TURCKSE SLAVERNIE, Geleden en beſchreven Door Emanuel d’ airanda. (continued 2)

Komende op den Overloop ſagh ick daer een ware af beeldinge van het laetſte Oordeel: want de Turcken waren alle achter op het Schip, roepende met open Kelen, om hulpe van haren Propheet Mahomet. Rontom de groote Maſt waren eenige Joden, die Abraham, Iſaac ende Moyſes aenriepen; ende wy Catholijcke Chriſtenen addreſſeerden onſe Gebeden aen Jeſus Chriſtus ende aen ſijn Heylige Moeder. De andere Gereformeerde ende Schiſmatijcke Chriſtenen baden Godt mede aen op haer wijſe uyt een goet herte: ick verſekere u dat de arghſte van den hoop ſeer devoot was. Wy waren in deſe miſerie ende confuſie een goeden tijt: Ende ſiende dat de twee andere Anckers het Schip niet vaſt en hielden, maer langs de gront geduyrigh voort ſleepten, braken de Kabels. Terſtont ſtelde men het Voor-zeyl aen de Wint, ende het Schip wende met een ongelooflijcke raſſigheydt ende kracht met het voorſte na het Lant. Hans Maurus riep in’t Nederduyts, wacht u van de Maſt, ick vreeſe datſe vallen ſal. Maer daer en brack niemendal; maer thien ofte twaelf Turcken vielender van den Overloop in Zee: Ende alſoo de Wint de Zee met ſoo grooten kracht op het Lant wierp, wierdenſe terſtont met hulpe van de Zee op het Lant geworpen. Dat alles geſchiede in een oogenblick tijts, ende het Schip, rakende het Lant, borſte, ende by na alle dieder op waren, ſprongen in de Zee, vreſende dat het Schip ſoude ſplijten: Alſoo ick ſagh dat het Schip na het Lant toe helde aen de zijde daerſe alle in Zee ſprongen, vreeſde ick dat het door het geſtadigh bewegen om ſoude vallen, door de groote Wint, ſoo dat ick niet langer op den Overloop dorſte blijven, maer ſprongh mede in Zee, alwaer ick by geluck gront voelde, ende over eynde bleef ſtaen, maer geen langen tijt, want de Zee bewogen ende gedreven ſijnde door de groote Wint ſmeet my elcke oogenblick ter neder; ſoo dat ick genootſaeckt was drie ofte vier Vamen lang te ſwemmen, ende daer mede wierde ick op ’t Lant geworpen.

Ick danckte Godt uyt goeder herte; ſoeckende terſtont mijn Cameraet Monſieur Caloen, want hoewel dat ick hem in Zee hadde ſien ſpringhen, wiſte ick nochtans niet oft hy het Landt gekreghen hadde ofte niet. Hy hadde oock die ſorghe over my: Na dat wy malkander ghevonden hadden, danckten wy Godt dat wy van dat perijckel ontkomen waren. Daer na ging ick ſoecken den Turck die met ons van Argiers gekomen was, om ſorghe voor ons te hebben. Ick vonde hem in een Troup van Chriſten Slaven, Turcken, ende Joden, die haer dicht by malkander hielden als Schapen, om haer te verwarmen: Want alſoo wy ’t eenemael nat waren, ſtierven wy by na van koude. Men telde het ghetal van die geſalveert waren, ende bevonden datter meer als twintigh ontbraken. Maer korts daer na quamenſe alle by de groote Troup, uyt-genomen twee, te weten een Joodſche Jonghe die verdroncken was, ende een Turck die half ſot was. God danck wy waren uyt het pericul van de Zee, maer niet uyt het pericul van de Barbaren, die haer reſidentie houden langhs de Kuſt in groot getal: Ende indienſe ons ongeluck geweten hadden, ende dat het Schip tegens het Landt geſtrant was, ſy ſouden ſonder twijffel met groote menichte toe-gelopen hebben, om te nemen alles wat wy hadden, ende ons doodt te ſlaen ſonder eenige barmhertigheyt: maer onſe Schipper ſont terſtont twee Turcken, die de Wegh na Tituan wiſten, ſijnde anderhalf Mijl van daer, die de Gouverneur adverteerden van ons ongeluck, ende verſochten eenige aſſiſtentie tegens de Barbaren.

Dit alles geſchiede inde midnacht, ſijnde nat ende ſtervende van koude. Maer by gheluck waſſer een Turck die een Yſer Dooſje ende een Vier-Slagh hadde, waer mede wy terſtont Vier hadden, ende aenſtaken ’t gene wy by de handt vonden, ſtocken, Tonnen, ende andere dingen die de Zee aen Landt geworpen hadde. Wy paſſeerden den nacht ſoo wy beſt konden. Met het aenkomen vanden dagh quamen de Barbaren van verre ſien ofter niet te ſtelen was: Maer alſoo wy 70. Perſoonen waren, dorſten ſy niet nader komen: Buyten dat die van de Stade terſtont met een goede parthye Peerden quamen om de Coopmanſchap die wy geſalveert hadden wegh te voeren. De Gouverneur van Tituan quam in Perſoon met een Compagnie van twintigh Gewapende Peerden op ſijn Africaens, met langhe Lancien.

De Turck die ſorghe over ons hadde, huerde een Peert voor hem ende voor ſijn bagagie, wel verſtaende de reſt die hy gheberght hadde. Want alſoo de Tempeeſt teghens het aenkomen vanden dagh begon op te houden, ontlade men de bagagie vande Paſſagiers: Ende her meeſte deel vande Coopmanſchap wierde geberght, maer nat ende bedorven. Wanneer men ’s Morgens in het Schip quam om de Coopmanſchappen te ſalveren, als gheſeydt is, vont men de Turck Alli, die wy meenden dat verdroncken was. Hy was in de Hutte boven de Kajuyt, alwaer hy een Vleſſche met Brande-wijn van de Capiteyn gevonden hadde, ende daer hadde hy ſich droncken gemaeckt gelijck een Beeſt, ſonder eenige kenniſſe te hebben van het pericul dat gepaſſeert was.

Monſieur Caloen ende ick huyrden onder ons tween een Peert, ende reden beyde daer op, d’eene achter, ende quamen ontrent de Middagh tot Tituan. De Jode die met ons was, dede ons een Logement hebben voor ons Gelt in het Joden Quartier, alwaer alle de Joden woonen. Na dat wy twee dagen tot Tituan geweeſt vvaren, ginger een Cafila (dat is een troupe Volcks die te ſamen marcheren) met de vvelcke mede twee Moren vertrocken, ſijnde Perſoonen van conditie, die na Ceuta gingen om aldaer te blijven als Pand-Luyden, op dat de Paters verloſſers (die na Ceuta toe gingen) met meerder verſekertheyt na Tituan mocht komen, om met de Gouverneur te tracteren over het af koopen van de Chriſten Slaven. Wy waren ſeer blijde dat wy die occaſie hadden, om aen onſe Cameraet Saldens te ſchrijven, die ſoo wy dachten tot Ceuta moſte ſijn met de vijf Turcken: Want het gebeurt ſomwijlen, dat wanneerder eenigh verſchil is tuſſchen de twee Gouverneurs van deſe twee plaetſen, ſy met malkander geen communicatie hebben twee ofte drye maenden langh.

Wy ſchreven met deſe Cafila na Ceuta (gelovende dat onſe Cameraet Saldens daer was, want hy hadde uyt die plaets aen ons geſchreven) ende twee dagen daer na quam de Cafila wederom met twee Paters-verloſſers vande Heylige Drievuldicheydt. Haer komſte veroorſaeckte groote blijſchap, ſoo onder de Chriſten Slaven, als onder de Borgers. Want de eenen hoopten haer vrydom te krijgen, ende de anderen Gelt. Wy ginghen terſtont de Paters verloſſers groeten die ons een Brief gaven, die uyt Ceuta geſchreven was van een Spaenſe Edelman genaemt Don Martin de Penaloſa: Den inhoudt van deſe Brief was dus, Uwen Cameraet Reynier Saldens, verdrietende hier tot Ceuta te ſijn, is na Gibralter ghegaen, om ſich wat te vermaken: Maer hy heeft my ordre gelaten u te voorſien van het ghene dat ghy van noode ſoudt mogen hebben: Ende alſoo ick ſie by u Brief dat ghy verſoeckt te hebben 200. ſtucken van achten, ſende ick u hier neffens ordre aen een Moorſe Coopman, genaemt Alli Tigarino, om u die Somme te tellen, ende de ſelfde Coopman ſal Borghe voor u ſijn, dat ghy inde Stadt ſult moghen blijven ſonder verobligeert te ſijn te gaen inde Mamore (welcke een Gevangeniſſe is onder de Aerde) ende ick ſal terſtont aen Reynier Saldens ſchrijven dat hy hier kome om de wiſſelinge vande vijf Turcken (die Godt Lof wel te paſſe ſijn) te effectueren voor u tvveen.

Deſe tijdinghe gaf ons groot contentement: Maer wy hadden alreede vergeten dat droefheyt na vreughde komt. De vijf Turcken wandelden over de Straten van Ceuta, ende dat op Borge van twee Moorſe Koopluyden die ordinaris tot Ceuta reſideren. Ende alſoo onſe Cameraet Saldens tot Gibralter was, Moſtafa Iugles geloovende dat hy vvederom na Vlaenderen vvas ghegaen, ofte na een plaetſe in Spaignen verre van daer, ſchreef een Brief tot Tituan aen de Turck die ons bewaerde, dat Reynier Saldens doen hy in Vlaenderen was belooft hadde 700. Stucken van achten te contribueren tot de af-koopinge die ſijn Ouders betaelt hadden voor Monſieur Caloen, ende dat men ons in de Mamore ſoude ſtellen, tot dat wy de voorſz ſomme ſouden belooft hebben te betalen. Den inventeur hier van was Tubram Arrais een van de vijf Turcken die tot Ceuta uyt-gaf dat Monſieur Caloen ende ick voor ons vertreck tot Argiers belooft hadden 700. Stucken van achten te betalen. De Turck die ons bewaerde hebbende die Brief ontfangen, communiceerde die met de correſpondenten van de Ouders van Moſtafa Iugles, die goet-vonden ons in de Mamore te ſtellen, ſoo om te ſien oft ſy de 700. ſtucken van achten konden krijgen, als om te toonen acte van devoir aen de Ouders van Moſtafa. De Turck die ons bewaerde rapporteerde ’tgene ſy gereſolveert hadden, ende ſeyde dat hy gheen ſchult daer in hadde, ende bracht ons in de Mamore.

Het is een Verwelfſel dertigh Voeten onder de Aerde, verdeelt in drie parthyen. Het grootſte ghedeelte mach ontrent 28. Voeten langh ende 24. Voeten breet ſijn, de twee andere ghedeelten ſijn kleynder: Ende daer vvierden ordinaris 170. Chriſten Slaven vaſt gehouden. Deſe Gevangeniſſe heeft geen ander licht als drie Tralien die om hoogh ſijn in’t midden van de Straet, ende aen yder Tralie is een Haecke met een Touvv, ende vvanneer eenige Chriſtenen by daegh daer voor by paſſeren, brengen ſy door barmhertigheydt Water aen de arme Slaven, ofte indienſe Gelt hebben, koopenſe vvat voor haer: ende dat Touvv met die Haeck dient om vveder te halen ’tgene men de armen geven vvil. De Cipier van deſe Gevangeniſſe laet niemant daer binnen komen, ſonder yets te geven. In deſe Gevangeniſſe iſſer geen Privaet, maer de Gevangens ende de Slaven die daer ſijn, moeten haer dienen van Potten op de Spaenſche maniere: Die Potten hanghen rontom de Muyren, ’twelck dient voor Tapiſſerie ende Wieroock te gelijck; want ick ſweer u voorwaer dat wy alle Morgens wel genoegh geparfumeert waren. Daer en boven is het niet gheoorlooft die ledich te maecken als ’s Avonts, ende dan opent de Gevangens-Bewaerder een gantſche Tralie, ende men trecktſe met de Haeck om hoogh: Ende yder Pot moet aende Concerge betalen een Borbe (ſijnde ſoo veel als een Duyt in Nederlandt) het welcke my dunckt een groote wreetheyt te ſijn, ende alle die gene welcke in deſe miſerable Gevangeniſſe ſijn, moeten op de Vloer ſlapen, ten ware dat men haer toe-liet tegens de Muyren Touwen te ſcheeren, gelijck men in de Schepen doet. Maer daer is ſoo veel Volcx, ende de plaets is ſoo kleyn, als ick geſeyt hebbe, dat die arme Slaven ſlapen gepackt gelijck Haringen: Het welcke (voornamentlijck in de Somer door de Hette) ſoo veel Luyſen ende andere ellenden veroorſaeckt, dat men eſtimeert dat het ſoo moeyelijck is daer te ſijn als op de Galeye te roeyen. Wy waren daer in de Winter. Maer het gene dat ons meeſt incommodeerde, was by Nacht wanneer yeder een gerangeert was in ſijn plaets om te ſlapen: Want eenige ſchelmachtige Iongens Mooren, om de arme Chriſtenen te incommoderen, quamen by Nacht vuyligheyt, Steenen, Water ende andere dingen werpen door de Tralien; ende dat gebeurde eenige Nachten drie ofte vier malen, welcke alarme obligeerde allen den genen die daer ontrent ſliepen, op te ſtaen: vvant alſooſe alle op de Aerde ſliepen, die terſtont niet op ſtont, vvas in pericul van ſijn Cameraets met Voeten getreden te vvorden, de Vloer ſijnde bedeckt van Lichamen.

Monſieur Caloen ende ick ſliepen in een Hol, alvvaer vvy niet ghenootſaeckt vvaren op te ſtaen om die allarme, ende dat door de faveur die ons dede een Ridder van S. Jacob genaemt Don Hieronimo de Figuroa, een Spaignaert geboren van Cordua, mede Slaef, die ons groot playſier dede. Hy ſeyde ons dat hy ſijn Tafel inde Mamore koft met vier andere Slaven voor 10. enckele Realen ter maendt. Monſieur Caloen ende ick verſochten vande Partye te ſijn. Wy vvierden daer ontfanghen, betalende gelijck de andere, ende vvy vvaren ſeer vvel getracteert in qualiteyt van Slaven, ende hadden ſoo veel te eten als de nature van noode hadde aen een gedeckte Tafel: Onſe Waert vvas een Spaignaert, die derthien Iaren aen malkander in deſe Gevangeniſſe gevveeſt vvas, vvinnende ſijn leven op die maniere, ende onder deſe 170. Slaven vvarender maer vijf, die de middel hadden ſoo vvel getracteert te vvorden.

Sijnde in deſe miſerie, quam onſe Cameraet Reynier Saldens wederom tot Ceuta, alwaer hy mijn Brief ontfingh, daer in ick hem adviſeerde alles watter paſſeerde, ende dat wy in de Mamore waren, waer van de oorſake waren de vijf Turcken die tot Ceuta waren, om datſe aen de Turck die ons bewaerde ordre hadden gegeven ons in de Mamore te ſetten, tot dat vvy de 700. ſtucken van achten, die hy in Vlaenderen ſijnde, ſoo de ſelfde Turcken ſeyden, belooft ſoude hebben. Ende om te toonen dat Monſieur Caloen ende ick niemendal belooft hadden aengaende de voorſz ſomme, gelijckſe tot Ceuta voor-gaven, ſonde ick oock een Brief in Turcks geſchreven van de Turck die ons bewaerde, daer in hy ſeyde dat wy niet anders belooft hadden als 25 Stucken van Achten voor hem, ende de Vracht van onſe Perſonen op het Schip van Argiers op Tituan. Maer hoewel de Turck ſeyde dat hy geſchreven hadde als voorſz, ende hy my de Brief open ghegeven hadde, ſchreef ick nochtans aen Saldens aldus: Laetſe leſen ende uyt-leggen, ende indien ghy het goet vint, addreſſeertſe, maer laet niet de vijf Turcken aen Ketenen te leggen, ende doetſe in de Mamore van Ceuta gaen, die noch moeyelijcker is als die van Tituan: vvant ſy is onder een Oven, de vvelcke een onverdragelijcke Hette veroorſaeckt.

De Paters-verloſſers, vande welcke ick gheſproken hebbe hier te vooren, quamen wederom tot Ceuta, ſonder datſe een Chriſten afgekocht hadden: Ende dat was om datſe met den Gouverneur van Tituan niet hadden konnen accorderen: Want ſy accorderen gemeenelijck op deſe maniere: Datſe een derden deel in Gelt ſullen betalen, ende de twee derde parten in ſoodanighe Coopmanſchappen naer advenant, ſoo veel het Pont, ofte Mate, ofte ghetal, tonende een monſter van alle de ſoorten. Ende het verſchil was dat de Gouverneur de Coopmanſchappen niet wilde ontfanghen tot ſoodanighen prijs als de Paters die eſtimeerden. Ende daer en boven wilde hy de Paters obligeren eerſt dertich Slaven die hem toe quamen af te koopen, voor de ſomme van twee hondert Ducaten yder. Waer toe de Paters gheenſints wilden verſtaen, ende de Paters ſeyden (niet ſonder reden) dat ſoo langh alſer Spaenſe Slaven ſijn, konnen wy geen Slaven van andere Natie af kopen, om dat de aelmoeſen die wy brengen, ghegheven ſijn in Spaingen om Spaignaerts af te koopen, ende dat is de reden waerom de Paters verloſſers haer retireerden ſonder yets uyt te rechten.

Ick gaf mijn Brief aen een Chriſten die vry was, welcke ging in Compagnie van die Paters na Ceuta, hem recommanderende deſelfde te gheven in eyghen handen van Saldens, ’t welck hy dede, ſeggende dat hy ons daeghs te vooren ghelaten hadde inde Mamore van Tituan: Het welcke Saldens verſtaen hebbende, wierde ſeer verſtoort: Ende alſoo hy ſeer rou ende haeſtich was, hebbende de confirmatie daer van by mijn Brief verſtaen, dede hy terſtont de vijf Turcken inde Mamore van Ceuta komen: Ende ſijnde voor het inkomen der ſelfde, ſeyde hy aende Capiteyn, Hibraim Arrais (de welcke was een vande vijf) Pilla Baſſo, dat is te ſeggen in Franco, leght hem op de Aerde, ende laet de vier hem de Armen ende Beenen houden om met Stocken op fijn Rugge ende Billen geſlaghen te worden: Want Saldens hadde de Stock in ſijn Handt, hebbende die forme van Iuſtitie gheleert wanneer hy met ons tot Argiers was. Hibraim Arrais begon ſich te ontkleeden al ſchreyende met veele ſchoone woorden, ende de andere vier Turcken beefden ghelijck een Bladt op een Boom door vreeſe datſe de ſelfde wegh ſouden paſſeeren. Alle die voor by ginghen (want dat gheſchieden op de ſtraet) bleven ſtaen om het eynde van deſe Tragedie te ſien. Onder andere kijckers paſſeerden daer mede twee Turckſe Coopluyden, die tot Ceuta om haer Negotie waren, die tot Saldens ſeyden, wat vvilt ghy doen met deſe Slaven, ſijnſe niet ongheluckigh ghenoech Slaven te ſijn ſonder geſlagen te ſijn? Saldens antvvoorde met een vvreet gelaet, ick vvil tvvee ofte drie van die ondanckbare Verraders met ſtocken Doodt ſlaen, ick hebſe hier vry door de Stadt laten vvandelen, ende niet tegenſtaende deſe courtoiſie, hebbenſe mijn Cameraet inde Mamore van Tituan doen ſetten, hoevvelſe goede borge gheſtelt hebben, alvvaerſe noch ſijn in duyſent meſerien, ende deſe Honden vvandelen hier door de Stadt op haer ghemack, ende hebben duyſent ende duyſent Logens tot Tituan geſchreven om ons Gelt door haer booſe practijcken tegens alle maniere van Iuſtitie af te perſſen.

Doen ſpraecken de tvvee Coopluyden met de vijf Turcken in haer ſpraecke. Daer na ſeyden ſy aen Saldens. Slaet deſe Slaven niet, vvy ſullen hier Borge ſtellen dat uvve Cameraets uyt de Mamore ſullen gaen, ende hier komen met de eerſte Cafila: Wy ſullen morghen ſchrijven dat men haer uyt de Mamore laet gaen. Saldens thoonde daer mede niet te vreden te ſijn, maer dat hy ſe ſlaen vvilde: Nochtans door tuſſchen ſpreecken van eenighe Capiteynen van het Garniſoen liet hy ſich ſpreecken om met de tvvee Turckſe Coopluyden by de Gouverneur te gaen, de vvelcke doen vvas de Marquis de Miranda, ende Saldens ende de tvvee Turcken ſeyden haer redenen. Na dat hy de tvvee partyen gehoort hadden, hebbende haer ten laetſten doen accorderen, ſchreef hy een brief aen den Gouverneur van Tituan van deſen Inhout. Sendt my met de eerſten Cafila tvvee Chriſtenen ghenaemt Ian Baptiſta Caloen ende Emanuel de Aranda, u beloovende op de trouvve van een Chriſten ende Ridder, dat ſoo haeſt als de Chriſtenen hier ſullen ſijn, ick liberteyt ſal geven aen de vijf Turcken genaemt Moſtafa Iugles, Hibraim Arrais, Alli Tigarino, Rodes Moſtafa, ende Moſtafa Oiga.

Ende alſoo, ghelijck ick te vooren gheſeyt hebbe, de Paters verloſſers wederom na Ceuta gekeert waren, om datſe eenighe difficulteyt met de Gouverneur van Tituan hadden, ende tot Ceuta een Jode woonde van groote reputatie wegen ſijn rijckdom, die ſich moeyde met het verſchil tuſſchen de Paters verloſſers ende de Gouverneur te vergelijcken (ofte beyde zyden te bedriegen) ende hy ’s anderendaeghs moſte vertrecken, gafmen hem de brief vande Marquis, met ordre die in eygen handen vanden Gouverneur van Tituan te leveren, het welck hy den volghenden dach als hy daer gekomen was, dede: Ende men liet ons dien ſelfden avondt uyt de Mamore gaen, met permiſſie door de Stad ende buyten te wandelen, wanneer het ons ſoude believen. Wy gingen terſtont in het Joden quartier na onſe Camer, die in onſe abſentie ingenomen was vande Turck die ſorge over ons hadde. Wat de reſt aengaet wat inde Mamore paſſeerde ſoo langh als wy daer in geſloten waren, ſult ghy konnen ſien in mijn 7. ende 13. Relatie.

Wy wandelden binnen ende buyten de Stadt met de Turck die ons bewaerde, verwachtende de Cafila om na Ceuta te gaen. Monſieur Caloen ende ick koſten yder een witte Mantel, ghenaemt inde Moorſe ſprake een Albornos, ende een roode Muts, ſijnde de dracht die de Chriſtenen draghen vvelcke haer vryheyt verkreghen hebben. Alle de Chriſten Slaven, die vvilden, gaven ons Brieven om aen hare Vrienden ende Ouders te addreſſeren. Ende ghelijcker niet inde Werelt is dat ſijn beginſel ende eynde niet en heeft, vvilde de goede Godt een eynde van onſe ſlavernye maecken. De Jode die mediateur vvas tuſſchen de Paters Verloſſers ende de Gouverneur van Tituan, hebbende het verſchil vergeleecken (ofte om beter te ſegghen, beyde bedrogen) maeckte ſtaet den naeſten dag te vertrecken, vvelcke vvas den 23. Maert 1642. Yder uyre ſcheen ons een Iaer te ſijn, vvy namen tvvee huyr-Peerden van een Moor die met de ſelfde Cafila moſt na Ceuta vertrecken. Wy deden tvvee Jonghe hoenderen accommoderen met Sout ende Peper, om op den vvegh te eeten, ende een groote Kanne met goede Wijn.

Wy vertrocken uyt de Stadt van Tituan, vergheſelſchapt van de Ridder Philips de Cherf, ende eenige andre Chriſten Slaven onſe Vrienden, tot op ontrent een Vierendeel mijls uyt de Stadt, alvvaer vergaederden alle die met den voorſz Cafila moſten vertrecken. Wy gingen ſeer blijde te Peerde ſitten, ſeggende adieu aen die ons accompagneerden, de vvelcke droevig vvaren datſe noch moſten blijven in die miſerable ſtaet van ſlavernie. Sy keerden vveder na de Stadt, ende vvy vervorderden dien avont onſe reyſe ontrent tvvee mijlen op een Landt vvelckers Aerde tot Ceuta toe niet beboomt noch bevvoont vvordt; Maer t’ eenemael vvoeſt, hoevvel dat het Landt ſeer goet ende Vruchtbaer is. Wy traden van ’t Peerdt af ende ontladende onſe Muylen, hieuvven drie ofte vier Turcken met haer Houvvers een goet deel Houts, ende maeckten Vier. Want in dat Landt ghelijck mede in Spaignen is het by Nacht ſeer kout. Yder een voegde ſich ronts om het Vier, ende al ’t gene hy mede ghebrocht hadde. Wy noodigden eenige voornaemſte Turcken vanden hoop om met ons te eten, vvaer van ſy haer excuſeerden, ſegghende, dat de Hoenderen van Chriſtenen gedoot vvaren, ende daerom moghten ſy daer van niet eten. Ick ſvvoer dat een Turck die ghedoot hadde, ghelijck vvaer vvas: Want vvy droegen die Hoenderen om haer op de Wegh te tracteren, ende ick kenne haer grimmagie, voornementlijck van de Turckſe Koopluyden: Indienſe Vrybuyters van Argiers gevveeſt vvaren, ſouden ſy ſoo ſcrupuleux niet gevveeſt ſijn: Na dat vvy vvel gegeten hadden, ſliepen vvy by het Vier.

Den volghende dagh een uyre voor het rijſen vande Sonne vertrocken vvy na Ceuta, ende van het Velt alvvaer vvy gheſlapen hadden tot Ceuta toe vonden vvy niet een Menſch, noch eenigh voet-ſtap dat eenighe Menſchen oyt daer ghewoont hadden, als de Ruinen van een Huys: Op de Wegh ſchoot een Turck te Peerde ſittende met ſijn Roer een Wildt Vercken, maer alſoo de Turcken daer van niet mogen eten, beloofde Monſieur Caloen haer twee ſtucken van achten indienſe het voor ons wilden tot aen de Stadt brenghen; Het welcke ſy ſeer geerne deden, het ſelfde ſnydende in vier Quartieren, die men op de Muylen leyde. Wanneer de Cafila ontrent een Mijl af by de Stadt begon te naderen, moetmen ſeeckere Wegh nemen om van de ſchilt-wacht van Ceuta te moghen ontdeckt worden. Ende wanneermen door die Wegh komt, dat beteeckent Vrienden. Wanneer wy ontrent twee Muſquet ſchooten van de Stadt af approcheerden, ſeyde ſekere Moor aen Monſieur Caloen ende my: Chriſtenen blijft hier, ick hebbe ordre u alhier te houden tot dat de vijf Turcken alhier ſijn: Men hadde niet te repliceren; Ick gaf mijn gety-Boeck aen een Jode die inde Stadt ging, om aen Monſieur Saldens te dienen voor een teecken, wel wetende dat hy mijn Gety-Boeck wel kende, ende dat wy aldaer waren, op dat wy inde Stadt ſouden moghen komen. Deſe dingen geſchieden ontrent ten 9. uyren voor middagh, ende wy bleven daer tot drie uyren na middag, ſonder een menſch te ſien als de Moor die ons bewaerde, verwachtende met goede devotie de vijf Turcken. Wy konden niet imagineren waerom datmen ons ſoo langhen tijt dede wachten. Maer tuſſchen drie ende vier uyren na-middagh ſagen wy de Poort openen ende de Val-brugghe neder vallen, met eenen komende een Compagnie van dertigh Peerden ligt gewapent op ſijn Moors, voor aen met lancien ende leere ſchilden, diemen in Spaens noemt Adarga, ende een van die troup wel ghemonteert liep een ſtuck Geſchuts ſchoot af om het Veldt te ontdecken. Doen ſtelde hy ſijn Muts op ſijn Lancie tot een teecken datter geen embuſcaden vvaren. Die vande troup dat teecken geſien hebbende ſepareerden haer, ſich ſtellende op eenige avenuen. De Capiteyn van deſe Troup vvenſte ons geluck met onſe vryheydt, ende ſeyde ons, uvve cameraet ſpreeckt met de Gouverneur vande Stadt om u te laten inkomen. Terwijl ick met de Capiteyn ſprack, ſag ick uyt de Stadt komen een troupe voet-volck van ontrent hondert ende vijftig mannen, vvelcke troupe formeerde een kleyn ſlach-orde tuſſchen de peerden ende de Stad. Daer na ſagh ick noch ontrendt honderdt Turckſe ende Moorſe ſlaven uyt komen, yder geladen met tvvee ſvvare yſere ketenen, met een groote pot op haer rugge, ende ſy quamen tuſſchen de ſlagh-ordre van ’t Voet-Volck ende de Stadt Fonteyn-vvater in haer Potten ſoecken: ende dat vvierde ghedaen tvvee ofte driemael ter vveecke met de ſelfde neerſticheyt, ſoo door vreeſe datſe vande Barbaren mogten overvallen vvorden, als van haer ſlaven te verlieſen.

Hebbende geſien alles watter paſſeerde, vvaren vvy ſeer vervvondert hoe het quam dat Saldens ſoo langh vertoefde te komen. De reden vvas dat de Gouverneur van de Stadt van Ceuta door ſijn voornoemde brief aen de Gouverneur, van Tituan belooft hadde de vryheyt te geven aen de vijf Turcken ſoo haeſt als vvy tot Ceuta ſouden gearriveert ſijn: ’t vvelck hy op die tijdt niet konde doen, om datmen openbaer vviſt dat men aldaer een ſchip van Tanger vvas vervvachtende: Ende indien de voorſz vijf Turcken, doen na Tituan vertrocken hadden, ſoudenſe ſonder tvvijffel daer van advijs gegeven hebben aen de Vry-buyters van die Stadt, ende daerom ſoude het ſelfde Schip in groot perijckel ghevveeſt ſijn van genomen te vvorden. Daer en boven vvaren vvy in ſeer groot perijckel ende hazardt, om genootſaeckt te ſijn vvederom na Tituan te gaen, van vvaer vvy gekomen vvaren, ofte buyten de Stadt in groot perijckel vande Barbaren te blijven, de vvelcke menighmael komen onder het Geſchut vande Stad: maer onſe Cameraet Saldens vviſte met hulpe van Don Martin Penaloſa ſijne ſaken ſoo vvel te doen, dat de Gouverneur de vijf Turcken riep ende haer ſeyde, het is vvaer dat ick mijn vvoordt aende Gouverneur van Tituan geingageert hebbe, dat ick vijf Turcken vry ſoude ſtellen, ſo haeſt als de tvvee Chriſtenen hier aende poort ſouden ſijn, ende nu ſy ghearriveert ſijn, en derve noch en mach ick u vryheyt niet geven volgens mijn belofte, om dat gy vveet dat men hier een Schip rijckelijck gheladen van Tanger verwacht: Maer om te toonen dat ick een Ridder van mijn woordt ben, ſullen de twee Chriſtenen wederom na Tituan gaen, ofte ſy ſullen daer buyten blijven tot dat het voorſz Schip ſal gearriveert ſijn: Maer indien ghy te vreden ſijt dat de twee Chriſtenen inde Stadt komen, belove ick u als een Ridder, dat ſoo haeſt als het ſelfde Schip hier gearriveert ſal ſijn, ick u vry ſal laten gaen, ende ondertuſſchen ſal ick u van deſe tijt voor vry verklaren.

De Turcken accepteerden deſe conditie, haer vertrouwende op de beloften van de Gouverneur, makende nochtans een ſchrift daer van, ’t welck Saldens ons ’s avonts ontrent vier uyren liet weten, ende dat hy by ons ſoude komen, maer dat hy noch eerſt met de Gouverneur moſt ſpreecken. Ende hy quam een halve uyre daer na by ons vergheſelſchapt met Don Martin de Penaloſa, dewelcke door courtoſie hem in alle ſijne affairen aſſiſteerde. Het is onmoghelijck uyt te drucken het contentement ende blijſchap die wy ontfinghen, ſiende onſe Cameraet in goede geſontheyt, na wiens tegenwoordigheydt wy ſoo menighmael verſmacht waren. Hy was aende andere zijde niet minder verblijdt. Na dat wy malkander omhelſt hadden, wenſten ons alle de genen die daer teghenwoordigh waren gheluck voor onſe liberteyt. Ende wy ginghen alle te ghelijck inde Stadt van Ceuta, meer verheucht als de Keyſers van Romen wanneerſe triumpherende binnen de Stadt van Romen quamen: Wy ginghen den Gouverneur de Handen kuſſen, hem preſenterende het hooft van het Wilt Vercken, hier voren ghementioneert, ende wanneer wy uyt ſijn Paleys ginghen, quamen de vijf Turcken ons wellekom heten, ons gheluck wenſchende voor onſe vrydom. Sy quamen met ons in onſe Herberghe alwaer wy haer deden drincken. Sy vraeghden ons nieuws van hare Vrienden tot Argiers, ende wy vertelden malkander onſe fortuynen die ghepaſſeert waren. Het was doen dat wy onder ons drien het meeſte contentement ende grootſte plaiſier hadden dat wy oyt gehadt hadden, ende ons leven langh ſullen hebben.

Maer gelijck ick menighmael gheſeydt hebbe, dat blijſchap ende contentement altoos voor ſchaduw van haer Lichamen hebben yets moeyelijcks ende verdrietigh, begon onſe Cameraet Saldens ons te vertrecken dat wanneer een van de Turcken tot Brugge in Gevangeniſſe was, Chriſten geworden was. Wy raet-ſlaeghden de ſake onder ons, wat wy daer in doen ſouden: Want indien wy ſeyden dat hy Chriſten geworden was, mochte de Gouverneur hem niet laten gaen; ende alſoo hy ſijn woordt aende Gouverneur van Tituan geingageert hadde, ſoude hy ons ſonder twijfel wederom gheſonden hebben. Want het was een Ridder die ſijn ſaecke wel verſtonde aengaende ’t ghene waer toe hy verobligeert was wanneer hy ſijn woordt aen een Mahometanſe Gouverneur ghegeven hadde, ende belachte den ghenen die leeren datmen niet ghehouden is ſijn Woordt te houden aen een eenig Volck dat van een andere Religie ofte Secte is. Hem te laten gaen, wetende dat hy een Chriſten was, was teghens onſe couſcientie. Wy vraeghden raet, aen een oude Ridder, die het Naturel van de Turcken beter verſtonde, dan die ghene welcke met een goeden yver ſonder Wijſheydt, den Turck bekeert hadden. Sijn advijs was dat Saldens met den Turck alleen ſoude ſpreecken, op deſe wijſe, Alli (ſoo was hy genaemt) gy weet dat gy in Vlaenderen Chriſten gheworden ſijt, wat is nu uwe meeninge? Indien hy ſeydt, ick ben Chriſten, ende ick wil in de Chriſtelijcke Apoſtoliſe ende Roomſe Religie blijven, dan ſal Saldens ſegghen: Gaet by de Gouverneur, ende ſeght hem dat ghy Chriſten ſijt, ende dat ghy hier blijven wilt, ende gaet dat aen uwe vier Cameraets ſeggen: Dan ſal de Gouverneur in preſentie van ſijn Cameraets hem vragen ofte hy na ſijn Vaderlandt wil gaen: Indien hy ſeydt neen: Ende dat hy Chriſten is, ſal hy blijven, ende de Gouverneur ſal daer van ontlaſt ſijn. Saldens ſtelde dit advijs te werck; Maer Alli antwoorde dat hy wederom na ſijn Vaderlandt wilde gaen: Waeromme wy na dit ons devoor deſe ſaecke verlieten ſonder ons meer daer mede te moeyen.

Den 24. Marty 1642. was den dagh van onſe volkomen vryheydt, waer op een ſeecker Vrind van my deſe twee Chronijck-ſchriften ghemaeckt heeft, het eene van de welcke thoont den dagh van mijne Gevangheniſſe, ende het andere van mijn Verloſſinghe.

Chronijck-ſchrift van mijn Gevangeniſſe.

MensIs aVgVstI DIe XXII CaptVs.

Chronijck-ſchrift van mijn verloſſinghe.

MartII XXIIII. reDVCtVs fVIt.

’s Anderendaeghs na ons arrivement ginghen wy alle drye inde groote Kerck van Ceuta onſe devotie doen: Deſelfde Kerck is genaemt de Kerck van onſe Lieve Vrouwe van Africa, ende is de Metropolitane Kerck. Wy kuſten de handen van den Biſſchop, die een oude Heylighe man was, ende alle ſijnen treyn beſtonde in een ſwarte Slaef. Hy vreeſde ons ofte wy Chriſtenen waren (hy wilde ſeggen, Catholijcken.) Wy antwoorden hem, dat wy Apoſtoliſche, Roomſe Catholijcke waren, ende ghetrouwe onderdanen van ſijn Majeſteyt den Koningh. Op dit antwoordt gaf de goede Biſſchop ons de Zegeningh, blijvende tot Ceuta acht daghen om na Gibralter te gaen met een wel gewapende Brigantijn, want die paſſagie is ſeer periculeux. Deſe Brigantijn was van vier Bancken, ende op yder Banck waren twee ſoldaten om te roeyen, die haer Wapenen ghereet hadden. Wy paſſeerden in vier uyren van Africa in Europa, niet ſonder groote vreeſe van noch eens vande Turcken genomen te worden: Want ick kende deſe ſoldaten ſoo goede Zee-luyden te ſijn, als de Engelſche Schipper wanneer vvy genomen vvierden ſich een manhaftich ſoldaet thoonde.

Maer vvy quamen door Godts ghenade tot Gibralter. Wy bleven daer drye dagen onſe devotie doen in een Capelle, een quartier uyrs buyten de Stadt gelegen, ende juyſt vvaer de minſte diſtantie is tuſſchen Africa ende Europa, ghenaemt de Capelle van onſe Lieve Vrouvve van Europa, ſeer gefrequenteert van alle de ghenen die hare Ouders ende Vrienden in Slavernye hebben. Wy vertrocken van Gibralter te Peerde na Cadix, de vvelcke tvvee dagh reyſen ſijn, Monſieur Caloen ende Ick met onſe vvitte Mantels ende roode Mutſen; Waer door alle de perſonen die eenige van haer Vrinden in ſlavernie hadden, op de Wegh ende inde Dorpen vvaer vvy een voet op ’t Landt ſetten, by ons quamen om te weten ofte wy geen Brieven ofte ten minſten eenige tijdinge hadden van hare Ouders ofte Vrienden. Tot Cadix ſijnde maeckten wy Chriſten klederen, ende vertrocken van daer na Madrid, alwaer wy alle drye twee Maenden te ſamen bleven.

Weynich daghen daer na vertrock Saldens met ſijn oude Meeſter de Marquis van Salero na het Legher in Catalogne, ende Monſieur Caloen ende ick quamen tot S. Sebaſtiaen in Biſcajen, ende paſſeerden ſonder paſpoort door gants Vranckrijck, ons vertrouwende op de atteſtatie vande Paters Verloſſers dat wy uyt de ſlavernye quamen. Maer wy noemden ons Hollanders, ſonder atteſtatie te thoonen. Wanneer wy tot Parijs waren, wierden wy gheinformeert, dat de Gouverneur tot Diepen ende Calis de Paſſagiers ſcherp examineerden, wanneerſe na Engelandt willen vertrecken: Ende om onſe examinatie niet onderworpen te ſijn, gingen wy tot Rouan in een Hamburger Schip dat na Schotlandt toe gingh. Wanneer wy in Zee waren, ſeyden wy de Schipper dat wy wel in Engelandt wilden ſijn, doet ons by Douvre aen Landt ſetten, wy ſullen de Boots-Geſellen die roeyen ſullen yets tot Drinck-Gelt geven. De Boot wierde in Zee gheſet, ende men brocht ons na ons begeren aen Landt een half Mijl van Douvre, alwaer wy te voet gingen. Ende daeghs daer aen vertrocken wy van daer met het Packet Boot na Duynkercke.

Soo quam ick dan na verſcheyde Fortuynen ende avonturen tot Duynkercke, in mijn ghedachten overleggende de moeyelijckheden, perijckelen, ſchoone eſchaperinghen, ydele hopen, voorſpoeden, tegenſpoeden, ende duyſendt andere reſcontres die ick ghehadt hadde alle de tijdt van deſe mijn Reyſe, aengaende mijn Lichaem geworpen als een Bal, maer veel meer aengaende mijn Geeſt: Ende my repreſenterende de dinghen die ghepaſſeert waren, was ick ſoo ſeer niet gedreven als bewogen gelijck de Golven van de Zee na dat de Zee ſtil gheworden is, op een ooghenblick niet konnen ſtil worden. Soo was ick dan ſeer blijde de Klocken van mijn Lieve Vaderlandt te ſien, waer na ick duyſendt ende duyſendt mael mijn wenſchen ende ſuchten gheſonden hadde, my repreſenterende het ſoete gheſicht van mijne Lieve Vrienden, ende van mijn beminde ende goede Moeder, aen wien tot die tijdt toe mijn Broeders ende Suſters om importante redenen mijn Gevangheniſſe ende andere ongelucken verborghen hadden ghehouden, haer ſomwijlen doende ghelooven dat ick ſieckelijck was, ſomwijlen andere dinghen die niet waer waren, maer ten minſten de waerheydt ghelijck: Ende my onderhoudende met ſoodanighe ende diergelijcke ghedachten, quam ick den 20. Auguſti 1642. inde Stadt van Brugge, ghevende duyſendt dancken aen de Goddelijcke goetheydt ende Bermhertigheydt, die in ſoo veel periculen ſoo ter Zee als te Lande my gheleydt hadde tot de Poort vande Stadt van mijn Geboorte, in goede gheſonde diſpoſitie, alwaer ick vonde mijn Moeder, Broeders ende Suſters. Ick ſoude wel groote moeyte moeten doen om uyt te drucken het playſier ende blijdtſchap die wy hadden als wy malkander in goede geſontheyt vonden: Niet wetende aen wat ſijde die meeſt ghevoelijck was: Maer ghelijck ghy verſtaen hebt by de loop van mijn Reyſe, dat droefheyt ende rouwe de ſchaduwen ſijn die blijtſchap ende contentement volghen, kont ghy het ſelfde noch hier ſien; want weynigh daghen na mijn weder-komſte ſtorven mijn Lieve Moeder ende ſchoon-Broeder, die ick de eeuwighe ruſte toe vvenſche, latende oock mijn penne ruſten, u bedanckende lieve Leſer van uvve patientie.