod R 4 gê] we J

PRAETERITO

5 PERFECTO amatus sum VEL amatus fui ic wæs fulfremedlîce gelufod, amatus es VEL fuisti þû wǣre, amatus est VEL fuit hê wæs; ET PLVRALITER amati sumus VEL amati fuimus wê wǣron gelufode, amati estis VEL fuistis gê wǣron, amati sunt VEL fuerunt VEL fuere hî 10 wǣron gelufode. PRAETERITO PLVSQVAMPERFECTO amatus eram VEL amatus fueram ic wæs gefyrn gelufod, amatus eras VEL fueras ðû wǣre, amatus erat VEL fuerat hê wæs; ET PLVRALITER amati eramus VEL fueramus wê wǣron gefyrn gelufode, amati eratis VEL fueratis gê 15 wǣron, amati erant VEL fuerant hî wǣron.

6 -fremed- mit o über dem 2. e R ‖ —15 2. 3. sg. u. 2. 3. pl. ü. f. W 7 uel fehlt H ‖ amati aus -tus D 8 fumus O ‖ gelufode f. H 9 gê wǣron f. H 9. 10 hî w. g. f. H 10 gelufode f. J 11 das erste amatus f. H 12 wær R ‖ fuerað h, fueras (s auf r.) J 13 a. e. u. fueramus] amaueramus (?) W 14 gefyrn gelufode f. H ‖ gefyrn am rande von ds. hd. C ‖ a. e.] amaueratis W ‖ eramus H ‖ fueramus und tis über mus H 14 gê] we und hi darüber H 15 a(ma)ti H ‖ hî w. f. H

TEMPORE

FVTVRO amabor ic bêo gelufod gyt, amaberis ðû bist, amabitur hê byð; ET PLVRALITER amabimur wê bêoð gelufode gyt, amabimini gê bêoð, amabuntur hî bêoð gelufode. IMPERATIVO MODO amare sŷ ðû gelufod, 20 ametur sŷ hê gelufod; ET PLVRALITER amemur bêon

1 wê gelufode, amamini bêon gê gelufode, amentur bêon hî gelufode. TEMPORE FVTVRO amator tu sŷ ðû gelufod, amator ille sŷ hê gelufod; ET PLVRALITER amemur bêon wê gelufode, amaminor bêon gê gelufode, 5 amantor bêon hî.

16 amabor am rande nachgetr. D ‖ ðû bist f. H, dahinter gelufod gýt T 17 hê byð f. H ‖ amabimur] amabitur U, imur auf r. D 18 g. g. f. W ‖ t von gyt auf r. H ‖ amabamini T ‖ gê bêoð f. HW; dahinter gelufode COU u. gelufode gyt T 18. 19 hî b. g. f. HW, dahinter gyt T 18 heo D 19 inperatiuo HTW ‖ amore O ‖ beo W ‖ gelufud h 20 ametur auf r. C, e auf r. h, amatur J ‖ beo W ‖ gelufod f. J 1 amamini aus amamim O, amemini (e auf r.) R ‖ ge aus we F ‖ gelufode f. J, lufode h ‖ amentur—2 geluf. f. T ‖ amentur aus amantur R 2 bio (?) W ‖ hi g z. t. weg H ‖ hi auf r. F ‖ gelufode f. J ‖ beo W 3 beo W ‖ das zweite gelufod f. J 4 amemus von späterer hd. aus etwas anderem O ‖ (we) J ‖ ameminor D ‖ beoð gê (ȝe W) hW 4. 5 gelufode f. JW 5 amantur J, amator W ‖ b. hi gelufode H

OPTATIVO MODO TEMPORE PRAESENTI

ET PRAETERITO INPERFECTO utinam amarer êalâ gif ic wǣre gelufod, utinam amareris êalâ gif ðû wǣre gelufod, utinam amaretur êalâ gif hê wǣre gelufod; ET PLVRALITER utinam amaremur êalâ gif wê wǣron 10 gelufode, utinam amaremini êalâ gif gê wǣron, utinam amarentur êalâ gif hî wǣron. PRAETERITO PERFECTO ET PLVSQVAMPERFECTO utinam amatus essem VEL amatus fuissem êalâ gif ic wǣre fulfremedlîce gelufod oððe gefyrn, utinam amatus esses VEL fuisses 15 êalâ gif ðû wǣre, utinam amatus esset VEL fuisset êalâ gif hê wǣre; ET PLVRALITER utinam amati essemus VEL fuissemus êalâ gif wê wǣron gelufode fulfremedlîce oððe gefyrn, utinam amati essetis VEL fuissetis êalâ gif gê wǣron, utinam amati essent VEL fuissent êalâ gif hî wǣron gelufode.

6 et f. in allen hss. ‖ imperfecto U ‖ amarer aus amare a. hd. H, amar[er] W 7 utinam—8 1. gelufod f. (eine spätere hd. ergänzt am rande amareris ł amarere sereies tu ame) F ‖ amaretis H ‖ a[mare]tur W ‖ eale T 8 gelufod f. JW ‖ (he) R ‖ gelufod f. JW, geł R 9 utinam aus utimam C ‖ amaremur aus -etur H, amemur W ‖ (we) D 10 gel. f. W ‖ amar[emi]ni W ‖ ge von ds. hd. über getilgtem we U, aus we F, we h ‖ wæron gelufode H 11 wæron gelufode H 12 [perfecto] W 13 amatus (hinter uel) f. DHJU ‖ [were] W ‖ -lic W 14 oþer W 15—16 ü. f. W 15 [u. a]matus W 17 ȝ[if we] W ‖ e in we aus a? R ‖ fulfr. gel. H ‖ gelufude T, vor l ein falscher strich (von f?) ungetilgt R 18 -lic W ‖ oþer W ‖ [uel fuis]setis W 19 êa. g. gê w. f. HW ‖ (gif) C ‖ g in ge auf r. a. hd.? h, we A 1 êala—gelufode f. H ‖ (hi) A ‖ gelufode f. DJW

TEMPORE FVTVRO utinam

amer êalâ gif ic bêo gelufod gyt, utinam ameris êalâ gif ðû byst, utinam ametur êalâ gif hê byð; ET PLVRALITER utinam amemur êalâ gyf wê bêoð gelufode 5 gyt, utinam amemini êalâ gyf gê bêoð, utinam amentur êalâ gyf hî bêoð. SVBIVNCTIVO MODO cum amer þonne ic eom nû gelufod, cum ameris þonne ðû eart, cum ametur þonne hê ys; ET PLVRALITER cum amemur þonne wê nû synd gelufode, cum amemini 10 þonne gê synd, cum amentur þonne hî synd.

t in tempore erst von späterer hd. F 1. 2 [ut. amer] W 2 amarer T ‖ amaris T 3 1. gif f. O ‖ byst] :: F ‖ ame[tur eala] W ‖ amatur h ‖ gif: F ‖ beoð U 4 êalâ—5 utinam f. H 4. 5 gelufod COTU 5 [ȝ]et W ‖ u[tinam ame]mini W ‖ ame:mini F ‖ êalâ—utinam f. H ‖ gyf f. F ‖ ge über getilgtem we U 6 êa. g. hî b. f. H ‖ beoð auf r. D ‖ subiunctiuo—14318 gelufode doppelt (das zweite mal hinter 1499 2. tæcað) A ‖ sub[iunc]tiuo W ‖ cum von a. hd. aus cam O 7 eam|beo (beo getilgt) H ‖ [þu] W 8 : ametur F 9 ðonne þonne A2 ‖ synd nu H ‖ beoþ W ‖ [ilufo]de W 10 ge seond H, ge nu synd D, ȝe beoþ W ‖ hig sy(n)d C ‖ beoþ W

PRAETERITO INPERFECTO cum amarer þâ þâ ic wæs gelufod, cum amareris þâ ðâ ðû wǣre, cum amaretur þâ ðâ hê wæs; ET PLVRALITER cum amaremur þâ ðâ wê wǣron gelufode, cum amaremini þâ ðâ gê wǣron gelufode, 15 cum amarentur þâ ðâ hî wǣron. PRAETERITO PERFECTO cum amatus sim VEL amatus fuerim þâ ðâ ic wæs fulfremedlîce gelufod, cum amatus sis VEL fueris þâ ðâ ðû wǣre gelufod, cum amatus sit VEL fuerit þâ þâ hê wæs gelufod; ET PLVRALITER cum amati

1 simus VEL fuerimus þâ ðâ wê wǣron gelufode, cum amati sitis VEL fueritis þâ ðâ gê wǣron gelufode, cum amati sint VEL fuerint ðâ ðâ hî wǣron.

11 inperfecto aus -tum? F, [inperfec]tum W ‖ amarer aus amerer H ‖ lufod H 12 (am)areris corr. v. a. hd. O, amaretis H ‖ wære lufod H ‖ [cum a]maretur W 13 amarentur U 14 gelufode f. HW ‖ a[mare]mini W 14. 15 gelufode f. DHJW, geł h, gł FR 16 perfecto aus -tum? F ‖ [cum] W 17 s in wæs auf r. r D ‖ -lic[e] A1 ‖ ilu[fod] W ‖ cum amatus] cumatus R 18 ðâ f. U ‖ gelufod f. DJHW ‖ uel] l O 19 fuerit f. H ‖ [þo þo] W ‖ gelufod f. DHJTW ‖ amatis h 1 simus aus sumus F, si[mus] A1 ‖ nur ein þa W ‖ wê f. W ‖ (wæ)ron J; wæ gz. u. ron z. t. weg H ‖ gelufode f. H 2 am[ati sitis] W ‖ þa—gelufode gl. über fuerimus R ‖ w. gel. f. H ‖ gelufode] gł hRT, f. DJW 3 sint aus sind F ‖ wæron gł R, f. H, we[ren] W

PRAETERITO

PLVSQVAMPERFECTO cum amatus essem VEL fuissem þâ ðâ 5 ic wæs gefyrn gelufod, cum amatus esses VEL fuisses þâ ðâ ðû wǣre gelufod, cum amatus esset VEL fuisset þâ ðâ hê wæs gelufod; ET PLVRALITER cum amati essemus VEL amati fuissemus þa ðâ wê wǣron gefyrn gelufode, cum amati essetis VEL fuissetis þâ ðâ gê wǣron 10 gelufode, cum amati essent VEL fuissent þâ ðâ hî wǣron gelufode. EODEM MODO TEMPORE FVTVRO cum amatus ero VEL amatus fuero þonne ic bêo gelufod gyt, cum amatus eris VEL fueris þonne ðû byst gelufod, cum amatus erit VEL fuerit þonne hê byð; ET 15 PLVRALITER cum amati erimus VEL amati fuerimus þonne wê bêoð gelufode gyt, cum amati eritis VEL fueritis þonne gê bêoð gelufode, cum amati erint VEL fuerint þonne hî bêoð gelufode.

4 -perfecto aus -te H 5 fulfremedlice gelufod gefyrn D, (fulfremedlice 1. corr.) ’gefyrn’gelufod F ‖ gł R, ilu[fod] W ‖ esse H ‖ fuisse H 6—11 ü. f. H 6 wæ:re (g rad.) R ‖ gelufod f. DJW, gefyrn gł R ‖ ess esset A1 ‖ fuis[set] W 7—11 ü. f. W 7 (he) A1 ‖ gelufod f. DJ, gł R 7. 8 über dem 2. e von essemus ein strich radiert O 8 amati f. HU 9. 10 wæron aus weeron D 10 gelufode f. DJ ‖ [cum a]mati W 11 gelufode f. DJ, gł FR, geł h ‖ futuro f. H 12 1. (amatus) A2, amamatus (aber das erste am mit a. t. unterpunctiert) O ‖ amatus (hinter uel) f. HU ‖ [fuer]o W ‖ —14 ü. f. H 13 [bist] W 13. 14 gł R, f. DJW 15 amati (hinter uel) f. HTUW ‖ [fuer]imus W 16 wê] we über getilgtem ge U, ge T ‖ gł R, gelufod TU, lufode H 17—18 gel. ü. f. HW 17 gelufod T, f. DJ ‖ [cum am]ati W ‖ am(a)ti J ‖ erunt A1. 2J 18 gelufode f. DJT

INFINITIVO MODO amari bêon

gelufod, amari uolo ic wylle bêon gelufod, amari 20 uolumus wê wyllað bêon gelufode. PRAETERITO PERFECTO

1 ET PLVSQVAMPERFECTO amatum esse VEL amatum fuisse. ic secge nû gewislîcor: olim uolui te amatum esse VEL fuisse gefyrn ic wolde, þæt ðû wǣre gelufod; and swâ tô eallum hâdum. FVTVRO TEMPORE amatum iri bêon 5 gelufod, uis amatum iri wylt ðû bêon gelufod, amatum iri uolo ic wylle bêon gelufod. DVO PARTICIPIA VENIVNT A VERBO PASSIVO twegen dǣl nymende cumað of ǣlcum ðrôwjendlîcum worde, PRAETERITI TEMPORIS forðgewitenre tîde amatus gelufod, FVTVRI 10 TEMPORIS tôwerdre tîde amandus sê ðe sceal bêon gelufod; amandus est ille hê ys tô lufigenne ET CETERA.

i in amari auf r. F 19 gł R ‖ uolo—amari f. A ‖ [uolo] W ‖ gł R 20 :uolumus F ‖ wê w. b. g.] amari uult ama[ri u]olunt W ‖ geł R 1 amatum (hinter uel) f. JU, steht hinter fuisse H 2 [secg]e W ‖ amatum esse] amare H 3 wol[de þet] W ‖ gł R 4 swâ] so forþ W ‖ tempere T 5 1. [iluf]ed W ‖ 2. gł R 6 ire F ‖ [beon] W 7 two W 7. 8 delnimen[de c]umaþ W 8 w in þrowigend- auf rad. g A, ðrow(i)end- h, þrowigendum J 9 tempore O, temp͞r h, tem|p͞r und an tem von späterer hd. poris et futuri F, tp͞r HT ‖ f. t. f. H ‖ forðgewitendre J, forgew. D ‖ ti[de a]matus W 10 tempores (e durchstrichen) C ‖ tô. tîde f. H ‖ toweardre JT ‖ tîde f. A ‖ ðe f. H 11 [iluu]ed W ‖ he :is h ‖ lufianne H 11. 12 et c. f. W

Ðus gâð êac ealle þâ word, þe synd gecwedene

COMMVNIA oððe DEPONENTIA, þissere geðêodnysse. COMMVNE 15 VERBVM ys osculor ic cysse, oscularis ðû cyst, osculatur hê cyst, and swâ forð. PRAETERITVM PERFECTVM osculatus sum ic cyste ET CETERA. ealswâ criminor ic leahtrje, PRAETERITVM criminatus sum ic leahtrode; ortor ic tyhte, ortatus sum; auxilior ic fultumige, auxiliatus sum;

13 kein absatz ‖ gað aus gæð h ‖ ealla J ‖ [beoþ icwe]þene W ‖ seond H 14 deponencia W ‖ þisre H 15 [is os]culor W ‖ cusse and ic am icust W ‖ oscularis aus ofc- F ‖ ðû f. J 15. 16 o. hê c. f. H 16 pr.—17 cetera f. W 17 cyst U, cysse J ‖ et c. f. H ‖ [also cri]minor W ‖ ic | ic das erste mit a. t. getilgt U 18 praeteritum f. H, dahinter perfectum W ‖ hleahtrode A, leahtrie also preteritum perfectum [oscul]atus sum icuste W ‖ tæhte U 19 auxili(a)tus (a ü. r.) F, [auxili]atus W

20 adulor ic lyffette; abhominor ic onscunige; detestor ic onscunige; calumnior ic êhte mid têonan; dominor ic gewylde mid hlâfordscipe; frustror ic âîdlige; consolor ic gefrêfrige; scrutor ic smêage. PRISCIANVS cwæð, þæt ðâs word and ðyllîce habbað twâ getâcnunga, 5 dǣde and þrôwunge, and ealle hî macjað heora PRAETERITVM on atus: scrutatus sum ET CETERA.

20 adultor C, adul:or (t rad.) U ‖ lyffete A, leffytte D, lyffytte FHhJR, lyffyte C, lyffettige T, luffetie W ‖ abominor OT, später h getilgt D ‖ ic on-] ł D ‖ onsceonige U ‖ detestor ic onsc. f. HOU (vgl. lesarten zu 1452) ‖ ł detestor J, ł d. über abhominor C 1 ic onscunige f. CJ ‖ cal(u)minor C, calumpnor U ‖ ic ê.—dominor f. J ‖ ic gz. u. e in êhte z. t. weg H ‖ ahte (doch e über a 1. corr.) F ‖ domin::or (at rad.?) O 2 wealde H ‖ mid] min F ‖ hlaforscy(i h)pe Fh, dahinter detestor ic onscunige (onsceon- U) CHOU ‖ frustor H, frustro h ‖ adlige F 3 afrefrie H, frefrige O, frefrie W ‖ scutor J ‖ gesme̋age T 4 cweð T 5 dæda J ‖ þrowungæ R, -nga HJ ‖ ealla J ‖ maciah J 6 scru(ta)tus O, srutatus J

þâs ôðre

synd DEPONENTIA, and hî getâcnjað dǣde: miror ic wundrige, miraris ðû wundrast, miratur hê wundrað; ET PLVRALITER miramur wê wundrjað, miramini 10 gê wundrjað, mirantur hî wundrjað. ealswâ glorior ic wuldrige, meditor ic smêage, sciscitor ic befrîne, uociferor ic hrŷme, contemplor ic ymbwlâtige,

uagor ic wôrige, fabulor ic spellige, causor ic sprece stîðlîce for sumon intingan, gratulor 15 ic blîssige, percunctor ic âxige, opinor and suspicor ic wêne, for ic sprece (faris ðû sprecst), laetor ic blîssige, praelior ic feohte, aduersor ic ðwyrige oððe ic wiðerige, imitor ic geefenlǣce,

ða CU 7 beoþ W ‖ hî f. H ‖ dæda H 8 2. 3. sg. ü. f. W 8. 9 wund(r)aþ H 9 et—10 hî wundrjað f. TW 10 :ge D ‖ ealswa gæð T 11 siscitor O 12 befrinne W ‖ (h)ryme C, hréme T, hreme U ‖ emb- H

13 spyllie T 14 ic spr. usw. in d. z. R ‖ stiðlice aus -cor R ‖ sumum U, suman DT 15 percunctor—17 blîssige f. T ‖ percuntor F ‖ and aus et R, et AJ, ł U 16 ic w. ü. opinor R ‖ ðû s. f. W ‖ sp(e)rcst (!) C, spricst JR 17 erstes r in prelior auf rad. l A 18 o. ic w. in d. z. R ‖ oððo T, oþer W ‖ ic vor w. f. W

peregrinor ic wræcsîðige, rimor ic smêage, epulor

1 ic wistfullige, dignor ic gemedemige, philosophor ic ûðwitige oððe ic smêage embe wîsdôm, testificor ic sêðe, ueneror ic ârwurðige, precor ic bidde, furor ic stele, recordor ic gemune, piscor ic fixje,

19 wræcnige H ‖ sm. ymbe wisdom H 19. 1461 ep. ic wistfullie dingnor ic imedemie hinter 1462 wisdom W 1 philosofor T 2 uðwitig(i)e R, uðwitegie AF, uðwitegige J ‖ o.—wîsd. in d. z. R, f. H ‖ oþer W ‖ ymbe JRU, embe sumne W ‖ tes(ti)ficor F 3 sêðe] gesæde H 4 stæle J, style T ‖ i in piscor auf r. C ‖ ie in fixie undeutlich geraten u. daher von ds. hd. darüber widerholt O

5 aucupor ic fuglje, altercor ic cîde, mercor and negotior ic mangige, lucror ic gestrŷne, morigeror ic leornige þêawas, melioror ic betrige, uerecundor mê sceamað, moderor ic gemetegje, zelor ic andige, moror ic latige on sumre stôwe oððe ic elcige.

5 aucopor A ‖ fugelige HJ, fugli(g)e A ‖ alter:cor F ‖ cide auf r. F ‖ and] et AFJT 6 ic m. über mercor in z. 5 R ‖ zwischen mangige und lucror noch zelor ic andige U (s. 8) ‖ lu(c)ror C ‖ (ge)stryne O, (ge)strine U, gestreone H ‖ mori(g)eror corr. von a. hd. FO, morieror CDHhRTU 7 þeawes H ‖ melieror T ‖ beterige T, g über rad. w 1. corr. F 8 (ic) g. C ‖ gemetige H ‖ z. ic a. f. U (s. zu 7) 9 m:ror (e rad.?) J ‖ on usw. in d. z. R ‖ sumere AFHhJRT ‖ oþer W ‖ ęlcige T, ylcige J

10 þâs word macjað heora PRAETERITVM on atus: miratus sum ic wundrode tô werlîcum hâde, mirata sum tô wîflîcum hâde, miratum tô nâðrum cynne. furatus est uir bouem se ceorl forstæl ǣnne oxan, furata est mulier, furatum est mancipium; ET CETERA.

11 wundrie W ‖ tô werl. h.] ad femininum H ‖ i in werlicum auf rasur R 11. 12 tô wîfl. h.] ad neutrum H 12 tô n. c. f. H ‖ s in furatus von späterer hd. F 13 ü. f. W 13. 14 mulier furatum est f. T 14 et c. f. W

15 Þâ word, þe genymað on PRAETERITVM ui and næfdon

æt fruman þone u (amo, amaui), þâ habbað hwîlon SINCOPAM, þæt ys, wanunge, on ðâm ôðrum hâde and on ðâm þriddan: amaui, amauisti VEL amasti (hêr ys se ui

1 awege), amauistis VEL amastis, amauerunt VEL amarunt.

15 kein absatz ‖ nimeþ W 16 þone v æt fruman J ‖ t in æt aus f A ‖ ðonne A ‖ o in amo auf r. J, so so is amo W ‖ habbað] bb u. ð z. t. u. das a dazwischen gz. weg H 16. 17 u ü. a in sincopam a hd. F, sincocam D 17 þ. is w. gl. R ‖ wanunge—h[o]d[e] unterer teil weggeschnitten W ‖ wanunga O ‖ [and—1475 lauo] W 18 hade auch hinter þriddan H 1 uel amarunt f. AJ ‖ ama::runt F

ealswâ neo ic spinne, neui ic span, neuisti VEL nesti ðû spunne, neuistis VEL nestis gê spunnon, neuerunt VEL nerunt hî spunnon. ac hit ne byð nâ swâ, gif se 5 u byð æt fruman on ðâm worde: lauo ic ðwêa, laui, lauisti. ne miht þû nâ cweðan hêr lasti.

2 ic span—4 ü. f. H 3 spu(n)non C, spunnun U ‖ neuerunt aus uenerunt O 4 na aus ne F 5 lauio O 6 lauasti hJ ‖ þu ne miht na O ‖ nout W ‖ cweðen T, cweþen J

[140] ametur sŷ hê gelufod text has ametur, sŷ hê gelufod with comma

1421 êalâ—gelufode f. H text has “êala”

DE SECVNDA CONIVGATIONE.

7 überschrift f. HJTW ‖ II FhO, f. A ‖ coniugatio A, coniunctione O

Sêo ôðer CONIVGATIO ys ful êaðcnǣwe, forðan ðe ǣlc ðâra worda, þe geendað on eo, and se ôðer hâd on es, 10 ys þǣre ôðre geðêodnysse. doceo ic lǣre, doces þû lǣrst, docet hê lǣrð; ET PLVRALITER docemus wê tǣcað, docetis gê tǣcað, docent hî tǣcað.

8 kein absatz JT ‖ se JOT, þe W ‖ o in oþer aus ð (soll so lauten!) A ‖ eaðcnáwe T ‖ -þon U, -ðam H 9 ðæra (þ-) ACFhJRTU ‖ gðege endað (das erste ð aus e: also 1. g zu tilgen unterlassen) R ‖ endeþ W 10 ðæra A ‖ oðere h ‖ oceo W ‖ —12 ü. in d. z. T ‖ —1486 2. 3. sg. und 1. 2. 3. pl. ü. f. W 11. 12 tæceað immer C, tæceað die ersten beiden male D, lærað (2. u. 3. -þ) immer H 11 we tæceþ J 12 cetis cent W

EODEM MODO TEMPORE

PRAETERITO INPERFECTO docebam ic tǣhte, docebas ðû tǣhtest, docebat hê tǣhte; ET PLVRALITER docebamus 15 wê tǣhton, docebatis gê tǣhton, docebant hî tǣhton. PRAETERITO PERFECTO docui ic tǣhte, docuisti þû tǣhtest, docuit hê tǣhte; ET PLVRALITER docuimus wê tǣhton, docuistis gê tǣhton, docuerunt VEL docuere hî tǣhton.

13—15011 tǣceað ü. f. T 13. 14 cebas cebat W 13 docebas aus -bam C 14 decebat U ‖ he t̄ Fh 14. 15 cebamus W 15 docebatys O ‖ ge t̄ Fh ‖ cebant W 16 ic t. f. W 16. 17 cuisti cuit W 17 tæhtost J, t̄ h ‖ he t̄ Fh 18 do(cui)stis 1. corr. h, cuistis W ‖ ge t̄ Fh, ge tehton A ‖ cuerunt uel cuere W

PRAETERITO PLVSQVAMPERFECTO docueram ic

1 tǣhte gefyrn, docueras þû tǣhtest, docuerat hê tǣhte; ET PLVRALITER docueramus wê tǣhton, docueratis gê tǣhton, docuerant hî tǣhton. TEMPORE FVTVRO docebo ic tǣce gyt tô dæg oððe sume dæg; docebis ðû 5 tǣhst, docebit hê tǣhð; ET PLVRALITER docebimus wê tǣcað, docebitis gê tǣcað, docebunt hî tǣcað. INPERATIVO MODO bebêodendlîcum gemete TEMPORE PRAESENTI on andwerdre tîde AD SECVNDAM ET TERTIAM PERSONAM tô ðâm ôðrum hâde and tô ðâm ðriddan 10 doce tǣc ðû, doceat tǣce hê;

1 tǣhtest f. H, t̄ FhR ‖ docuerað F ‖ tǣhte f. H 2 we t. gef̄ H 2. 3 cueratis cuerant W 3 hi t̄ H 4 tô dæg—dæg f. H ‖ o. s. d. in d. z. R, doppelt (das zweite mal durch puncte mit a. t. getilgt) U ‖ oþer W ‖ sume] sumne J ‖ daie W 5 tæh::st (te rad.) O, st auf r. C, tæhtst U, tæhtest h ‖ tæcð DHJ, ð auf rad. t ? C, tæht: (e rad.) O, t̄ Fh 6 alle drei mal tæceað C, t̄ das erste und zweite mal FhR, tæc̄ das dritte mal H ‖ cebitis cebunt W 6. 7 imperatiuo ACDJRU, inparatiuo W 7—9 nur lat. HT 7 bebeodenlic W ‖ gemete doppelt (das zweite getilgt) C 8 amII et amIII C, II et amIII U ‖ et f. O 10 doceas nach doce T ‖ doceað F, doce:t (a rad.) O, deceat R

ET PLVRALITER doceamus

tǣcon wê, docete tǣce gê, doceant tǣcon hî. TEMPORE FVTVRO doceto tu tǣc ðû, doceto ille tǣce hê; ET PLVRALITER doceamus tǣce wê, docetote tǣce gê, docento tǣcon hî. OPTATIVO MODO utinam docerem êalâ gif ic 15 tǣhte nû oððe hwêne ǣr, utinam doceres êalâ gif ðû tǣhtest, utinam doceret êalâ gif hê tǣhte; ET PLVRALITER utinam doceremus êalâ gif wê tǣhton, utinam doceretis êalâ gif gê tǣhton, utinam docerent êalâ gif hî tǣhton.

11 tæcen we ACDFhJRU, teche we W ‖ doceto T ‖ tæcon ge H, techen ȝe W ‖ ge über getilgtem he U ‖ tæcen hig CU 12 et—13 gê f. H 13 tæcon we D ‖ tæcon gê D 14 mode C ‖ gif] þær H 15 tæht(e) C, teche W ‖ o. h. ær in d. z. R, f. H ‖ hwæne JW 16 tæhtost J, teihtes W ‖ docerent T, ceret W 17 płr urspr. (aber p gz., łr z. t. weg) H 18 ge t̄ Fh, ge tæcton A, ge tæcað O ‖ 3. pl. f. W

PRAETERITO PERFECTO ET PLVSQVAMPERFECTO

20 utinam docuissem êalâ gif ic tǣhte fulfremedlîce

1 oððe gefyrn, utinam docuisses êalâ gif ðû tǣhtest, utinam docuisset êalâ gif hê tǣhte; ET PLVRALITER utinam docuissemus êalâ gif wê tǣhton, utinam docuissetis êalâ gif gê tǣhton, utinam docuissent êalâ 5 gif hî tǣhton. TEMPORE FVTVRO utinam doceam êalâ gif ic tǣce gyt, utinam doceas êalâ gif ðû tǣcst, utinam doceat êala gif hê tǣcð; ET PLVRALITER utinam doceamus êalâ gif we tǣcað gyt, utinam doceatis êalâ gif gê tǣcað, utinam doceant êalâ gif hî tǣcað. 10 SVBIVNCTIVO MODO underðêodendlîcum gemete cum doceam þonne ic tǣce nû, cum doceas ðonne ðû tǣcst, cum doceat þonne hê tǣcð; ET PLVRALITER cum doceamus ðonne wê tǣcað, cum doceatis þonne gê tǣcað, cum doceant þonne hî tǣcað.

19 preterito perfectum F 19. 20 plusquamperfec̄ F 20 (gif) J 1 oþer W ‖ êalâ—2 docuisset f. H 2 tæhtost J, tæht̄ R, t̄ Fh ‖ 3. sg. ü. f. W ‖ gef H ‖ t̄ Fh 3 ealla h ‖ w(e t)æhton D ‖ t. f. W, t̄ Fh 4 docuisetis T ‖ gê] we F ‖ t̄ Fh, f. W 5 tæht F, f. W 6 ic tæhte J ‖ [ut.—7 doceat] W ‖ tæhst J, tæhtest AChU, t̄ FR 7 doceað F ‖ tæhð AU, tæht J, tæh mit einem strich durch das h h, t̄ FRW 8 [ala(für eala)—14 doceant] W 8. 9 tæceað die beiden ersten male C 9 ge tæcaþ gyt J ‖ hi t̄ Fh ‖ tæceað D, dahinter ist 1426 sub. bis 14318 gelufode widerholt A 10 u. g. f. T 11 s von doceas auf r. J 12 tæhst DFhJR, tæhtest A ‖ tæhð R, c aus h A ‖ et] and (abgekürzt) A 14 docea(n)t h, docent J

PRAETERITO INPERFECTO

15 cum docerem þâ ðâ ic tǣhte lytle ǣr, cum doceres þâ ðâ ðû tǣhtest, cum doceret ðâ ðâ hê tǣhte; ET PLVRALITER cum doceremus þâ ðâ wê tǣhton, cum doceretis þâ ðâ gê tǣhton, cum docerent þâ ðâ hî tǣhton. PRAETERITO PERFECTO cum docuerim þâ ðâ ic 20 tǣhte fulfremedlîce, cum docueris ðâ ðâ ðû tǣhtest, cum docuerit þâ ðâ hê tǣhte; ET PLVRALITER cum docuerimus þâ ðâ wê tǣhton, cum docueritis þâ ðâ gê

1 tǣhton, cum docuerint þâ ðâ hî tǣhton. PRAETERITO PLVSQVAMPERFECTO cum docuissem þâ ðâ ic tǣhte gefyrn, cum docuisses þâ ðâ ðû tǣhtest, cum docuisset þa ðâ hê tǣhte; ET PLVRALITER cum docuissemus þâ ðâ 5 wê tǣhton gefyrn, cum docuissetis þâ ðâ gê tǣhton, cum docuissent ðâ ðâ hî tǣhton.

14. 15 imperfecto U 15 þâ ðâ] þonne W ‖ tæhte v. ds. hd. über lærde H ‖ (lytle) R ‖ ǣr] lâr C, lar U 16 do(ce)res A ‖ þâ ðâ—doceret f. H 16. 17 t̄ W 17 et] and (abgekürzt) A ‖ þâ—18 tǣhton f. H ‖ t̄ FhRW 18 t̄ FhRW ‖ 3. pl. ü. f. W 19 t̄ FR ‖ docerim O 20 cueris W ‖ —1501 ü. f. W ‖ tæhtes C 21 cuerit W ‖ ðâ] þe H 22 we t̄ Fh ‖ cueritis W 1 t̄ beide m. FR ‖ cuerint W 2 -fectum F ‖ tæhte aus tæhto D 3 docu vor isses erst v. a. hd. nachgetr. F ‖ —6 ü. f. H, 2. 3. sg. u. 2. 3. pl. ü. f. W ‖ t̄ R ‖ cuisset W 4 t̄ FhR ‖ docuisse[mus] A 5 cuissetis W ‖ ge t̄ FhR 6 cuissent W ‖ hi t̄ R

TEMPORE FVTVRO cum

docuero þonne ic tǣce gyt sume dæg, cum docueris þonne ðû tǣcst, cum docuerit ðonne hê tǣcð; ET PLVRALITER cum docuerimus þonne wê tǣceað gyt, cum 10 docueritis þonne gê tǣceað, cum docuerint þonne hî tǣceað. INFINITIVO MODO docere tǣcean; docere uolo ic wylle nû tǣcean; docere uolebam ic wolde nû ǣr tǣcean; docere uolumus wê wyllað tǣcan. PRAETERITO PERFECTO ET PLVSQVAMPERFECTO docuisse tǣcan; 15 uidi aliquando te docuisse pueros ic geseah hwîlon ðê tǣcan ðâm cildum. FVTVRO TEMPORE doctum ire VEL docturum esse; uideo te doctum ire ic gesêo, þæt ðû gǣst tǣcan; uideo te docturum esse ic gesêo, þæt ðû wylt tǣcan.

7 cuero W ‖ þa þo W ‖ teihte W ‖ sumne J ‖ dæge H, daiȝe W ‖ cueris W, docuerunt J 8—11 tǣceað ü. f. HW 8 tæhst ACDJ, tæhtest U, t̄ FhR ‖ 3. sg. f. H ‖ cuerit W ‖ c in tæcð auf r. (von h A) AJ, t̄ R 9—10 cuer- W 9 tæcað (-þ) ACDFhJU, t̄ R ‖ gy[t] A ‖ cum f. H 10 gê] hi J ‖ tæcað (-þ) ACDJU, t̄ FhR ‖ cum f. H 11 tæcað (-þ) ACDJU, t̄ FhR ‖ ere im 1. doc. auf r. h ‖ tæcan (in d. z. T) ACDFHhJRTU 12—19 ü. f. T 12 nû f. H ‖ tæcan ACDFHhJRU 12. 13 tæcan nu ǣr H 13 tæcan ACDFHhRU, tæcen J ‖ wê w. t. f. W ‖ nu tæcen J 15 aliquando f. W ‖ te f. F ‖ g in geseah auf rad. s A ‖ hwilon f. W ‖ (þe) D 16 tæcen J ‖ ðâm f. W ‖ children W, dum von cildum z. t. weg H ‖ tempora F 17 doctorum h ‖ uideo te] uidente J ‖ te f. CU ‖ docturum ire W 18 seo C 18. 19 ðu wylt] þult W

INPERSONALI MODO docetur. þis gemet gǣð

20 ofer ealle ðâ ôðre ǣfre on ðâm ðriddan hâde and behôfað, þæt man ðǣr tô dô SVBAVDITIONEM ET PERSONAM,

1 þæt ys, underhlystunge and hâd. docetur, SVBAVDIS a me: ic tǣce. SVBAVDIS ys word: subaudio ic underhlyste, subaudis ðû underhlyst, subaudit hê underhlyst. PRAETERITO INPERFECTO docebatur a te ðû tǣhtest 5 nû ǣr. PRAETERITO PERFECTO doctum erat a nobis wê tǣhton and swâ forð.

19 inp.—1518 nêod] et cetera T 21 mon J ‖ do þerto W ‖ et] and H 1 þæt ys usw. in d. z. R ‖ underhlyst H ‖ su(b)audis ds. hd.? F 2 a vor me nachträglich eingefügt U ‖ ‖ ic] .i. ic W ‖ is w. gl. R ‖ su|audio urspr. (b vor | nachtr. v. ds. hd.?) F 3 2. sg. ü. f. W 4 doceoatur (aber b ü. o) h 4. 5 þu ꝥ teihtest W 5 perfectum F, in davor radiert C ‖ [nobis—9 uerba] W

INFINITIVO MODO doceri a me

uolo ic wylle tǣcan; doceri a nobis uolumus wê wyllað tǣcan. ac ðises gemetes nys nân nêod. GERVNDIA VEL PARTICIPALIA VERBA SVNT HAEC: docendi, docendo, docendum, 10 doctum, doctu. tempus est docendi tîma hyt ys tô tǣcenne, docendo loquor tǣcende ic sprece, docendum est mihi mê ys tô tǣcenne, habes pueros ad docendum hæfst ðû cild tô lǣrenne, uis doctum ire wylt ðû gân tǣcan, doctu ueni fram lâre ic côm.

7 tæcen J ‖ docere O 8 tæcen J ‖ þisses J, ðysses F 9 participalia DU, particip(i)alia C, participialia AFhJRT, participia HO 10—14 t. ü. f. T ‖ —13 ü. f. W 10. 11 tid is to tæcanne H 11 to tæcende F 12 michi T 13 hæf(s)t ðu H, hæfstu (über mihi) R ‖ lærennne J, læranne H ‖ uis f. T 14 wultu W ‖ (þu) C ‖ (gan) a. hd ? h ‖ tæcen J ‖ doctum ueni H ‖ ü. in d. z. T ‖ com aus eom O

15 þâs word magon tô eallum hâdum and tô eallum tîdum and tô ǣgðrum getele and tô ǣlcum cynne: multum ipse laborat docendo pueros swîðe hê swincð tǣcende ðâm cildum, ipsa monialis uigilat docendo puellas sêo mynecene wacað tǣcende ðâm mǣdencildum, 20 legendo docetur uir ET legendo docetur mulier. and hî underfôð PRAEPOSITIONES, þæt synd foresetnyssa, in

1 and ad: in conuertendo dominus captiuitatem Sion, ad legendum ET CETERA.

15 þa CU 16 getæle FT ‖ ealcum c auf r. (aus l?) J ‖ kynne h 17—19 ü. f. TW 17 tæcendum O 18 ipsa—uigilat f. W ‖ se U 19 mynecenu (ne ü. d. z. H, u auf r. C) CHO, minecenu U, mycene zu mynecene (sp. hd.?) A ‖ mǣdencildum auf r. O 20 et] and H 21 þ. s. f. gl. R, f. T ‖ beoþ W ‖ -nyssa aus nysse O, -nysse J, -nesse H 1 dominus mit a. t. zu -um U ‖ syon UW

eft, ðonne hî bêoð naman, ðonne

nimað hî him gelîce CASVS. amanda uirtus lufigendlîc miht, amandae uirtutis lufigendlîcere mihte, in pascendis 5 gregibus on læswigendum êowdum, ad audiendam uocem tô gehŷrendlîcere stemne and fela ôðre.

3 heom H ‖ casais J, casen W ‖ —6 ü. f. T ‖ lufigendlice h 4 miht] mægen H ‖ amende F ‖ ü. f. W ‖ lufigen(d)l- 1. corr. h, -licre CDHRU 4. 5 pascedis T 5. 6 audiendum O 6 ü. f. W ‖ gehyrenl- Dh, -cre CDHRU ‖ stæmne H ‖ and f. ô. f. T ‖ feala F ‖ oþre suuche W

DVO PARTICIPIA VENIVNT A VERBO ACTIVO twegen dǣlas, ðe synd gecwedene dǣl nimende, cumað of ðâm dǣdlîcum worde, PRAESENTIS TEMPORIS docens tǣcende, 10 FVTVRI TEMPORIS docturus sum cras pueros ic wylle tǣcan tô merigen þâm cildum.

7 duo fast ganz weg H ‖ parcipia C ‖ twegen—9 worde gl. R, f. T ‖ twægen F ‖ dæles J 8 ðe—dǣl f. W ‖ ein strich durch den hals von þ in þe rad. D ‖ synd:: (on rad.) R ‖ gecweden R ‖ nimiende W ‖ cymað R ‖ mit ðam schliesst A 9 wordum J ‖ —11 ü. f. T 10 docturus aus -os C 10—11 ü. f. W ‖ tæcen J 11 mergen CDHU, merien h

Ðus gâð ealle ðâ word, þe geendjað on eo on ðâm

forman hâde and on ðâm ôðrum hâde on langne es: habeo ic hæbbe, habes ðû hæfst, habet hê hæfð. 15 ðêos CONIVGATIO macað hire PRAETERITVM PERFECTVM on six wîsan.

12 kein absatz ‖ ðus—14 hæfð f. T ‖ gâð] secgað O ‖ endiað H, endeþ W 13 lagne HU 14 ü. f. HW ‖ hê f. O 15 ein punct über dem letzten buchst. v. coniugatio wol zufällig O ‖ perfectum—17 praeteritum f. O 16 wison H

I. Sêo forme PRAETERITVM geendað on ui: fleo ic

wêpe, fles ðû wêpst, fleui ic wêop, fletum gewôpen. eallswâ defleo ic bewêpe, defleui, defletum; neo 20 ic spinne, neui, netum; impleo ic gefylle; compleo ic

1 fullfylle; suppleo ic fylle; oleo ic wexe oððe ic stême, oleui, oletum oððe olui, olitum; aboleo ic âdylegige, aboleui, aboletum oððe abolui, abolitum. ðâ ôðre macjað PRAETERITVM on eui and SOPINVM on etum: deleo 5 ic âdylegige, deleui ic âdylegode, deletum âdilegod; of ðâm is gecweden letum dêað, þe âdylegað lîf.

17 absatz nur CTU ‖ I f. FHhJW ‖ endeþ W 17. 18 ic w. f. W 17 ic f. T 18 wepe in d. z. T ‖ ðû w. f. HTW ‖ wæpst F ‖ ic w. f. HTW 18. 19 gewopen eallswa f. T ‖ gewo in gewopen auf r. h 19 defl(e)ui R 20 ic sp. f. H ‖ swimme W ‖ ne[ui—1533 aboli]tum W ‖ impl(e)o U, -pleo auf r. C ‖ fylle H, impleui impletum (über dem perf. ic gefylle rot durchstrichen) fügt hinzu T ‖ compleo—1531 suppleo auf r. C 1 full f. H ‖ supleo T 1. 2 o. ic st. gl. R, f. T 1 drittes ic f. H 2 oððe f. T ‖ ol:ui (e rad.) h ‖ erstes o in aboleo auf r. C 2. 3 ic adilegige in d. z. T ‖ adileghige H, adyligige F, adylihige C, adilgige D 4 heora pr. J ‖ e in eui nicht ganz deutlich u. daher v. a. hd. noch ein e drüber F ‖ on sopinum etum W ‖ supinum J ‖ etum] :tu:m (e und i rad.) O 5 adelegige R, adilogige T, adylgige D, adilhgie H, adylihige C ‖ ic aylegode O, f. DHTW ‖ dele:tum D ‖ âd. f. DHTW 6 gecwedon T, iseid W ‖ l(o)etum C, loetum U ‖ deað f. W ‖ þe â. l. f. T ‖ adelegað U, adilgeaþ H

II. Sêo ôðer PRAETERITVM geendað on u.i: doceo

ic tǣce, docui; habeo ic hæbbe, habui ic hæfde, habitum gehæfd; prohibeo ic forbêode, prohibui ic 10 forbêad, prohibitum forboden; exhibeo ic gearcige, exhibui, exhibitum; adhibeo ic tô nime, adhibui, adhibitum;

7 absatz nur CU ‖ II f. FHhJTW und urspr. (doch am rande von späterer hd. II ú. i) O ‖ se(o) R ‖ geen|endað (das erste en durchstrichen) O, endeþ W, f. T, davor p rad. H 8 ic tǣce f. HT ‖ docui ic tæhte CDU, decui J ‖ ic hæbbe gl. ü. docui R, f. TW ‖ ic hæfde f. TW 9 gehæfþ J, he hæfð H, f. TW ‖ proibeo T ‖ proibui T 9. 10 ic forbêad f. DHJTW 10 proibitum T ‖ forboden f. DHJTW ‖ exibeo CJOUW ‖ ic iȝærkie W 11 exibui CU, f. O, ui auf r. R ‖ exibitum COU ‖ genime T, cume F ‖ adibitum C

praebeo ic gearcige, praebui, praebitum; taceo ic sûwige, tacui, tacitum; conticeo ic samod sûwige, 15 conticui, conticitum; moneo ic mynegige, monui, monitum.

12—14 ü. in d. z. T 13 swugige H, swuwie W, w aus p O ‖ a in tacui aus u und a noch einmal darüber H ‖ conticeo—14 conticitum f. F ‖ conticio h ‖ swugige H, swuwie W 14 contacui T ‖ contacitum T ‖ myngige D, myngyge H, myngie C, imunegie W ‖ mon:ui O

SCIENDVM EST, QVOD NEVTRA VERBA DEFICIVNT IN SOPINO is tô witenne, þæt ðâ word, ðe synd NEVTRA gehâtene, âteorjað on ðus gerâdum SOPINVM. caleo ic wearmige, calui; nis ðǣr nân SOPINVM. eallswâ tepeo ic wlacige, tepui; horreo ic onðracige, horrui; candeo 5 ic scîne, candui; studeo ic gecnyrdlǣce, studui; frondeo ic grôwe, frondui; splendeo ic scîne, splendui; rubeo ic rêadige, rubui; palleo ic blâcige, pallui; pareo ic gehŷrsumige, parui; iaceo ic licge, iacui;

15 est f. T ‖ c in deficiunt nicht ganz deutlich und daher noch einmal darüber O ‖ supino J, sopinum FT, sopina H 1 is—2 sopinum gl. R, in d. z. T ‖ witanne HhJ, witene T ‖ beoþ W 1. 2 geh(a)tene C 2 supinum J, n aus u O 3 ic w. ü. calui R ‖ w(e)ar(mi)ge (mi ü. rad. ni) O, wærmige J ‖ n. ð. n. s. f. T ‖ ::|nis H ‖ þar D ‖ eallswâ f. T 4 slacige CDHU ‖ horrui mit eo über ui H ‖ ic onþracige in d. z. T ‖ anðracige (aus on- R) hR, anþracige J, andþracige CDHU, andþrakie W, þracige F 5 ge(c)nyrd- J, gecnerd- T, gecneord- H; æ aus e. a. J; icnorlæche W 6 :growe C ‖ punct unter p in splendeo zufällig O 7 reodige O 8 hyrsumige H, gehyrsumge U

Explore with AITake your curiosity a little further.

Reading settings